# Ekspedisi Perry

Kunjungan pertama Komodor Perry ke Jepun pada 1854.
**Ekspedisi Perry** (Jepun: 黒船来航, *kurofune raikō*, "Ketibaan Kapal Hitam", bahasa Inggeris: *Perry Expedition*) merupakan satu ekspedisi diplomatik dan ketenteraan yang berlangsung dalam dua pelayaran berasingan (1852–1853 dan 1854–1855) ke Keshogunan Tokugawa (徳川幕府) oleh kapal perang Tentera Laut Amerika Syarikat. Matlamat ekspedisi ini termasuk penerokaan, kerja-kerja pengukuran dan pemetaan, serta usaha menjalin hubungan diplomatik dan merundingkan perjanjian perdagangan dengan negara-negara di rantau tersebut. Jalinan hubungan dengan kerajaan Jepun dianggap sebagai keutamaan utama ekspedisi ini, dan merupakan salah satu sebab utama penubuhannya.

Ekspedisi ini diketuai oleh Komodor Matthew Calbraith Perry di bawah arahan Presiden Millard Fillmore. Matlamat utama Perry ialah memaksa penamatan dasar pengasingan Jepun selama 220 tahun serta membuka pelabuhan Jepun kepada perdagangan Amerika, termasuk melalui penggunaan diplomasi kapal perang sekiranya perlu. Ekspedisi Perry membawa secara langsung kepada terjalinnya hubungan diplomatik antara Jepun dan kuasa-kuasa besar Barat, dan akhirnya menyumbang kepada kejatuhan pemerintahan Keshogunan Tokugawa serta pemulihan kedudukan Maharaja.

Selepas ekspedisi tersebut, perkembangan pesat laluan perdagangan Jepun dengan dunia membawa kepada kemunculan aliran budaya Japonisme, iaitu pengaruh unsur-unsur budaya Jepun dalam seni di Eropah dan Amerika.

## Latar belakang

Komodor Matthew Perry, 1855-56.
Perkembangan perdagangan antara Amerika dan China, kehadiran pemburu ikan paus Amerika di sekitar perairan Jepun, serta peningkatan penguasaan stesen arang batu oleh kuasa-kuasa kolonial Eropah di Asia merupakan faktor-faktor yang mendorong keputusan Presiden Millard Fillmore untuk menghantar sebuah ekspedisi ke Jepun. Orang Amerika juga dipengaruhi oleh konsep masa depan tersurat dan keinginan untuk menyebarkan faedah tamadun Barat serta agama Kristian kepada bangsa-bangsa Asia yang mereka anggap mundur dan ketinggalan.

Menjelang awal abad ke-19, dasar pengasingan Jepun semakin tercabar. Pada tahun 1844, Raja Belanda William II menghantar sepucuk surat yang menggesa Jepun menamatkan dasar pengasingannya secara sukarela sebelum perubahan dipaksa dari luar. Antara 1790 dan 1853, sekurang-kurangnya dua puluh tujuh kapal Amerika, termasuk tiga kapal perang, telah mengunjungi Jepun namun semuanya dihalau keluar.

Peningkatan kemunculan dan pencerobohan kapal asing di perairan Jepun menyebabkan perdebatan dalaman yang besar mengenai cara terbaik untuk menghadapi ancaman terhadap kedaulatan ekonomi dan politik negara itu. Pada Mei 1851, Setiausaha Negara Amerika Syarikat, Daniel Webster memberi kuasa kepada Laksamana John H. Aulick, komander Skuadron India Timur Amerika, untuk cuba menghantar pulang tujuh belas pelaut Jepun yang terdampar dan berada di San Francisco, yang mungkin membuka peluang untuk memulakan hubungan perdagangan dengan Jepun. Pada 10 Mei 1851, Webster merangka sepucuk surat kepada “Maharaja Jepun” dengan jaminan bahawa ekspedisi itu tidak mempunyai tujuan keagamaan, tetapi hanya untuk memohon “persahabatan dan perdagangan” serta bekalan arang batu bagi kapal-kapal Amerika dalam perjalanan ke China.

