# Perang Larut

**Perang Larut** ialah siri empat peperangan yang bermula pada Julai 1861 dan berakhir dengan termeterainya Perjanjian Pangkor 1874. Konflik berlaku dalam kalangan kongsi gelap Cina tempatan atas penguasaan kawasan perlombongan di Perak yang kemudiannya melibatkan pergaduhan antara Raja Abdullah dan Ngah Ibrahim, menjadikannya perang penggantian.

## Perang pertama (1861–1862)

Perang Larut Pertama bermula pada Julai 1861 apabila pertikaian mengenai kawalan saluran air ke lombong mereka meningkat dan menyebabkan ahli-ahli Pertubuhan Rahsia Hai San menghalau ahli-ahli kongsi Ghee Hin keluar dari Klian Baharu (kini Kamunting). Gabenor Negeri-Negeri Selat, Orfeur Cavenagh mula bercampur tangan dan Menteri Larut, Ngah Ibrahim, telah membuat pampasan kepada Ghee Hin dengan $17,447 bagi pihak Sultan Perak.

## Perang kedua (1865)

Perang Larut Kedua berlaku pada tahun 1865 dan dicetuskan oleh pergaduhan perjudian pada bulan Jun antara ahli dua kongsi gelap yang bertentangan. Anggota Hai San membawa 14 Ghee Hin sebagai tahanan, 13 daripadanya terbunuh. Orang ke-14 melarikan diri untuk memaklumkan puaknya dan Ghee Hin bertindak balas dengan menyerang sebuah kampung Hai San, memusnahkannya ke tanah dan membunuh 40 lelaki dalam proses itu. Pertempuran berterusan berulang-alik dan merebak ke Province Wellesley dan pulau Pulau Pinang manakala kongsi gelap lain mula menyertai pergaduhan itu. Kedua-dua pihak kemudiannya keletihan dan berdamai. Siasatan rasmi berlaku dan kedua-dua persatuan Hai San dan Ghee Hin didenda $5,000 setiap satu kerana melanggar keamanan Pulau Pinang dan pemimpin mereka dibuang negeri.

Menjelang sekitar tahun 1870, terdapat kira-kira 40,000 pekerja lombong Hakka dan Kantonis di daerah Larut dan kawasan perlombongan antara kedua-dua kumpulan itu berdekatan antara satu sama lain. Kedekatan inilah yang mungkin menjelaskan bagaimana pertempuran seterusnya bermula.

## Perang ketiga (1871–1872)

*Ngah Ibrahim bersama anaknya Wan Mohd Isa (kiri), Mat Nasir (kanan), dan polis India (Sepoy) di Matang, Perak.*
Perang Larut Ketiga telah dikhabarkan telah meletus pada tahun 1871 kerana skandal - hubungan luar nikah yang melibatkan pemimpin Ghee Hin dan isteri kepada anak saudara pemimpin Hai San, Chung Keng Quee. Apabila ditemui, pasangan itu telah ditangkap, diseksa, dimasukkan ke dalam bakul babi dan dibuang ke dalam kolam lombong yang tidak digunakan di mana mereka lemas. Membalas kematian ketua mereka, Ghee Hin mempunyai 4,000 askar upahan yang diimport dari tanah besar China melalui Pulau Pinang menyerang Hai San dan buat pertama kalinya, Hai San dihalau keluar dari Larut. Kira-kira 10,000 lelaki Hai San mencari perlindungan di Pulau Pinang. Beberapa bulan kemudian, Hai San yang disokong oleh Ngah Ibrahim mendapatkan semula lombong Matang dan Larut mereka. Pada masa ini, Raja Abdullah seorang penuntut takhta Perak (bertentangan dengan Sultan Ismail yang ditabalkan semasa ketiadaan Abdullah) selepas Sultan Ali (r. 1865–1871) mangkat pada tahun 1871, dan musuh Ngah Ibrahim, berpihak menentang Hai San dan Ngah Ibrahim dan peperangan antara ketua pelombong Cina yang berubah menjadi ketua pelombong Melayu. Perak.

