# Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja

Mappa tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Ġermanja.
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Ġermanja tal-Punent irratifikat il-Konvenzjoni fit-23 ta' Awwissu 1976 u l-Ġermanja tal-Lvant irratifikatha fit-12 ta' Diċembru 1988, u b'hekk is-siti storiċi tagħhom saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Mill-2025, il-Ġermanja għandha 55 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, fosthom 52 sit kulturali u 3 siti naturali. L-ewwel sit fil-Ġermanja li tniżżel fil-lista kien il-Katidral ta' Aachen fl-1978, li kien ukoll wieħed mill-ewwel siti fid-dinja li żdiedu fil-lista. Il-Ġermanja għandha t-tieliet l-ikbar ammont ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fid-dinja, wara l-Italja u ċ-Ċina.

Il-Wied tax-Xmara Elbe fi Dresden, li kien iddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-periklu f'Lulju 2006, finalment tneħħa mil-lista f'Ġunju 2009, u b'hekk huwa wieħed minn tliet siti biss li qatt tneħħew mil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

## Siti ta' Wirt Dinji

L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: \* Siti transnazzjonali (bl-ikħal)

| Sit Nru | Isem | Ritratt | Post | Kriterji | Sena | Deskrizzjoni |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Katidral ta' Aachen |  | GermanyAachen
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerAac
(i), (ii),
(iv), (vi) | 1978 | Il-Katidral ta' Aachen huwa kapulavur ikoniku tal-arkitettura li ispira bosta kopji tiegħu fil-Ġermanja kollha fis-sekli ta' wara li nbena. Il-katidral sar l-ewwel struttura li qatt inbniet bil-volti minn żmien il-qedem. Il-belt innifisha kienet marbuta mill-qrib ma' Karlu Manju waqt it-tnissel tal-katidral, u għalhekk sar il-post fejn indifen meta miet fit-814 W.K. |
| 2 | Abbazija u Altenmünster ta' Lorsch |  | GermanyLorsch
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerLor
(iii), (iv) | 1991 | L-abbazija u d-daħla jew it-"Torhall" huma ta' żmien Karlu Manju. L-iskulturi u l-pitturi notevoli ta' żmien Karlu Manju għadhom f'kundizzjoni tajba. |
| 3 | Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau |  | GermanyDessau, Weimar and Bernau bei Berlin
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBer1
(ii), (iv), (vi) | 1996 | Stabbilit fl-1919 f'Weimar, il-Moviment tal-Bauhaus kien l-iżjed skola tal-arti influwenti tas-seklu 20. Il-binjiet iddisinjati mill-arkitetti tal-Bauhaus huma rappreżentanti fundamentali tal-Moderniżmu Klassiku. Is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi l-binjiet tal-Moviment tal-Bauhaus f'Weimar u l-Haus am Horn, Weimar; il-binja tal-Bauhaus f'Dessau, il-Meisterhäuser (fejn kien jgħix il-persunal superjuri) u l-Laubenganghäuser (id-"Djar b'Aċċess mill-Gallarija"); u l-Iskola tat-Trade Union tal-ADGB f'Bernau bei Berlin. |
| 4 | Bergpark Wilhelmshöhe |  | GermanyKassel
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerKas
(iii), (iv) | 2013 | Il-Bergpark Wilhelmshöhe huwa l-ikbar park Ewropew fl-għoljiet, u t-tieni l-ikbar park fuq xaqliba muntanjuża fid-dinja. L-impjant tal-ilma flimkien mal-istatwa enormi ta' Erkole fil-quċċata jikkostitwixxu espressjoni tal-ideali tal-Monarkija assolutista, filwaqt li l-kumpless huwa xhieda notevoli tal-estetika tal-perjodu Barokk u dak Romantiku. |
| 5 | Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin |  | GermanyBerlin
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBer2
(ii), (iv) | 2008 | Is-sit jikkonsisti minn sitt residenzi mill-1910 sal-1933. Huwa eżempju tal-moviment tar-riformi li kkontribwixxa għat-titjib tal-abitazzjonijiet u tal-kundizzjonijiet tal-għajxien għan-nies b'introjtu baxx. Ir-residenzi jesponu għadd ta' disinni, tiżjin u konfigurazzjonijiet ġodda. It-tagħlimiet meħuda hawnhekk ġew applikati fuq proġetti oħra madwar id-dinja. Uħud mill-arkitetti notevoli ta' dawn l-abitazzjonijiet kienu Bruno Taut, Martin Wagner u Walter Gropius. |
| 6 | Kumpless Karolinġju tal-Abbazija ta' Corvey |  | GermanyHöxter