Surat tersebut juga menyatakan kebanggaan terhadap peluasan wilayah Amerika di benua Amerika Utara serta kemajuan teknologinya, dan ditandatangani oleh Presiden Fillmore. Bagaimanapun, Aulick terlibat dalam pertikaian diplomatik dengan seorang diplomat Brazil dan pertengkaran dengan kapten kapal utamanya, lalu digugurkan daripada komandonya sebelum sempat melaksanakan ekspedisi ke Jepun. Penggantinya, Laksamana Matthew Calbraith Perry ialah pegawai kanan dalam Tentera Laut Amerika Syarikat dan mempunyai pengalaman diplomatik yang luas.

## Persediaan

Perry sedar akan kesukaran yang muncul dalam usaha menjalin hubungan dengan Jepun. Pada mulanya beliau membantah, dengan menyatakan bahawa beliau lebih rela mengetuai Skuadron Mediterranean Tentera Laut Amerika Syarikat daripada ditugaskan untuk satu lagi percubaan membuka Jepun, yang beliau anggap sukar untuk mencapai kejayaan. Terdapat beberapa kes terdahulu yang berkaitan:

* Dari 1797 hingga 1809, beberapa kapal Amerika berniaga di Nagasaki di bawah bendera Belanda atas permintaan Belanda, yang tidak dapat menghantar kapal mereka sendiri kerana konflik dengan United Kingdom semasa Perang Napoleon.
* Pada tahun 1837, seorang ahli perniagaan Amerika di Canton (Guangzhou) bernama Charles W. King melihat peluang untuk membuka perdagangan dengan cuba menghantar pulang tiga pelaut Jepun (antaranya Otokichi) yang telah terdampar beberapa tahun sebelumnya di pesisir Washington. Beliau berlayar ke Selat Uraga dengan *Morrison*, sebuah kapal dagang Amerika. Kapal tersebut diserang beberapa kali dan kembali tanpa dapat menyempurnakan misinya.
* Pada tahun 1846, Komander James Biddle berlabuh di Teluk Edo dalam satu misi rasmi dengan dua kapal, termasuk sebuah kapal perang bersenjata tujuh puluh dua meriam, bagi meminta pelabuhan dibuka untuk perdagangan; namun permintaannya untuk perjanjian perdagangan tidak berjaya.
* Pada tahun 1849, Kapten James Glynn berlayar ke Nagasaki, membawa kepada rundingan pertama yang berjaya oleh seorang rakyat Amerika dengan Jepun. James Glynn kemudian mengesyorkan kepada Kongres Amerika Syarikat agar rundingan untuk membuka Jepun disokong oleh demonstrasi kekuatan ketenteraan, sekali gus membuka jalan kepada ekspedisi Perry.

Sebelum pelayarannya, Perry membuat pembacaan meluas terhadap buku-buku yang tersedia mengenai Jepun. Penyelidikannya turut melibatkan perundingan dengan ahli kaji Jepun, Philipp Franz von Siebold, yang pernah menghabiskan lapan tahun bekerja, mengajar dan mengkaji di pos perdagangan Belanda yang terpencil di pulau Dejima di pelabuhan Nagasaki sebelum kembali ke Leiden di Belanda. Perry juga menuntut ruang kuasa yang lebih luas dalam arahannya daripada Webster, satu permintaan yang dipenuhi oleh Setiausaha Negara itu sebelum kematiannya pada Oktober 1852. Dengan itu, Perry berlayar ke Jepun dengan "kuasa penuh dan budi bicara", termasuk kemungkinan penggunaan kekerasan jika Jepun cuba melayannya seperti yang berlaku kepada Komodor Biddle.

Cetakan kayu blok Jepun menggambarkan Perry (tengah) bersama pegawai-pegawai tinggi Tentera Laut Amerika lain.
Perry juga enggan membenarkan mana-mana diplomat profesional mengiringi ekspedisi tersebut. Beliau meminta pelukis Jerman Wilhelm Heine dan perintis fotografi *daguerreotype*, Eliphalet M. Brown Jr. untuk turut serta sebagai artis rasmi ekspedisi. Pakar pertanian, Dr. James Morrow pula ditugaskan oleh Jabatan Negara Amerika Syarikat. Beberapa pelaut Jepun yang terdampar turut diambil sebagai jurubahasa tidak rasmi.

