# Bahasa-bahasa Melayu

| Bahasa-bahasa Melayu |
| --- |
| Bahasa-bahasa Melayik |
| Taburan geografi: | Asia Tenggara Maritim |
| Klasifikasi bahasa: | Austronesia* Melayu-Polinesia
	+ dipertikaikan: Melayu-Sumbawa atau Borneo Utara Raya
		- Melayu-Chamik
			* **Bahasa-bahasa Melayu**
 |
| Bahasa-proto: | Bahasa Melayu Purba |
| Pembahagian: | * (dipertikaikan)
 |
| Glottolog: | `mala1538` |
| Taburan bahasa-bahasa Melayu di Asia Tenggara Maritim:
  Subkumpulan bahasa-bahasa Iban dan bahasa-bahasa Dayak Melayu Barat (Kanayatn/Salako-Kendayan), juga dikenali himpunannya sebagai "bahasa-bahasa Dayak Melayik".
  Ragam Melayu lain; hubungan genetik masih tidak jelas. |

**Bahasa-bahasaMelayik** dalam bidang linguistik menerangkan suatu cabang bahasa di bawah rumpun Melayu-Polinesia dalam keluarga bahasa-bahasa Austronesia. Bahasa yang terkenal dalam keluarga ini ialah bahasa Melayu yang dijadikan bahasa kebangsaan di Brunei dan Singapura serta asas kepada dua bahasa baku iaitu bahasa melayu untuk kegunaan peringkat kebangsaan Malaysia dan Bahasa Indonesia untuk kegunaan bahasa kebangsaan Indonesia dan bahasa yang popular dipelajari di Timor Leste.

Seorang gadis sedang bertutur dalam bahasa Indonesia di Belanda
Cabang bahasa ini juga merangkumi bahasa-bahasa setempat dituturkan pelbagai sub-etnik Melayu (contohnya seperti bahasa Kutai, bahasa Melayu Kedah dan bahasa Melayu Basemah). Bahasa kerabat yang mempunyai hubungan terdekat dengan bahasa Melayu di Sumatera (seperti bahasa Minangkabau) dan Borneo (seperti bahasa Iban), antara calon kawasan yang paling berkemungkinan sebagai titik daripada pemisahan bahasa-bahasa Melayik ialah di barat pulau Borneo.

## Sejarah

Istilah *Malayic* pertama kali dicipta oleh Isidore Dyen (1965) dalam klasifikasi leksikostatistik bahasa-bahasa Austronesia. "Kelekapan bahasa-bahasa Melayik" (*Malayic hesion*) oleh Dyen mempunyai skop yang lebih luas daripada subkumpulan bahasa-bahasa Melayik dalam bentuk yang diterima kini, dan juga merangkumi bahasa Aceh, bahasa Lampung, dan bahasa Madura. Bernd Nothofer (1988) menyempitkan rangkuman bahasa-bahasa Melayik, tetapi memasukkan bahasa-bahasa bukan Melayu seperti bahasa Rejang dan bahasa Embaloh:

* Bahasa Rejang
* Bahasa Embaloh
* Bahasa Selako
* Bahasa-bahasa Melayu-Iban
	+ Bahasa Iban
	+ Bahasa Melayu

Skop subkumpulan bahasa-bahasa Melayik kini, yang telah diterima secara umum oleh pakar sebidang, pertama kali diusulkan oleh Karl Alexander Adelaar (1992, 1993), berdasarkan bukti fonologi, morfologi, dan leksikal.

## Bahasa

Bahasa-bahasa Melayik dituturkan di Borneo, Sumatera, Semenanjung Tanah Melayu, dan di beberapa pulau yang terletak di Laut China Selatan dan Selat Melaka.

