# Hanuman Chalisa

**Hanuman Chalisa** (Hindi: हनुमान चालीसा; sebutan Hindi: [ɦənʊmaːn tʃaːliːsaː]; bermaksud *Empat Puluh Chaupai tentang Hanuman*) ialah sebuah himne kebaktian Hindu (stotra) yang memuji Dewa Hanuman dan dibaca secara meluas oleh penganut Hindu. Karya ini ditulis oleh Tulsidas dalam bahasa Awadhi dan merupakan antara teks keagamaan paling terkenal yang berkait dengan *Ramcharita Manasa*.

Hanuman ialah seorang dewa Hindu serta penyembah setia kepada Sri Rama. Beliau merupakan salah satu watak utama dalam epik *Ramayana*. Menurut tradisi Shaiva, Hanuman juga dianggap sebagai penjelmaan Shiva. *Hanuman Chalisa* memuji keperibadian dan sifat luhur Hanuman, termasuk kekuatan luar biasa, keberanian, kebijaksanaan, pengendalian diri (brahmacharya), serta kesetiaan mutlak kepada Rama.

## Etimologi

Perkataan *chalisa* berasal daripada perkataan Hindi *chalis* yang bermaksud angka empat puluh, merujuk kepada bilangan *chaupai* (rangkap empat baris) dalam *Hanuman Chalisa*, tidak termasuk bait pembukaan dan penutup.

### Kepengarangan

Tulsidas, pengarang Hanuman Chalisa dan Ramacharita Manasa
*Hanuman Chalisa* dikarang oleh Tulsidas, seorang penyair-santo yang hidup pada abad ke-16 Masihi. Beliau terkenal sebagai seorang reformis, ahli falsafah, dan tokoh kerohanian Hindu yang amat mendalam pengabdiannya kepada Rama. Tulsidas paling dikenali sebagai pengarang *Ramcharitamanas*, iaitu pengolahan semula *Ramayana* dalam bahasa Awadhi yang mudah difahami oleh masyarakat umum.

Dalam tradisi popular, Tulsidas dianggap sebagai penjelmaan semula Valmiki, pengarang asal *Ramayana* dalam bahasa Sanskrit. Tulsidas menetap di Varanasi sehingga akhir hayatnya. *Tulsi Ghat*, yang terletak di tebing Sungai Ganga, dinamakan sempena beliau dan dipercayai sebagai tempat beliau mengarang *Hanuman Chalisa*. Sebuah kuil kecil turut dibina di kawasan tersebut.

Tulsidas juga mengasaskan Kuil Sankat Mochan Hanuman, sebuah kuil yang didedikasikan kepada Hanuman di Varanasi, yang dipercayai dibina di lokasi beliau mendapat penampakan Hanuman. Selain itu, beliau mempelopori pementasan *Ramlila*, iaitu adaptasi teater rakyat epik *Ramayana*. Tulsidas diiktiraf sebagai salah seorang penyair teragung dalam kesusasteraan Hindi, kesusasteraan India, dan juga kesusasteraan dunia. Pengaruh karya-karyanya masih jelas sehingga hari ini dalam bahasa vernakular, seni persembahan, muzik klasik Hindustan, muzik popular, serta siri televisyen.

## Dewa

Hanuman, dewa Hindu yang menjadi sasaran doa dalam *Hanuman Chalisa*, ialah penyembah setia Rama (avatar ketujuh Vishnu) dan watak utama dalam epik Ramayana. Sebagai jeneral di kalangan *vanara*, Hanuman berperanan sebagai pejuang bagi pihak Rama dalam peperangan menentang raja rakshasa, Ravana. Kehebatan dan pengorbanannya dirayakan dalam pelbagai tradisi agama dan budaya, khususnya dalam Hindu, sehingga beliau sering dipuja secara langsung menurut beberapa tradisi *bhakti*. Hanuman juga merupakan dewa utama dalam banyak kuil yang dikenali sebagai Hanuman Mandir.

## Struktur

Karya ini terdiri daripada 43 rangkap – dua *doha* pengantar, empat puluh *chaupai*, dan satu *doha* penutup. *Doha* pengantar pertama bermula dengan perkataan “*shrī guru*,” merujuk kepada Shiva, yang dianggap guru Hanuman.

