# Stati tal-Istati Uniti

L- **Istati Uniti** huma l-aktar suddiviżjonijiet politiċi u storiċi importanti tal- Istati Uniti tal-Amerika . Hemm ħamsin stat federat, li magħhom jiżdied id- Distrett ta' Columbia — inkluża l-kapitali Washington — u diversi territorji, li jiffurmaw repubblika federali transkontinentali .

Mappa tal- Istati Uniti kontigwi bl-istati ta' Alaska u Hawaii fin-naħa t'isfel tax-xellug.
Is-sovranità hija eżerċitata kemm mill- gvern federali kif ukoll minn kull wieħed mill-ħamsin gvern statali. Amerikan huwa kemm ċittadin tal- Istati Uniti kif ukoll ċittadin tal-istat li fih jgħix. Iċ-ċittadinanza statali hija ħaġa pjuttost flessibbli, u l-ebda proċedura legali mhi meħtieġa, b'eċċezzjonijiet rari, biex wieħed jibdel id-domiċilju tiegħu minn stat għal ieħor. L-Amerikani huma konxji li jappartjenu għall-istess nazzjon, minkejja d-diversità tar-reġjuni.

Il -Kostituzzjoni tal-Istati Uniti talloka s-setgħat rispettivi taż-żewġ livelli ta’ gvern bl-użu ta’ termini ġenerali. L-idea ġenerali hija li billi jirratifika l-Kostituzzjoni (jew jingħaqad mal-Unjoni), kull stat jaqbel :

1. Biex jiġu trasferiti ċerti attributi tas-sovranità lill-gvern federali (prinċipalment l-immigrazzjoni, id-difiża u l-politiki monetarji ) ;
2. Li jaqsam ċerti setgħat mal-gvern federali (fost oħrajn id-dritt li joħloq u jżomm milizzja, imsejħa mis XX seklu 20 'l hawn " Forzi tad-Difiża tal-Istat ", bl-Ingliż : " **State defense forces** ") ;
3. Biex jinżammu ċerti setgħat fil-livell lokali (b'mod partikolari biex tiġi leġislata dwar il-prattika tal-liġi jew il-mediċina).

Matul l-istorja tal-Istati Uniti, il-poter federali kellu t-tendenza li jissaħħaħ għad-detriment tal-istati, u l-kwistjoni tal-liġi tal-istat tibqa' suġġett ta' dibattitu fl-Istati Uniti. L-istati Amerikani għandhom id-dħul mit-taxxa tagħhom stess u setgħat leġiżlattivi u eżekuttivi estensivi. B'riżultat ta' dan, il-liġijiet ivarjaw ħafna minn stat għal ieħor. Differenzi kbar fid-daqs u d-demografija spiss jagħmlu t-tqabbil bejn l-istati diffiċli. California għandha popolazzjoni sebgħin darba akbar minn Wyoming, Alaska hija ħames mija u ħamsin darba akbar minn Rhode Island .