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii), (iii), (iv) | 2014 | Il-Kumpless Karolinġju tal-Abbazija ta' Corvey inbena bejn it-822 u t-885 W.K. f'ambjent rurali ppreservat. Il-*Westwerk* hija l-unika struttura eżistenti li tmur lura għal żmien Karlu Manju, filwaqt li l-kumpless imperjali tal-abbazija huwa ppreservat bħala l-fdalijiet arkeoloġiċi li ġew parzjalment skavati għalissa. Il-*Westwerk* ta' Corvey jirrappreżenta waħda mill-iżjed espressjonijiet uniċi importanti ta' żmien Karlu Manju. |
| 7 | Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl |  | GermanyBrühl
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBru
(ii), (iv) | 1984 | Il-Kastell ta' Augustusburg, ir-residenza tal-prinċpijiet-arċisqfijiet ta' Köln, u l-loġġa tal-kaċċa ta' Falkenlust huma żewġ eżempji tal-arkitettura tar-Rokokò Bikri Ġermaniż. |
| 8 | Għerien u l-Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja |  | GermanyBaden-Württemberg
48°23'16.0"N 9°45'56.0"E
48°32'56.0"N 10°10'32.0"E | kulturali:GerBru
(iii) | 2017 | Il-bnedmin moderni waslu għall-ewwel darba fl-Ewropa 43,000 sena ilu matul l-aħħar era glaċjali. Waħda miż-żoni li insedjaw kienet iż-żona tal-Jura tas-Swabja fin-Nofsinhar tal-Ġermanja. Skavati mis-snin 60 tas-seklu 19, sitt għerien żvelaw oġġetti li jmorru lura bejn 43,000 sa 33,000 sena ilu. |
| 9 | Il-Muniċipju u l-Istatwa ta' Roland fil-Pjazza tas-Suq ta' Bremen |  | GermanyBremen
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBre
(iii), (iv), (vi) | 2004 | Is-sit jikkonsisti mill-muniċipju u mill-istatwa ta' Roland maġenbu. Il-muniċipju nbena fis-seklu 15 meta Bremen issieħbet fil-Lega Anseatika. Ġie rinnovat fis-seklu 17, u muniċipju ġdid inbena fil-qrib fil-bidu tas-seklu 20. Taħt l-Imperu Ruman Sagru, Bremen kellha awtonomija estensiva u b'hekk il-belt kibret u l-muniċipju kien iċ-ċentru tal-poter tagħha. Il-muniċipju l-antik u l-muniċipju l-ġdid ħelsuha ħafif waqt il-bumbardamenti tat-Tieni Gwerra Dinjija. L-istatwa ta' Roland inbniet fl-1404 u hija għolja 5.5 metri (18-il pied). |
| 10 | Weimar Klassika |  | GermanyThüringen
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerWei
(iii), (vi) | 1998 | Weimar saret ċentru kulturali fl-aħħar tas-seklu 18 u fil-bidu tas-seklu 19. Fost il-bosta artisti u kittieba, il-belt ospitat lil Goethe u lil Schiller. Matul dan il-perjodu nbnew bosta binjiet u parks eleganti f'Weimar. |
| 11 | Knisja Kolleġjali, Kastell u Ċentru Storiku ta' Quedlinburg |  | GermanyHarz
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerHar
(iv) | 1994 | Il-preservazzjoni taċ-ċentru storiku ta' Quedlinberg tippermetti lit-turisti jaraw id-djar bl-oqfsa tal-injam tas-sekli 16 u 17 u jimxu tul it-toroq Medjevali, filwaqt li jgawdu l-kastell u l-katidral Rumanesk, fejn indifnu Enriku I u martu. |
| 12 | Katidral ta' Köln |  | GermanyKöln
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerCol
(i), (ii), (iv) | 1996 | Għalkemm ix-xogħol tal-kostruzzjoni tal-Katidral ta' Köln beda fl-1248, il-katidral baqa' ma tlestiex sa żmien il-Prussjani, li temmew il-kostruzzjoni fl-1880. Ġie bbumbardjat sew fit-Tieni Gwerra Dinjija, iżda permezz tar-restawr irnexxielu jsir l-iżjed attrazzjoni li jżuruha nies fil-Ġermanja, b'saħansitra 6.5 miljun viżitatur fis-sena mill-2011. |
| 13 | Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří\* |  | GermanySachsen, il-Ġermanja u
r-Repubblika Ċeka
﻿ / ﻿
 | kulturali:GeOre
(ii), (iv) | 2019 | Il-muntanji fix-Xlokk tal-Ġermanja u fil-Majjistral taċ-Ċekja kienu sors tal-metalli, fosthom il-fidda, il-landa u l-uranju mill-bidu tas-seklu 12. Il-pajsaġġ kulturali tar-reġjun issawwar bl-innovazzjonijiet tal-estrazzjoni u tat-tidwib. |
| 14 | Fabbrika ta' Fagus f'Alfeld |  | GermanyAlfeld
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerAlf
(ii), (iv) | 2011 | Mibnija minn Walter Gropius fl-1910, il-fabbrika ddisinjata għall-manifattura tal-forom tal-injam għall-produzzjoni taż-żraben kienet rinomata għar-ridefinizzjoni tal-valuri dekorattivi ta' dak iż-żmien, b'mod partikolari fl-użu mifrux tal-ħġieġ biex il-binja tkun iktar omoġenja, bħala prekursur għax-xogħlijiet li ġew wara mill-Moviment tal-Bauhaus. |
