# Bahasa Jepun Kuno

| Bahasa Jepun Kuno |
| --- |
| 上代日本語 |
| Lekapan puisi dari batu bersurat *Bussokuseki-kahi* bertarikh tahun 752 M, mencatat bahasa Jepun Kuno menggunakan tulisan Cina |
| Kawasan | Jepun |
| Era | abad ke-8 |
| Keluarga bahasa | Japonik
* **Bahasa Jepun Kuno**
 |
| Sistem penulisan | *Man'yōgana* |
| Kod bahasa |
| ISO 639-3 | `ojp` |
| Linguist List | ojp |
| Glottolog | `oldj1239` |
|  |
|

**Bahasa Jepun Kuno** (上代日本語, *Jōdai Nihon-go*) merupakan tahap tertua perkembangan Bahasa Jepun yang ditentusahkan, direkodkan dalam dokumen dari zaman Nara (abad ke-8). Bahasa ini berkembang menjadi bahasa Jepun Pertengahan Awal pada Zaman Heian, tetapi julat tempoh yang tepat antara dua tahap perkembangan bahasa tersebut mempunyai kontroversi. Bahasa Jepun Kuno merupakan ahli awal keluarga bahasa Japonik. Tiada hubungan genetik dengan keluarga bahasa lain telah terbukti.

Bahasa Jepun Kuno ditulis menggunakan man'yōgana yang menggunakan aksara Cina sebagai silabogram atau (kadang-kadang) logogram. Ia menampilkan beberapa perbezaan fonemik daripada bentuk terkemudian, seperti struktur suku kata yang lebih mudah dan perbezaan antara beberapa pasangan suku kata yang telah disebut secara secaman sejak zaman bahasa Jepun Pertengahan Awal. Realisasi fonetik untuk pembezaan fonemik ini masih kurang pasti. Rekonstruksi dalaman telah menunjukkan fasa bahasa Jepun pra-Kuno yang mempunyai bilangan bunyi konsonan dan bunyi vokal yang lebih sedikit.

Seperti bahasa-bahasa Jepun yang lain, Bahasa Jepun Kuno pada dasarnya merupakan bahasa aglutinatif dengan susunan kata subjek–objek–kata kerja, kata adjektif dan kata adverba mendahului kata nama dan kata kerja yang telah diubahsuai, dan kata kerja bantu dan kata partikel yang dipaut pada kata kerja utama. Tidak seperti pada zaman yang kemudian, kata sifat bahasa Jepun Kuno boleh digunakan tanpa infleksi untuk mengubah suai kata nama berikut. Kata kerja bahasa Jepun Kuno mempunyai sistem yang kaya dengan kala masa dan akhiran aspek.

## Sumber dan pentarikhan

 Manuskrip beranotasi *Man'yōshū* abad ke-11
Bahasa Jepun Kuno biasanya ditakrifkan sebagai bahasa pada zaman Nara (tahun 710–794), sewaktu ibu kotanya ialah Heijō-kyō (kini Nara). Itulah zaman teks bersambung terawal dalam bahasa Jepun dengan 112 lagu yang termasuk dalam *Kojiki* (tahun 712). Sumber sastera utama lain pada zaman itu ialah 128 lagu yang termasuk dalam *Nihon Shoki* (tahun 720), serta *Man'yōshū* (tahun 759) yang merupakan kompilasi kepada lebih daripada 4,500 puisi. Sampel yang lebih pendek ialah 25 puisi dalam *Fudoki* (tahun 720) dan 21 puisi *Bussokuseki-kahi* (tahun 752). Yang terkemudian ini mempunyai kelebihan sebagai batu bersurat asli, sedangkan manuskrip tertua yang masih ada dari semua teks lain adalah hasil penyalinan berabad-abad, dengan kewujudan risiko kesilapan penyalinan. Teks prosa lebih terhad bilangannya tetapi dianggap mencerminkan sintaks Bahasa Jepun Kuno dengan lebih tepat berbanding teks ayat. Bahan yang paling penting ialah 27 *Norito* ('liturgi') yang direkodkan dalam *Engishiki* (disusun pada tahun 927) dan 62 *Senmyō* (secara harfiah bermaksud 'perintah yang diumumkan', bermaksud titah raja) yang direkodkan dalam *Shoku Nihongi* (tahun 797).

