Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rasisme

Seorang lelaki Afrika-Amerika minum dari air pancut minum berasingan untuk "orang warna", di Oklahoma, Amerika Syarikat, 1939.
**Rasisme** (bahasa Inggeris: *racism*) merupakan satu bentuk kepercayaan, sikap dan amalan yang mendiskriminasi segolongan manusia berdasarkan ciri-ciri perkaumannya. Pada dasarnya, kepercayaan ini mengandaikan bahawa manusia boleh dibahagikan kepada kaum yang berbeza; dan serentak itu, ia juga mengandaikan bahawa nilai dan darjat seseorang boleh ditentukan berdasarkan kaum yang diwakilinya. Dalam bahasa Melayu, konsep rasisme sangat berkaitan dengan **perkauman** dan juga **semangat assabiyah**.

Fahaman rasisme sentiasanya akan membawa kebinasaan kepada manusia. Pada kebanyakan masa, rasisme akan melibatkan permusuhan terhadap kaum-kaum yang tertentu. Daripada itu, fahaman ini akan menghasilkan amalan seperti berikut:

* Diskriminasi kaum
* Pengasingan kaum
* Pembasmian kaum

## Jenis rasisme

Rasisme boleh dibahagikan kepada jenis-jenis yang berikut:

* **Rasisme Individu**
Amalan rasisme yang dilakukan oleh orang perseorangan.
* **Rasisme Struktur**
Amalan rasisme yang dijalankan melalui institusi sosial seperti perundangan dan pendidikan.
* **Rasisme Ideologi**
Amalan rasisme yang disokong oleh justifikasi bersistem. Contohnya, kaum X menganggap dirinya lebih unggul kerana mereka adalah daripada keturunan dewa Y, menurut agama Z.
* **Rasisme Berbalik**
Amalan rasisme yang tercetus sebagai reaksi kepada rasisme. Contohnya, kaum X memandang rendah kepada kaum Y kerana kaum Y memandang rendah kepada kaum X.
# Ketuanan kulit putih

**Ketuanan kulit putih** ialah sebuah ideologi perkauman yang diasaskan fahaman bahawa orang kulit putih lebih mulia dan hebat berbanding bangsa-bangsa lain lalu perlu menunjukkan kekuasaan dominan mereka kalangan bangsa-bangsa lain yang dianggap hina. Fahaman ini bardasarkan rasisme saintifik yang turut dikukuhkan hujahan pseudosains.

Istilah ini juga digunakan untuk menggambarkan ideologi politik yang mengekalkan kekuasaan masyarakat, politik, sejarah atau institusi yang diasaskan orang berkulit putih. Fahaman ketuanan ini berbeza-beza dari tempat ke tempat berdasarkan pentakrifan tersendiri mengenai siapa yang dikenal pasti sebagai orang yang "berkulit putih", dan setiap kumpulan yang diasakan berdasarkan ideologi ini mempunyai musuh tersendiri mereka berdasarkan kumpulan ras dan budaya tertentu.

## Lihat juga

* Perkauman saintifik

## Rujukan
# Perpindahan Ramai

**Teori Perpindahan Ramai** (Perancis: *grand remplacement*) ialah hipotesis atau teori sosiologi yang diasaskan dan dipopularkan oleh penulis Eropah. Menurut Renaud Camus, salah seorang penulis Perancis mengatakan bahawa, apa yang berlaku di Eropah sekarang ini ialah perbuatan elit "replacist" yang berkongsi dengan Yahudi. Menurut perhitungan penulis lainnya, populasi etnik kulit putih Eropah secara amnya perlahan diganti oleh orang dari pelbagai Negara Sub-Sahara Afrika, China dan India. Sejak itu, teori ini menyebar ke negara yang dikuasai orang kulit putih lain seperti Amerika Syarikat, Australia dan New Zealand, tetapi di negara-negara itu, teori ini tidak terlalu dianggap sungguh-sungguh. Disebabkan oleh populasi majoriti kedua (Afrika/Kulit Hitam, Aborigin dan Maori), kurangnya legitimasi dan mereka pun adalah pendatang di sana. Hal ini berbeza dari Eropah, yang mana mereka (Ras Kaukasia/Kulit Putih) ialah bumiputera di benua itu.

