# Kyūshū

Kyūshū

gżira| Parti minn | Japanese archipelago, four main islands of Japan  |
| Native label | 九州  |
| Transliteration or transcription | Kyūshū  |
| Revised Hepburn romanization | Kyūshū  |
| Imsemmi għal | ennead  |
| Kontinent | Asja  |
| Pajjiż | Ġappun  |
| Entità amministrattiva territorjali fejn tinstab | Ġappun  |
| Located in time zone | UTC+9  |
| Post | Kyūshū region  |
| Located in or next to body of water | Oċean Paċifiku, Setō Naikai, East China Sea, Sea of Japan  |
| Located in/on physical feature | East China Sea, Setō Naikai, Oċean Paċifiku  |
| Koordinati | 33°0′0″N 131°0′0″E  |
| Highest point | Kuju Mountains  |
| Language used | Kyūshū Japanese  |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Kyushu  |

  From Wikidata
**Kyūshū** (九州?), hija l-aktar waħda tan-nofsinhar mill-erba' gżejjer ewlenin tal-Ġappun u t-tielet l-akbar. Li tinsab fil-Baħar taċ-Ċina tal-Lvant, hija mdawra wkoll mal-Baħar Filippin fil-lvant, il-Baħar tal-Ġappun fil-grigal, u l-Baħar Intern ta' Seto fit-tramuntana. Hija meqjusa bħala l-post fejn twieldet iċ-ċivilizzazzjoni Ġappuniża. L-isem ifisser "disa'" (九) "provinċji" (州) u jirreferi għall-provinċji antiki li kienu jeżistu qabel il-ħolqien tal-prefetturi attwali fl-1871: Chikuzen, Chikugo, Hizen, Higo, Buzen, Bungo, Hyūga, Satsuma, u Ōsumi.

## Storja

Fi żminijiet antiki, kien jissejjaħ "tsukushi no shima," notevolment fil-Kojiki u n-Nihon Shoki. Fit-tielet seklu, il-Gishi-Wajin-Den jispjega li dan ir-reġjun tal-gżira kien magħmul minn stati żgħar: Itokoku, Nakoku, eċċ. Fl-1019, it-tramuntana tal-gżira ġiet attakkata minn Jurchen-Manchus: l-invażjoni Toi. Matul iż-żmien tad-disa' provinċji li taw lill-gżira l-isem attwali tagħha, kien jissejjaħ Saikaidō. Dan kien l-aktar punt fil-Lbiċ tal-Ġappun, ir-Renju Ryukyu kien ġie anness biss fl-1879. Fit-tarf oppost ta' Honshū kien hemm Hokkaido. Kien hemm ukoll Nankaidō, li llum jikkorrispondi għall-gżejjer ta' Shikoku u Awaji, kif ukoll il-Peniżola Kii. Matul l-istorja tagħha, il-gżira ġiet influwenzata profondament minn ċiviltajiet barranin bħal dawk taċ-Ċina u l-Korea; pereżempju, ir-reġjun madwar Hirado tradizzjonalment kien post fejn jiltaqgħu negozjanti u pirati. Fis-seklu 16, waslu missjunarji Kattoliċi u negozjanti Portugiżi, u l-preżenza tagħhom f'Hirado u Nagasaki ttrasformat dawn il-portijiet f'ċentri kummerċjali għal negozjanti barranin. It-twemmin Kattoliku li l-irġiel kollha huma ugwali ma kienx allinjat mal-istruttura politika tal-Ġappun, u wara li ffurmaw renju ħieles matul il-perjodu tad-daimyo Oda Nobunaga, il-missjunarji ġew sfurzati gradwalment jitilqu, sakemm il-Kristjaneżmu finalment ġie pprojbit matul il-perjodu Edo taħt il-politika sakoku stabbilita mix-shogunat Tokugawa. L-Editt Sakoku tal-1635, minbarra li pprojbixxa l-Kristjaneżmu u pprojbixxa lill-Ġappuniżi milli jitilqu mit-territorju, ipprojbixxa l-kummerċ barrani. Negozjanti mill-Kumpanija Olandiża tal-Indja tal-Lvant u negozjanti Ċiniżi biss kienu permessi li jinnegozjaw f'Dejima, gżira artifiċjali fil-Bajja ta' Nagasaki, u negozjanti Ċiniżi fid-distrett Tojin Yashiki tal-belt. Madankollu, negozjanti Ċiniżi kienu permessi wkoll fir-Renju Ryukyu u negozjanti Koreani fir-reġjun ta' Tsushima-Fuchū (il-Prefettura ta' Nagasaki tal-lum). Dan l-iżolament, li dam kważi 200 sena, ippermetta lill-kulturi tal-Punent u Ċiniżi jitħalltu mal-kultura lokali. Nagasaki għadha żżomm iċ-Chinatown tagħha (fis-sens ta’ komunità ta’ nies ta’ oriġini Ċiniża) u għandha wkoll knejjes Kattoliċi fost il-popolazzjoni tagħha. Il-Kirishitan (Kristjaneżmu Ġappuniż) kompla jeżisti taħt l-art. Dawn il-kakure Kirishitan (Kristjani moħbija) kienu mġiegħla jirfsu fuq xbihat tal-Verġni Marija u qaddisin oħra biex jippruvaw li ma kinux Kristjani. Flimkien mal-eżilji tal-missjunarji Kattoliċi, il-merkanti minn pajjiżi Kattoliċi kienu mġiegħla jitilqu, u ħadu magħhom lit-tfal tagħhom ta’ razza mħallta—nofs Ġappuniżi, nofs Ewropej—li wkoll kienu mġiegħla jaħarbu. Il-maġġoranza ta’ dawn id-deportati ntbagħtu lejn Jakarta, l-Indoneżja, u d-dixxendenti tagħhom għadhom jiftakru rakkonti kommoventi ta’ kif ġew imkeċċija bil-baħar minn art twelidhom. Fl-1848, il-Kaptan James Glynn mexxa l-ewwel negozjati ta’ suċċess mal-Ġappun rigward il-ftuħ tiegħu għad-dinja ta’ barra f’Nagasaki. Imbagħad, matul ir-Restawr Meiji, il-bliet ta’ Nagasaki u Sasebo saru l-akbar portijiet tal-baħar għall-kummerċ barrani, u kienu wkoll id-dar tal-akbar tarzni militari u bażijiet navali tal-Marina Ġappuniża sal-Tieni Gwerra Dinjija. Fid-9 ta' Awwissu 1945, bomber Amerikan waqqa' bomba atomika fuq Nagasaki. Diversi tarzni tal-baħar fuq il-gżira, inkluż it-tarzna ta' Nagasaki, kif ukoll il-minjiera tal-faħam ta' Ha-shima 'l barra mill-kosta ta' Nagasaki, ġew imniżżla fil-Lista tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015 għax juru r-rivoluzzjoni industrijali tal-era Meiji. Is-"Siti Kristjani Moħbija tar-Reġjun ta' Nagasaki," li juru l-persekuzzjoni tal-Kristjani taħt ir-reġim sakoku, ġew imniżżla wkoll fil-lista fl-2018.

