Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sfera ċelesti

Fl-astronomija u n-navigazzjoni, l-**isfera ċelesti** hija sfera rotazzjonali imaġinarja ta’ raġġ ġgantesk, konċentrika u koassjali ma’ l-Art. L-**isfera ċelesti** hija dik l-sfera fuq liema jidru li huma imwaħla l-astri kif narawhom mill-Art.

L-isfera ċelesti hija maqsuma mill-Ekwatur ċelesti.
L-oriġni ta’ illużjoni bħal din tinstab fil-fatt li iktar ‘l hinn minn ċerta distanza m’aħniex kapaċi nivvalutaw sewwa d-distanza tal-iġsma, għalhekk l-astri jidru kollha tal-istess distanza.

Ħafna mis-soċjetajiet antiki kienu jemmnu li l-kwiekeb kienu ekwidistanti mill-Art u li l-isfera kienet il-mudell veru tal-univers. Dan il-mudell huwa asstrazzjoni utli, iżda mhux korett. L-oġġetti kollha li naraw fis-sema huma daqshekk 'il bogħod li d-distanza tagħhom hija impossibli biex tikkalkulha billi sempliċiment tħares lejhom. Peress li d-distanzi huma indeterminati, kull ma wieħed irrid jagħmel hu biss li jkun jaf id-direzzjoni lejn l-oġġett biex isibu fis-sema. F’dan is-sens il-mudell tal-isfera ċelesti huwa għodda prattika għal-astronomija pożizzjonali.

Waqt il-jum żewġ punti tal-astri biss huma viżibbli u dawn huma il-*poli ċelesti* Pol tat-Tramuntana Ċelesti u Pol tan-nofs in-nhar Ċelesti. Is-sema tidher li ddur fuqna mil-lvant għall-punent, u tlesti ċirkwit komplut f'24 siegħa siderali. Dan il-fenomenu iseħħ minħabba id-dawrien tal-Art fuq l-assi tagħha.

L-isfera ċelesti tidher għalhekk iddur fuqha nfisha madwar assi mgħoddija mill-poli: l-assi ċelesti. Hekk kif l-Art iddur fuq l-assi tagħha, l-oġġetti fuq l-isfera ċelesti tagħti l-impressjoni li qed iddur madwar il-poli ċelesti.

L-*ekwatur ċelesti* huwa ċ-ċirkonferenza massima ekwidistanti mill-poli ċelesti, li jaqsam l-isfera ċelesti fiż-żewġt emisferi Tramuntana u Nofs in-nhar.

Dawk li jissejħu stillel fissi — il-parti l-kbira tal-astri — iżommu l-pożizzjoni relativa tagħhom (jew aħjar issir varjazzjoni iżda minima), u għaldaqstant huma ta' riferiment għall-isfera ċelesti. Huma tradizjonalment miġbura f’kostellazjonijiet, u għalhekk jagħtu riferiment approssimativ għall-iġsma ċelesti.

Pożizzjonijiet aktar preċiżi tal-astri jistgħu jiġu individwati permezz tal-Koordinati ċelesti.
# Każ (lingwistika)

Fil- lingwistika, **il-każ** huwa kategorija grammatikali li tikkonsisti fil-modifika ta’ nom skont il-funzjoni loġika tiegħu ( suġġett, komplement dirett, komplement indirett, eċċ.).