| 15 | Fruntieri tal-Imperu Ruman\* |  | GermanyCentral Lowlands,
it-Tramuntana tal-Ingilterra u n-Nofsinhar tal-Ġermanja
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerCen
(ii), (iii), (iv) | 1987 | Il-Ħajt ta' Adrijanu nbena fil-122 W.K. u l-Ħajt ta' Anton inbena fil-142 W.K. biex l-Imperu Ruman jiġi difiż mill-"barbari". Dan is-Sit ta' Wirt Dinji qabel kien jinkludi l-Ħajt ta' Adrijanu biss, iżda iktar 'il quddiem ġie estiż biex jinkludi l-Fruntieri tal-Imperu Ruman fis-seklu 2 W.K., inkluż il-Ħajt ta' Anton fit-Tramuntana u l-Ħajt ta' Trajanu fil-Lvant tal-Ewropa. |
| 16 | Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz |  | GermanySachsen-Anhalt
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerSax1
(ii), (iv) | 2000 | Ir-Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz huwa eżempju straordinarju tal-applikazzjoni tal-prinċipji filosofiċi tal-Illuminiżmu fid-disinn ta' pajsaġġ li jintegra l-arti, l-edukazzjoni u l-ekonomija b'mod kumplessiv armonjuż. |
| 17 | Belt Anseatika ta' Lübeck |  | GermanySchleswig-Holstein
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerSch
(iv) | 1987 | Lübeck kienet il-belt kapitali kummerċjali tal-Lega Anseatika influwenti, li kellha monopolju tal-kummerċ fil-biċċa l-kbira tat-Tramuntana tal-Ewropa. Għalkemm għoxrin fil-mija tal-belt inqerdet fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-biċċa l-kbira tal-arkitettura tas-seklu 12 għadha intatta. |
| 18 | Ċentri Storiċi ta' Stralsund u Wismar |  | GermanyMecklenburg-Vorpommern
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerMec
(ii), (iv) | 2002 | Iż-żewġ bliet kienu ċentri kummerċjali ewlenin tal-Lega Anseatika fis-sekli 14 u 15. Imbagħad servew bħala ċentri difensivi u amministrattivi għall-Iżvezja mitejn sena wara, l-iktar matul il-Gwerra tat-Tletin Sena. L-istili arkitettoniċi ta' dawn iż-żewġ perjodi huma preżenti u huma ppreservati sew. |
| 19 | Imfakar Luterani f'Eisleben u f'Wittenberg |  | GermanySachsen-Anhalt
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerSax2
(iv), (vi) | 1996 | Dawn iż-żewġ irħula f'Sachsen-Anhalt huma assoċjati mal-ħajja ta' Martin Luteru u r-riformista sieħbu Melanchthon. Fost l-imfakar Luterani inklużi nsibu d-dar ta' Melanchthon f'Wittenberg, id-djar f'Eisleben fejn Luteru twieled fl-1483 u fejn miet fl-1546, il-kamra tiegħu f'Wittenberg, il-knisja lokali u l-knisja-kastell fejn fil-31 ta' Ottubru 1517, Luteru waħħal il-"95 Teżi" famużi tiegħu, li nedew ir-Riformazzjoni u era ġdida ta' storja politika u reliġjuża fid-dinja tal-Punent. |
| 20 | Teatru tal-Opri Margravjali ta' Bayreuth |  | GermanyBayreuth, il-Bavarja
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerMar
(i), (iv) | 2012 | It-teatru tal-opri Barokk fir-raħal ta' Bayreuth inbena bejn l-1745 u l-1750. Huwa wieħed mill-ftit teatri eżistenti ta' dak il-perjodu fl-Ewropa u ġie rrestawrat b'mod estensiv. |
| 21 | Kumpless tal-Monasteru ta' Maulbronn |  | GermanyMaulbronn
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerMau
(ii), (iv) | 1993 | Il-Monasteru ta' Maulbronn jitqies bħala kumpless monastiku taċ-Ċisterċensi li huwa l-iżjed komplut u li huwa ppreservat l-aħjar fost il-kumplessi monastiċi Medjevali fit-Tramuntana tal-Alpi. Il-binjiet prinċipali nbnew bejn is-sekli 12 u 16, flimkien mal-ħitan tal-monasteru. Il-knisja tal-monasteru, l-iktar bi stil Gotiku Tranżizzjonali, għenet biex jinfirex l-istil Gotiku madwar it-Tramuntana tal-Ewropa u l-Ewropa Ċentrali. Il-monasteru kellu wkoll sistema elaborata tal-ġestjoni tal-ilma. |
| 22 | Sit tal-Fossili tal-Foss ta' Messel |  | GermanyMessel
﻿ / ﻿
 | naturali:GerMes
(viii) | 1995 | Il-Foss ta' Messel huwa l-iżjed sit rikk fid-dinja għall-fehim tal-ambjent fl-Eoċen, bejn 57 miljun u 36 miljun sena ilu. B'mod partikolari, juri l-istadji bikrin tal-evoluzzjoni tal-mammiferi u jinkludi fossili ppreservati tajjeb ħafna ta' mammiferi. Uħud mill-iżjed skoperti notevoli jinkludu skeletri artikolati għalkollox u l-kontenut aħħari fl-istonku tal-annimali. |
| 23 | Minjieri ta' Rammelsberg, Ċentru Storiku ta' Goslar u s-Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma tal-Muntanji Superjuri tal-Harz |  | GermanyGoslar u l-Muntanji Superjuri tal-Harz