## Perang keempat dan Perjanjian Pangkor (1873–1874)

| Perang Larut Keempat ڤراڠ لاروت كامڤت‎ |
| --- |
| Sebahagian daripada Perang Larut |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarikh | 1873 – 1874 |
| Lokasi | Kesultanan Perak, Semenanjung Tanah Melayu |
| Keputusan |
Kemenangan Raja Abdullah–British Perjanjian Pangkor 1874 |

 |
| Pihak yang terlibat |
|
Kongsi Ghee Hin  Kesultanan Perak – Tentera Raja Abdullah  British Empire
* Negeri-Negeri Selat
 |
Kongsi Hai San  Kesultanan Perak – Tentera Ngah Ibrahim |
| Komandan dan pemimpin |
|
Chin Ah Yam  Raja Abdullah  Andrew Clarke |
Chung Keng Quee  Ngah Ibrahim |

Perang Larut Keempat berlaku pada tahun 1873. Beberapa minggu selepas Hai San mendapatkan semula Larut, Ghee Hin, disokong oleh Raja Abdullah, menyerang balas dengan senjata dan lelaki dari Singapura dan China. Harta benda Ngah Ibrahim di Matang musnah. Penduduk Melayu tempatan turut terkorban dan harta benda mereka musnah. Masalah merebak ke Krian, Pangkor dan Dinding. Ketua-ketua Melayu yang berpihak dalam Perang Larut kini cemas dengan kekacauan yang dicipta oleh pelombong dan kongsi gelap Cina. Orang Cina Pulau Pinang Negeri Selat yang melihat pelaburan mereka musnah dalam Perang Larut meminta campur tangan daripada British. Lebih 40,000 orang Cina dari Go-Kuan dan Si-Kuan terlibat dalam peperangan.

Kesultanan Perak, yang terlibat dalam perjuangan penggantian yang berlarutan, tidak dapat mengekalkan ketenteraman. Keadaan semakin tidak terkawal dan huru-hara terbukti buruk bagi orang Melayu, Cina dan British. Dalam bukunya The Golden Chersonese and The Way Thither (diterbitkan pada 1892) pengembara dan pengembara Victoria Isabella Lucy Bird (1831–1904) menerangkan bagaimana Raja Muda Abdullah berpaling kepada rakannya di Singapura, Tan Kim Ching. Tan, bersama seorang saudagar Inggeris di Singapura merangka surat kepada Gabenor Sir Andrew Clarke yang ditandatangani Abdullah. Surat itu menyatakan hasrat Abdullah untuk meletakkan Perak di bawah perlindungan British, dan "mempunyai seorang lelaki yang cukup kebolehan untuk menunjukkan (dia) sistem pemerintahan yang baik". Pada 26 September 1872, Chung Keng Quee telah pun membentangkan petisyen, yang ditandatangani oleh beliau sendiri dan 44 pemimpin China yang lain, meminta campur tangan British berikutan serangan 12,000 orang Chung Shan oleh 2,000 orang Sen Ning (The Petition).

Keperluan untuk memulihkan undang-undang dan ketenteraman di Perak telah menyebabkan dasar baru British mengenai campur tangan dalam hal ehwal Negeri-negeri Melayu yang mengakibatkan Perjanjian Pangkor. Pada tahun 1874, gabenor Negeri-Negeri Selat Sir Andrew Clarke mengadakan mesyuarat di Pulau Pangkor, di mana Sultan Abdullah ditabalkan di atas takhta Perak berbanding saingannya, Sultan Ismail.

Dokumen telah ditandatangani pada 20 Januari 1874 di atas kapal The Pluto di Pulau Pangkor untuk menyelesaikan pertikaian Cina, membersihkan pertikaian penggantian dan membuka jalan untuk penerimaan Residensi British – Kapten Speedy telah dilantik untuk mentadbir Larut sebagai pembantu kepada Residen British.

Chung Keng Quee dan Chin Ah Yam, masing-masing pemimpin Hai San dan Ghee Hin, telah dimuliakan oleh British dengan gelaran Kapitan Cina dan bandar Larut dinamakan semula Taiping ("太平" dalam bahasa Cina, bermaksud "damai abadi") sebagai pengesahan keadaan gencatan senjata yang baru. Tiga hari kemudian, Chung Keng Quee telah dilantik sebagai ahli Suruhanjaya Pasifikasi yang diketuai oleh Kapten S. Dunlop dan Tetuan Frank Swettenham dan William A. Pickering – salah satu objektif suruhanjaya itu adalah untuk mengatur penyelesaian secara baik bagi pertelingkahan di atas lombong bijih timah di Larut.

Pesuruhjaya memutuskan untuk memperuntukkan lombong di Klian Pauh (Taiping) kepada Hai San dan lombong di Klian Bharu (Kamunting) kepada Ghee Hins.

