# Provinsi

**Provinsi** ialah nama untuk sebuah entiti subnegara lazimnya dalam sesebuah negara (ataupun negeri). Ia datang daripada pembahagian yang digunakan semasa zaman Empayar Rom yang disebut sebagai *provincia*.

## Peristilahan

Perkataan "provinsi" merupakan serapan daripada bahasa Perancis Lama *province* turunan perkataan bahasa Latin *provincia* yang disebutkan tadi, ia kata majmuk yang berasal daripada *pro-* ("bagi pihak") dan *vincere* ("menguasai") — dengan kata yang lain, sebuah provinsi ialah sebuah wilayah atau fungsi yang dikuasai oleh seorang pegawai bergelar *magistratus* bagi pihak kerajaannya. Dari banyak segi, provinsi-provinsi ini lebih serupa dengan tanah-tanah jajahan moden yang dieksploitasikan tanpa hak-hak yang sama. Secara ironi, hak-hak yang sama telah diberikan sejak mula-mulanya kepada *coloniae* yang merupakan petempatan-petempatan tempatan yang lebih kecil, dan yang sering diasaskan oleh para bekas perajurit.

Penamaan tempat ini turut diturunkan kepada bahasa-bahasa Romawi seperti berikut:

* Itali: *provincia*
* Sepanyol: *provincia*
* Portugis: *província*
* Perancis: *province* - digunakan di Kanada
	+ Belanda: *provincie* - di Belanda dan Belgium
	+ bahasa Inggeris: *province* - juga di Kanada

Bagaimanapun, kesemua istilah turunan ini diberikan takrifan pentadbiran sepadan yang berbeza-beza. Di Perancis, Sepanyol, dan Itali, *provincia* merupakan bentuk kerajaan yang tertier, iaitu seakan-akan kaunti di dalam sebuah *kawasan*. ia turut diterapkan dalam kawasan dipenagruhi kuasa-kuasa ini (contoh Perancis, ungkapan *en province* masih cenderung bererti "di luar kawasan Paris", *en provincias* di Perubermaksud "di pinggir kota Lima").

Berbagai-bagai kawasan di seberang laut Empayar British mempunyai gelaran jajahan *Provinsi* yang mempunyai maksud yang lebih serupa dengan maksud Rom, seperti Provinsi Kanada dan Provinsi Australia Selatan (untuk membezakannya daripada 'tanah-tanah jajahan' untuk hukuman di bahagian-bahagian Australia yang lain).

## Kelaziman mengikut negara

### Indonesia

Indonesia terdiri daripada 37 provinsi yang setiap satunya dipimpin seorang "gubernur" atau gabenor. Provinsi-provinsi ini pula dibahagikan kepada kabupaten dan kota. Banyak kawasan provinsi pada zaman reformasi yang dimekarkan menjadi dua bahagian yang rata-rata provinsi dengan luas daerah yang cukup besar agar cekap dalam penerapan pembangunan yang sama rata.

Kedudukan provinsi di Indonesia secara hukum diatur dalam Undang-Undang Dasar 1945 Bab VI tentang Pemerintah Daerah; Pasal 18 disebutkan bahawa negara Indonesia "terbagi atas daerah-daerah provinsi yang tiap-tiap provinsi mempunyai pemerintahan daerah untuk mengatur dan mengurus sendiri urusan pemerintahan menurut asas otonomi dan tugas pembantuan yang diatur dengan undang-undang".

### China

Provinsi (dalam Bahasa Cina: 省; pinyin: *shěng*) iaitu bahagian pentadbiran peringkat pertama negara Republik Rakyat China; sebanyak 23 buah provinsi yang dalam kawalan termasuk pulau Taiwan secara bersejarahnya, status Taiwan sangat dipertikaikan antara pihak Komunis dan Nasionalis sejak berakhirnya Perang Saudara China.