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerGos
(i), (ii),
(iii), (iv) | 1992 | Is-sistema tal-ġestjoni tal-ilma tal-Muntanji Superjuri tal-Harz ġiet żviluppata tul perjodu ta' xi 800 sena sabiex tkun ta' għajnuna fit-tħaffir u fl-estrazzjoni tal-minerali. Il-minjieri u l-għadajjar tagħhom bdew taħt il-patrijiet Ċisterċensi fil-Medju Evu. Madankollu, il-biċċa l-kbira tax-xogħlijiet inbnew mill-aħħar tas-seklu 16 sas-seklu 19. Hija magħmula minn sistema kumplessa ħafna ta' għadajjar artifiċjali, kanali żgħar, mini u passaġġi taħt l-art għad-drenaġġ. Il-minjieri kienu sit ewlieni għall-innovazzjoni tax-xogħol tat-tħaffir u tal-estrazzjoni fid-dinja tal-Punent. |
| 24 | Gżira Monastika ta' Reichenau |  | GermanyBaden-Württemberg
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBad
(iii), (iv), (vi) | 2000 | Is-sit jinkludi traċċi tal-monasteru Benedittin, stabbilit fis-724, li kellu influwenza spiritwali, intellettwali u artistika notevoli fir-reġjun kollu tal-madwar. Il-knejjes ta' Santa Marija u ta' San Mark, ta' San Pietru u ta' San Pawl, u ta' San Ġorġ, inbnew l-iktar bejn is-sekli 9 u 11. Il-pitturi u t-tiżjin tagħhom mal-ħitan juru attività artistika impressjonanti. |
| 25 | Museumsinsel (il-Gżira tal-Mużewijiet), Berlin |  | GermanyBerlin
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBer3
(ii), (iv) | 1999 | Il-ħames mużewijiet tal-Gżira tal-Mużewijiet f'Berlin, li nbnew bejn l-1824 u l-1930, huma kollezzjoni magħquda iżda diversifikata ta' kollezzjonijiet u binjiet ta' mużewijiet. Kull mużew inbena biex ikun integrat mal-kollezzjoni u jirrappreżenta l-estetika taż-żminijiet differenti. Il-kollezzjonijiet jittraċċaw l-iżvilupp taċ-ċivilizzazzjonijiet tul iż-żminijiet. |
| 26 | Park ta' Muskau/Mużakowski\* |  | Bad Muskau / Mużakowski
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerUpp
(i), (iv) | 2004 | Dan il-park jinsab max-xmara Neisse u fil-fruntiera bejn il-Polonja u l-Ġermanja. Inħoloq mill-Prinċep Hermann von Puckler-Muskau mill-1815 sal-1844. Iddisinjat bħala "pittura bil-pjanti", uża l-pjanti lokali biex jittejjeb il-pajsaġġ eżistenti. Il-park huwa mifrux fir-raħal ta' Bad Muskau flimkien ma' parks u spazji ħodor oħra. Is-sit fih ukoll kastell rikostruwit, pontijiet u *arboretum*. |
| 27 | Katidral ta' Naumburg |  | GermanyNaumburg,
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerNau
(i), (ii) | 2018 | Il-katidral huwa eks katidral tal-Veskovat ta' Naumburg-Zeitz. Il-binja tal-knisja, li l-biċċa l-kbira tagħha tmur lura għas-seklu 13, hija għeliem rinomat tar-Rumanesk Aħħari Ġermaniż. |
| 28 | Ċentru Storiku ta' Regensburg bl-iStadtamhof |  | GermanyRegensburg
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBavReg
(ii), (iii), (iv) | 2006 | Din il-belt Medjevali fiha bosta binjiet notevoli li nbnew matul kważi żewġ millenji u jinkludu binjiet Rumani antiki, Rumaneski u Gotiċi. L-arkitettura tas-sekli 11 sa 13 ta' Regensburg ħolqot belt b'toroq dojoq u b'diversi binjiet għoljin. Tinkludi d-djar patrizjani u t-torrijiet Medjevali, għadd kbir ta' knejjes u monasteri, kif ukoll il-Pont tal-Ġebel tas-seklu 12. Regensburg kienet ċentru kummerċjali Ewropew fil-Medju Evu u ċentru politiku tal-Imperu Ruman Sagru li kkonverta għall-Protestantiżmu. |
| 29 | Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin |  | GermanyBerlin, Potsdam
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBer4
(i), (ii), (iv) | 1990 | Dan is-sit fih 500 ettaru ta' parks u 150 binja li nbnew bejn l-1730 u l-1916. Huwa estiż fid-distrett ta' Berlin-Zehlendorf, bil-palazzi u l-parks tul ix-xtut tax-xmara Havel u l-Lag ta' Glienicke. Voltaire qagħad fil-Palazz ta' Sans-Souci, li nbena taħt Federiku II bejn l-1745 u l-1747. |
| 30 | Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies |  | GermanySteingaden
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerSte
(i), (iii) | 1983 | Il-Knisja ta' Wies (1745-1754) hija frott ix-xogħol tal-arkitett Dominikus Zimmermann u hija kapulavur tar-Rokokò Bavarjan. |
