Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Evolusi mencapah

Burung cakar Darwin ialah contoh jelas dan terkenal bagi evolusi mencapah, yang dalamnya spesies leluhur menyebar kepada sebilangan spesies keturunan dengan trait-trait yang serupa dan berbeza.
**Evolusi mencapah** atau **pemilihan mencapah** ialah perkumpulan perbezaan antara populasi berkait rapat dalam sesuatu spesies, yang membawa kepada penspesiesan. Evolusi mencapah biasanya terlihat apabila dua populasi menjadi terpisah kerana sawar geografi (seperti dalam penspesiesan alopatri atau penspesiesan peripatri) dan mengalami tekanan-tekanan terpilih yang memacu adaptasi terhadap persekitaran baharu. Selepas banyak generasi dan evolusi berterusan, populasi-populasi berkenaan tidak mampu saling membiak lagi dengan satu sama lain. Ahli alamiah Amerika Syarikat, J. T. Gulick (1832–1923) merupakan yang pertama untuk menggunakan istilah "evolusi mencapah", yang penggunaannya menjadi meluas dalam kesusasteraan evolusi moden. Contoh klasik bagi pencapahan dalam alam semula jadi ialah penyesuaian menyebar bagi burung cakar Darwin di Galapagos atau perbezaan warna pada populasi-populasi bagi spesies yang tinggal di habitat berlainan seperti mencit saku dan cicak pagar.

Istilah ini juga dapat digunakan dalam evolusi molekul, seperti terhadap protein yang terbit daripada gen-gen homolog. Kedua-dua gen ortolog (hasil daripada peristiwa penspesiesan) dan gen paralog (hasil daripada penduaan gen) dapat menggambarkan evolusi mencapah. Melalui penduaan gen, ada kemungkinan bahawa evolusi mencapah dapat berlaku antara dua gen dalam sesuatu spesies. Keserupaan antara spesies yang telah mencapah disebabkan oleh asal usul bersamanya, maka keserupaan demikian ialah homologi. Sebaliknya, evolusi menumpu bangkit apabila adaptasi telah bangkit secara berasingan, lalu mewujudkan struktur beranalog seperti sayap pada burung dan pada serangga.

## Rujukan

## Lihat juga

* Kladistik
* Devolusi
# Batu permata

Kumpulan batu yang berharga dan separa berharga-kedua-dua yang tidak dipotong dan dibentuk - termasuk (*mengikut arah jam dari kiri atas' ) berlian, dipadam batu nilam sintetik, delima, zamrud dipotong, dan klaster kristal kecubung.*
**Batu permata**, **permata** (Jawi: ‏باتو ڤرمات‎‎) atau **manikam** (Jawi: مانيکم‎, pinjaman Sanskrit: मणिक *maṇika*) ialah kristal galian yang dipotong dan digilap kepada bentuk tertentu dikehendaku untuk tujuan perhiasan. Walau bagaimanapun, batuan tertentu (seperti lapis lazuli dan opal) dan kadangkala bahan organik yang tidak mineral (seperti ambar, jed dan mutiara) juga digunakan untuk perhiasan dan oleh itu sering dianggap sebagai batu permata juga. Kebanyakan batu permata keras, tetapi beberapa mineral lembut digunakan dalam perhiasan kerana kilauan atau sifat fizikal lain yang mempunyai nilai estetik. Kejarangan ialah ciri lain yang meminjamkan nilai kepada batu permata.

Selain daripada perhiasan, permata yang terukir kuno dan ukiran batu keras terawal, seperti cawan, merupakan bentuk seni mewah yang utama Pembancuh permata dipanggil lapidari atau gemcutter; pemotong berlian dipanggil diamantaire.

## Pemerolehan

### Pemotongan

Kebanyakan batu yang diperoleh dan diamati sesuai dipotong sebelum ia dapat digunakan. Cara pemotongan ini terdapat dua kaedah:

* *cabochon* - pemotongan kepada bentuk seakan kubah agar menampakkan ciri dan warna batu; ia dilakukan melalui proses pengisaran. Cara pemotongan ini biasa dilakukan pada batu yang separa atau sepenuhnya legap (misalnya opal, varisit dan sebagainya).
* *facet* - pemotongan sebahagian batu permata agar ada permukaan rata yang boleh memantulkan cahaya pada sudut tertentu mengilaukan batu tersebut. Permata yang bersifat lutsinar sesuai dipotong cara begini.

