Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Unjuran peta

Peta dunia dalam unjuran Eckert dengan grid 10 darjah.
**Unjuran peta** adalah satu cara untuk memaparkan atau memperlihat permukaan tiga matra sfera atau glob kepada suatu permukaan rata untuk menghasilkan peta. Ini memerlukan perubahan sistematik bagi garis lintang dan garis bujur lokasi daripada permukaan glob kepada lokasi pada suatu satah. Unjuran adalah subjek bagi beberapa bidang matematik tulen, termasuklah geometri pembezaan, geometri unjuran dan pancarongga (manifold). Walau bagaimanapun, "unjuran peta" merujuk secara khusus kepada unjuran kartografi.

Masalah mengenai unjuran pada peta adalah mereka berubah mengikut cara atau tahap tertentu yang dipanggil sebagai herotan. Bergantung kepada tujuan peta, sesetengah herotan boleh diterima dan yang lain pula tidak. Oleh itu, unjuran-unjuran peta yang berbeza wujud bagi mengekalkan beberapa ciri jasad seperti sfera dengan mengorbankan sifat-sifat lain, dan tidak ada had bilangan unjuran peta yang mungkin ada.

## Rujukan

## Pautan luar

* Memahami Unjuran Peta
* "An Album of Map Projections" (PDF). (12.6 MB), U.S. Geological Survey Professional Paper 1453, oleh John P. Snyder (USGS) dan Philip M. Voxland (U. Minnesota), 1989.
# Datum Aras Laut 1929

**Datum Aras Laut 1929** ialah datum kawalan tegak yang diasaskan untuk pensurveian kawalan tegak di Amerika Syarikat menerusi Pelarasan Umum 1929. Ia digunakan untuk mengukur aras tinggi atau altitud di atas atau kedalaman (lekukan) di bawah min aras laut (MSL).

Min aras laut itu diukur dengan menggunakan 26 buah tolok pasang surut; 21 di Amerika Syarikat dan 5 di Kanada. Datumnya ditentukan daripada ketinggian tercerap min aras laut yang diberikan oleh kesemua 26 tolok pasang surut itu serta juga daripada ketinggian semua tanda aras yang diselaraskan. Pelarasan itu memerlukan sebanyak 66,315 batu (106,724 km) pengarasan menerusi penggunakan 246 litar tertutup dan 25 litar pada aras laut.

Oleh sebab Datum Aras Laut 1929 merupakan sebuah model kacukan dan bukannya model tulen untuk mengukur min aras laut, geoid, atau permukaan-permukaan sama daya yang lain, ia dinamai semula sebagai Datum Tegak Geodesi Negara 1929 (NGVD 29) pada 1973. NGVD 29 kemudian digantikan oleh Datum Tegak Amerika Utara 1988 (NAVD 88), berdasarkan Pelarasan Umum Datum Amerika Utara 1988.

## Lihat juga

* Altitud
* Datum (geodesi)
* Datum Tegak Amerika Utara 1988
* Geodesi
* Ketinggian topografi
* Luruan ribut
* Min aras laut
* Topografi

## Pautan luar

* United States Geological Survey website
* National Geodetic Survey website
	+ Geodetic Glossary @ NGS
	+ NGVD 29 to NAVD 88 online elevation converter @ NGS
# Sferoid

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| *Sferoid buntal* | *Sferoid lonjong* |

**Sferoid** atau **elipsoid putaran** merupakan permukaan kuadrik yang diperoleh dengan memutarkan elips sekitar satu daripada paksi utamanya atau dalam erti kata lain, satu elipsoid dengan dua semidiameter yang sama.

Jika elips diputar pada paksi utama, hasilnya ialah sferoid lonjong (dipanjangkan) seperti bola ragbi atau bola sepak Amerika. Jika elips berputar pada paksi minornya pula, ia menghasilkan sferoid buntal (dileperkan) seperti lentil. Jika elips yang dijanakan adalah bulatan, maka hasilnya ialah sfera.

Kerana kesan gabungan graviti dan putaran, secara kasarnya, bentuk sfera Bumi adalah sedikit leper dalam arah paksinya. Disebabkan itu, dalam kartografi Bumi sering dianggarkan sebagai sferoid buntal berbanding sfera. Model terkini Sistem Geodesi Dunia menggunakan sferoid dengan jejari 6,378.137 km pada khatulistiwa dan 6,356.752 km pada kutub.