| 31 | Siti Preistoriċi bil-Puntali madwar l-Alpi\* |  | 111-il sit differenti f'sitt pajjiżi
﻿ / ﻿
 | kulturali:Swi
(iv), (v) | 2011 | Dan is-sit transnazzjonali (kondiviż mal-Awstrija, ma' Franza, mal-Italja, mas-Slovenja u mal-Iżvizzera) fih 111-il sit individwali bil-fdalijiet ta' abitazzjonijiet preistoriċi bil-puntali ta' insedjamenti preistoriċi madwar l-Alpi, li nbnew mill-5000 sal-500 Q.K. f'xifer il-lagi, ix-xmajjar jew l-artijiet mistagħdra. Fihom minjiera ta' informazzjoni dwar il-ħajja u l-kummerċ fil-kulturi agrarji Neolitiċi u ta' Żmien il-Bronż fl-Ewropa Alpina. |
| 32 | Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa\* |  | Foresti differenti fi 12-il pajjiż
﻿ / ﻿
 | naturali:Ger1
(ix) | 2007 | Il-Foresti Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji jintużaw biex jiġi studjat it-tifrix tas-siġar tal-fagu (*Fagus sylvatica*) fl-Emisferu tat-Tramuntana f'varjetà ta' ambjenti u l-ambjent fil-foresti. Is-sit tniżżel għall-ewwel darba fl-2007 b'komponenti mis-Slovakkja u mill-Ukrajna. Ġie estiż fl-2011, fl-2017, u fl-2021 biex jiġu inklużi l-foresti f'total ta' 18-il pajjiż. |
| 33 | Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier |  | GermanyTrier
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerTri
(i), (iii),(iv), (vi) | 1986 | Il-kolonja Rumana fi Trier ġiet stabbilita fis-seklu 1 W.K. Kibret f'belt ewlenija u saret waħda mill-bliet kapitali tat-Tetrarkija fl-aħħar tas-seklu 3. Ħafna mill-istrutturi ta' żmien ir-Rumani għadhom preżenti fi Trier. Il-katidral huwa l-eqdem knisja fil-Ġermanja, peress li nbena fuq il-fdalijiet tal-binjiet Rumani ta' Massiminu ta' Trier fit-329-346. |
| 34 | Speicherstadt u d-Distrett ta' Kontorhaus |  | Amburgu
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(iv) | 2015 | L-iSpeicherstadt u d-distrett ta' Kontorhaus fil-qrib huma żewġ żoni urbani b'densità ta' bini fiċ-ċentru tal-belt portwali ta' Amburgu. L-iSpeicherstadt, oriġinarjament żviluppata fuq grupp ta' gżejjer dojoq fix-xmara Elbe bejn l-1885 u l-1927, ġiet parzjalment mibnija mill-ġdid mill-1949 sal-1967. Hija waħda mill-ikbar kumplessi storiċi koerenti ta' mħażen portwali fid-dinja. |
| 35 | Katidral ta' Speyer |  | GermanySpeyer
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerSpe
(ii) | 1981 | Il-Katidral Rumanesk ta' Speyer ġie stabbilit minn Konrad II fl-1030 u ġie mmudellat mill-ġdid fl-aħħar tas-seklu 11. Kien wieħed mill-iżjed katidrali Rumaneski grandjużi fl-Imperu Ruman Sagru u l-post tad-dfin tal-imperaturi Ġermaniżi għal kważi 300 sena. |
| 36 | Katidral ta' Santa Marija u l-Knisja ta' San Mikiel f'Hildesheim |  | GermanyHildesheim
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerHil
(i), (ii), (iii) | 1985 | Is-sit jikkonsisti minn żewġ knejjes f'Hildesheim. Il-Knisja Rumaneska Ottonjana ta' San Mikiel inbniet bejn l-1010 u l-1020. Fuq ġewwa l-knisja mżejna b'saqaf tal-injam notevoli, xogħol impitter tal-istukko, u bil-Kolonna ta' Bernward. It-teżori tal-Katidral Rumanesk ta' Hildesheim jinkludu l-Bibien ta' Bernward, il-kandilabru ta' Hezilo, il-kandilabru ta' Azelin u teżori oħra. |
| 37 | Ix-Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier, Kontribut Straordinarju lill-Moviment Modern\* |  | Stuttgart, il-Ġermanja, u għadd ta' binjiet f'sitt pajjiżi oħra
N46 28 6.29 E6 49 45.61 | kulturali:GerHil
(i), (ii), (vi) | 2016 | Magħżul fost ix-xogħlijiet ta' Le Corbusier, is-17-il komponent ta' dan is-sit transnazzjonali huma xhieda tal-invenzjoni ta' lingwa arkitettonika ġdida li ma baqgħetx issegwi l-imgħoddi. Inbnew tul perjodu ta' nofs seklu, matul dak li Le Corbusier iddeskriva bħala "riċerka bis-sabar". Il-Complexe du Capitole f'Chandigarh (l-Indja), il-Mużew Nazzjonali tal-Arti tal-Punent, f'Tokjo (il-Ġappun), id-Dar ta' Dr Curutchet f'La Plata (l-Arġentina) u l-Unité d’habitation f'Marsilja (Franza) jirriflettu s-soluzzjonijiet li l-Moviment Modern ipprova japplika matul is-seklu 20 għall-isfidi biex jiġu vvintati tekniki arkitettoniċi ġodda li jwieġbu għall-ħtiġijiet tas-soċjetà. Dawn il-kapulavuri tal-kreattività jixhdu wkoll l-internazzjonalizzazzjoni tal-arkitettura fid-dinja. |
