# On'yomi

On'yomi (音読み, [oɰ̃jomi], lit. "bacaan berasaskan bunyi") atau bacaan Cina-Jepun ialah cara membaca sesuatu kanji berdasarkan sebutan Cina bersejarah bagi aksara tersebut. Sesuatu kanji mungkin mempunyai pelbagai sebutan *on'yomi* yang mencerminkan sebutan Cina dari zaman atau kawasan yang berbeza. Sebutan *on'yomi* umumnya diklasifikasikan kepada *go-on*, *kan-on*, *tō-on* dan *kan'yō-on*, secara kasarnya berdasarkan tempoh ia dipinjam dari China.

Umumnya, sebutan *on'yomi* digunakan untuk perkataan teknikal dan majmuk manakala sebutan asli *kun'yomi* digunakan untuk perkataan tunggal yang lebih mudah.

## Penggunaan

*On'yomi* kebanyakannya muncul dalam perkataan majmuk berbilang kanji (熟語, *jukugo*). Kebanyakan daripadanya adalah hasil daripada penerimaan, bersama-sama dengan kanji itu sendiri, daripada perkataan Cina untuk konsep yang sama ada tidak wujud dalam bahasa Jepun atau tidak dapat diungkapkan dengan begitu elegan menggunakan perkataan asli. Proses peminjaman ini sering dibandingkan dengan peminjaman perkataan bahasa Inggeris daripada Latin, Yunani dan Perancis Norman. Ini kerana istilah yang dipinjam dari Cina selalunya lebih khusus atau dianggap kedengaran lebih terpelajar atau formal berbanding perkataan aslinya maka ia menduduki daftar linguistik yang lebih tinggi. Pengecualian utama bagi peraturan ini adalah nama keluarga, di mana *kun'yomi* asli biasanya digunakan (walaupun *on'yomi* banyak ditemui dalam nama peribadi, terutamanya nama lelaki).

Kanji yang dicipta di Jepun (kokuji) biasanya tidak dijangka mempunyai *on'yomi*. Namun, terdapat pengecualian, seperti aksara 働 "bekerja", yang mempunyai *kun'yomi* "*hatara(ku)*" dan *on'yomi* "*dō*". Begitu juga dengan 腺 "kelenjar", yang hanya mempunyai *on'yomi* "*sen*". Dalam kedua-dua kes ini, *on'yomi* tersebut berasal daripada *on'yomi* komponen fonetik, iaitu 動 "*dō*" dan 泉 "*sen*".

## Ciri-ciri

Dalam bahasa Cina, kebanyakan aksara dikaitkan dengan satu bunyi Cina walaupun terdapat perbezaan bacaan sastera dan basahan. Walau bagaimanapun, sesetengah homograf (多音字) seperti 行 (Mandarin: *háng* atau *xíng*, Jepun: *an*, *gō*, *gyō*) mempunyai lebih daripada satu bacaan dalam bahasa Cina yang mewakili makna berbeza dan ini turut dicerminkan dalam pemindahan ke bahasa Jepun. Selain itu, banyak suku kata Cina, terutamanya yang mempunyai nada masuk (*entering tone*), tidak sesuai dengan fonotaktik Jepun klasik yang kebanyakannya terdiri daripada konsonan-vokal (CV). Oleh itu, kebanyakan *on'yomi* terdiri daripada dua mora (rentak). Mora kedua sama ada merupakan pemanjangan vokal pada mora pertama (kepada *ei*, *ō*, atau *ū*), vokal *i*atau salah satu suku kata *ku*, *ki*, *tsu*, *chi*, *fu* (sejarahnya kemudian digabungkan menjadi *ō* dan *ū*) atau *n* mora dipilih kerana hampir dengan konsonan akhir bahasa Cina Pertengahan. Mungkin juga konsonan dipalatalkan sebelum vokal *i* berkembang dalam bahasa Jepun akibat pinjaman Cina kerana ia hampir tidak ditemui dalam perkataan asal Jepun tetapi lazim dalam bahasa Cina.