* Chaupai 1–10: Menyifatkan rupa, ilmu, kebajikan, kekuatan, dan keberanian Hanuman.
* Chaupai 11–20: Menceritakan tindakan Hanuman dalam pengabdiannya kepada Rama; chaupai 11–15 menekankan peranan Hanuman dalam menyembuhkan Lakshmana.
* Chaupai 21: Menekankan keperluan *kripa* (rahmat ilahi) Hanuman.
* Penutup: Tulsidas memuji Hanuman dengan penuh bhakti dan memohon agar Hanuman menetap di hati beliau dan para penyembah, bersama-sama Rama, Lakshmana, dan Sita.

#### Kepentingan Teologi

Teks ini menonjolkan Hanuman bukan sahaja sebagai penyembah Rama, tetapi juga sebagai dewa yang penting sendiri. Ia menekankan kekuatan, kepantasan, ilmu, dan kesetiaan Hanuman, serta menekankan konsep *bhakti* (pengabdian) sepanjang teks. Mereka yang membaca *Chalisa* dikatakan akan memperoleh perlindungan, pahala rohani, dan bahkan pembebasan (*moksha*).

## Amalan Ritual

*Hanuman Chalisa* dibaca oleh jutaan penganut Hindu setiap hari, dan ramai yang menghafal teks ini. Tradisi menetapkan hari Selasa dan Sabtu sebagai hari khusus untuk memuja Hanuman, ketika *Chalisa* dibacakan.

## Komen dan Tafsiran

Sebelum tahun 1980-an, tiada tafsiran rasmi tentang *Hanuman Chalisa*. Indubhushan Ramayani merupakan pengarang tafsiran ringkas pertama. Tafsiran *Mahaviri* dalam bahasa Hindi oleh Rambhadracharya pada 1983 dianggap sebagai tafsiran terbaik menurut Rama Chandra Prasad.

## Dalam Budaya Popular

#### Muzik Klasik dan Rakyat

*Hanuman Chalisa* adalah salah satu buku agama Hindu terlaris dan telah dinyanyikan oleh ramai penyanyi *bhajan*, klasik, dan rakyat. Rakaman terkenal oleh Hari Om Sharan (1974, diulang siar 1995) berdasarkan *raga* tradisional *Mishra Khamaj*, dimainkan secara meluas di kuil dan rumah di India Utara. Penyanyi lain termasuk Anup Jalota, Ravindra Jain, Pandit Jasraj, Rajan & Sajan Mishra, M.S. Subbulakshmi, Unni Krishnan, Nithyasree Mahadevan, Pandit Bhimsen Joshi, Ganapathi Sachchidananda Swamiji, dan Morari Bapu. Penyanyi barat seperti Krishna Das juga telah membawakan *Hanuman Chalisa*.

#### Filem dan Animasi

* Dalam filem Hindi *1920* (arah Vikram Bhatt), *Hanuman Chalisa* digunakan dalam beberapa babak penting.
* Dalam *Bajrangi Bhaijaan*, ia dimainkan ketika watak utama melawan penculik kanak-kanak dan menyelamatkan seorang gadis kecil.
* Filem animasi *Shri Hanuman Chalisa* diarahkan oleh Charuvi Agarwal dan direka oleh Charuvi Design Labs menampilkan kisah Hanuman.

#### Muzik Popular

Penyanyi terkenal seperti M. S. Subbulakshmi, Lata Mangeshkar, Gulshan Kumar, Mahendra Kapoor, S. P. Balasubrahmanyam, Shankar Mahadevan, Anuradha Paudwal, Kailash Kher, Sukhwinder Singh, Sonu Nigam, Hariharan, Udit Narayan, dan Shekhar Ravjiani telah menyanyikan *Hanuman Chalisa*. Rakaman oleh Amitabh Bachchan bersama 20 penyanyi lain diterbitkan dalam album *Shri Hanuman Chalisa* pada 2011.

Rakaman Hariharan menjadi lagu rohani pertama di YouTube yang mencapai 5 bilion tontonan pada November 2025.

## Lihat juga

* Muzik Hindu
* Ramacharita Manasa
* Vishnu Sahasranama

## Rujukan