| 38 | Raħal ta' Bamberg |  | GermanyBamberg
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerBam
(ii)(iv) | 1993 | Fl-1007, Bamberg sar iċ-ċentru ta' djoċesi li kienet maħsuba biex tgħin il-Kristjaneżmu jinfirex fost is-Slavi. Matul is-seklu 12 l-Isqfijiet ta' Bamberg bdew programm ta' kostruzzjoni pubblika monumentali. L-arkitettura li żviluppat influwenzat il-kostruzzjoni fit-Tramuntana tal-Ġermanja u fl-Ungerija. Fis-seklu 18 sar iċ-ċentru tal-IIluminiżmu meta kittieba bħal Hegel u Hoffmann marru jgħixu hemmhekk. |
| 39 | Wied Superjuri tar-Renu Nofsani |  | GermanyRheinland-Pfalz u
Hesse
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerRhi
(ii), (iv), (v) | 2002 | Medda ta' 65 kilometru (40 mil) tal-Wied Superjuri tar-Renu Nofsani fil-Ġermanja tospita bosta kastelli, irħula storiċi u vinji u kienet sors ta' ispirazzjoni għal bosta kittieba, artisti u kompożituri. |
| 40 | Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen |  | GermanyVölklingen
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerVöl
(ii), (iv) | 1994 | Il-fabbrika tal-azzar li ngħalqet dan l-aħħar hija l-unika eżempju intatt fil-Punent tal-Ewropa u fl-Amerka ta' Fuq ta' fabbrika ta' din ix-xorta li nbniet fis-sekli 19 u 20. |
| 41 | Il-Baħar ta' Wadden\* |  | Medda li tmiss ma' tliet pajjiżi
﻿ / ﻿
 | naturali:Ger2
(viii), (ix), (x) | 2009, 2011, 2014 | Il-Baħar ta' Wadden jinkludi ż-Żona ta' Konservazzjoni tal-Baħar ta' Wadden fin-Netherlands, il-Parks Nazzjonali Ġermaniżi tal-Baħar ta' Wadden ta' Niedersachsen u ta' Schleswig-Holstein, u l-medda tad-Danimarka. Il-linja tal-kosta ġeneralment hija waħda ċatta u fiha artijiet bassasa, artijiet bit-tajn, imraġ u duni. Is-sit ikopri żewġ terzi tal-Baħar ta' Wadden u jospita bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali. Fih jitnisslu sa 12-il miljun għasfur fis-sena u jappoġġa iktar minn 10 fil-mija tal-popolazzjoni ta' 29 speċi. Ġie estiż fl-2011 biex jinkludi l-Park Nazzjonali Ġermaniż tal-Baħar ta' Wadden ta' Amburgu u fl-2014 ġiet inkluża l-parti Daniża wkoll tal-Baħar ta' Wadden. |
| 42 | Kastell ta' Wartburg |  | GermanyEisenach
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEis
(iii), (vi) | 1999 | Il-Kastell ta' Wartburg jinsab fuq irdum ta' 410 metri (1,230 pied) fuq Eisenach. Tkabbar f'diversi sezzjonijiet u għad fadal uħud biss mis-sezzjonijiet Medjevali. Il-kastell inbena fis-seklu 19 għad-dehra attwali tiegħu. Martin Luteru ttraduċa t-Testment il-Ġdid bil-Ġermaniż meta kien eżiljat fil-Kastell ta' Wartburg. |
| 43 | Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg |  | GermanyAugsburg
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEis
(ii), (iv) | 2019 | Is-sistemi tal-ġestjoni tal-ilma ta' Augsburg inbnew bejn is-seklu 14 u s-seklu 21. Network ta' kanali, torrijiet tal-ilma, tagħmir tal-ippompjar u stazzjonijiet idroelettriċi ilhom jipprovdu ilma tax-xorb u enerġija għall-belt għal sekli sħaħ. |
| 44 | Residenza ta' Würzburg bil-Ġonna u l-Pjazza |  | GermanyWürzburg
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerWür
(i), (iv) | 1981 | Il-palazz Barokk kbir u lussuż inħoloq taħt il-patroċinju tal-prinċpijiet-isqfijiet Lothar Franz u Friedrich Carl von Schönborn. Huwa wieħed mill-ikbar palazzi fil-Ġermanja. |
| 45 | Kumpless Industrijali tal-Minjieri tal-Faħam ta' Zollverein |  | GermanyEssen
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii), (iii) | 2001 | Il-kumpless industrijali ta' Zollverein fin- Nordrhein-Westfalen jinkludi t-tagħmir kollu ta' minjiera storika tal-faħam li bdiet topera madwar 150 sena ilu. Uħud mill-binjiet tas-seklu 20 huma pjuttost notevoli. |
| 46 | Kumpless Arkeoloġiku tal-Fruntiera ta' Hedeby u ta' Danevirke |  | GermanySchleswig, Schleswig-Holstein,
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(iii), (iv) | 2018 | Hedeby kien insedjament importanti tal-Vikingi Daniżi u tal-Varangjani Żvediżi. Jitqies bħala belt Medjevali bikrija fit-Tramuntana tal-Ewropa u kien post kummerċjali importanti u ċentru prinċipali għall-kummerċ fuq distanza twila bejn l-Iskandinavja, il-Punent tal-Ewropa, ir-reġjun tal-Baħar tat-Tramuntana u l-Istati Baltiċi.