F'xi lingwi, kemm moderni kif ukoll antiki, kull kelma tieħu forom differenti skont il-funzjoni mwettqa fis-sentenza. Dawn il-kliem dejjem jieħdu l-istess forma għal kull funzjoni mwettqa fil-perjodu (suġġett, komplement). Min-naħa l-oħra, il-pronomi personali (jien, int, hu, hi, huma) jieħdu forma differenti skont l-irwol li għandu
Il-funzjoni loġika tal-każijiet tista' titwettaq ukoll bi prepożizzjoni, bħalma jiġri pereżempju bit- Taljan, jew b'postpożizzjoni, kif jiġri bil -Ġappuniż .Mela filwaqt li bil-Latin ngħidu pereżempju li- **bert**, libr- **i**, libr- **o**, bit-Taljan għandna **libr** -o, **del** libr-o, **al** libr-o.Iż-żewġ mekkaniżmi (każijiet u pre/postpożizzjonijiet) ġeneralment jeżistu flimkien fl-istess lingwa (eż. Latin *ad urbem*, li jikkonsisti fil-prepożizzjoni *ad* u l- akkusattiv *urbem* ).

## Referenzi
# Timor tal-Lvant

| Repubblika Demokratika ta' Timor tal-Lvant(pt) República Democrática de Timor-Leste (tet) Repúblika Demokrátika Timór-Leste |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Innu nazzjonali:Pátria* *Patrija*  |
|   |
| **Belt kapitali** (u l-ikbar belt)
 | Dili ﻿ / ﻿
 |
| Lingwi uffiċjali | Lingwa Portugiża Lingwa Tetum |
| Gvern | Repubblika kostituzzjonali unitarja semi-presidenzjali |
|  -  | President | Francisco Guterres |
|  -  | Prim Ministru | José Maria Vasconcelos |
| Indipendenza mill-Portugall u l-Indoneżja |
|  -  | Timor Portugiż | Seklu sittax  |
|  -  | Iddikjarat l-Indipendenza | 28 ta' Novembru 1975  |
|  -  | Annessjoni mill-Indoneżja | 17 ta' Lulju 1976  |
|  -  | Amministrat minn UNTAET | 25 ta' Ottubru 1999  |
|  -  | L-Indipendenza rrestawrata | 20 ta' Mejju 2002  |
| Erja |
|  -  | Total | 15,007 km2 (154) 5,794 mil kwadru  |
|  -  | Ilma (%) | Negliġibbli |
| Popolazzjoni |
|  -  | stima tal-2020 | 1,316,845 (155) |
|  -  | ċensiment tal-2015 | 1,183,643  |
|  -  | Densità | 78/km2  202.0/mili kwadri |
| **PGD** (PSX) | stima tal-2019 |
|  -  | Total | $7.221 biljun  |
|  -  | Per capita | $5,561  |
| **PGD** (nominali) | stima tal-2019 |
|  -  | Total | $3.145 biljun  |
|  -  | Per capita | $2,422  |
| **IŻU** (2018) |  0.626 (medju) (131) |
| Valuta | Dollaru tal-Istati Uniti ($) (`USD`)  |
| Żona tal-ħin | (UTC+9) |
| Kodiċi telefoniku | +670 |
| TLD tal-internet | .tl |

It-**Timor tal-Lvant** (Lingwa Portugiża: *Timor-Leste*, Lingwa Tetum: *Timór Lorosa'e*, uffiċjalment **Repubblika Demokratika ta' Timor tal-Lvant** (Lingwa Portugiża: *República Democrática de Timor-Leste*, Lingwa Tetum: *Repúblika Demokrátika Timór-Leste*) huwa pajjiż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tiegħu Dili. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'1.4 miljun ċittadin. Huwa l-akbar mija u ħamsa u disgħin u wieħed fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 15,007 kilometru kwadru (5,794 mi kw).

## Referenzi
# Auckland

**Auckland**, bil -Maori **Tāmaki-makau-rau** jew **Ākarana**, hija belt fi New Zealand, li tinsab fil- Gżira tat-Tramuntana . Iż-żona metropolitana tagħha hija l-akbar u l-aktar popolata fil-pajjiż u fil- Polineżja kollha, b'madwar 1,700,000 abitant minn Ġunju 2018. Il-belt, komunement imlaqqma *l-Belt tal-Qlugħ*, hija msemmija għal George Eden, l-ewwel Earl ta 'Auckland, l-1 Lord Gran Ammirall u Gvernatur Ġenerali tal-Indja. Mibnija fuq l-istmu tal-istess isem, Auckland hija waħda mill-ftit bliet fid-dinja li għandhom portijiet fuq żewġ baċini tal-baħar distinti, u hija l-aktar port importanti fi New Zealand grazzi għall-pożizzjoni tagħha fuq ir-rotot trans-Paċifiku.