Beberapa menganggap bahawa teori ini berakar umbi dari kesilapan membaca statistik demografi dan berasaskan pandangan perkauman yang tidak saintifik. Istilah juga dipopularkan oleh Camus dalam bukunya *Le Grand Remplacement* 2011. Renaud secara peribadi dikenal sering menyatakan pernyataan Islamofobia. Seorang liberal dan sekuler keras.

## Lihat juga

* Rancangan Kalergi - Hipotesis yang mendakwa Richard von Coudenhove-Kalergi memulakan upaya untuk menghilangkan orang kulit putih di Eropah sejak akhir Perang Dunia I.
* Teori Judeo-Masonic - Hipotesis yang mengatakan bahawa Freemason dan Yahudi ialah penguasa dari balik layar.

## Rujukan
# Neo-Nazisme

Neo-Nazisme di Amerika
**Neo-Nazisme** ialah ideologi pasca Perang Dunia II yang ingin menghidupkan kembali Nazisme. Kumpulan-kumpulan neo-Nazi memiliki idea yang berbeza, namun biasanya termasuk kesetiaan pada Adolf Hitler, Antisemitisme, perkauman, xenofobia, nasionalisme, militarisme. Neo-Nazi biasanya menggunakan lambang-lambang Jerman Nazi, seperti swastika, Sig Rune, dan warna-warna merah-putih-hitam zaman Reich Ketiga.

Setelah Perang Dunia II, Jerman memikirkan lagi sejarah masa lalunya dan berusaha keras untuk berpisah dengan ideologi dan pemikiran oleh Jerman Nazi. Namun rupanya masih terdapat pertubuhan Nazisme di Jerman. Orang-orang ini disebut Neo-Nazi.

Neo-Nazisme lebih banyak tersebar di Jerman Timur daripada Jerman Barat, bandar kecil daripada bandar besar, dan di generasi muda daripada generasi tua. Di dalam Jerman sendiri terdapat kecenderungan menganggap Neo-Nazi sebagai hal yang tidak penting, namun perlunya pengawasan lebih jauh kerana adanya keganasan yang terus berkembang dengan sasaran warga asing.

## Pautan luar

* Antisemitism And Racism in the Baltic Republics Diarkibkan 2007-09-20 di Wayback Machine
* Extremist Movements in Estonia Diarkibkan 2007-03-11 di Wayback Machine
* Krusty The Cobb Surfaces in Europe
* The history of modern fascism Diarkibkan 2001-04-17 di Wayback Machine
# Pembunuhan beramai-ramai

**Pembunuhan beramai-ramai** (Bahasa Inggeris: *Massacre*) seringkali merujuk kepada kejadian individu dan pembunuhan secara langsung di mana mangsa kejadian itu tidak mempunyai sebarang jenis perlindungan ataupun tidak mempunyai atau mengemukakan sebarang ancaman fizikal kepada pembunuh. Jika kejadian ini dilakukan oleh pihak tentera atau ejen-ejen kerajaan yang lain pada waktu peperangan, tindakan itu mungkin sekali dianggap sebagai sebuah jenayah perang.

Istilah "pembunuhan beramai-ramai" kadang-kala juga digunakan lebih meluaskan untuk merujuk kepada pembunuhan seseorang individu, pihak awam, atau oleh tentera secara besar-besaran yang mana kematian mereka adalah tidak disengajakan, ataupun daya keganasan yang digunakan adalah terlampau jika dibandingkan dengan sebuah pembunuhan atau ancaman yang diterima. Contohnya, pembunuhan beramai-ramai di Boston dan pembunuhan beramai-ramai Kent State.

## Lihat juga

* Penembakan beria-ria

---

Jika anda melihat rencana yang menggunakan templat {{tunas}} ini, gantikanlah dengan templat tunas yang lebih spesifik.
# Muslim

Muslim di Cina
**Muslim** (Arab: مسلم) ialah gelaran bagi orang yang beragama Islam dan bermaksud seseorang yang telah berserah kepada Allah. Sebaik sahaja seseorang itu mengucap dua kalimah syahadah, dia akan secara langsung menjadi seorang Muslim.