### Kanada

Provinsi (bahasa Inggeris: *province*) merupakan bahagian peringkat pertama pentadbiran setaraf wilayah (bahasa Inggeris: *territory*; *territoire*) di Kanada, namun dibezakan mengikut kekuasaan yang diamanahkan: wewenang sesebua provinsi diberikan mengikut Perkara 91, 92 dan 93 Perlembagaan Kanada 1897 manakala wilayah diberikan wewenang secara terus dari Parlimen Kanada.

## Aspek sejarah dan budaya

Di Perancis, ungkapan *en province* masih cenderung bermaksud "di luar kawasan Paris". (Ungkapan yang sama ini juga digunakan di Peru, di mana *en provincias* bermaksud "di luar bandar raya Lima"). Sebelum Revolusi Perancis, Perancis terdiri daripada beberapa kerajaan (seperti Ile-de-France yang dibina di demesne Dinasti Capet yang awal), dengan sesetengah kerajaan ini dianggap sebagai 'provinsi', walaupun istilah itu telah dipergunakan dalam bahasa basahan untuk memerihalkan kawasan-kawasan yang kecil serupa manor (*châtellenie*). Bagaimanapun, *Grands Gouvernements* yang secara amnya merupakan bekas wilayah-wilayah feudal Zaman Pertengahan (atau aglomeratnya), paling biasa dirujuk sebagai 'provinsi'. Pada hari ini, *Grands Gouvernements* ini kekadang digantikan dengan *en région* disebabkan istilah itu kini dipergunakan sebagai satu peringkat sekunder kerajaan yang rasmi.

Dari segi sejarah, Fernand Braudel telah menggambarkan provinsi-provinsi Eropah — terdiri daripada banyak kawasan kecil yang digelarkan oleh orang-orang Perancis sebagai *pay*, dan oleh orang-orang Switzerland sebagai kanton, dengan setiap kawasan mempunyai identiti budaya tempatan dan menumpukan kepada sebuah pekan pasar — sebagai sebuah unit politik yang mempunyai saiz optimum pada zaman praindustri Eropah Moden Awal dan bertanya: "Bukankah provinsi merupakan 'tanah air' penduduk yang benar?" (*The Perspective of the World* (Sudut Pandangan Dunia) 1984, m.s. 284). Perancis, sebuah negara bangsa awal yang diatur secara pusat, juga akan berkecai menjadi provinsi-provinsi autonomi di bawah tekanan seperti krisis Perang-perang Agama (1562 - 1598) yang berterusan.

Bagi ahli-ahli sejarah abad ke-19 dan ke-20, "kerajaan terpusat" telah dianggap sebagai suatu gejala kemodenan dan kematangan politik dalam kebangkitan Eropah. Kemudian pada akhir abad ke-20, ketika Kesatuan Eropah merapatkan negara-negara bangsa, daya-daya memusat kelihatan bergerak menujui sebuah sistem yang lebih fleksibel dan yang terdiri daripada entiti-entiti yang bersifat kerajaan provinsi setempat di bawah payung Eropah. Sepanyol, selepas Francisco Franco, ialah sebuah negara kesatuan secara rasmi tetapi sebenarnya, berfungsi sebagai sebuah persekutuan yang terdiri daripada Komuniti-komuniti Autonomi, dengan setiap komuniti mempunyai kuasa yang berbeza (sila lihat Politik Sepanyol). Ketika Serbia, "punggung" bekas Yugoslavia, bertempur dengan pengikut-pengikut faham pemisahan di provinsi Kosovo, United Kingdom pada waktu itu sedang mengasaskan parlimen-parlimen tempatan di Scotland, Wales, dan Ireland Utara )1988) di bawah prinsip politik, "penurunan kuasa".

## Lihat juga

* Gabenor
* Wilayah
* Provinsialisme

## Sumber dan rujukan

## Pautan luaran

* Etimologi dalam talian
* Frazer, James George (1911). "Province" . Dalam Chisholm, Hugh (penyunting). *Encyclopædia Britannica* (dalam bahasa Inggeris). **22** (ed. ke-11). Cambridge University Press. m/s. 513–514.