## Pengelasan

Amnya, *on'yomi* diklasifikasikan kepada empat jenis mengikut kawasan dan zaman asalnya:

* Go-on (呉音, "bunyi Wu") berasal daripada sebutan yang digunakan semasa dinasti Utara dan Selatan China semasa abad ke-5 dan ke-6, terutamanya daripada pertuturan di ibu kota Jiankang (Nanjing pada hari ini). Ia berkaitan dengan bahasa Cina Wu dan dialek Shanghai.
* Kan-on (漢音, "bunyi Han") pula datang daripada sebutan yang digunakan semasa dinasti Tang China pada abad ke-7 hingga ke-9, terutamanya daripada pertuturan piawai di ibu kota Chang'an (Xi'an moden). Di sini, *Kan* merujuk kepada orang Han Cina atau China sebenar.
* Tō-on (唐音, "bunyi Tang") adalah berdasarkan sebutan dinasti China yang kemudian seperti Song dan Ming. Ia merangkumi semua bacaan yang diterima pakai dari zaman Heian hingga zaman Edo. Ini juga dikenali sebagai *Tōsō-on* (唐宋音, bunyi Tang dan Song).
* Kan'yō-on (慣用音, "bunyi kebiasaan") ialah bacaan kanji yang tersilap atau diubah tetapi telah diterima masuk ke dalam bahasa Jepun. Dalam beberapa kes, ia adalah bacaan sebenar yang mengiringi pengenalan aksara kepada Jepun tetapi tidak sepadan dengan cara aksara tersebut "sepatutnya" dibaca mengikut peraturan pembinaan dan sebutan aksara.

Bentuk bacaan yang paling lazim adalah *kan-on*. Penggunaan bacaan bukan *kan-on* dalam perkataan di mana bacaan *kan-on* sudah sedia maklum adalah punca biasa kesilapan atau kesukaran dalam membaca, contohnya dalam *ge-doku* (解毒, penyahtoksikan, anti-racun) (*go-on*), di mana 解 biasanya dibaca sebagai *kai*. Bacaan *go-on* sangat lazim dalam istilah agama Buddha seperti *gokuraku* (極楽, syurga), serta dalam beberapa pinjaman terawal, seperti nombor Cina-Jepun. Bacaan *tō-on* pula terdapat dalam beberapa perkataan kemudian, seperti *isu* (椅子, kerusi), *futon* (布団, tilam) dan *andon* (行灯, sejenis tanglung kertas). Bacaan *go-on*, *kan-on* dan *tō-on* umumnya adalah serumpun (dengan pengecualian jarang bagi homograf; lihat di bawah), yang mempunyai asal usul yang sama dalam bahasa Cina Kuno dan oleh itu membentuk kata kembar atau kembar tiga linguistik, tetapi ia boleh berbeza dengan ketara antara satu sama lain dan daripada sebutan Cina moden.

## Contoh

Contoh (bacaan yang jarang dalam kurungan)| Kanji | Makna | Go-on | Kan-on | Tō-on | Kan'yō-on | Cina pertengahan |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 明 | terang | *myō* | *mei* | (*min*) | — | *mjang* |
| 行 | pergi | *gyō* *gō* | *kō* *kō* | (*an*) | — | *haengH* |
| 極 | ekstrem | *goku* | *kyoku* | — | — | *gik* |
| 珠 | mutiara | *shu* | *shu* | *ju* | (*zu*) | *tsyu* |
| 度 | darjah | *do* | (*to*) | — | — | *duH*, *dak* |
| 輸 | mengangkut | (*shu*) | (*shu*) | — | *yu* | *syu* |
| 雄 | maskulin | — | — | — | *yū* | *hjuwng* |
| 熊 | beruang | — | — | — | *yū* | *hjuwng* |
| 子 | kanak-kanak | *shi* | *shi* | *su* | — | *tsiX* |
| 清 | jernih | *shō* | *sei* | *(shin)* | — | *tshjeng* |
| 京 | ibu (kota) | *kyō* | *kei* | *(kin)* | — | *kjaeng* |
| 兵 | askar | *hyō* | *hei* | — | — | *pjaeng* |
| 強 | kuat | *gō* | *kyō* | — | — | *gjangX* |

## Lihat juga

* Kun'yomi
* Kanji

## Rujukan