Muslim mempercayai bahawa terdapat hanya satu Tuhan, iaitu Allah, serta juga bahawa agama Islam telah wujud sebelum Nabi Muhammad, dengan agama tersebut berkembang dengan berlalunya masa. Al-Quran memerihalkan banyak nabi-nabi dan Rasul-Rasul sebagai Muslim, termasuk Nabi Adam a.s., Nabi Nuh a.s., Nabi Musa a.s., serta juga Nabi Isa a.s. dan hawari-hawarinya. Al-Quran menyatakan bahawa tokoh-tokoh tersebut adalah Muslim kerana mereka berserah kepada Allah, berkhutbah tentang ajaran-Nya dan mendukung nilai-nilai-Nya. Misalnya, dalam Surah 3:52 Al-Quran, pengikut Nabi Isa memberitahu Nabi Isa as: "*saksikanlah bahawa kami ialah orang-orang Muslim*".

Muslim bersembahyang sebanyak lima kali sehari, dengan sembahyang tersebut dikenali sebagai Solat Subuh, Solat Zohor, Solat Asar, Solat Maghrib, dan Solat Isyak. Terdapat juga sembahyang Jumaat yang khusus yang dikenali sebagai Solat Jumaat.

## Populasi penganut

Peratusan populasi Muslim di dunia berdasarkan (Pew Research Center, 2009)
Berdasarkan kajian pada tahun 2010, bilangan Muslim di seluruh dunia kini dianggarkan sebagai sekitar 1.62 bilion bersamaan lebih daripada 23% dari populasi dunia, dan populasinya terus meningkat. Ini sekali gus meletakkan agama Islam sebagai agama kedua paling ramai penganutnya selepas Kristian.

## Lihat juga

* Mukmin

## Rujukan

---

Jika anda melihat rencana yang menggunakan templat {{tunas}} ini, gantikanlah dengan templat tunas yang lebih spesifik.
# Politik pelampau kanan

**Politik pelampau kanan** adalah politik paling "kanan: dalam spektrum daripada standard politik kanan, terutama dalam segi nasionalisme melampau, ideologi nativisme dan pemerintahan yang berkecenderungan autoritarian.

Istilah ini sering digunakan untuk menggambarkan Nazisme, neo-Nazisme, fasisme, neo-fasisme dan ideologi atau organisasi lain yang bercirikan nasionalis, cauvinis, xenofobia, rasisme, anti-komunis atau faham tindak balas (''*reactionism*''). Ini boleh menyebabkan penindasan dan kekerasan terhadap kumpulan orang tertentu berdasarkan tanggapan kerendahan status atau kemungkinan dianggap mengancam kelompok etnik, negara serta organ pemerintahannya atau institusi sosial tradisi yang ultrakonservatif.

## Lihat juga

* Politik kanan alternatif

## Rujukan

## Bibliografi

* Arzheimer, Kai. "The Extreme Right Bibliography (Online Reference Database)". Dicapai pada 29 March 2014.
* Carlisle, Rodney P. (2005). *The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, Volume 2: The Right*. Thousand Oaks, California, USA; London, England, UK; New Delhi, India: Sage Publications.
* Hainsworth, Paul (2000). *The Politics of the Extreme Right: From the Margins to the Mainstream*. Pinter.
* Kundnani, A. *Blind Spot? Security Narratives and Far-Right Violence in Europe* (International Centre for Counter-Terrorism – The Hague, 2012) Diarkibkan 2014-10-21 di Wayback Machine
* Merkl, Peter H.; Weinberg, Leonard. *Right-wing Extremism in the Twenty-first Century*. Frank Cass Publishers.
* Hilliard, Robert L.; Keith, Michael C. (1999). *Waves of Rancor: Tuning in the Radical Right*. Armonk, New York: M.E. Sharpe Inc.
* Parsons, Craig; Smeedling, Timothy M. (2006). *Immigration and the transformation of Europe*. Cambridge University Press.
* Woshinsky, Oliver H. (2008). *Explaining Politics: Culture, Institutions, and Political Behavior*. Routledge.
# Kepadatan

**Kepadatan** ialah nisbah bagi jumlah objek terhadap luas kawasan. Dengan demikian satuan yang digunakan ialah satuan/luas kawasan, misalnya: buah/m2. Sebagai contoh, kepadatan penduduk disebut sebagai 65 orang/km2.