Ekspedisi ini diperuntukkan kapal perang wap *Mississippi*, *Susquehanna* dan *Powhatan*; kapal simpanan bersenjata berkuasa wap *Lexington*, *Supply* dan *Southampton*; serta kapal layar *Macedonian*, *Plymouth* dan *Saratoga*. Untuk mengetuai armadanya, Perry memilih pegawai-pegawai yang pernah berkhidmat bersamanya dalam Perang Mexico–Amerika. Komander Franklin Buchanan menjadi kapten *Susquehanna*, manakala Joel Abbot mengetuai *Macedonian*. Komander Henry A. Adams dilantik sebagai ketua staf Komodor dengan gelaran "Kapten Armada". Mejar Jacob Zeilin (kemudian menjadi komandan Kor Marin Amerika Syarikat) ialah pegawai Marin berpangkat tertinggi dan ditempatkan di kapal *Mississippi*. Perry turut mendapat kebenaran untuk membawa barangan kerajaan sebagai hadiah untuk penduduk tempatan, khususnya senjata kecil lapuk. Antara barangan tersebut termasuk 40 senapang raifal M1819 Hall (beserta 4,000 peluru), 20 pistol picu hentakan (dengan 2,000 peluru), 20 pedang artileri, 20 mesingan dengan kunci picu Maynard dan 40 pedang berkuda ringan, serta 100 *revolver Colt*.

## Kunjungan pertama (1852–53)

Kapal *Mississippi* memecah laluan melalui armada bot Jepun semasa meninjau Teluk Yedo, Jepun, 11 Julai 1853
Perry memilih *Mississippi*, sebuah kapal roda pendayung berkulit hitam, sebagai kapal induknya dan berlepas dari Hampton Roads, Virginia pada 24 November 1852. Perry membuat persinggahan di Madeira (11–15 Disember), St. Helena (10–11 Januari), Cape Town (24 Januari – 3 Februari), Mauritius (18–28 Februari), Ceylon (10–15 Mac), Singapura (25–29 Mac), serta Macao dan Hong Kong (7–28 April). Di sana beliau bertemu ahli sinologi kelahiran Amerika, Samuel Wells Williams (yang pernah ke Jepun dengan *Morrison* pada 1837), yang menyediakan terjemahan bahasa Cina bagi surat-surat rasmi Perry, dan bertemu dengan kapal *Plymouth* dan *Saratoga*. Beliau kemudian meneruskan perjalanan ke Shanghai (4–17 Mei), di mana beliau bertemu diplomat Amerika kelahiran Belanda, Anton L. C. Portman, yang menterjemah surat rasmi beliau ke dalam bahasa Belanda, dan bertemu dengan kapal *Susquehanna*.

Perry kemudian memindahkan bendera komandonya ke *Susquehanna* dan melawat Kepulauan Ryukyu dari 17–26 Mei. Dengan mengabaikan tuntutan Domain Satsuma terhadap kepulauan tersebut, serta arahan rasmi yang diterimanya, beliau mengugut dan menggertak pihak berkuasa tempatan dengan ancaman serangan menggunakan 200 anggota tenteranya sekiranya beliau tidak diberikan hak perdagangan dan tanah untuk stesen arang batu. Perry mendaratkan anggota marinnya, yang beliau latih selama berjam-jam di pantai, dan menuntut pertemuan dengan Raja Ryukyu, Shō Tai di Istana Shuri. Menyedari bahawa setiap tindakannya akan dilaporkan kepada pihak berkuasa Jepun di Edo, Perry dengan berhati-hati mengelakkan pertemuan dengan pegawai berpangkat rendah dan banyak menggunakan istiadat ketenteraan serta layanan kapal untuk menunjukkan kekuatan tentera Amerika dan niat aman ekspedisinya. Perry beransur pergi dengan janji bahawa kepulauan itu akan dibuka sepenuhnya untuk perdagangan dengan Amerika Syarikat. Beliau meneruskan perjalanan ke Kepulauan Ogasawara pada pertengahan Jun, bertemu dengan penduduk tempatan malah membeli sebidang tanah.

