# Botanika

Il-frotta tal-*Myristica fragrans*, siġra indiġena mill-Indoneżja. Mill-frott ta' din l-ispeċi jsiru żewġ ħwawar importanti; l-aril aħmar (mace) li qed jghatti wiċċ l-ghadma tal-frotta. Filwaqt li mill-ghadma tal-frotta jsir in-noċemuskata.
**Il-botanika**, imsejħa wkoll **ix-xjenza tal-pjanti**, hija qasam fix-xjenza dwar l-istudju tal-ħajja tal-pjanti u fergħa mill-bijoloġija. Filwaqt li l-**Botanista** jew **fitologu** huwa xjenzat li jispeċjalizza f'dan il-qasam. Il-kelma "botanika" ġejja mill-kelma Griega tal-qedem βοτάνη li tfisser " mergħa "," ħaxix ", jew " għalf "; il- kelma βοτάνη min-naħa tagħha hija mnissla minn βόσκειν, li tfisser "biex jitimgħu" jew " jirgħu ". Tradizzjonalment, il-botanika kienet tinkludi wkoll l-istudju tal-fungi u tal-alka li illum huma ikklassifikati u s f'renji separati u studjati separatament. Ilum il-ġurnata, il-botaniċi jistudjaw madwar 410,000 speċi ta ' pjanti terrestri li jinkludu pjanti vaskulari (391,000) u pjanti tal-fjuri (369,000) filwaqt li madwar 20,000 minnhom huma brijofiti.

Il-Botanika ghandha l-għeruq taghha fil-preistorja,fejn il-bnedmin tal-bidu bdew jistudjaw u jidentifikaw il-pjanti biex jużawhom u jikkultivawhom bħala ikel jew duwa f'qasam ta’ studju msejjaħ l-erbaliżmu. Kif ukoll sabiex il-pjanti jiġu identifikati bħala mediċinali, velenużi jew tajbin għall-ikel.

Fiż-żmien Medjevali, il-ġonna fiżiċi ġew popolari speċjalment mal-monasteri għall-kultivazzjoni ta' pjanti mediċinali. Dawn kienu il-prekursuri tal-ewwel ġonna botaniċi tal-universitajiet li ġew imwaqqfa mis-sena 1540 'l quddiem.Il-ġonna botaniċi tal-universitajiet servew bħala spunt għall-istudju akkademiku tal-pjanti. Fl-istess ħin dawn wasslu għall-bidu tal-fergħa tat-tassonomija tal-pjanti, li tikkonsisti fid-deskrizzjoni, l-ikkattalogar u l-istudju tal-kollezzjonijiet tal-pjanti fi ħdan dawn il-ġonna botaniċi universitarji.Din is-sistema waslet sabiex tinħoloq is-sistema binomjali tan-nomenklatura minn Carl Linnaeus fl-1753 li għadha tintuża sal-lum, sabiex speċi ġodda jingħataw isem xjentifiku.

Fis-sekli Dsatax u Għoxrin, metodi ġodda ġew żviluppati għall-istudju tal-pjanti, inklużi metodi li jittieħdu ritratti ta' ċelluli ħajjin permezz tal-mikroskopija ottika u elettronika, l-analiżi u l-kompożizzjoni tal-istruttura u l-kimika interna tal-pjanti, kif ukoll il-funzjoni tal-enzimi u l-proteini. Fl-aħħar żewġ deċennji tas-seklu Għoxrin, il-botaniċi bdew jużaw it-teknoloġija ġdida tal-analiżi tal-ġenetika molekulari sabiex jiġu studjati l-ġenomika, l-proteomika u s-sekwenzi tad-DNA. Dawn għenu sabiex il-pjanti jiġu ikklassifikati b'mod aktar preċiż.