## Lihat juga

* Senarai negara-negara mengikut kepadatan penduduk
# Zon Waktu Timur

Anda diundang untuk menyunting di projek Wikimedia yang lain juga:
 Wikikamus ·  Wikibuku ·  Wikisumber ·  Wikipetik ·  *Wikilayar*  ·  *Wikiversiti*
 Wikidata ·  Wikifungsi ·  Wikispesies ·  Wikimedia Commons
# Biro Bancian Amerika Syarikat

Biro Bancian
 بيرو بنچيان| Cap mohor |
|  |
| Intisari agensi |
| Dibentuk | 1 Julai 1903 |
| Agensi terdahulu | * Pejabat bancian sementara
 |
| Ibu pejabat | Suitland, Maryland |
| Kakitangan | 4,285 (2018) |
| Belanjawan tahunan | AS$3.1 bilion (2009) AS$7.2 bilion (anggaran 2010) AS$1.3 bilion (anggaran 2011) AS$3.8 billion (anggaran 2019) |
| Eksekutif agensi | * Pemangku Pengarah, Ron Jarmin
 |
| Agensi induk | Pentadbiran Perangkaan dan Ekonomi |
| Laman sesawang | www.census.gov |

**Biro Bancian Amerika Syarikat** (Inggeris: *United States Census Bureau* atau *Bureau of the Census*, seperti yang ditakrifkan dalam Tajuk 13 Kod Amerika Syarikat § 11) merupakan agensi kerajaan yang bertanggungjawab dalam bancian di Amerika Syarikat. Ia juga mengumpulkan data demografi dan ekonomi negara yang lain. Berada di bawah kuasa Jabatan Perdagangan Amerika Syarikat, Biro Bancian berfungsi sebagai sumber utama data mengenai orang dan ekonomi di Amerika.

Peranan utama biro ini adalah untuk melaksanakan kiraan rasmi sepanjang sepuluh tahun (setiap 10 tahun) bagi setiap penduduk yang tinggal di Amerika Syarikat. Hasil yang paling penting daripada kiraan itu adalah pembahagian semula bilangan kerusi bagi setiap negeri yang dibenarkan di dalam Dewan Perwakilan, tetapi hasilnya juga mempengaruhi pelbagai program kerajaan yang bakal diterima untuk setiap negeri. Secara politiknya, pengarah biro ini dilantik oleh Presiden Amerika Syarikat.

## Nota

## Rujukan

## Pautan luar
# Bandar

Bandar Chicago, sebagaimana dilihat dari udara.
Kawasan perbandaran San Diego-Tijuana. Kawasan perbandaran (*metropolitan area*) ialah pusat penduduk yang besar terdiri daripada satu atau lebih metropolis besar, atau bandar, dan mempengaruhi zon bersebelahannya.
**Bandar** (pinjaman Parsi: بندر‎, lit. 'pelabuhan') ialah tempat atau pusat yang ramai penduduknya dan terdapat banyak urusan dan perniagaan dijalankan.

Bandar dibezakan daripada pekan dari segi bilangan kependudukan ia.