### Ugutan kekerasan

Perry akhirnya tiba di Uraga di pintu masuk Teluk Edo di Jepun pada 8 Julai 1853. Pada ketika itu armadanya terdiri daripada empat buah kapal: *Susquehanna*, *Mississippi*, *Plymouth* dan *Saratoga*. Sebaik sahaja tiba, Perry mengarahkan kapal-kapalnya untuk berlayar melepasi garisan kawalan Jepun menuju ke ibu kota Edo, dan menempatkan meriam mereka menghala ke kota Uraga. Beliau turut melepaskan tembakan kosong daripada 73 meriamnya, yang didakwanya sebagai sambutan Hari Kemerdekaan Amerika. Kapal-kapal Perry dilengkapi dengan meriam baharu jenis Paixhans, iaitu meriam yang mampu menghasilkan kemusnahan besar melalui peluru letupan.

Kapal-kapal Amerika hampir dikepung oleh bot pengawal Jepun, namun Perry mengarahkan supaya sebarang cubaan menaiki kapal ditangkis. Salah sebuah bot membawa papan tanda besar dalam bahasa Perancis yang mengarahkan armada Amerika beredar serta-merta. Pada 9 Julai 1853, seorang *yoriki* dari pejabat *Uraga bugyō*, Nakajima Saburosuke, bersama jurubahasa Hori Tatsunosuke, mendayung ke arah *Susquehanna*, tetapi pada mulanya tidak dibenarkan menaiki kapal. Selepas beberapa rundingan, mereka dibenarkan menaiki kapal dan menunjukkan perintah bahawa kapal asing dilarang memasuki pelabuhan Jepun. Perry tetap berada di kabinnya dan enggan bertemu mereka, menghantar pesanan melalui pegawainya bahawa kerana beliau membawa surat daripada Presiden Amerika Syarikat, beliau hanya akan berurusan dengan pegawai yang mempunyai kedudukan dan kuasa yang setara.

Latihan ketenteraan di kawasan kuil, Shimoda, Jepun.
Pada 10 Julai 1853, *yoriki* Kayama Eizaemon, yang berpura-pura menjadi *Uraga bugyō*, menaiki *Susquehanna* dan dibenarkan bertemu Kapten Franklin, yang dinasihatinya supaya berlayar ke Nagasaki kerana itu merupakan pelabuhan yang ditetapkan untuk semua hubungan asing. Kayama diberitahu bahawa jika tiada pegawai yang sesuai datang menerima dokumen tersebut, Perry akan mendaratkan tenteranya dan berarak ke Edo untuk menyerahkan surat itu sendiri. Kayama meminta masa tiga hari untuk memberikan jawapan. *Uraga bugyō* sebenar, Ido Hiromichi menghantar laporan kepada shōgun dan menasihatkan bahawa pertahanannya sama sekali tidak memadai untuk menangkis orang Amerika dengan kekerasan.

Sementara itu, Perry memulakan kempen ugutan dengan menghantar bot-bot untuk meninjau kawasan sekitar, dan mengancam menggunakan kekerasan sekiranya bot pengawal Jepun di sekitar skuadron Amerika tidak beredar. Beliau juga memberikan orang Jepun sehelai bendera putih dan sepucuk surat yang menyatakan bahawa sekiranya mereka memilih untuk berperang, orang Amerika pasti akan mengalahkan mereka.

### Rundingan

Komodor Matthew C. Perry, mendarat di Yokohama, Jepun pada 8 Mac 1854 bersama 500 anggota, disambut dengan penuh adat istiadat, dan menerima jawapan kepada surat Presiden Fillmore yang disampaikannya secara peribadi.
Kerajaan Jepun menjadi lumpuh akibat ketidakupayaan Shōgun Tokugawa Ieyoshi yang jatuh sakit serta ketidaktegasan politik mengenai cara menangani ancaman yang tidak pernah berlaku sebelum ini terhadap ibu kota negara. Pada 11 Julai 1853, *rōjū* kanan, Abe Masahiro mengambil langkah berhemat dengan memutuskan bahawa menerima surat daripada pihak Amerika tidak akan dianggap sebagai pelanggaran kedaulatan Jepun. Keputusan tersebut disampaikan ke Uraga, dan Perry diminta mengalihkan armadanya sedikit ke barat daya ke pantai Kurihama (kini dalam Yokosuka), di mana beliau dibenarkan mendarat pada 14 Julai. Perry turun ke darat dengan penuh adat istiadat, mendarat bersama 250 kelasi dan anggota Marin dalam 15 buah bot selepas menerima tembakan hormat 13 das daripada *Susquehanna*. Marin di bawah Mejar Zeilin memberikan hormat, dan sebuah pancaragam memainkan "Hail Columbia". Surat Presiden Fillmore diterima secara rasmi oleh *hatamoto* Toda "Izu-no-kami" Ujiyoshi dan Ido "Iwami-no-kami" Hiromichi. Armada Perry berangkat pada 17 Julai menuju pantai China dengan janji akan kembali untuk menerima jawapan.