Il-50 Stat tal-Istati Uniti tal-Amerika| Mappa | Isem tal-Istat
(ġeneru) | Kodiċi  | KlassifikaData tad-dħul | Żona
(km²) | Popolazzjoni (2024) | Densità
(ab./km²) | Kapital | L-aktar belt popolata | Bandiera |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Alabama (m) | AL | 22e 14 | 131 171 | 5 157 699 | 39,32 | Montgomery | Birmingham |  |
|  | Alaska (m) | AK | 49e 3 | 1 481 305 | 740 133 | 0,50 | Juneau | Anchorage |  |
|  | Arizona (m) | AZ | 48e 14 | 294 207 | 7 582 384 | 25,77 | Phoenix |  |
|  | Arkansas (m) | AR | 25e 15 | 134 771 | 3 088 354 | 22,92 | Little Rock |  |
|  | Kalifornja (f) | CA | 31e 9 | 403 466 | 39 431 263 | 97,73 | Sacramento | Los Angeles |  |
|  | Carolina tat-Tramuntana
 (f) | NC | 12e 21 | 125 920 | 11 046 024 | 87,72 | Raleigh | Charlotte |  |
|  | Carolina t'Isfel (f) | SC | 8e 23 | 77 857 | 5 478 831 | 70,37 | Columbia |  |
|  | Colorado (m) | CO | 38e 1 | 268 431 | 5 957 493 | 21,19 | Denver |  |
|  | Connecticut (m) | CT | 5e 9 | 12 542 | 3 675 069 | 293,02 | Hartford | Bridgeport |  |
|  | Dakota tat-Tramuntana (m) | ND | 39e 2 | 169 752 | 796 568 | 4,69 | Bismarck | Fargo |  |
|  | Dakota t'Isfel (m) | SD | 40e 2 | 196 350 | 924 669 | 4,71 | Pierre | Sioux Falls |  |
|  | Delaware (m) | DE | 1er 7 | 5 047 | 1 051 917 | 208,42 | Dover | Wilmington |  |
|  | Florida (f) | FL | 27e 3 | 138 887 | 23 372 215 | 168,28 | Tallahassee | Jacksonville |  |
|  | Ġeorġja (f) | GA | 4e 2 | 148 859 | 11 180 878 | 75,11 | Atlanta |  |
|  | Ħawajj (m) | HI | 50e 21 | 16 635 | 1 446 146 | 86,93 | Honolulu |  |
|  | Idaho (m) | ID | 43e 3 | 214 045 | 2 001 619 | 9,35 | Boise |  |
|  | Illinois (m) | IL | 21e 3 | 143 793 | 12 710 158 | 88,39 | Springfield | Chicago |  |
|  | Indiana (m) | IN | 19e 11 | 92 789 | 6 924 275 | 74,62 | Indianapolis |  |
|  | Iowa (m) | IA | 29e 28 | 144 669 | 3 241 488 | 22,41 | Des Moines |  |
|  | Kansas (m) | KS | 34e 29 | 211 754 | 2 970 606 | 14,03 | Topeka | Wichita |  |
|  | Kentucky (m) | KY | 15e 1 | 102 269 | 4 588 372 | 44,87 | Frankfort | Louisville |  |
|  | Louisiana (f) | LA | 18e 30 | 111 898 | 4 597 740 | 41,09 | Bâton-Rouge | New Orleans |  |
|  | Maine (m) | ME | 23e 15 | 79 883 | 1 405 012 | 17,59 | Augusta | Portland |  |
|  | Maryland (m) | MD | 7e 28 | 25 142 | 6 263 220 | 249,11 | Annapolis | Baltimore |  |
|  | Massachusetts (m) | MA | 6e 6 | 20 202 | 7 136 171 | 353,24 | Boston |  |
|  | Michigan (m) | MI | 26e 26 | 146 435 | 10 140 459 | 69,25 | Lansing | Detroit |  |
|  | Minnesota (m) | MN | 32e 11 | 206 232 | 5 793 151 | 28,09 | Saint Paul | Minneapolis |  |
|  | Mississippi (m) | MS | 20e 10 | 121 531 | 2 943 045 | 24,22 | Jackson |  |
|  | Missouri (m) | MO | 24e 10 | 178 040 | 6 245 466 | 35,08 | Jefferson City | Kansas City |  |
|  | Montana (m) | MT | 41e 8 | 376 962 | 1 137 233 | 3,02 | Helena | Billings |  |
|  | Nebraska (m) | NE | 37e 1 | 198 974 | 2 005 465 | 10,08 | Lincoln | Omaha |  |
|  | Nevada (m) | NV | 36e 31 | 284 332 | 3 267 467 | 11,49 | Carson City | Las Vegas |  |
|  | New Hampshire (m) | NH | 9e 21 | 23 187 | 1 409 032 | 60,77 | Concord | Manchester |  |
|  | New Jersey (m) | NJ | 3e 18 | 19 047 | 9 500 851 | 498,81 | Trenton | Newark |  |
|  | New York (m) | NY | 11e 26 | 122 057 | 19 867 248 | 162,77 | Albany | New York |  |
|  | New Mexico (m) | NM | 47e 6 | 314 161 | 2 130 256 | 6,78 | Santa Fe | Albuquerque |  |
|  | Ohio (m) | OH | 17e 1 | 105 829 | 11 883 304 | 112,29 | Columbus |  |
|  | Oklahoma (m) | OK | 46e 16 | 177 660 | 4 095 393 | 23,05 | Oklahoma City |  |
|  | Oregon (m) | OR | 33e 14 | 248 608 | 4 272 371 | 17,19 | Salem | Portland |  |
|  | Pennsylvania (f) | PA | 2e 12 | 115 883 | 13 078 751 | 112,86 | Harrisburg | Philadelphie |  |
|  | Rhode Island (m) | RI | 13e 29 | 2 678 | 1 112 308 | 415,35 | Providence |  |
|  | Tennessee (m) | TN | 16e 1 | 106 798 | 7 227 750 | 67,68 | Nashville | Memphis |  |
|  | Texas (m) | TX | 28e 29 | 676 587 | 31 290 831 | 46,25 | Austin | Houston |  |
|  | Utah (m) | UT | 45e 4 | 212 818 | 3 503 613 | 16,46 | Salt Lake City |  |
|  | Vermont (m) | VT | 14e 4 | 23 871 | 648 493 | 27,17 | Montpelier | Burlington |  |
|  | Virginia (f) | VA | 10e 25 | 102 279 | 8 811 195 | 86,15 | Richmond | Virginia Beach |  |
|  | Virginia tal-Punent (f) | WV | 35e 20 | 62 259 | 1 769 979 | 28,43 | Charleston |  |
|  | Washington (m) | WA | 42e 11 | 172 119 | 7 958 180 | 46,24 | Olympia | Seattle |  |
|  | Wisconsin (m) | WI | 30e 29 | 140 268 | 5 960 975 | 42,50 | Madison | Milwaukee |  |
|  | Wyoming (m) | WY | 44e 10 | 251 470 | 587 618 | 2,34 | Cheyenne |  |