## Persamaan

Umpukan semi paksi pada suatu sferoid. Ii adalah buntal jika *c < a* dan lonjong jika *c > a*.
Persamaan elipsoid tiga paksi yang berpusat di asalan dengan semi-paksi a, b​​, c sejajar di sepanjang paksi koordinat adalah

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Persamaan suatu sferoid dengan *Oz* sebagai paksi simetri diberikan ketetapan sebagai *a = b*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Semi-paksi *a* adalah jejari khatulistiwa sferoid, *c* adalah jarak daripada pusat ke kutub di sepanjang paksi simetri. Terdapat dua kemungkinan iaitu:

* *c < a*  :  sferoid buntal
* *c > a*  :  sferoid lonjong

## Luas permukaan

Suatu sferoid buntal dengan *c < a* mempunyai luas permukaan seperti berikut:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Manakala bagi suatu sferoid lonjong dengan *c > a* mempunyai luas permukaan:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
## Isipadu

Isipada sferoid (dalam apa jua jenis) adalah:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
Jika *A* = 2*a* adalah diameter khatulistiwa dan *C* = 2*c* adalah diameter kutub, isipadunya pula ialah:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
## Kelengkungan

Jika suatu sferoid diparameterkan sebagai

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
dimana WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 adalah garis lintang parameter atau terturun, WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 adalah garis bujur, dan WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
dan WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 , jadi kelengkungan Gaussannya ialah

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
dan min kelengkungan ialah

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
## Lihat juga

* Sferoid buntal
* Sferoid lonjong
# Aras laut

Anda diundang untuk menyunting di projek Wikimedia yang lain juga:
 Wikikamus ·  Wikibuku ·  Wikisumber ·  Wikipetik ·  *Wikilayar*  ·  *Wikiversiti*
 Wikidata ·  Wikifungsi ·  Wikispesies ·  Wikimedia Commons
# Sfera

Sfera
**Sfera** merupakan objek geometri seperti bulat yang sempurna dalam ruangan tiga matra, seperti bentuk bola. Sfera yang benar-benar sempurna setangkup di sekitar pusat, jarak semua titik di atas permukaannya pada jejari-jejari dari titik pusatnya ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) sama. Jarak lurus maksimum melalui pusat bola adalah diameter yang mempunyai dua kali panjang jejari. Perkataan *sfera* dipinjamkan daripada perkataan *esfera* dalam bahasa Portugis

Bagi matematik yang lebih tinggi, perbezaan yang wujud antara sfera (permukaan sfera dua dimensi yang tertanam dalam ruang Euclides tiga-dimensi) dan bola (bentuk tiga dimensi yang mengandungi sfera dan dalamannya).

Sebagaimana ditakrifkan dalam fizik, sebuah sfera adalah objek (biasanya diidealkan demi kesederhanaan) yang mampu berlanggar atau tertumpu dengan benda lain yang mengisi ruang.

## Isi padu sfera

Dalam 3 dimensi, isipadu yang dibendung dalam sebuah sfera (iaitu, isi padu bola) diberikan oleh rumus:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
*j* adalah nilai jejari sfera, dan WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 (*pi*) ialah pemalar. Rumusan ini mula diterbitkan oleh Archimedes yang memperlihatkan isi padu 2/3 dari silinder yang terbendung. (Hal ini menurut prinsip Cavalieri.) Dalam matematik moden, rumus ini boleh diterbitkan menggunakan kalkulus kamiran, contohnya pengkamiran cakera.

Bagi sebarang WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , penambahan isipadu ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) diberikan oleh hasil darab keratan rentas luas cakera pada WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 dan ketebalannya ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
Jumlah isipadu diberikan daripada penambahan semua isipadu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
Bagi had apabila WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 menghampiri sifar, ia menjadi:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
Bagi sebarang *x*, segi tiga tegak menghubungkan *x*, *y* dan *j* ke asalan, lalu ia mengikut teorem Pythagoras yang:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22
Lalu, gantikan *y* dengan fungsi *x* dan memberikan:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
Ia boleh dinilaikan sebagai:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_26
Isi padu ini ditakrifkan sebagai hemisfera, iaitu separa sfera. Gandakannya sebanyak dua kali akan memberikan isi padu sfera iaitu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_28
Kaedah lain bagi rumus ini boleh menggunakan koordinat sfera, bagi unsur isi padu

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_30
## Lihat juga

* Hemisfera

## Rujukan

### Sumber-sumber

* Albert, Abraham Adrian (2016) [1949], *Solid Analytic Geometry*, Dover, ISBN 978-0-486-81026-3.
* Borowski, E. J.; Borwein, J. M. (1989). *Collins Dictionary of Mathematics*. ISBN 0-00-434347-6.
* William Dunham. "Pages 28, 226", *The Mathematical Universe: An Alphabetical Journey Through the Great Proofs, Problems and Personalities*, ISBN 0-471-17661-3.
* Surface area of sphere proof.