Il-botanika moderna tal-lum hija multidixxiplinarja u mifruxa b'kontribuzzjonijiet u applikazzjonijiet minn ħafna oqsma tax-xjenza u t-teknoloġija. Is-suġġetti tar-riċerka moderna jinkludu l-istudju fuq il-pjanti dwar it-tkabbir u l-iżvilupp taċ-ċelloli, ir-riproduzzjoni, il-bijokimika, ir-relazzjonijiet evoluzzjonarji, il- botanika sistematika u t-tassonomija tal-pjanti . Temi importanti fil-botanika tas-seklu Wieħed u Għoxrin huma l-ġenetika molekulari u l-epiġenetika, li jistudjaw il-mekkaniżmi u l-kontroll tal-espressjoni ġenetika . Fl-istess ħin, ir-riċerka botanika għandha applikazzjonijiet varji fil-provvista tal-ikel, fl-ortikultura moderna, fl-agrikoltura, fix-xjenza u r-riċerka ta’ pjanti modifikati ġenetikament, fis-sintesi ta' kimiċi u materjali għall-industrija tal-kostruzzjoni, il-produzzjoni tal-enerġija, fil-immaniġġjar tal-ambjent u fil-konservazzjoni tal-bijodiversità.

## L-istorja tal-botanika

### L-istudju bikri tal-botanika

 Stampa taċ-ċelloli tas-sufra, mill-kiteb *Micrographia* ta' Robert Hooke, 1665.
Il-botanika oriġinat mill-erbaliżmu l-istudju u l-użu tal-pjanti għall-proprjetajiet mediċinali.Il-kitbiet bikrin dwar il-botanika kienu dwar il-klassifikazzjoni tal-pjanti. Xogħlijiet botaniċi bikrija nstabu f’testi antiki mill-Indja li li inkitbu qabel l-1100 Q.K.,  fl- Eġittu tal-Qedem f’kitbiet arkajċi Avestani, u f’xogħlijiet miċ-Ċina li possibbilment jmorru lura minn qabel is-sena 221 Q.K..

Il-botanika moderna tmur lura għall-Greċja tal-qedemspeċifikament għal Theophrastus ( c. 371 –287 Q.K.), student ta ' Aristotli , li kiteb u iddeskriva ħafna mill-prinċipji tiegħu u huwa meqjus bħala l-"Missier tal-Botanika" . Ix-xogħlijiet ewlenin tiegħu, *Inkjesta dwar il-pjanti* u *Fuq il-Kawżi tal-Pjanti*, kienu l-aktar kontribuzzjonijiet importanti għax-xjenza botanika sal- Medjuevu, kważi sbatax-il seklu wara.

Ktieb li kellu impatt bikri fuq il-botanika huwa De materia medica, enċiklopedija dwar il-mediċina tal-ħxejjex miktuba f’nofs l-ewwel seklu minn Pedanius Dioscorides . Kontribuzzjonijiet importanti mid-dinja Musulmana medjevali jinkludu l-Agrikoltura Nabatean ta' Ibn Wahshiyya, il- *Ktieb tal-Pjanti ta'* Abū Ḥanīfa Dīnawarī (828–896) u *l-Klassifikazzjoni tal-Ħamrija* ta' Ibn Bassal . Fil-bidu tas-seklu 13, Abu al-Abbas al-Nabati, u Ibn al-Baitar (m. 1248) kitbu dwar il-botanika b'mod sistematiku u xjentifiku. .

F’nofs is-seklu Sittax, ġew imwaqqfa ġonna botaniċi f’numru ta’ universitajiet Taljani. Il- ġnien botaniku ta’ Padova fl-1545 ġeneralment jitqies bħala wieħed mill-ewwel ġonna botaniċi ta’ din ix-xorta u wieħed li għadu fil-post oriġinali tiegħu . Dawn il-ġonna komplew il-valur prattiku ta '"ġonna fiżiċi" tal-monasteri, li fihom il-pjanti kienu jiġu ikkultivati għal użu mediċinali. Il-ġonna botaniċi taw is-suggett tal-botanika stil akkademiku

Fis-seklu Ħmistax, il-botanika bdiet tieħu xejra differenti ibbażżata fuq ideat ġodda li jmorru lil l'hinn mix-xogħlijiet tal-qedem .Fil-fatt, it-tabib Ġermaniż Leonhart Fuchs (1501–1566) u t-teologu Otto Brunfels (1489–1534). Bidlu l-istudju tal-botanika billi bdew jagħmlu l-osservazzjonijiet tagħhom stess u jiktbu riċerka oriġinali, minflok jikkupjaw xogħlijiet preċedenti. Filwaqt li t-tabib Hieronymus Bock(1498–1554) ħoloq is-sistema tiegħu għal-klassifikazzjoni tal-pjanti