Danevirke hija fortifikazzjoni tal-Medju Evu Bikri u Aħħari fit-Tramuntana ta' Schleswig-Holstein. Tikkonsisti minn ħitan tat-tajn u tal-ħamrija bi ħniedaq, ħajt tal-brikks, żewġ kastelli Medjevali bil-ħitan u fruntiera tal-baħar. |
| 47 | Bliet ShUM ta' Speyer, Worms u Mainz |  | Germany Sit Lhudi ta' Speyer
﻿ / ﻿
Ċimiterju Lhudi ta' Speyer
﻿ / ﻿

Kumpless tas-Sinagoga ta' Worms
﻿ / ﻿

Ċimiterju Lhudi Antik ta' Mainz
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii),(iii), (vi) | 2021 | L-eks bliet tal-katidrali imperjali ta' Speyer, Worms u Mainz, fil-Wied Superjuri tar-Renu, jinkludi s-Sit Lhudi ta' Speyer, bl-istrutturi tas-sinagoga u l-parti tas-sinagoga aċċessibbli għan-nisa, il-fdalijiet arkeoloġiċi tal-*yeshiva* (skola reliġjuża), il-bitħa u l-*mikveh* (banju tar-ritwali) ta' taħt l-art, li ppreservaw il-kwalità arkitettonika għolja tagħhom. Dan is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi wkoll il-Kumpless tas-Sinagoga ta' Worms, bir-rikostruzzjoni fil-post tas-sinagoga tas-seklu 12 li saret wara l-gwerra u l-parti tas-sinagoga aċċessibbli għan-nisa tas-seklu 13, is-sala komunitarja (Dar ta' Rashi), u l-*mikveh* monumentali tas-seklu 12. Barra minn hekk, jinkludi wkoll iċ-Ċimiterju Lhudi Antik ta' Mainz. Dawn il-komponenti jirriflettu b'mod tanġibbli d-drawwiet distintivi tal-Lhud Ashkenaz u l-iżvilupp u l-insedjament tal-komunitajiet ShUM, b'mod partikolari bejn is-sekli 11 u 14. Il-binjiet ta' dan is-sit servew bħala prototipi għall-binjiet komunitarji u reliġjużi tal-Lhud li nbnew wara kif ukoll għaċ-ċimiterji fl-Ewropa. L-akronimu ShUM jirrappreżenta l-inizjali bl-Ebrajk ta' Speyer, Worms u Mainz. |
| 48 | Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt, Mathildenhöhe |  | Germany Mathildenhöhe, Darmstadt
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii), (iv) | 2021 | Il-Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt f'Mathildenhöhe, l-ogħla elevazzjoni fuq il-belt ta' Darmstadt fil-Punent u ċ-ċentru tal-Ġermanja, ġiet stabbilita fl-1897 minn Ernst Ludwig, il-Gran Duka ta' Hesse, bħala ċentru għall-movimenti emerġenti ta' riforma fl-arkitettura, l-arti u l-artiġjanat. Il-binjiet tal-kolonja nħolqu mill-membri artisti tagħha bħala ambjenti tal-għajxien u tax-xogħol Modernist bikri ta' sperimentazzjoni. Il-kolonja tkabbret matul il-wirjiet internazzjonali suċċessivi fl-1901, fl-1904, fl-1908 u fl-1914. Illum il-ġurnata, toffri xhieda tal-arkitettura moderna bikrija, tal-ippjanar urban u tad-disinn tal-pajsaġġ urban, li kollha kemm ġew influwenzati mill-moviment tal-arti u tal-artiġjanat u mis-Seċessjoni ta' Vjenna. Is-sit jinkludi żewġ komponenti, magħmula minn 23 element, fosthom it-Torri tat-Tiġijiet (1908), is-Sala tal-Wirjiet (1908), l-Għalqa tal-Platani (1833, 1904-1914), il-Kappella Russa ta' Santa Marija Maddalena (1897-1899), il-Baċir tal-Ġilji, il-Mafkar ta' Gottfried Schwab (1905), il-Pergola u l-Ġnien (1914), il-Paviljun tal-Ġnien tat-"Tempju taċ-Ċinji" (1914), il-Funtana ta' Ernst Ludwig, u t-13-il dar u studjo tal-artisti li nbnew għall-Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt u għall-wirjiet internazzjonali. Grupp ta' Tlett Idjar, mibnija għall-wirja tal-1904, huma komponent addizzjonali. |
| 49 | Fruntieri Rumani tad-Danubju\* |  | Germany Fruntieri Rumani tad-Danubju fil-Bavarja, il-Ġermanja (inkluż , fl-Awstrija u fis-Slovakkja)
﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii)(iii)(iv) | 2021 | Dan is-sit ikopri kważi 600 km tal-fruntieri Rumani tad-Danubju. Is-sit kien jirrappreżenta l-biċċa l-kbira tal-fruntiera l-kbira tal-Imperu Ruman madwar il-Baħar Mediterran. Il-Fruntieri Rumani tad-Danubju (is-Segment tal-Punent) jirriflettu l-ispeċifiċitajiet ta' din il-parti tal-Fruntiera Rumana permezz ta' għażla ta' siti li jirrappreżentaw elementi ewlenin, fosthom toroq, fortizzi leġjonarji u l-insedjamenti assoċjati magħhom, fortijiet żgħar u kampijiet temporanji, u r-rabta ta' dawn l-istrutturi mat-topografija lokali. |
| 50 | L-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa\* |  | 11-il raħal f'seba' pajjiżi
Germany﻿ / ﻿
 | kulturali:GerEss