## Pautan luar

* Sphere (PlanetMath.org website)
* Mathworld website
* Mathematica/Uniform Spherical Distribution
* *Outside In*. 2007-11-14. Diarkibkan daripada yang asal pada 2007-09-01. Dicapai pada 2007-11-24.
* Pembinaan homeomorfisma dari sfera ke elipsoid.
# Sistem koordinat Cartes

Rajah 1 - Sistem Koordinat Cartesian. Empat titik ditandakan: (2,3) diwarnakan hijau, (-3,1) merah, (-1.5,-2.5) diwarnakan biru dan (0,0), asalan, diwarnakan kuning.
Rajah 2 - Sistem Koordinat Cartesian bulatan dengan berjejari 2 berpusatkan asalan diwarnakan merah. Persamaan bulatan adalah x2 + y2 = 4.
Di dalam matematik,**sistem koordinat Cartes** ialah satu sistem yang menilai suatu titik secara unik di dalam satu satah menerusi dua nombor, biasanya dikenali sebagai koordinat-x atau absisa dan koordinat-y atau ordinasi suatu titik. Untuk mentakrifkan titik itu. dua garis lurus yang berserenjang (paksi-x dan paksi-y) ditentukan bersama-sama dengan unit panjang yang ditandakan pada kedua-dua paksi (lihat rajah 1). Sistem koordinat Cartesian juga digunakan dalam ruang (yang mana tiga koordinat digunakan) dan di dalam dimensi yang lebih tinggi.

Dengan menggunakan sistem koordinat Cartes, bentuk-bentuk geometri (sebagai contoh lengkungan) digambarkan oleh persamaan algebra, dinamakan persamaan dipuaskan oleh koordinat-koordinat titik yang terletak di atas bentuk berkenaan.Sebagai contoh, bulatan berjejari 2 mungkin boleh digambarkan oleh persamaan x2 + y2 = 4 (sila lihat rajah 2).
# Bumi

Ikuti media sosial  **Wikipedia Bahasa Melayu** di **Facebook**  · **Instagram**  · **Twitter**  · **Discord**  · **Telegram**
Ikuti media sosial  **Wikimedia Malaysia** di **Facebook**  · **Instagram**  · **Twitter**  · **Telegram** (saluran)  · (laman sembang)  · **WhatsApp** (saluran)
# Garisan Tarikh Antarabangsa

Garisan Tarikh Antarabangsa di meridian 180°
**Garisan Tarikh Antarabangsa** adalah garisan rekaan semata-mata menganjur dari kutub utara ke kutub selatan. Garisan ini bertempat di garisan meridian (longitud) yang ke-180 di Lautan Pasifik. Sesiapa yang melintasi garisan ini perlu membetulkan jamnya kepada lebih sehari atau kurang sehari.

Bumi terbahagi kepada 24 zon masa. Seseorang yang terbang ke barat perlu memusingkan jamnya satu jam ke belakang bagi tiap-tiap zon masa (15°) yang dilaluinya. Jadi jika seseorang itu mengelilingi dunia dari London (zon UTC) ke timur, maka dia harus mencepatkan jamnya selama satu jam bagi setiap zon masa yang dilaluinya itu. Oleh itu dia akan “kehilangan” 12 jam apabila dia melalui Garisan Tarikh Antarabangsa, dan 24 jam apabila dia sampai kembali di London. Namun apabila dia melintasi Garisan Tarikh Antarabangsa (dari timur ke barat), dia harus menambah 24 jam (sehari). Ini adalah supaya kiraan masa pengembara tersebut konsisten dengan kiraan masa di seluruh dunia. Sebaliknya jika dia melintasi Garisan Tarikh Antarabangsa dari barat ke timur, dia perlu menolak 24 jam pada jamnya.

Garisan meridian yang ke-180 dipilih sebagai Garisan Tarikh Antarabangsa kerana lautan Pasifik merangkumi sebahagian besar longitud ini. Jadi tidak banyak orang terganggu dengan pertukaran masa di kawasan ini. Garisan Tarikh Antarabangsa tidaklah lurus, malahan bengkok pada tempat-tempat tertentu supaya pulau-pulau yang dilaluinya, contohnya Kiribati, tidak terbahagi dua. Tempat-tempat di mana garisan ini bengkok bergantung kepada kerajaan negara yang dilalui garisan ini.