Ir-riċerka xjentifika bdiet issir ukoll dwar l-użu tal-pjanti għal skopijiet mediċinali. Nies notabbli kienu t-Tabib Valerius Cordus (1515–1544), awtur tal-Historia Plantarum, ktieb li baqa’ botanikament u farmakoloġikament importanti . Kif ukoll kitbiet tan-naturalista Conrad von Gesner (1516–1565) u l-erbalista John Gerard (1516–1565) c. 1611 ). Fl-1665 bdiet fergħa ġdida fil-botanika u fil-bijoloġija ġenerali; l-istudju tal-botanika. Dan sar permezz tal-iskoperta ta’ Robert Hooke, li skopra ċ-ċelloli fis- sufra bl-użu ta’ mikroskopju bikri fl-1665 .

### Il-bidu tal-botanika moderna

 Il-Ġnien Linnaean tar-residenza ta’ Linnaeus f’Uppsala, l-Isvezja, il-pjant f'dawn il-gnien kienu mħawla skont is-*Systema sexuale* li kien żviluppa Karl (Carolus) Linneus innifsu.
Matul is-seklu Tmintax, ġew żviluppati sistemi ta ' identifikazzjoni tal-pjanti simili tas-sistema tal-identifikazzjoni dikotomika (dichotomous keys bl-ingliż)), fejn pjanti li għadhom mhumiex identifikati ,jitqegħdu fi gruppi tassonomiċi(eż. familja, ġeneru u speċi) billi jiddentifikawhom permezz ta' pari karattri li jintgħażlu u jissejħu ċwievet.L-għażla u s-sekwenza tal-karattri jistgħu jkunu artifiċjali jew relatati aktar mill-qrib mal-ordni naturali jew filoġenija tat-takson. F'dan il-każ ċ-ċwievet jissejħu ċwievet sinottiċi (Synoptic keys bl-Ingliż).] Sas-seklu Tmintax, pjanti ġodda għall-istudju kienu qed jaslu fl-Ewropa minn madwar id-dinja kollha f'numru dejjem jiżdied minn pajjiżi ġodda skoperti u mill-pajjiżi li kienu saru kolonji Ewropej. Fl-1753, Karl Linnaeus ippubblika l- *Species Plantarum*,ġerarkija ta’ klassifikazzjoni tal- pjanti li baqgħet il-punt ta’ referenza għan- nomenklatura botanika moderna.In-nomeklatura botanika moderna tikkonsisti f'isem binomjali (Żewġ ismijiet), fejn l-ewwel isem jirrappreżenta l-ġeneru u t-tieni kien jidentifika l-ispeċi partikolari f'dan il-ġeneru. [35] Linneus kien għamel ukoll is-*Systema Sexuale*, li kienet tikklassifika l-pjanti f’erbgħa u għoxrin grupp, skond in-numru tal-organi sesswali maskili tagħhom Il-grupp numru erbgħa u għoxrin, *Cryptogamia*, inkluda l-pjanti kollha b'partijiet riproduttivi moħbija bħal ħażiż, felċi, alka u fungi li minn studju modern intwera li din is-sistema mhijiex klassifikazzjoni xierqa

Il-kategorizzazzjoni tal-pjanti għal-għan mediku malajr ġiet segwita mill-ħolqien tal-kategoriji ta' razzez u sesswalità f'fergħat tal-bijoloġija li ġew parti mill-botanika u t-tassonomija.Fl-istess ħin, it-tassonomija u l-botanika kellhom rwol influwenti fl-iżvilupp tar-razziżmu xjentifiku .Eżempju wieħed jinstab fis-*Systema Naturae* ta’ Carl Linnaeus. Li kienet klassifikazzjoni għal-organiżmi kollha.  Fl-għaxar edizzjoni ta' din il-klassifikazzjoni jespandi minn erba’ '"varjetajiet" ta' bnedmin; Europeans Albus, Americanus Rubescens, Asiaticus Fuscus, u Africanus Niger, ibbażati fuq l-erba' kontinenti magħrufa u jiddeskrivihom b'mod sterjotipiku .Linnaeus huwa biss wieħed minn ħafna botaniċi li influwenzaw ir-razziżmu xjentifiku permezz tal-kategorizzazzjoni tal-organiżmi.