## Rujukan

* Toynbee, Arnold (ed), *Cities of Destiny*, New York: McGraw-Hill, 1967. Pan historical/geographical essays, many images. Starts with "Athens", ends with "The Coming World City-Ecumenopolis".
* Chandler, T. *Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census*. Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 1987.
* Modelski, G. *World Cities: –3000 to 2000*. Washington, DC: FAROS 2000, 2003.
* League of Women Voters of Vermont. *Vermont Citizens' Guide to Government in Vermont, 7th Edition*. Rutland, Vermont: Sharp Offset Printing, 2004.
* M. Weber, The City (tr. 1958)
* L. Mumford, The City in History (1961)
* S. Thernstrom and R. Sennett, ed., Nineteenth-Century Cities (1969)
* W. A. Robson and D. E. Regan, ed., Great Cities of the World (3d ed., 2 vol., 1972)
* P. Geddes, City Development (1973)
* W. Rybczynski, City Life: Urban Expectations in a New World (1995)

## Pautan luar

* A Dynamic Map of the World Cities' Growth Diarkibkan 2019-04-11 di Wayback Machine
* Largest Cities Through History
* Most populous city of each country
* Best Cities
* Global Culture Diarkibkan 2007-07-13 di Wayback Machine Essays on cities in the age of globalization
* City Commentary Magazine (Monthly publication on city life and urban issues in America with special features on international cities, United States)
* Inner City Press (Weekly publication on cities, United States)
* *Dictionary of the History of ideas*: The City
* bifurcaciones.cl, urban cultural studies journal
* The National League of Cities (United States)
* African shack dwellers' organisation
* Evangelizing World Class Cities, contains definitions of a city
# Keganasan

**Keganasan** ialah penggunaan paksaan agar mencederakan atau mendera seseorang. Istilah ini secara umumnya memaksudkan pembinasaan akibat fenomena alam seperti ribut dan gempa bumi, tetapi lebih kerap menggambarkan tindakan mencederakan orang secara paksaan dan sengaja, serta pencelaan dan penderaan emosi terhadap orang. Peperangan merupakan keganasan teratur besar-besaran yang dilancarkan sesebuah negara terhadap negara lain. Negara-negara juga menghalalkan penggunaan kekerasan melalui kuasa polis untuk memastikan ketenteraman awam serta meluhuri kedaulatan undang-undang. Punca-punca sikap dan kelakuan ganas merupakan topik penting dalam bidang psikologi dan sosiologi.

## Pautan luar

* Maklumat hasil kerja James W. Prescott
* Kenyataan Seville mengenai Keganasan 1986
* Introduction and Updated Information on the Seville Statement on Violence
* The Meanings of Violence and the Violence of Meanings Intercultural discussions on violence
* Institute on Violence, Abuse and Trauma
* Violence Prevention Institute
* Text of Dom Helder Camara's classic 1971 "Spiral of Violence"
* Boys Equally At Risk For Partner Violence
* Violent Youth
# Mafia

**Mafia** ialah sindiket jenayah dirancang yang menumpu banyak kepada penjaminan keselamatan luar yang diterima undang-undang (*protection racketeering*), mengantara pihak-pihak penjenayah serta melaksanakan urusan haram; namun anggota-anggota ini turut terlibat dalam jenayah kecil lain seperti perjudian, peminjaman wang haram, penyeludupan dadah, pelacuran dan penipuan.

Nama pertubuhan sebegini lazimnya merujuk kepada seberapa organisasi jenayah di Sicilia dan Amerika Syarikat di bawah payung La Cosa Nostra (bahasa Itali: *Urusan Kami*).

## Kelaziman

Terdapat banyak pertubuhan mafia yang dikaji wujud seluruh dunia, namun entri ini akan menumpukan kepada tiga kawasan yang dikenali ramai.

### Di Itali

Mafia pada awalnya merupakan nama sebuah organisasi orang-orang di Sicilia pada Zaman Pertengahan untuk tujuan perlindungan dan perlaksanaan undang-undang sendiri.

Kumpulan-kumpulan Mafia melebarkan sayap ke A.S. selepas berlakunya penghijrahan beramai-ramai rakyat Itali pada abad ke-20.

### Di Amerika Syarikat

Kekuatan Mafia mencapai kemuncaknya di AS pada pertengahan abad ke-20. Penyiasatan oleh FBI pada tahun 1970-an dan 1980-an berjaya mengurangkan pengaruh mereka.