Sebilangan perkataan Jepun yang terhad, kebanyakannya nama peribadi dan nama tempat, direkodkan secara fonetik dalam teks Cina kuno, seperti sebahagian dari "*Wei Zhi*" dalam *Rekod Tiga Kerajaan* (abad ke-3 Masihi), tetapi transkripsi oleh sarjana Cina adalah tidak berapa boleh dipercayai. Inskripsi tertua yang masih hidup dari Jepun, yang berasal dari abad ke-5 atau awal abad ke-6, termasuk yang terdapat pada Cermin Kuil Suda Hachiman, Pedang Inariyama dan Pedang Eta Funayama. Inskripsi tersebut ditulis dalam bahasa Cina Klasik tetapi mengandungi beberapa nama Jepun yang ditranskripsi secara fonetik menggunakan aksara Cina. Batu bersurat sedemikian menjadi lebih biasa ditemui sejak zaman Suiko (592–628). Serpihan itu biasanya dianggap sebagai bentuk bahasa Jepun Kuno.

Daripada 10,000 rekod kertas yang disimpan di Shōsōin, hanya dua, bertarikh kira-kira tahun 762, dalam bahasa Jepun Kuno. Lebih 150,000 tablet kayu (*mokkan*) yang berasal dari akhir abad ke-7 dan awal abad ke-8 telah digali. Tablet mengandungi teks pendek, selalunya dalam bahasa Jepun Kuno dengan gaya bahasa sehari-hari berbanding puisi dan liturgi yang digilap dari korpus utama.

## Sistem penulisan

Artifak yang ditulis dengan aksara Cina bertarikh seawal abad ke-1 Masihi telah ditemui di Jepun, tetapi pengetahuan terperinci tentang tulisan itu nampaknya tidak sampai ke pulau-pulau sehingga awal abad ke-5. Menurut *Kojiki* dan *Nihon Shoki*, skrip itu dibawa oleh cendekiawan dari Baekje (barat daya Korea). Teks terawal yang ditemui di Jepun ditulis dalam bahasa Cina Klasik, mungkin oleh jurutulis imigran. Teks "hibrid" kemudiannya menunjukkan pengaruh tatabahasa Jepun, seperti susunan perkataan (contohnya, kata kerja diletakkan selepas objek).

Orang Cina dan orang Korea telah lama menggunakan aksara Cina untuk menulis istilah bukan Cina dan nama khas secara fonetik dengan memilih aksara untuk perkataan Cina yang berbunyi serupa dengan setiap suku kata. Orang Korea juga menggunakan aksara secara fonetik untuk menulis kata partikel dan dan bentuk infleksi bahasa Korea yang ditambahkan pada teks Cina untuk membolehkannya dibaca sebagai bahasa Korea (aksara Idu). Di Jepun, amalan ini dikembangkan menjadi *man'yōgana*, skrip lengkap untuk bahasa yang menggunakan aksara Cina secara fonetik, yang merupakan nenek moyang suku kata kana moden. Sistem ini telah digunakan dalam bahagian ayat *Kojiki* (712) dan *Nihon Shoki* (720).

Sebagai contoh, baris pertama puisi pertama dalam *Kojiki* ditulis dengan lima aksara:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 夜 | 久 | 毛 | 多 | 都 |
| Bahasa Cina Pertengahan | *yae* | *kjuw* | *maw* | *ta* | *tu* |
| Bahasa Jepun Kuno | *ya-kumo1* | *tatu* |
|  | lapan-awan | menaik.adn |
|  | 'banyak awan menaik' |

Kaedah menulis suku kata Jepun dengan menggunakan aksara untuk bunyi Cina (*ongana*) ini telah ditambah dengan kaedah tidak langsung dalam tulisan campuran kompleks *Man'yōshū* (c. 759).

### Suku kata

Dalam *man'yōgana*, setiap suku kata bahasa Jepun Kuno diwakili oleh aksara Cina. Walaupun mana-mana daripada beberapa aksara boleh digunakan untuk suku kata tertentu, analisis yang teliti mendedahkan bahawa 88 suku kata telah dibezakan dalam bahasa Jepun Kuno awal, yang dilambangkan oleh lagu-lagu *Kojiki*:

Suku kata pada bahasa Jepun Kuno Awal, dengan common man'yōgana lazim| *a* 阿 | *ka* 加,迦 | *ga* 賀 | *sa* 佐 | *za* 邪 | *ta* 多 | *da* 陀 | *na* 那 | *pa* 波 | *ba* 婆 | *ma* 麻 | *ya* 夜 | *ra* 良 | *wa* 和 |
| *i* 伊 | *ki1* 岐 | *gi1* 芸 | *si* 斯,志 | *zi* 士 | *ti* 知 | *di* 遅 | *ni* 爾,迩 | *pi1* 比 | *bi1* 毘 | *mi1* 美 |  | *ri* 理 | *wi* 韋 |
| *ki2* 紀 | *gi2* 疑 | *pi2* 斐 | *bi2* 備 | *mi2* 微 |
| *u* 宇 | *ku* 久 | *gu* 具 | *su* 須 | *zu* 受 | *tu* 都 | *du* 豆 | *nu* 奴 | *pu* 布 | *bu* 夫 | *mu* 牟 | *yu* 由 | *ru* 流 |  |
| *e* 亜 | *ke1* 祁 | *ge1* 牙 | *se* 勢,世 | *ze* 是 | *te* 弖 | *de* 傅 | *ne* 泥 | *pe1* 弊 | *be1* 辨 | *me1* 賣 | *ye* 延 | *re* 禮 | *we* 恵 |
| *ke2* 気 | *ge2* 宜 | *pe2* 閇 | *be2* 倍 | *me2* 米 |
| *o* 淤,意 | *ko1* 古 | *go1* 胡,呉 | *so1* 蘇 | *zo1* 俗,蘇 | *to1* 斗 | *do1* 度 | *no1* 怒 | *po* 富,本 | *bo* 煩 | *mo1* 毛 | *yo1* 用 | *ro1* 漏,路 | *wo* 袁,遠 |
| *ko2* 許 | *go2* 碁 | *so2* 曾 | *zo2* 叙 | *to2* 登 | *do2* 杼 | *no2* 能 | *mo2* 母 | *yo2* 余,與 | *ro2* 呂 |

Dalam bentuk terkemudian bahasa Jepun itu, sistem ini mempunyai kekosongan yang dijangka wujudnya *yi* dan *wu*. Shinkichi Hashimoto membuat penemuan pada tahun 1917 yang banyak suku kata moden *i*, *e* atau *o* dipecahkan kepada dua bentuk, ditakrifkan sebagai jenis *A* (甲, *kō*) dan jenis *B* (乙, *otsu*).
Perkara tersebut ditandakan dengan padanan subskrip 1 dan 2 dalam jadual di atas. Suku kata *mo1* dan *mo2* tidak dibezakan dalam *Nihon Shoki* dan *Man'yōshū* yang kemudiannya, mengurangkan bilangan suku kata kepada 87.
Sesetengah penulis juga percaya bahawa terdapat dua bentuk *po* dibezakan dalam *Kojiki*.
Semua pasangan tersebut bergabung menjadi satu dalam bahasa Jepun Pertengahan Awal pada Zaman Heian.

Bunyi-bunyi konsonan *g*, *z*, *d*, *b* dan *r* tidak wujud pada awal perkataan.
Sebaliknya, suku kata yang terdiri daripada bunyi vokal tunggal dihadkan pada kedudukan awal kata, dengan beberapa pengecualian seperti *kai* 'dayung', *ko2i* 'membaring', *kui* 'menyesal' (dengan bentuk konklusif *kuyu*), *oi* 'menua' dan *uuru*, bentuk adnominal untuk kata kerja *uwe* 'menanam'. Alexander Vovin berhujah bahawa suku kata bukan awal kata *i* dan *u* dalam kes-kese sedemikian sepatutnya disebut sebagai suku kata bahasa Jepun Kuno *yi* dan *wu*.

Taburan kekerapan suku kata bahasa Jepun Kuno dalam *Man'yōshū*|  | *-* | *k-* | *g-* | *s-* | *z-* | *t-* | *d-* | *n-* | *p-* | *b-* | *m-* | *y-* | *r-* | *w-* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *-a* | 4612 | 7616 | 3358 | 3473 | 255 | 5212 | 734 | 5891 | 6450 | 2195 | 6018 | 3184 | 4213 | 2581 |
| *-i1* | 3679 | 5771 | 762 | 8070 | 350 | 2195 | 335 | 7101 | 3489 | 585 | 5818 |  | 3901 | 270 |
| *-i2* | 690 | 404 | 756 | 140 | 589 |
| *-u* | 1556 | 4855 | 444 | 2507 | 904 | 4417 | 1065 | 1449 | 2905 | 389 | 2692 | 2190 | 3656 |  |
| *-e1* | 45 | 1145 | 13 | 1220 | 210 | 2831 | 727 | 1425 | 1101 | 203 | 318 | 644 | 2598 | 342 |
| *-e2* | 1011 | 489 | 959 | 287 | 1406 |
| *-o1* | 2441 | 1995 | 138 | 536 | 8 | 485 | 269 | 583 | 1870 | 75 | 7788 | 871 | 215 | 3657 |
| *-o2* | 3407 | 436 | 1206 | 122 | 5848 | 882 | 9618 | 1312 | 1177 |