Iż-żieda fl-għarfien tal-anatomija tal-pjanti, wassal għall-botanisti biex jintebħu li kien hemm aktar affinitajiet naturali bejn il-pjanti u mhux differenzi kif kienet turi s-sistema sesswali artifiċjali ta' Linnaeus Adanson (1763), de Jussieu (1789), u Candolle (1819) kollha pproponew diversi sistemi naturali alternattivi ta’ klassifikazzjoni sabiex il-pjanti jingħaqdu fi gruppi skond il-karattri simili bejniethom.Dawn il-metodi ġodda kienu intlaqu tajjeb bħala alternattiva għas-sistema sesswali artifiċjali ta' Linneus.

Is-sistema Candollean kienet tiffoka fuq il-progressjoni u l-kumplessità morfoloġika. Filwaqt li s- sistema ta' Bentham & Hooker, li baqgħet influwenti sa nofs is-seklu Dsatax, kienet influwenzata mill-perspettiva tas-sistema ta' CandolleIl-pubblikazzjoni ta' Darwin bil-ktieb l- *Oriġini ta' l-Ispeċi* fl-1859 u l-kunċett tad-dixxendenza komuni wriet li s-sistema Candollean kien jeħtiġilha jsirulha xi tibdiliet sabiex tiddistingwi r-relazzjonijiet evoluzzjonarji minn sempliċi xebh morfoloġiku.

Is-sistema tal-botanika moderna bikrija kienet estensiva ħafna minħabba l-esplorazzjoni ta’ kontinenti oħra minn kolonizzaturi Ewropej.Il-kollezzjonisti tal-pjanti kienu jivvjaġġaw lejn pajjiżi differenti biex ifittxu speċi ġodda għall-botaniċi sabiex jikklassifikaw il-pjanti kollha tad-dinja.Għalhekk l-istorja tal-botanika saret konnessa ma' strutturi tal-poter żbilanċjati fil-passat. Fil-fatt ix-xogħol tal-iskjavi kien mifrux mhux biss fil-pjantaġġuni iżda wkoll fit-tmexxija tal-ġonna botaniċi li kien essenzjali għas-suċċess ekonomiku tal-kolonji, bħal fil-Gżira ta' San Vinċenz, fost oħrajn .

### L-istudju tal-botanika modern

Gregor Mendel (1822–1884) ħoloq it-teorija tal-eredità fejn il-materjal ġenetiku li jintired f’organiżmi ħajjin jinstab fil-ġeni u kromożomi.Filwaqt li August Weismann (1834–1914) wera li l-wirt jseħħ biss permezz tal-gameti li fihom ikun hemm il-ġeni u l-kromożomi. Filwaqt li x-xogħol ta' Katherine Esau (1898–1997) fuq l-anatomija tal-pjanti għadu pedament ewlieni tal-botanika moderna. Il-kotba tagħha *Plant Anatomy* u *Anatomy of Seed Plants* baqgħu testi ewlenin tal-bijoloġija strutturali tal-pjanti għal aktar minn nofs seklu. .

Id-dixxiplina tal-ekoloġija tal-pjanti kienet pijuniera fl-aħħar tas-seklu Dsatax permezz ta’ botaniċi bħal Eugenius Warming, li ipproduċa l-ipoteżi li l-pjanti jiffurmaw komunitajiet, u Christen C. Raunkiær li s-sistema tiegħu għad-deskrizzjoni tal-forom tal-ħajja tal-pjanti għadha tintuża sal-lum. Il-kunċett li l-kompożizzjoni tal-komunitajiet tal-pjanti u l- proċess tas-suċċessjoni ekoloġika ġie żviluppat minn Henry Chandler Cowles, Arthur Tansley u Frederic Clements.Fl-istess ħin, Clements huwa ukoll akkreditat bit-teorija tal- veġetazzjoni klimatika (Climax vegetation) bħala l-aktar veġetazzjoni kumplessa li ambjent jista' jappoġġja permezz tas-suċċessjoni ekoloġika. Filwaqt li il-botanista Tansley introduċa l-kunċett tal-ekosistemi bħala parti mill-bijoloġija.