### Di Rusia

## Lihat juga

* Yakuza di Jepun

## Rujukan

---

Jika anda melihat rencana yang menggunakan templat {{tunas}} ini, gantikanlah dengan templat tunas yang lebih spesifik.
# Anarkisme

Bendera fahaman Anarkis
**Anarkisme** merupakan suatu falsafah dan cara hidup yang menolak pemaksaan kedaulatan sesuatu kerajaan ke atas seseorang. Di dalam erti makna yang lebih besar, anarkisme menolak kerajaan yang berasaskan paksaan ataupun yang berjangka panjang. Pemikiran ini juga menyokong pemansuhan kerajaan. Anarkisme merupakan satu fahaman yang percaya bahawa kerajaan adalah satu badan yang berbahaya dan tidak diperlukan oleh individu dan masyarakat. Frasa anarkisme berasal dari perkataan Yunani *αναρχία* yang secara harfiah bermaksud tanpa "*archons*", tanpa pemerintah.

Anarkisme mempunyai pelbagai jenis dan tradisi yang berlainan dari pelbagai sudut tetapi bukan semua tradisi itu wujud berasingan. Tiada satu fahaman yang boleh menjelaskan falsafah yang dipegang oleh kesemua para anarkis dan para anarkis secara mutlaknya hanya mempunyai kesamaan yang kurang jelas. Anarkis-anarkis yang berbeza pendapat mengemari beberapa sistem ekonomi. Ramai yang menyokong satu sistem yang merupai komunisme libertarian, anarkisme kolektivis atau "participatory economics". Sebahagian lain menyokong pasaran bebas seperti yang diperkatakan di dalam mutualisme, agorisme atau kapitalisme anarkis. Para anarkis mungkin mempunyai perbezaan dari segi pokok dengan memperjuangkan falsafah-falsafah dari individualisme ke kolektivisme.

## Lihat juga

* Anarkisme di Malaysia

## Rujukan
# Anti-perkauman

Setem Soviet 1960
**Anti-perkauman** termasuk kepercayaan, tindakan, gerakan, dan dasar yang digunapakai atau dibangunkan untuk melawan perkauman. Pada umumnya, anti-perkauman bertujuan untuk mempromosikan masyarakat egalitarian iaitu rakyat tidak menghadapi diskriminasi atas dasar perkauman mereka, tetapi ditakrifkan.

Pada kenyataannya, anti-perkauman mempromosikan pandangan bahawa perkauman dalam masyarakat bersifat merosakkan dan menekan secara sosial, dan biasanya perubahan dalam politik, ekonomi, dan/atau kehidupan sosial menyokong untuk menghapuskannya.

## Bacaan lanjut

* Bonnett, Alistair (1999) *Anti-Racism*, London: Routledge, ISBN 978-0-415-17120-5.
* Hughey, Matthew W. (2012) *White Bound: Nationalists, Antiracists, and the Shared Meanings of Race*, Stanford, CA: Stanford University Press, ISBN 978-0-8047-7695-0.
* Michael, Ali (2014) *Raising Race Questions*, Teachers College Press.
* Wright, W. D. (1998) *Racism Matters*, Westport, CT: Praeger, ISBN 978-0-275-96197-8.

## Pautan luar

* Anti-racism Digital Library and International Anti-racism Thesaurus
* Anti-Racism di Curlie
* Keele University Political Science Resources anti-racism link directory
* All Together Now
* EXIT White Power
# Separatisme

**Separatisme politik** ialah suatu gerakan yang bertujuan untuk mendapatkan kedaulatan dan memisahkan suatu wilayah atau komuniti manusia, terutamanya dalam negara pelbagai etnik, di mana etnik itu memiliki kesedaran kebangsaannya sendiri yang berbeza dengan dasar negaranya. Istilah "separatisme" biasanya kurang diterima oleh para kumpulan terlibat kerana dianggap kasar, dan memilih istilah yang lebih positif seperti *gerakan kedaulatan* atau *damai referendum*.