## Ġeografija

Il-gżira hija muntanjuża u fiha l-akbar vulkan attiv tal-Ġappun, il-Muntanja Aso, li titla’ sa 1 592  . Il-belt ewlenija tal-gżira hija Fukuoka, li għandha port u hija ċentru ewlieni għall-industrija tqila. Kitakyushu u Ōmuta huma wkoll ċentri industrijali. Madankollu, Nagasaki hija l-akbar port tal-gżira. Kyushu hija wkoll id-dar taċ-Ċentru Spazjali Tanegashima ( JAXA ), l-akbar mit-tnejn ċentri spazjali tal-Ġappun . Kyushu hija partikolarment interessanti għar-riżorsi naturali tagħha. Il-vulkani ta’ Sakurajima fin-nofsinhar imbiegħed tal-gżira jew il-Muntanja Aso fiċ-ċentru, waħda mill-akbar kaldera fid-dinja . Il-belt ta’ Beppu fuq il-kosta tal-lvant tal-gżira hija magħrufa għall-banjijiet tagħha ta’ nixxigħat termali vulkaniċi . Il-peniżola ta’ Aoshima, imdawra bi blat imnaqqax fi strati, hija meravilja naturali tal-għaġeb fin-nofsinhar imbiegħed tal-gżira.

## Diviżjonijiet amministrattivi

Mappa tal-gżira.
Kyūshū hija magħmula minn tmien prefetturi, li sebgħa minnhom jinsabu fuq il-gżira nnifisha  :

* Fukuoka
* Kagoshima, li magħha huwa marbut l -arċipelagu ta' Satsunan ,
* Kumamoto
* Miyazaki
* Nagasaki
* Ōita
* Saga
* u Okinawa, li tikkorrispondi għall- arċipelagu ta' Ryūkyū (fis-sens strett).

## Ekonomija

Kyushu għandu klima subtropikali . L-uċuħ ewlenin huma r-ross, it-te, it-tabakk, il-patata ħelwa, u s-sojja, biex ma nsemmux il-ħarir . Huwa maħsub li l-kultivazzjoni tar-ross, li toriġina mill-peniżola Koreana, ġiet introdotta fl-arċipelagu minn hawn għaxar sekli qabel l-era tagħna. Il-gżira tiftaħar ukoll b'żewġ tipi rinomati ta' porċellana . : Satsuma u Imari . U t-turiżmu huwa wkoll preżenti ħafna fil-gżira ( ekoturiżmu, turiżmu kulturali, eċċ.) . Fir-rigward tal-industrija, prinċipalment dik tal-karozzi, din hija kkonċentrata fit-tramuntana tal-gżira, madwar il-bliet ta’ Fukuoka, Kitakyushu, Nagasaki, u Oita .

## Trasport

### Ferrovija

JR Kyushu hija l-kumpanija ferrovjarja ewlenija tal-gżira. Il- Kyushu Shinkansen jaqsam il-gżira mit-tramuntana għan-nofsinhar minn Fukuoka sa Kagoshima, u s- Sanyo Shinkansen jieqaf f'Kitakyushu u Fukuoka (it-terminus ta' din il-linja). Minn Settembru 2022, il- linja Nishi Kyushu Shinkansen bejn Nagasaki u Takeo-Onsen ilha miftuħa wkoll . Il tunnels de Kanmon (bil-pont bl-istess isem) jgħaqqdu Kyushu ma' Honshu b'diversi mezzi ta' trasport (ferrovija, karozza, rota, eċċ.).

### Ajruplan

Kyushu hija servuta minn titjiriet minn bliet Ġappuniżi ewlenin ( Tokjo, Sapporo, eċċ.), l-Asja ( Seoul, Beijing, Singapor, eċċ.) u l-Ewropa ( Amsterdam ). L-Ajruport ta' Fukuoka huwa l-akbar ajruport f'Kyushu.

### Dgħajsa

Diversi linji ta' lanċa kuljum iservu portijiet fit-Tramuntana u n-Nofsinhar ta' Kyushu, u jitilqu minn Shikoku jew Honshu permezz ta' Tokyo, Osaka, u Kobe. Pereżempju, vjaġġ minn Osaka sa Beppu jieħu lejl sħiħ permezz tal-Baħar Intern ta' Seto.

## Referenzi