**Borneo Bahasa Bamayo
* Bahasa Banjar
* Bahasa Berau
* Bahasa Melayu Brunei
* Bahasa Melayu Kayong/Ketapang
* Bahasa Banjar Bukit
* Bahasa Kendayan
* Bahasa Keninjal
* Bahasa Kutai
* Bahasa-bahasa Iban
	+ Bahasa Iban
	+ Bahasa Remun
	+ Bahasa Mualang
	+ Bahasa Seberuang
	+ Bahasa Sebuyau

**Semenanjung Tanah Melayu Bahasa Jakun
* Bahasa Melayu Johor
* Bahasa Melayu
* Bahasa Melayu Kedah
* Bahasa Melayu Kelantan-Pattani
	+ Bahasa Melayu Kelantan
	+ Bahasa Melayu Pattani
* Bahasa Melayu Melaka
* Bahasa Melayu Negeri Sembilan
* Bahasa Kanaq
* Bahasa Seletar
* Bahasa Melayu Perak
* Bahasa Melayu Pahang
* Bahasa Melayu Reman
* Bahasa Melayu Selangor
* Bahasa Temuan
* Bahasa Melayu Terengganu
* Bahasa Melayu Tioman

**Sumatera bahasa Melayu Tengah
* Bahasa Col
* Bahasa Haji
* Bahasa Melayu Jambi
* Bahasa Kaur
* Bahasa Kerinci
* Bahasa Kubu
* Bahasa Lubu
* Bahasa Minangkabau
* Bahasa Melayu Musi
* Bahasa Pekal
* Bahasa Melayu Basemah
* Bahasa Melayu Palembang
* Bahasa Melayu Riau

**Jawa Bahasa Betawi

**Laut China Selatan/Selat Melaka Bahasa Bangka
* Bahasa Melayu Belitung
* Bahasa Duano
* Bahasa Loncong
* Bahasa Orang Laut
* Bahasa Orang Seletar
* Bahasa Urak Lawoi'
* Bahasa Melayu Tioman

## Subkumpulan

### Pengelasan dalaman

Walaupun terdapat persetujuan umum tentang bahasa yang mana boleh dikelaskan dalam bahasa-bahasa Melayik , subkumpulan dalaman bahasa-bahasa Melayik masih dipertikaikan.

#### Adelaar (1993)

Adelaar (1993) mengelaskan bahasa-bahasa Melayik seperti berikut.

* Bahasa-bahasa Iban
* (*Cabang utama*)
	+ Bahasa Melayu
	+ Bahasa Minangkabau
	+ Bahasa-bahasa Melayu Tengah
	+ Bahasa Banjar
	+ Bahasa Betawi
	+ Lain-lain

#### Ross (2004)

Berdasarkan bukti tatabahasa, Ross (2004) membahagikan kumpulan bahasa-bahasa Melayik kepada dua cabang utama:

* Bahasa-bahasa Dayak Melayik Barat (Selako-Kendayan)
* Bahasa-bahasa Melayik teras (bahasa-bahasa Melayik lain)

Klasifikasi ini dicerminkan dalam Glottolog (Gubahan 3.4).

#### Anderbeck (2012)

Mengikuti Tadmor (2002), Anderbeck (2012) membuat perbezaan antara bahasa Melayu dan bahasa-bahasa Melayik dalam perbincangannya tentang loghat-loghat Orang Laut di Kepulauan Riau. Beliau secara tentatif mengklasifikasikan semua bahasa-bahasa Melayik di bawah subkumpulan "Melayu", kecuali subkumpulan bahasa-bahasa Iban, bahasa-bahasa Selako-Kendayan, bahasa Keninjal, bahasa Dayak Melayu, dan "kelainan yang agak berbeza" iaitu bahasa Urak Lawoi dan bahasa Duano.

* Bahasa-bahasa Iban
* Bahasa Selako-Kendayan
* Bahasa Keninjal
* Bahasa Dayak Melayik
* Bahasa Urak Lawoi
* Bahasa Duano
* Bahasa Melayu (termasuk bahasa-bahasa Melayu lain)

Klasifikasi Anderbeck telah diterima pakai dalam edisi ke-17 *Etnologue*, dengan pengecualian tunggal bahasa Duano, yang disenaraikan dalam *Etnologue* di bawah pengelasan "bahasa Melayu".

#### Smith (2017)

Dalam disertasinya tentang bahasa-bahasa di Borneo, Smith (2017) memberikan bukti untuk subkumpulan yang terdiri daripada isolek bahasa-bahasa Melayik di Borneo barat dan Sumatera selatan, yang dilabelnya sebagai "bahasa-bahasa Melayik Borneo Barat". Walau bagaimanapun, beliau membiarkan isolek lain ternirkelas.