Gerakan separatisme biasanya bersifat damai. Terdapat pelbagai gerakan separatisme yang damai di Provinsi Quebec, salah satu negeri Kanada, dan gerakan yang damai juga berlaku semasa perpecahan Czekoslovakia dan Kesatuan Soviet. Terdapat juga gerakan tak bersenjata dari Sabah dan Sarawak yang ingin lepas dari Persekutuan Malaysia dengan cara damai.

Selain itu, separatisme juga boleh berasaslan dari balasan tindakan kasar terhadap suatu pengambilalihan tentera/ketenteraan yang berlaku dahulu. Di seluruh dunia, banyak organisasi pengganas yang menyatakan bahawanya separatisme dengan kekerasan ialah satu-satunya cara untuk meraih tujuan mereka mencapai kemerdekaan. Hal ini berlaku dalam organisasi Basque, ETA di Perancis dan Sepanyol, gerakan separatis Sikh di India pada 1980-an, IRA di Ireland, dan Front de Libération du Québec pada era 1960-an. Tindakan mengangkat senjata seperti ini juga boleh menyebabkan perang saudara seperti yang berlaku di Zaire.
# Environmentalisme

**Environmentalisme** ialah suatu falsafah, ideologi dan pergerakan sosial yang menumpukan kepada perlindungan alam sekitar serta peningkatan tahap kesihatan ia - apsek ini terutamanya mengira kesan atau dampak perubahan dalam sekitaran ini kepada manusia, haiwan, tumbuhan atau bahan tidak hidup yang ada di dalamnnya.

Fahaman ini mendukung pemuliharaan serta peningkatan dan pembaikan kepada alam semula jadi serta unsur-unsur pentingnya seperti iklim; ia dipacukan dengan tujuan mengawal pencemaran atau mengawal kepelbagaian flora dan fauna. Ia pada pokoknya suatu percubaan mengimbangi hubungan antara manusia dan kegiatan mereka dengan sistem alam sekitar beragam yang menjadi kebergantungan mencapai suatu tahap yang boleh mapan.

## Rujukan
# 1794

|  |
| --- |
|   |

*Rencana ini adalah berkenaan dengan tahun 1794. Bagi kegunaan lain, sila lihat 1794 (nombor).*
**1794** merupakan tahun biasa yang bermula pada hari Rabu dalam kalendar Gregory.

## Peristiwa

## Kelahiran

## Kematian

* 21 Oktober: Francis Light, pengasas Pulau Pinang mati akibat penyakit malaria.
# Abad ke-19

|  |  |
| --- | --- |
| Milenium: | milenium ke-2 |
| Abad: | * abad ke-18
* **abad ke-19 abad ke-20
 |
| Garis masa: | * abad ke-18
* **abad ke-19 abad ke-20
 |
| Ketua negara: | * abad ke-18
* **abad ke-19 abad ke-20
 |
| Dekad: | * 1800-an
* 1810-an
* 1820-an
* 1830-an
* 1840-an
* 1850-an
* 1860-an
* 1870-an
* 1880-an
* 1890-an
 |
| Kategori: | Kelahiran – Kematian Penubuhan – Pembubaran |

**Abad ke-19** berlangsung dari 1801 hingga 1900 mengikut kalendar Gregory.

Ahli-ahli sejarah kadang-kala menggunakan "Abad ke-19" sebagai label untuk zaman yang berlangsung daripada tahun 1815 (Kongres Vienna) hingga 1914 (Perang Dunia I).

## Peristiwa

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1790-an** | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 |
| **1800-an** | 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 |
| **1810-an** | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 |
| **1820-an** | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 |
| **1830-an** | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 |
| **1840-an** | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 |
| **1850-an** | 1850 | 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 |
| **1860-an** | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 |
| **1870-an** | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 |
| **1880-an** | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 |
| **1890-an** | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 |
| **1900-an** | 1900 | 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 |
# 1866

|  |
| --- |
|   |

*Rencana ini adalah berkenaan dengan tahun 1866. Bagi kegunaan lain, sila lihat 1866 (nombor).*

**1866** merupakan tahun biasa yang bermula pada hari Isnin dalam kalendar Gregory.

## Peristiwa

## Kelahiran

## Kematian