 B'mod partikolari minn nofs is-Sittinijiet kien hemm avvanzi  fil-fehim dwar kif jaħdmu l-proċessi fiżjoloġiċi tal-pjanti bħat-transpirazzjoni (it-trasport tal-ilma fit-tessuti tal-pjanti), id-dipendenza tar-rati tal- evaporazzjoni tal-ilma u dijossidu tal-karbonju mill-weraq permezz ta' aperturi stomatali li jiġi affettwat mill-ambjent pereżempju t-temperaturaDawn l-iżviluppi, flimkien ma' metodi ġodda għall-kejl tad-daqs ta' aperturi stomatali, u r-rata tal- fotosintesiippermettew deskrizzjoni preċiża tar-rati ta' skambju bejn il-pjanti u l-atmosfera.

Filwaqt li Innovazzjonijiet fl- analiżi statistika minn Ronald Fisher, l-iskoperta u l-identifikazzjoni tal- ormoni tal-pjanti bħal l-auxin minn Kenneth V. Thimann fl-1948, ippermettew ir-regolamentazzjoni tat-tkabbir tal-pjanti minn kimiċi applikati esternament . Ix-xjentist Frederick Campion Steward kien pijunier tekniku tal- mikropropagazzjoni tal-pjanti kkontrollati permezz tal-ormoni. L- aċidu sintetiku auxin 2,4-dichlorophenoxyacetic jew 2,4-D kien wieħed mill-ewwel erbiċidi sintetiċi żviluppat kummerċjalment

 Il-Mikropropagazzjoni ta' pjanti transġeniċi, teknika li kienet is-simbolu tal-iżviluppar tal-botanika moderna matul is-seklu għoxrin.
L-iżviluppi fil-bijokimika tal-pjanti matul is-seklu Għoxrin ġew immexxija minn metodi moderni ta' analiżi tal-kimika organika, bħall- ispettroskopija, il-kromatografija u l-elettroforeżi . Il-kunċett oriġinarjament iddikjarat minn Gottlieb Haberlandt fl-1902 li ċ-ċelluli tal-pjanti kollha huma totipotenti u jistgħu jitkabbru *in vitro,* ippermetta l-użu tal-inġinerija ġenetika b'mod esperimentali sabiex telimina ġene jew ġeni responsabbli għal karatteristika speċifika, jew biex iżżid ġeni bħal GFP, li jirrapportaw meta ġene speċifika tkun qed jiġi espressi. Dawn it-teknoloġiji jippermettu l-użu bijoteknoloġiku ta' pjanti sħaħ jew kulturi ta' ċelloli tal-pjanti mkabbra f'bijoreatturi għal l-iżviluppar tal-pestiċidi, antibijotiċi jew farmaċewtiċi. kif ukoll l-applikazzjonita' orġaniżmi ġenetikament modifikati ddisinjati b'karatteristiċi imtejjbin għal użu tal-bniedem .

Filwaqt li s-sistematika moderna għandha l-għan li tirrifletti u tiskopri r-relazzjonijiet filoġenetiċi bejn il-pjanti . Il- Filoġenetika Molekulari Moderna fil-biċċa l-kbira tinjora karattri morfoloġiċi, billi tuża sekwenzi tad-DNA bħala informazzjoni. Analiżi molekulari tas- sekwenzi tad-DNA mill-biċċa l-kbira tal-familji tal-pjanti tal-fjuri ppermettiet lill- Grupp tal-Filoġenija tal-Angiospermi (Angiosperm Phylogeny Group) biex jippubblika l-filoġenja tal-pjanti tal-fjuri fl-1998. Dan ix-xogħol wieġeb ħafna mill-mistoqsijiet dwar ir-relazzjonijiet fost il-familji u l-ispeċi tal- angiospermi. Riċerka kurrenti tinkludi l-possibbiltà teoretika ta' metodi prattiki għall-identifikazzjoni ta' speċi tal-pjanti u varjetajiet kummerċjali permezz tal-barcoding tad-DNA .