* Bahasa-bahasa Melayik Borneo Barat
	+ Bahasa-bahasa Selako-Kendayan (= "Dayak Melayik Barat" oleh Ross)
	+ Bahasa-bahasa Besemah
	+ Bahasa-bahasa Iban
		- Bahasa Iban
		- Bahasa Seberuang
		- Bahasa Mualang
		- Bahasa Keninjal
* *Bahasa-bahasa Melayik lain* (bukan subkumpulan genetik)
	+ Bahasa Melayu
	+ Bahasa Betawi
	+ Bahasa Ketapang
	+ Bahasa Banjar
	+ Bahasa Kutai
	+ Bahasa Melayu Brunei

### Kedudukan dalam keluarga bahasa-bahasa Austronesia

Kemasukan bahasa Melayu dalam subkumpulan bahasa-bahasa Melayu-Polinesia tidak dapat dipertikaikan, dan terdapat sepersetujuan umum bahawa keluarga bahasa-bahasa Cam berkait rapat dengan keluarga bahasa-bahasa Melayik. Gabungan keluarga bahasa-bahasa Melayik yang lebih luas bagaimanapun menjadi kontroversi. Terdapat dua usulan utama: Adelaar (2005) meletakkan keluarga bahasa-bahasa Melayik dalam subkumpulan bahasa-bahasa Melayu-Sumbawa, yang terdiri daripada bahasa berikut:

* Bahasa-bahasa Melayu-Sumbawa
	+ Bahasa-bahasa SSB-Cam-Melayu
		- Bahasa-bahasa Melayu
		- Bahasa-bahasa Cam
		- Bahasa-bahasa Sumbawa-Sasak-Bali
	+ Bahasa Sunda
	+ Bahasa Madura

**Blust (2010)** dan **Smith (2017)** mengumpukkan keluarga bahasa-bahasa Melayik kepada subkumpulan bahasa-bahasa Borneo Utara Raya:

* Bahasa-bahasa Borneo Utara Raya
	+ Bahasa-bahasa Borneo Utara
	+ Bahasa-bahasa Sarawak Tengah (Kajang-Melanau)
	+ Bahasa-bahasa Murik-Kayan
	+ Bahasa-bahasa Dayak Darat
	+ Bahasa-bahasa Cam-Melayik
		- Bahasa-bahasa Cam
		- Bahasa-bahasa Melayik
	+ Bahasa Rejang
	+ Bahasa Sunda

Hipotesis keluarga bahasa-bahasa Melayu-Sumbawa adalah berdasarkan bukti fonologi dengan beberapa inovasi leksikal yang dikongsi bersama, manakala hipotesis bahasa-bahasa Borneo Utara Raya adalah berdasarkan korpus besar bukti leksikal.

## Bahasa Melayik Purba

| Bahasa Melayik Purba |
| --- |
| Rekonstruksi  | bahasa-bahasa Melayik |
| Leluhur direkonstruksi | Austronesia Purba
* Melayu-Polinesia Purba
 |

### Rekonstruksi fonologi

Bahasa Melayik Purba mempunyai jumlah 19 konsonan dan 4 vokal.

**Konsonan**|  | Bibir | Gusi | Lelangit | Velar | Glotis |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hentian | Tanpa suara | p | t | c | k | ʔ |
| Bersuara | b | d | ɟ | ɡ |  |
| Sengauan | m | n | ɲ | ŋ |  |
| Geseran |  | s |  |  | h |
| Likuida |  | l |  | ʀ |  |
| Aproksiman | w |  | y |  |  |

**Vokal**| Ketinggian | Depan | Pusat | Belakang |
| --- | --- | --- | --- |
| **Sempit** | **i** /i/ |  | **u** /u/ |
| **Tengah** |  | **ə** /ə/ |  |
| **Luas** |  | **a** /a/ |  |

Terdapat 2 diftong :

* \*-ay
* \*-aw

### Morfologi

Leksem bahasa Melayik Purba kebanyakannya berdwisukukata, walaupun ada yang mempunyai satu, tiga, atau empat sukukata. Leksem mempunyai struktur sukukata berikut:

> \* [C V (N)] [C V (N)] [C V (N)] C V C
>
>

*Nota* : C = konsonan,

V = vokal, N = sengauan

## Nota

## Rujukan

### Bibliografi