## Sejarah pindaan

### Kepulauan Samoa dan Tokelau

Kepulauan Samoa—hari ini terbahagi kepada Samoa dan Samoa Amerika—terletak di barat garisan tarikh sehingga 1892, apabila Raja Malietoa Laupepa dipujuk pedagang Amerika untuk mengguna pakai tarikh Amerika, menjadi tiga jam di belakang California, menggantikan waktu Asia, empat jam di hadapan Jepun. Perubahan ini dibuat dengan mengulang hari Ahad 4 Julai 1892, Hari Kemerdekaan Amerika Syarikat.

Pada 2011, lebih 119 tahun selepas pindaan itu, Samoa kembali ke barat garisan tarikh dengan melangkau Jumaat 30 Disember 2011. Ini menukar zon waktunya dari UTC-11 kepada UTC+13 (dan dari UTC-10 kepada UTC+14 sewaktu musim panas). Perubahan ini dibuat kerana Australia dan New Zealand semakin menjadi rakan dagang terbesar dan tempat tinggal masyarat besar ekspatriat. Waktu 21 jam di belakang menyukarkan perdagangan kerana hujung minggu pada hari berbeza bermakna hanya ada empat hari bekerja yang dikongsi.

Samoa Amerika bagaimanapun kekal di timur garisan tarikh, sejajar dengan tarikh Amerika. Garisan Tarikh Antarabangsa kini memotong antara Samoa dan Samoa Amerika.

Tokelau, sebuah wilayah New Zealand di utara Samoa yang sebelum ini menggunakan UTC−10, juga melintasi garisan tarikh pada masa yang sama atas alasan yang sana dan kini menggunakan UTC+14.

## Rujukan
# Taipei

| Taipei
臺北 |
| --- |
| Taipei City · 臺北市 |
| BenderaMohor |
| Nickname: Bandar Azaleas |
|  |
| Imej Satelit Bandaraya Taipei |
| Negara | Republik China Taiwan |
| Kawasan | Taiwan Utara |
| Kedudukan Bandar | Daerah Xinyi |
| Kerajaan |
|  • Type | Kerajaan Bandar raya Taipei |
|  • Datuk bandar | YAB Ko Wen-je |
| Keluasan |
|  • Bandar Raya | 271.7997 km2 (104.9 batu persegi) |
|  • Water | 2.7 km2 (1.0 batu persegi)  1.0% |
|  • Urban | 2,457 km2 (949 batu persegi) |
| Penduduk (Mac 2009) |
|  • Bandar | 2,619,920 |
|  • Kepadatan | 9,639.16/km2 (24,975/batu persegi) |
|  • Bandar | 6,752,826 |
|  • Metro | 10,072,918 |
|   | Population Ranked 2 of 25 |
| Zon waktu | UTC+8 (Waktu Piawaian Taiwan) |
| Poskod | 100 – 116 |
| Kod kawasan | (0)2 |
| ISO 3166-2 | TW-TPE |
| Tapak sesawang | taipei.gov.tw (Inggeris) |
| Bandaraya ini mempunyai 12 daerah. Kawasan Metropolis Taipei termasuk Bandaraya Taipei, Taipei County, Bandaraya Keelung, Daerah Taoyuan, Bandaraya Hsinchu, Daerah Hsinchu, dan Daerah Yilan. **Bunga Bandaraya**: Azalea (*Rhododendron nudiflorum*) **Pokok Bandaraya**: Banyan (India laurel fig, *Ficus microcarpa*) **Burung Bandaraya**: Formosan Blue Magpie (Urocissa caerulea) |

**Bandar raya Taipei** (Cina Tradisional: 臺北市, Cina Ringkas: 台北市, pinyin: Táiběi Shì; bahasa Taiwan: Tâi-pak-chhī) merupakan ibu negara sementara dan bandar terbesar di Republik China Taiwan. Ia merupakan pusat politik, komersil, media massa, pendidikan dan juga "bandar dunia" Republik China Taiwan.