Fost il-mistoqsijiet botaniċi importanti tas-seklu Wieħed u Għoxrin hemm ir-rwol tal-pjanti bħala produtturi primarji fiċ-ċikliżmu globali tal-ingredjenti bażiċi tal-ħajja: enerġija, karbonju, ossiġnu, nitroġenu u ilma u metodi kif l-amministrazzjoni tal-pjanti tagħna tista' tgħin biex tindirizza l-kwistjonijiet ambjentali globali ta' konservazzjoni, sigurtà tal - ikel tal - bniedem, l-immaniġġjar ta' organiżmi bijoloġikament invażivi, sekwestru tal-karbonju, tibdil fil-klima, u s-sostenibbiltà tar-riżorsi . Kif ukoll l-istudju tal-bijokimika tal-pjanti għal użu nutrittiv u fir-riċerka tal-mediċina u derivattivi materjali għall-industrija.

## Skop u importanza

L-istudju tal-pjanti huwa vitali għaliex il-pjanti jsostnu kważi l-ħajja kollha tal-annimali fid-dinja billi jiġġeneraw proporzjon kbir tal- ossiġnu u l-ikel u respirazzjoni aerobika li jeħtieġu sabiex jeżistu. Il-pjanti, l-alka u ċ-ċjanobatterji huma l-gruppi ewlenin ta’ organiżmi li jwettqu l-fotosintesi, proċess li juża l-enerġija tad-dawl tax-xemx biex jikkonverti l-ilma u d-dijossidu tal-karbonju f’zokkor li jista’ jintuża kemm bħala sors ta’ enerġija kimika. Kif ukoll biex jinbnew molekuli organiċi li jintużaw bħala komponenti strutturali taċ-ċelloli. Bħala prodott sekondarju tal-fotosintesi, il-pjanti jirrilaxxaw l-ossiġnu fl-atmosfera, gass li huwa meħtieġ minn kważi l-affarijiet ħajjin kollha biex iwettqu r-respirazzjoni ċellulari. Barra minn hekk, huma influwenti fiċ-ċikli globali tal-karbonju u tal-ilma, l-għeruq tal-pjanti jorbtu u jistabbilizzaw il-ħamrija, u jipprevjenu l-erożjoni tal-ħamrija. Għalhekk dan juri li l-pjanti huma kruċjali għall-futur tas-soċjetà umana peress li jipprovdu ikel, ossiġnu, bijokimiċi, u prodotti għan-nies, kif ukoll joħolqu u jippreservaw il-ħamrija.

## Il-Botanika sistematika

 Botanista qed tipprepara pjanta għall-immuntar fl-erbarju
Il-botanika sistematika tanalizza l-firxa u d-diversità tal-organiżmi u r-relazzjonijiet evoluzzjonarji bejniethom  It-teknika tal-klassifikazzjoni bijoloġika hija l-metodu li bih il-botaniċi jiġbru u jqegħdu l-organiżmi f'kategoriji tat-tassonomija xjentifika bħal ġeneri jew speċi.It-tassonomija xjentifika moderna hija msejsa fix-xogħol ta' Carl Linnaeus, li ikklassifika l-ispeċi fi gruppi skond ix-xebh tal-karatteristiċi fiżiċi li kien hemm bejniethom.Minn dak iż-żmien 'l hawn, dawn il-gruppi ġew riveduti sabiex jkunu kompatibbli mal-prinċipju Darwinjan tad-dixxendenza komuni ,fejn l-organiżmi jitqegħdu fi gruppi skond il-ġenetika simili li tirrifletti l-oriġini tagħhom minn antenati komuni u mhux jitpoġġew fi gruppi skond ix-xebh ta' karatteristiċi superfiċjali.Filwaqt li x-xjentisti mhux dejjem jaqblu dwar kif jikklassifikaw l-organiżmi, din il-problema ġiet imtaffa permezz tal- filoġenetika molekulari,, li tuża s-sekwenzi tad-DNA biex tikseb din l-informazzjoni. Din it-teknika wasslet għal ħafna tibdiliet reċenti fuq il-linji evoluzzjonarji ta' bosta speċi u se tkompli tagħmel din il-funzjoni fil-futur .Is-sistema ta' klassifikazzjoni xjentifika dominanti tissejjaħ it- tassonomija Linnaeana. Din tinkludi livelli tal-klassifikazzjoni xjentifika u n- nomenklatura binomjali. In-nomenklatura tal- organiżmi botaniċi hija kkodifikata fil-Kodiċi Internazzjonali tan-Nomenklatura għall-alka, fungi, u pjanti (ICN) u hija amministrata mill-Kungress Botaniku Internazzjonali .