## Relazzjonijiet bejn l-istati

Skont l-Artikolu IV tal-Kostituzzjoni, li jiddeskrivi r-relazzjoni bejn l-istati tal-Istati Uniti, huma jridu jagħtu " Fidi sħiħa u kreditu "( **Full Faith and Credit** ) għal-liġijiet u d-deċiżjonijiet tal-leġiżlaturi u l-qrati ta' stati oħra, li ġeneralment jinkludi r-rikonoxximent ta' kuntratti legali, żwiġijiet, sentenzi kriminali, u anke13, mill -istatus ta' skjav [ ref. mixtieq ] L-Istati ma jistgħux jiddiskriminaw kontra ċittadini ta’ stati oħra u għandhom jirrispettaw id-drittijiet fundamentali tagħhom, skont il-klawżola " Privileġġi u Immunitajiet » ( **Privileges and Immunities Clause** ). Il-gvern federali jiggarantixxi d-difiża militari u ċivili tal-istati, li tirrikjedi wkoll li l-gvern ta’ kull stat jibqa’ dak ta’ repubblika.
Catégorie:Article à référence souhaitée

## Gvern

Kull stat għandu l-kostituzzjoni tiegħu stess (dawk ta' Georgia, California jew Alabama huma magħrufa li huma fost l-itwal fid-dinja). Din il-kostituzzjoni tiddefinixxi l-eżerċizzju u d-distribuzzjoni tas-setgħat fi ħdan l-istat. L-istati Amerikani kollha adottaw forma ta' sistema politika simili għal dik eżistenti fil-livell federali b'fergħa eżekuttiva, fergħa leġiżlattiva u fergħa ġudizzjarja. Dan ma kienx obbligu, il- Kostituzzjoni tal-Istati Uniti sempliċement kienet teħtieġ li l-istati jkunu repubblika b'hekk gvern demokratiku. Għalhekk jista' jkun hemm stat b'sistema parlamentari.

F'kull stat, il-poter eżekuttiv jiġi eżerċitat minn gvernatur elett, li ħafna drabi jmexxi kabinett, u minn ftit uffiċjali oħra li, skont l-istat, jistgħu jiġu eletti jew maħtura. Għalhekk, 42 mill-50 stat jeleġġu tenent gvernatur li jieħu post il-gvernatur f'każ ta' vakanza fil-kariga. Skont l-istat, il-tenant gvernatur jiġi elett fuq biljett, bħala viċi kandidat fl-elezzjoni gvernatorjali, jew f'elezzjoni separata. Il-karigi ta' segretarju tal-istat, teżorier tal-istat, jew awditur tal-istat jistgħu jiġu eletti jew maħtura mill-gvernatur, skont l-istat.

Hemm ukoll fergħa ġudizzjarja li fil-quċċata tagħha tinsab il -Qorti Suprema tal-Istat . Din hija l-awtorità aħħarija għal kwalunkwe deċiżjoni ġudizzjarja dwar liġi statali. Dawn il-qrati supremi jew tal-appell għandhom sistema diskrezzjonali. Minħabba l-federaliżmu, ir-reati federali jikkonċernaw biss reati delimitati għas- sistema ġudizzjarja federali, huwa f'idejn l-istati li jittrattaw ir-reati tal-common law, b'ġurisdizzjoni usa' fil -kodiċijiet penali tagħhom , għalhekk l-għadd ta' każijiet iġġudikati, ħafna ogħla. L-istati fl -2019 iġġudikaw 83 miljun każ, li minnhom 39 miljun kienu relatati mat-traffiku . Dawn il-qrati ġġudikaw 66 miljun każ fl- 2022, li minnhom 38 miljun kienu għal reati tat-traffiku u 11-il miljun għal reati kriminali . Għal paragun, 340 000 (2015) sa 372 000 (2019) każ ġdid huma ppreżentati għall -qrati distrettwali federali  ; il-fallimenti huma s-suġġett ta’ 700 000 u miljun u nofs proċedura federali kull sena .

## Stati ġodda possibbli

Illum, ftit territorji jistgħu jgħidu li jistgħu jsiru stat ġdid fl-Unjoni. Puerto Rico huwa bla dubju l-aktar kandidat serju. L-istatus tad- Distrett ta' Columbia qiegħed ukoll jiġi diskuss. Għat-territorji l-oħra ( il-Gżejjer Mariana tat-Tramuntana, il-Gżejjer Verġni, Guam, is-Samoa Amerikana, eċċ.), li huma skarsament popolati u mxerrda, il-kwistjoni ma tqumx verament.

## Noti u referenzi