Selepas pemergian Perry, perdebatan besar berlaku dalam istana shogun mengenai cara memberi tindak balas terhadap ancaman tersirat daripada Amerika. Shōgun Tokugawa Ieyoshi meninggal dunia beberapa hari selepas ketibaan Perry, dan digantikan oleh anaknya yang masih muda dan lemah, Tokugawa Iesada menyebabkan pentadbiran sebenar berada di tangan Majlis Golongan Tua (*rōjū*) yang diketuai oleh Abe Masahiro. Abe merasakan Jepun tidak mampu menentang tuntutan Amerika melalui kekuatan ketenteraan, namun beliau keberatan membuat keputusan secara bersendirian dalam situasi yang belum pernah berlaku ini. Bagi mengesahkan sebarang keputusan yang diambil, Abe menjalankan pungutan pendapat terhadap semua *daimyō*. Ini merupakan kali pertama pihak Tokugawa membenarkan proses membuat keputusan menjadi bahan perdebatan umum, dan membawa padah yang tidak dijangka apabila ia memperlihatkan keshogunan sebagai lemah dan tidak tegas.

Keputusan pungutan itu juga gagal memberikan jawapan yang jelas kepada Abe. Daripada 61 respons yang diketahui, 19 menyokong penerimaan tuntutan Amerika, manakala 19 lagi menentangnya. Baki respons terdiri daripada 14 jawapan samar-samar yang menyatakan kebimbangan mengenai kemungkinan tercetusnya perang, sebanyak 7 mencadangkan agar dibuat konsesi sementara, dan dua menyatakan bahawa mereka akan akur dengan apa sahaja keputusan yang dibuat. Satu-satunya cadangan yang dipersetujui bersama ialah perlunya Jepun segera memperkukuhkan pertahanan pantainya. Kubu-kubu pertahanan dibina dengan tergesa-gesa berhampiran kawasan Odaiba masa kini untuk melindungi Edo daripada kemungkinan pencerobohan tentera laut Amerika pada masa akan datang.

## Kunjungan kedua (1854)

Armada Perry untuk lawatan kedua ke Jepun pada 1854.
Walaupun beliau telah memberitahu pihak Jepun bahawa beliau akan kembali pada tahun berikutnya, Perry segera mendapat tahu bahawa Naib Laksamana Rusia, Yevfimiy Putyatin telah singgah di Nagasaki sejurus selepas beliau berangkat dari Teluk Edo, dan telah menghabiskan sebulan cuba memaksa Jepun menandatangani sebuah perjanjian sebelum ketibaannya semula. Beliau juga diberitahu oleh pihak British dan Perancis bahawa mereka berhasrat mengiringinya ke Jepun pada musim bunga bagi memastikan Amerika tidak memperoleh sebarang keistimewaan eksklusif. Justeru, Perry kembali pada 13 Februari 1854 dengan lapan buah kapal dan 1,600 orang. Armada itu kehilangan *Plymouth* daripada empat kapal asal, dan kini turut merangkumi: *Lexington*, *Macedonian*, *Powhatan*, *Vandalia* dan *Southampton*. Kapal *Supply* tiba membawa muatan arang batu dan bekalan pada 19 Mac, menjadikan jumlah keseluruhan kepada sembilan kapal.

Pada waktu kepulangan Perry, keshogunan Tokugawa telah memutuskan untuk menerima hampir semua tuntutan dalam surat Fillmore. Bagaimanapun, para perunding bertangguh selama berminggu-minggu mengenai lokasi rundingan, dengan Perry menegaskan Edo, manakala Jepun mencadangkan pelbagai lokasi lain. Perry akhirnya hilang sabar dan mengugut untuk membawa 100 buah kapal (melebihi saiz sebenar Tentera Laut Amerika Syarikat ketika itu) dalam tempoh 20 hari untuk berperang dengan Jepun. Kedua-dua pihak akhirnya mencapai kompromi dengan memilih perkampungan kecil Yokohama, di mana sebuah dewan khas dibina untuk rundingan. Perry mendarat pada 8 Mac bersama 500 kelasi dan anggota Marin dalam 27 buah bot, dengan tiga pancaragam memainkan "The Star-Spangled Banner".