Bandar raya Taipei, Daerah Taipei yang mengelilinginya, dan bandar Keelung yang berhampiran membentuk kawasan metropolitan Taipei tetapi ditadbir oleh badan kerajaan tempatan yang berlainan. Bandar Taipei merupakan kawasan perbandaran khas yang ditadbir langsung oleh kerajaan ROC, manakala Daerah Taipei dan bandar Keelung ditadbir sebagai sebahagian Wilayah Taiwan. Jadi, walaupun *Taipei* digunakan untuk merujuk kepada keseluruhan kawasan metropolitan, *Bandar Taipei* cuma merujuk kepada bandar raya tersebut sahaja.

Mengikut maklumat banci pada Julai 2006, jumlah penduduk di bandar Taipei sahaja ialah 2,625,757. industri utama di sini termasuklah alat elektrik dan elektronik, tekstil, logam, pembinaan kapal dan motosikal.

## Sejarah

### Tahun 1945 hingga kini

Taipei menjadi pusat kerajaan Republik China selepas kalah di tanah besar China.

#### 2010

Pada awal 2011, Badminton Masters Final-Antarabangsa adalah berpindah diadakan di Taipei bagi tahun 2010 dari Malaysia sebelum ke China dan Dubai.

#### 2013

Tapei dijadikan tempat Badminton Asia Championships dianjurkan.

## Rujukan

## Pautan luar

* Laman Web Rasmi Kerajaan Taipei City
* Taipei Travel Net Diarkibkan 2010-12-31 di Wayback Machine
* Taipei Night View
* Taipei Atis Web
* Taipei e-services Diarkibkan 2009-05-30 di Wayback Machine
* Discovery Taipei Diarkibkan 2007-01-03 di Wayback Machine
* Healthy Taipei City Diarkibkan 2006-12-16 di Wayback Machine
* List of Sister Cities from the official site Diarkibkan 2011-07-18 di Wayback Machine
* Taipei City Council
* Taipei City di Curlie
* National Theater and Concert Hall
* Taipei Expat, featuring directory and expat social network
# Garisan Artik

Peta dunia yang menandakan Garisan Artik dengan warna merah.
Peta Artik dengan Garisan Artik bertanda Biru.
**Garisan Artik** (Jawi: ‏**ڬاريسن ارتيک**‎‎) ialah salah satu daripada lima garis lintang utama yang menandai peta Bumi. Pada tahun 2012, Garisan Artik selari dengan latitud 66° 33′ 44″ (or 66.5622°) di utara Khatulistiwa.

Kawasan di utara Garisan Artik dipanggil Artik, sementara kawasan di selatannya dipanggil Zon Sederhana Utara. Garisan kutub yang seumpamanya di Hemisfera Selatan dipanggil Garisan Antartik.

Garisan Artik adalah garis lintang yang paling selatan di Hemisfera Utara di mana matahari boleh kekal di atas atau bawah kaki langit selama 24 jam (iaitu masing-masing pada solstis Jun dan solstis Disember). Di utara Garisan Artik, matahari berada di atas kaki langit selama 24 jam berturut-turut sekurang-kurangnya sekali dalam setahun (oleh itu tampak pada tengah malam), dan di bawah kaki langit selama 24 jam berturut-turut sekurang-kurangnya sekali dalam setahun. Pada Garisan Artik itu sendiri, fenomena-fenomena itu berlaku tepat setahun sekali secara prinsip, iaitu masing-masing pada solstis Jun dan Disember.

Oleh itu, nampaknya Garisan Artik menandakan hujung selatan siang kutub (24-hour sunlit day, often referred to as the matahari tengah malam) dan malam kutub (24-hour sunless night) di hemisfera utara. Sebenarnya, disebabkan pembiasan atmosfera, logamaya dan rupa matahari sebagai cakera dan bukan titik, sedikit matahari tengah malam itu boleh kelihatan pada malam solstis Jun sehingga sekitar 50′ (90 km (56 bt)) ke selatan Garisan Artik; begitu juga pada hari solstis Disember, sedikit matahari boleh kelihatan hingga 50′ di utara Garisan Artik. Itu benar di paras laut; had-had itu bertambah sejajar dengan ketinggian tanah dari paras laut, namun di kawasan bergunung lazimnya tidak boleh melihat kaki langit secara terus.

Kedudukan Garisan Artik tidak berkekalan di satu tempat. Ia secara langsung bergantung pada kecondongan paksi Bumi yang berubah-ubah dalam margin 2° selama 40,000 tahun, terutama sekali disebabkan oleh daya pasang surut dari orbit Bulan. Garisan Artik kini sedang hanyut ke arah utara pada kelajuan sekitat 15 m (49 ka) setahun.

## Rujukan

## Pautan luar