L-istudju tar-relazzjonijiet evoluzzjonarji ta' grupp ta' organiżmi tissejjaħ l-filoġenija. Dan huwa l-istudju dwar il-linja tar-relazzjonijiet evoluzzjonarji u ereditabbli li tissejjaħ il-linja filoġenetika . Studji filoġenetiċi jippruvaw jiskopru il- linji filoġenji li jeżistu bejn l-ispeċi. L-iktar mod bażiku huwa li jintuża xebh ibbażati fuq wirt ġenetiku u morfoloġiku sabiex tiddetermina r-relazzjonijiet. Per eżempju, il-ġeneru *Pereskia* jikkonsisti f'siġar jew arbuxxelli b'weraq prominenti. Ovvjament il-*Pereskia* ma jixbħux lil Kaktus li huwa bla weraq bħal *Echinocactus**.* Madankollu, kemm il-*Pereskia* kif ukoll *Echinocactus* għandhom ix-xewk prodotti minn l-areoli (areoles bl-Ingliż) (l-areoli huma strutturi speċjalizzati li għandhom forma ta' kuxxinetti). [59] Għalhekk il-preżenza ta' dawn l-istrutturi kemm fil-*Pereskia*, kif ukoll fl-*Echinocactus* jindikaw li dawn iż-żewġ ġeneri huma tabilħaqq relatati ma xulxin.

Żewg kakti b'forom differenti hafna*Pereskia aculeata**Echinocactus grusonii*Ghalkemm il-*Pereskia aculeata*  hija siġra bil-weraq, xorta ghandha ix-xewk u l-areoli, bhal kaktus tipiku; l-*Echinocactus grusonii*.
 Madanakollu l-ibbażar tar-relazzjonijiet fuq karattri kondiviżi teħtieġ attenzjoni stretta, peress li l-pjanti jistgħu jixbħu lil xulxin għax żviluppaw morfoloġija simili sabiex jaddattaw ruħhom għall-istess tip ta' ambjent. Din tissejjaħ evoluzzjoni konverġenti. Fil-fatt hemm diversi speci ta' Euforbia (Euphorbia bl-Ingliż) li għandhom zokk bla weraq u xewk. Din il-forma tagħmilhom adattati għall-konservazzjoni tal-ilma u hija ukoll simili għal dawk tal-kakti.Għalkemm l-Euforbia u l-kaktus huma simili, l-istruttura tal-fjuri tagħhom tagħmilha ċara li dawn iż-żewġ gruppi mhumiex ġenetikament relatati mill-qrib.

Filwaqt li l-metodu kladistiku juża mod sistematiku sabiex janalizza il-karattri tal-ispeċi. Dan jagħmlu billi jiddistingwi bejn dawk li ma jġorru l-ebda informazzjoni dwar l-istorja evoluzzjonarja kondiviża - bħal dawk li evolvew separatament fi gruppi differenti u jissejħu Omoplasji ( homoplasies bl-Ingliż) jew dawk li fadal mill-antenati, li jissejħu Pleżjomorfiji ( plesiomorphies bl-Ingliż) - u karattri derivati, li ġew mgħoddija minn bidliet morfoloġiċi u ġenetiċi fl-antenat kondiviż u jissejħu Apomorfji ( apomorphies bl-Ingliż).Ir-riżultati tal-analiżi kladistiċi huma espressi bħala kladogrammi. Il-kladogrammi huma mudelli mpinġija f' forma ta' zokk prinċipali ta' siġra li tinfirex f'bosta friegħi. L-eqdem antenati jinstabu viċin iz-zokk prinċipali u l-ispeċi tal-lum jinstabu fit-truf tal-friegħi li jirrappreżentaw l-aktar punt reċenti tal-istorja fid-dixxendenza evoluzzjonarja.