Pengkaji sejarah Irene Liao telah menghubungkan dengan penempatan ini penubuhan pada tahun 1880-an di Taiping kuil pertama di semenanjung Tanah Melayu yang dikhaskan kepada dewi He Xiangu (何仙姑). Liao melihat penubuhan kuil itu sebagai "usaha untuk mendamaikan" selepas perang, dan "sebagai sebahagian daripada strategi budaya untuk menyepadukan secara simbolik semua pendatang Guangdong ke dalam satu komuniti". Ramai pelombong Cina datang dari Daerah Zengcheng, pusat utama pemujaan He Xiangu.

## Kesudahannya

Menteri Residen British yang baru dilantik James W. W. Birch telah dibunuh pada tahun 1875 atas arahan Lela Pandak Lam (Dato Maharaja Lela). Lela adalah seorang putera raja dan mufti dari Perak Hulu, yang sama ada bermotivasi untuk melindungi kepentingan ekonominya dengan memulihkan perhambaan, yang telah dilarang oleh British atau untuk memulihkan kemerdekaan Perak, satu pandangan yang biasa dipegang oleh nasionalis Malaysia moden. Dalam Perang Perak yang terhasil (1875–1876), British mengalahkan pemberontak, membunuh Lela dan mengusir kedua-dua Raja Abdullah dan Ngah Ibrahim ke Seychelles atas tuduhan bahawa mereka telah terlibat dalam konspirasi untuk membunuh Birch. British melantik Yusuf Sharifuddin Muzaffar Shah sebagai pemangku raja Perak pada tahun 1877 dan melantiknya sebagai Sultan Perak yang baharu pada tahun 1886.

## Lihat juga

* Perang Klang

## Rujukan

## Bacaan lanjut

* Chung Keng Quee
* Southeast Asia: a historical encyclopaedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 2Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Edited by Keat Gin Ooi, Published by ABC-CLIO, 2004, ISBN 1576077705, ISBN 9781576077702, P775
* Ipoh: when tin was king By Ho Tak Ming, Perak Academy, 2009, ISBN 9834250029, ISBN 9789834250027, PP9&67
* Thai south and Malay north: ethnic interactions on the plural Peninsula, Michael John Montesano, Patrick Jory, NUS Press, 2008, ISBN 9971694115, ISBN 9789971694111, P208
* Fifteenth Report of the United States Civil Service Commission, Congressional edition, Volume 3826, United States Congress, US G.P.O., 1899, PP529, 530, 534
* The New Encyclopædia Britannica, Volume 9, 2003, ISBN 0852299613, ISBN 9780852299616, PP113,278
* Sir Frank Swettenham's Malayan journals, 1874-1876 by Sir Frank Athelstane Swettenham, illustrated, reprint, Oxford University Press, 1975
* Nineteenth-century Malaya: the origins of British political control, Volume 11 of London oriental series, Charles Donald Cowan, Oxford University Press, 1967
* In search of Southeast Asia: a modern history, David P. Chandler, David Joel Steinberg, University of Hawaii Press, 1987, ISBN 0824811100, ISBN 9780824811105
* In quest of unity: the centralisation theme in Malaysian Federal-State relations, 1957–75, Issue 39 of Occasional paper, Institute of Southeast Asian Studies, Robert O. Tilman, Institute of Southeast Asian, 1976
* Monthly summary of commerce and finance of the United States, United States. Dept. of the Treasury. Bureau of Statistics, United States. Dept. of Commerce and Labor. Bureau of Statistics, United States. Bureau of Foreign and Domestic Commerce, GPO, 1901, PP1249&1250
* The protected Malay States, 1874-1895, Emily Sadka, University of Malaya Press, 1968
* Papers on Malayan history, K. G. Tregonning, Journal South-East Asian History, 1962
* Papers on Malay subjects, Richard James Wilkinson, Oxford University Press, 1971
* A history of Perak, Issue 3 of M.B.R.A.S. reprints, Sir Richard Olof Winstedt, Richard James Wilkinson, Sir William Edward Maxwell, MBRAS, 1974
* Pickering: protector of Chinese, Robert Nicholas Jackson, Oxford U. P., 1966
* The development of the tin mining industry of Malaya, Yat Hoong Yip, University of Malaya Press, 1969
* The Malayan tin industry to 1914: with special reference to the states of Perak, Selangor, Negri, Sembilan, and Pahang, Volume 14 of Monographs of the Association for Asian Studies, Lin Ken Wong, University of Arizona Press, 1965
* The Malay States, 1877-1895: political change and social policy, Philip Fook Seng Loh, Oxford University Press, 1969