(ii)(iii) | 2021 | Is-sit transnazzjonali tal-Irħula l-Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa magħmul minn 11-il raħal f'seba' pajjiżi Ewropej: Baden bei Wien (l-Awstrija); Spa (il-Belġju); Františkovy Lázně (iċ-Ċekja); Karlovy Vary (iċ-Ċekja); Mariánské Lázně (iċ-Ċekja); Vichy (Franza); Bad Ems (il-Ġermanja); Baden-Baden (il-Ġermanja); Bad Kissingen (il-Ġermanja); Montecatini Terme (l-Italja); u Bath (ir-Renju Unit). Dawn l-irħula kollha żviluppaw madwar fawwariet naturali tal-ilma minerali. Huma xhieda tal-kultura Ewropa tal-ispas li żviluppat mill-bidu tas-seklu 18 sas-snin 30 tas-seklu 20, u li wasslet għall-iżvilupp ta' stabbilimenti internazzjonali grandjużi li kellhom impatt fuq it-tipoloġija urbana madwar kumplessi ta' spas bħall-*kurhaus* u l-*kursaal* (binjiet u kmamar iddedikati għat-terapiji), kmamar tal-pompi, swali tax-xorb, kolonnati u galleriji ddisinjati biex jisfruttaw ir-riżorsi tal-ilma minerali u biex jippermettu l-użu prattiku tagħhom għall-għawm u għax-xorb. Faċilitajiet relatati jinkludu ġonna, kmamar tal-assemblej, swali tal-każinò, teatri, lukandi u vilel, kif ukoll infrastruttura speċifika bl-ispas. Dawn il-kumplessi huma integrati kollha f'kuntest urban ġenerali li jinkludi ambjent rikreattiv u terapewtiku ġestit bir-reqqa f'pajsaġġ pittoresk. Flimkien, dawn l-irħula jirrappreżentaw l-interskambju sinifikanti tal-valuri u tal-iżviluppi umani fil-mediċina, fix-xjenza u fil-balneoloġija. |
| 51 | Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel\* |  | Il-Ġermanja u n-Netherlands | kulturali:
(ii)(iii)(iv) | 2021 | Il-Fruntieri Rumani Ġermaniċi T'Isfel (bil-Latin: *limes ad Germaniam inferiorem*, bl-Olandiż: *Neder-Germaanse Limes*, bil-Ġermaniż: *Niedergermanischer Limes*) huma l-eks fruntiera bejn il-provinċja Rumana ta' *Germania Inferior* u *Germania Magna*. Dawn il-fruntieri kienu jisseparaw dik il-parti tar-Rheinland fix-xellug tax-xmara Renu kif ukoll in-Netherlands, li kienu parti mill-Imperu Ruman, mir-reġjuni inqas ikkontrollati strettament fil-Lvant tar-Renu. |
| 52 | Wirt Lhudi Medjevali ta' Erfurt |  | Thuringia | kulturali: (iv) | 2023 | Dan is-sit huwa magħmul minn tliet binjiet marbuta mal-komunità Lhudija Medjevali ta' Erfurt. Is-Sinagoga Antika (fl-istampa) inbniet għall-ewwel darba fl-aħħar tas-seklu 11 u ġiet rikostruwita darbtejn. Il-binja kbira u prestiġjuża tal-ħabta tal-1270 kienet tinkorpora partijiet mill-istrutturi preċedenti. Wara *pogrom* fl-1349, il-binja ntużat għal skopijiet oħra sal-aħħar tas-seklu 20, meta l-funzjoni oriġinali tagħha ġiet skoperta mill-ġdid u saru r-rinnovazzjonijiet. Il-fdalijiet ta' *mikveh*, banju ritwali Lhudi tal-ħabta tal-1250, ġew skoperti fl-2007. It-tielet binja hija dar tal-ġebel lajka ta' nofs is-seklu 13. |
| 53 | Kumpless tar-Residenza ta' Schwerin |  | Mecklenburg-Vorpommern | kulturali: (iv) | 2024 | Il-kastell, li jinsab fuq gżira fil-Lag ta' Schwerin, ġie ddokumentat għall-ewwel darba bħala forti Slaviku fis-seklu 10 u ġie rikostruwit diversi drabi. Ingħata d-dehra attwali f'nofs is-seklu 19 meta ġie mmudellat mill-ġdid b'mod estensiv skont l-ideali tal-istoriċiżmu Romantiku. Il-pajsaġġ kulturali jinkludi wkoll parks, ġonna u diversi binjiet li juru l-aħħar tkattir tal-kultura tal-qorti fis-seklu 19. |
| 54 | Insedjamenti tal-Knisja Moravjana\* |  | Sachsen, il-Ġermanja, id-Danimarka, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti | kulturali: (iii), (iv) | 2024 | L-insedjamenti tal-Knisja Moravjana, denominazzjoni Protestanta, mit-tieni nofs tas-seklu 18 huma bliet ippjanati, li jirriflettu l-filosofija egalitarja tal-komunità. Għandhom konfigurazzjonijiet urbani simili, inkluż spazji miftuħa u ġonna, binja kongregazzjonali, ċimiterju, santwarju u djar għal għajxien komunali, isseparati skont l-età, il-ġeneru u l-istatus taż-żwieġ. Christiansfeld fid-Danimarka ilha li tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-2015. Fl-2024 is-sit ġie estiż biex jinkludi d-Distrett ta' Bethlehem fl-Istati Uniti, Herrnhut (fl-istampa) fil-Ġermanja, u Gracehill fir-Renju Unit. |
| 55 | Il-Palazz tar-Re Luwiġi II tal-Bavarja: Neuschwanstein, Linderhof, Schachen u Herrenchiemsee |  | Bavarja, il-Ġermanja | kulturali: (iv) | 2025 | Dan is-sit jinkludi tliet kumplessi u villa żgħira kkummissjonati minn Luwiġi II tal-Bavarja fit-tieni nofs tas-seklu 19. Imlaqqam ir-"re tal-ħrejjef", Luwiġi II li ma kellux poter politiku ried joħloq palazzi minn imgħoddi mbiegħed. Il-Kastell ta' Neuschwanstein (fir-ritratt) ġie ispirat mill-opri ta' Richard Wagner, Herrenchiemsee minn Versailles, u l-Palazz ta' Linderhof kemm minn binjiet Orjentali kif ukoll mid-dinja ta' Wagner. It-tliet kumplessi ġew ikkonvertiti f'mużewijiet, u b'hekk baqgħu ppreservati kważi għalkollox. |

## Referenzi