Mis-snin disgħin 'il quddiem, il-metodu użat għall-bini tal-filoġeniji tal-pjanti ħajjin kienet  il-filoġenetika molekulari. Dan il-metodu juża karattri molekulari, bħas-sekwenzi tad- DNA milli karattri morfoloġiċi.Id-differenza tinstab fil-kodiċi ġenetiku nnifsu, li dan jintuża biex ikunu deċiżi r-relazzjonijiet evoluzzjonarji, u ma jiġix użat biex jiġu skoperti l-karattri li kienu ngħataw opportunita' li jevolvew għax dan jiġi li t-teknika qed tanalizza r-relazzjonijiet evoluzzjonarji b'mod indirettament.Biex jingħata eżempju sempliċi, qabel l-użu tal-evidenza ġenetika, il-fungi kienu meqjusin li huma pjanti jew relatati aktar mill-qrib tal-pjanti milli l-annimali. L-evidenza ġenetika tissuġġerixxi li r-relazzjoni evoluttiva tal-organiżmi multiċellullari u tal-fungi, kif qed tintwera propju fil-kladogramma t'hawn taħt - turi il-fungi huma relatati b'mod ġenetiku u evoluzzjonarju aktar mill-qrib mal-annimali milli mal-pjanti.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Il-Pjanti** |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Il-Fungi** |
|  |
|  | **L-Annimali** |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Fl-1998, l- Angiosperm Phylogeny Group ippubblika l-filoġenija għall-pjanti tal-fjuri ibbażata fuq l-analiżi tas-sekwenzi tad-DNA. Kien hemm ħafna mistoqsijiet li ġew imqanqla permezz ta' dan ix-xogħol.Fosthom dwar liema familji jirrappreżentaw l-aktar il-fergħat bikrija tal-antenati tal- angiospermi, li illum il-ġurnata din il-kwistjoni ġiet imwieġba flimkien ma’ ħafna mistoqsijiet oħrajn permezz ta' studji riċenti magħmulin minn dan l-istess grupp.L-investigazzjoni ta’ kif l-ispeċi tal-pjanti huma relatati ġenetikament tippermetti lill-botaniċi biex jifhmu aħjar il-proċess tal-evoluzzjoni fil-pjanti.Minkejja l-istudju tal-mudelli tal-pjanti u riċerka ġenetika, hemm xogħol u diskussjoni kontinwa fost it-tassonomisti dwar kif l-aħjar jiġu ikklassifikati l-pjanti f'diversi taksa. Żviluppi teknoloġiċi bħall-analiżi tad-DNA permezz tal-kompjuters u l-użu tal-mikroskopji elettroniċi żiedu ħafna l-livell ta’ dettall li ġie studjat u l-veloċità li biha tista’ tiġi analizzata l-informazzjoni.

## Simboli

Hemm numru ta' simboli li bhalissa qeghdin jintużaw fil- botanika u oħrajn li kienu jintużaw fil-passat imma issa huma skaduti; pereżempju, Linnaeus kien juża simboli planetarji ⟨ ♂ ⟩ (Mars) għal pjanti bijennali, ⟨ ♃ ⟩ (Ġove) għal pjanti perenni erbaċi u ⟨ ♄ ⟩ (Saturn) għal pjanti perenni b'zokk tal-injam. .Is-simboli fil-lista li gejjin għadhom jintużaw fil botanika :

♀ mara
♂ raġel
⚥ ermafrodita/bisesswali
⚲ riproduzzjoni veġetattiva (asesswali).
◊ sess mhux magħruf
☉ annwali
⚇ biennali
♾ perenni
☠ velenuż
🛈 aktar informazzjoni
× ibridu bagħal
+ ibridu mlaqqam
## Referenzi