Replika Loceng Gokoku-ji yang dibawa pulang Perry dari Okinawa, dikatakan sebagai hadiah daripada Kerajaan Ryukyu.
Tiga minggu rundingan berlangsung, disertai dengan pertukaran hadiah rasmi sebagai isyarat diplomatik. Pihak Amerika menghadiahkan Jepun sebuah lokomotif wap mini, alat telegraf, pelbagai peralatan pertanian dan senjata kecil, serta seratus gelen wiski, jam, dapur dan buku mengenai Amerika Syarikat. Pihak Jepun membalas dengan perabot dan kotak disalut emas, hiasan gangsa, pakaian sutera dan kain broked, piala porselin. Setelah mengetahui hobi peribadi Perry, Jepun turut menghadiahi satu koleksi kulit siput. Persembahan kebudayaan turut diadakan di kedua-dua pihak, dengan para kelasi Amerika di atas Powhatan mengadakan pertunjukan minstrel, manakala beberapa ahli gusti sumo berpangkat tinggi mempersembahkan demonstrasi kekuatan dan mengadakan perlawanan persahabatan.

Akhirnya, pada 31 Mac 1854, Perry menandatangani Konvensyen Kanagawa yang membuka pelabuhan Shimoda dan Hakodate kepada kapal-kapal Amerika, menyediakan penjagaan untuk pelaut yang terdampar, serta membenarkan penubuhan sebuah konsulat Amerika di Shimoda. Perjanjian itu ditandatangani bagi pihak Jepun oleh Hayashi Akira. Perry kemudian menghantar *Saratoga* pulang dengan perjanjian yang telah ditandatangani, manakala baki armada meneruskan tinjauan ke Hakodate, Shimoda dan lokasi bakal konsulat. Selepas berangkat dari Shimoda, armada itu kembali ke Kepulauan Ryukyu, di mana Perry dengan pantas menggubal "Perjanjian antara Amerika Syarikat dan Kerajaan Ryukyu," yang ditandatangani secara rasmi pada 11 Julai 1854.

## Pelayaran pulang ke Amerika Syarikat (1855)

Selepas Perry kembali ke Amerika Syarikat pada 1855, Kongres Amerika Syarikat meluluskan ganjaran sebanyak AS$20,000 (~AS$737,000 pada 2022) sebagai penghargaan atas usahanya di Jepun. Perry menggunakan sebahagian wang itu untuk menyiapkan dan menerbitkan laporan ekspedisi dalam tiga jilid bertajuk *Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan*. Karya ini ditulis oleh Francis L. Hawks di bawah penyeliaan Perry, berdasarkan bahan bertulis yang dikumpulkan oleh Perry dan rakan-rakannya sepanjang ekspedisi tersebut. Laporan ini mula-mula dibentangkan kepada Senat Amerika Syarikat pada 1856 dan kemudian diterbitkan secara komersial. Perry juga dinaikkan pangkat sebagai laksamana muda dalam senarai bersara (apabila kesihatannya mulai merosot) sebagai ganjaran atas perkhidmatannya. Beliau dikesan mengalami arthritis teruk yang menyebabkan kesakitan berpanjangan dan kadangkala menghalangnya daripada menjalankan tugasnya.

Perry menghabiskan tahun-tahun terakhir hidupnya untuk menyiapkan penerbitan catatan ekspedisinya di Jepun, dan mengumumkan penyelesaiannya pada 28 Disember 1857. Menjelang dua hari kemudian, beliau dilepas tugaskan daripada jawatannya yang terakhir, iaitu penugasan dalam Lembaga Kecekapan Tentera Laut. Beliau meninggal dunia sementara menunggu arahan seterusnya pada 4 Mac 1858 di New York City akibat reumatisme yang telah merebak ke jantung, ditambah dengan komplikasi gout.

## Catatan

## Pautan luar

* Kategori berkaitan Perry Expedition di Wikimedia Commons
* Perry Visits Japan: A Visual History