Bunyi vokal jarang iaitu *i2* hampir setiap kali wujud di akhir sesuatu morfem.
Hampir semua bunyi *e1*, *e2* dan *o1* turut wujud pada akhir sesuaut morfem.

### Transkripsi

Beberapa notasi berlainan untuk perbezaan jenis A/B wujud dalam karya sastera sezaman, termasuklah:

Notasi umum untuk pembezaan jenis A/B notations for the type A/B distinction| Notasi terindeks | *i1* | *i2* | *e1* | *e2* | *o1* | *o2* |
| Kindaichi, Miller, Ōno | *i* | *ï* | *e* | *ë* | *o* | *ö* |
| Vovin | *i* | *ï* | *e* | *ɛ* | *o* | *ə* |
| Mathias–Miller diubahsuai | *î* | *ï* | *ê* | *ë* | *ô* | *ö* |
| Yale (Martin) | *yi* | *iy* | *ye* | *ey* | *wo* | *o̠* |
| Unger, Frellesvig dan Whitman | *i* | *wi* | *ye* | *e* | *wo* | *o* |

## Rujukan

### Nota

### Karya yang dipetik

## Bacaan lanjut

* Frellesvig, Bjarke; Whitman, John, penyunting (2008). *Proto-Japanese: Issues and Prospects*. John Benjamins. ISBN 978-90-272-4809-1.
	+ "Bjarke Frellesvig & John Whitman (2008) *Proto-Japanese : Issues and prospects*". *Cahiers de Linguistique Asie Orientale*. **39** (1): 95–114. 2010. doi:10.1163/1960602810x00089.
	+ "Triangulating the early language history of Japan". *The Journal of Japanese Studies*. **37**: 154–161. 2011. JSTOR 41337651.
* "The liquid and stem-final vowel alternations of verbs in ancient Japanese". *Gengo Kenkyu*. **2000** (118): 5–27. 2000. doi:10.11435/gengo1939.2000.118\_5.
* "A comprehensive study of *mwo*, *mö*, *mye*, *mey*, *po*, *pye*, and *pey* syllables in the Eastern Old Japanese dialects". *University of Hawai'i Working Papers in Linguistics*. **38** (7): 1–33. 2007. `|hdl-access=` requires `|hdl=` (bantuan)
* Martin, Samuel E. (1987). *The Japanese Language Through Time*. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-03729-6.
* Ōno, Susumu (2000). *Nihongo no Keisei* 日本語の形成 [*The Formation of the Japanese Language*] (dalam bahasa Jepun). Tokyo: Iwanami Shoten. ISBN 978-4-00-001758-9.
* Tōdō, Akiyasu; Kanō, Yoshimitsu (2005). *Gakken Shin Kan-Wa Daijiten* 学研新漢和大字典 [*Gakken new Chinese-Japanese character dictionary*] (dalam bahasa Jepun). Tokyo: Gakushū Kenkyūsha. ISBN 978-4-05-300082-8.
* Yanagida, Yuko (2012). "The Syntactic Reconstruction of Alignment and Word Order: The Case of Old Japanese". *Historical Linguistics 2009: Selected papers from the 19th International Conference on Historical Linguistics*. Historical Linguistics: Current Issues in Linguistic Theory. **320**. John Benjamins. m/s. 107–128. doi:10.1075/cilt.320.06yan. ISBN 978-90-272-7480-9.

## Pautan luar

* "Oxford-NINJAL Corpus of Old Japanese". 2023. Dicapai pada 14 November 2023. Old Japanese poems, in original script and transcription, with morphological and syntactic analysis, and a linked dictionary.
* Japanese Historical Linguistics – collection of materials at Cornell University, including drafts of the Old Japanese chapters of Frellesvig 2010.