L-istmu li fuqu tinsab il-belt ġie kkolonizzat għall-ewwel darba madwar l-1350 minn nies Māori attirati mill-fertilità tal-art; huwa stmat li l-popolazzjoni indiġena laħqet 20,000 qabel il-wasla tal-Ewropej. Wara t-twaqqif ta’ kolonja Brittanika, fl-1840 William Hobson, Gvernatur Ġenerali ta’ New Zealand, għażel is-sit bħala l-kapitali l-ġdida tal-kolonja. Dalwaqt, f’nofs is-seklu 19, inqalgħu kunflitti bejn koloni Ewropej u Māori dwar il-kontroll tal-art. Minkejja li tilfet ir-rwol tagħha bħala kapitali fl-1865, Auckland baqgħet l-attrazzjoni ewlenija tal-pajjiż għall-immigrazzjoni u l-akbar belt. Illum il-belt hija l-mutur ekonomiku ta’ New Zealand, li tippreżenta ekonomija diversifikata u kompetittiva ħafna, filwaqt li tbassir tal-istatistika jindika li l-iżvilupp demografiku se jkun aktar mgħaġġel minn dak tal-bqija tan-nazzjon għal bosta deċennji li ġejjin.

Auckland hija belt globali Beta+ minħabba l-importanza tagħha fil-kummerċ, l-arti u l-edukazzjoni. L- Università ta 'Auckland, imwaqqfa fl-1883, hija l-akbar fi New Zealand. L-istituzzjonijiet kulturali diversi tal-belt, bħall-Mużew tal-Memorial tal-Gwerra ta 'Auckland, il-Mużew tat-Trasport u t-Teknoloġija u l-Gallerija tal-Arti ta' Auckland Toi o Tāmaki, u l-bosta siti storiċi nazzjonali tagħha, festivals u avvenimenti sportivi ewlenin jagħmlu Auckland destinazzjoni popolari ħafna. Il-belt hija moqdija mill-Ajruport ta' Auckland, li jgħaddi minn madwar miljun passiġġier kull xahar. Għalkemm il-belt hija waħda mill-aktar għaljin fid-dinja, Auckland għadha rikonoxxuta bħala waħda mill-aktar li jistgħu jgħixu fuq il-pjaneta u b'waħda mill-ogħla kwalità tal-ħajja, u tokkupa t-tielet post fil-klassifika mfassla mill-2019.
# WorldCat

Il-**WorldCat** huwa katalgu kkonsolidat li jelenka l-kollezzjonijiet ta' 15,600 librerija f'107 pajjiżi li jipparteċipaw fil-kooperattiva globali OCLC. Dan imħaddem minn OCLC, Inc. Il-libreriji membri li jabbonaw fih, kollettivament jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tal-bażi tad-*data* tal-WorldCat, l-akbar bażi tad-*data* biblijografika fid-dinja. Il-bażi tad-*data* tinkludi sorsi oħra ta' informazzjoni flimkien mal-kollezzjonijiet tal-libreriji membri. L-OCLC tipprovdi l-katalgu WorldCat b'xejn għal-libreriji, iżda l-katalgu huwa l-pedament għal servizzi OCLC oħra ta' abbonament (bħall- qsim tar-riżorsi u l-immaniġġjar tal-ġbir). Il-WorldCat jintuża mil-librara għall-ikkatalogar u r-riċerka u mill-pubbliku ġenerali.

## Storja

L-OCLC twaqqfet fl-1967 taħt it-tmexxija ta' Fred Kilgour. Dik l-istess sena, OCLC bdiet tiżviluppa t-teknoloġija tal-katalgu kkonsolidat li aktar tard evolviet fil-WorldCat; l-ewwel xogħlijiet fil-katalgu ġew miżjuda fl-1971.

Fl-2003, l-OCLC bdiet il-programm pilota "Open WorldCat", u għamlet rekords imqassra minn sottogrupp tal-WorldCat disponibbli għal siti web u bejjiegħa tal-kotba msieħba, biex tiżdied l-aċċessibilità tal-kollezzjonijiet għal-libreriji membri abbonati magħha.

F'Ottubru 2005, l-istaff tekniku tal-OCLC beda proġett wiki, WikiD, li jippermetti lill-qarrejja jżidu kummentarju u informazzjoni strutturata fuq il-post assoċjata ma' kwalunkwe rekord tal-WorldCat. Il-proġett WikiD eventwalment tneħħa gradwalment, u l-WorldCat aktar tard inkorpora kontenut iġġenerat mill-utenti b'modi oħra.

Fl-2006, il-WorldCat infetah biex kulħadd seta' jfittex direttament fis-sit web tiegħu, mhux biss permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch tal-abbonament li kien ilu għaxar snin disponibbli fuq il-web għal-libreriji abbonati. Tfittxijiet aktar sofistikati tal-WorldCat baqgħu disponibbli permezz tal-interfaċċa tal-FirstSearch.

Fl-2007, il-WorldCat Identities bdew jipprovdu paġni għal 20 miljun "identità", li huma metadata dwar l-ismijiet –prinċipalment awturi u persuni li huma s-suġġetti ta' titli ppubblikati.

Fl-2017, l-API tat-tiftix fuq il-WorldCat tal-OCLC ġiet integrata fl-għodda għar-referenzi tal-VisualEditor fil-Wikipedija, li tippermetti lill-edituri tal-Wikipedija jikkwotaw sorsi mill-WorldCat faċilment.

Mill-2017, l-OCLC u l-Internet Archive bdew jikkollaboraw biex ir-rekords tal-Internet Archive tal-kotba diġitalizzati jkunu disponibbli fil-WorldCat.

Minn Lulju 2020, il-WorldCat kien fih kważi 500 miljun rekord biblijografiku f'483 lingwa, li jirrappreżentaw aktar minn tliet biljun assi tal-libreriji fiżiċi u diġitali, u s-sett tad-*data* tal-persuni fil-WorldCat (miġbur mill-WorldCat) kien jinkludi 'l fuq minn 100 miljun persuna.

Il-kontribuzzjonijiet tal-libreriji lill-WorldCat isiru permezz tal-programm tal-kompjuter Connexion, li ġie introdott fl-2001; il-predeċessur tiegħu, Passaport OCLC, tneħħa gradwalment f'Mejju 2005.

## Ħoloq esterni

* Sit web uffiċjali
* "Informazzjoni fuq is-sit web tal-OCLC dwar il-WorldCat".
	+ X'inhu l-WorldCat? — spjegazzjoni iqsar fil-WorldCat
* "Formati Biblijografiċi - OCLC".
* "WorldCat Identities".

## Referenzi
# Mewt

Fuq ambitu bijoloġiku, il-**mewt** (bil-Lingwa Latina: *mors*) tista' tkun definita fin-negattiv, meta l-funzjonijiet vitali jieqfu jaħdmu u l-organiżmu jieqaf jgħix; it-tmiem tal-ħajja.

* Mewt li tieħu ħsieb il-fjuri tagħha, fl *Kuoleman puutarha*, Hugo Simberg (1906)
* Il-kranju bniedem saret tip tas-simbolu għall-mewt, dettall tal-pittura minn Philippe de Champaigne.
* *It-trijonf tal-mewt*, Pieter Bruegel ix-Xiħ