### Perawatan

Banyak batu galian yang dirawat untuk memelihara mahupun meningkatkan mutu isi atau warna:

* **Rawatan haba** - batu permata dibakar agar sebarang unsur surih dalam galian disingkirkan untuk merapikan warna diingini; batu akuamarin, safir dan rubi lazim dirawat cara ini sebelum boleh dihaluskan lanjut.
* **Peminyakan atau pelilinan** - minyak atau lilin disapu pada batu tertentu untuk mengisi dan menyembunyikan rekahan halus yang wujud semulajadi dalam batu digilap.

### Penggredan

## Rujukan

## Pautan luar

* Farlang online library of gemological books
# Natrium sianida

Natrium sianida| Ikatan molekul natrium sianida |
| Pengecam |
| No. Pendaftaran CAS | * 143-33-9Y
 |
| Imej model 3D Jmol | * Imej berinteraktif
 |
| ChEMBL | * ChEMBL1644697N
 |
| ChemSpider | * 8587Y
 |
| ECHA InfoCard | 100.005.091 |
| Nombor EC | * 205-599-4
 |
| PubChem CID | * 8929
 |
| Nombor RTECS | * VZ7525000
 |
| Nombor PBB | 1689 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID4024309
 |
| Kembang
InChI
* InChI=1S/CN.Na/c1-2;/q-1;+1YKey: MNWBNISUBARLIT-UHFFFAOYSA-NY
* InChI=1S/CN.Na/c1-2;/q-1;+1Key: MNWBNISUBARLIT-UHFFFAOYAG
 |
| Kembang
SMILES
* [C-]#N.[Na+]
 |
| Sifat |
| Formula kimia | NaCN  |
| Jisim molar | 49.0072 g/mol    |
| Rupa bentuk | Pepejal putih |
| Bau | Seperti badam |
| Ketumpatan | 1.5955 g/cm3 |
| Takat lebur |  563.7 °C (1,046.7 °F; 836.9 K)  |
| Takat didih |  1,496 °C (2,725 °F; 1,769 K)  |
| Keterlarutan dalam air | 48.15 g/100 mL (10 °C) 63.7 g/100 mL (25 °C) |
| Keterlarutan | Larut dalam ammonia, metanol dan etanol Sedikit larut dalam dimetilformamida, SO2 Tidak larut dimetil sulfoksida |
| Indeks biasan (*n*D) | 1.452 |
| Termokimia |
| Muatan haba tentu, *C* | 70.4 J/mol K |
| Entropi molar piawai *S*~~o~~298 | 115.7 J/mol K |
| Entalpi pembentukan piawai (Δf*H*⦵298) | -91 kJ/mol |
| Bahaya |
| MSDS | ICSC 1118 |
| Pengelasan EU | {{{value}}} |
| Frasa R | Templat:R26/27/28, Templat:R32, Templat:R50/53 |
| Frasa S | S1/2, S7, Templat:S28, Templat:S29, S45, Templat:S60, S61 |
| **NFPA 704** (berlian api) |
0
4
0 |
| Takat kilat | Tidak mudah terbakar   |
| Dos maut (LD) atau kepekatan dos maut (LC) |
| LD50 (median dos) | 6.44 mg/kg (tikus, oral) 4 mg/kg (biri-biri, oral) 15 mg/kg (mamalia, oral) 8 mg/kg (tikus, oral) |
| **NIOSH** (Had pendedahan kesihatan AS): |
| PEL (Dibenarkan) | TWA 5 mg/m3 |
| REL (Disyorkan) | C 5 mg/m3 (4.7 ppm) [10 minit] |
| IDLH (Bahaya serta-merta) | 25 mg/m3 (sebagai CN) |
| Sebatian berkaitan |
| Kation lain | Kalium sianida |
| Sebatian berkaitan | Hidrogen sianida |
| Kecuali jika dinyatakan sebaliknya, data diberikan untuk bahan-bahan dalam keadaan piawainya (pada 25 °C [77 °F], 100 kPa). |
|  Y pengesahan (apa yang perlu: Y/N?) |
| Rujukan kotak info |
|  |  |

**Natrium sianida** merupakan sebatian kimia tak organik dengan rumus kimia NaCN. Sebatian ini merupakan sebatian pepejal, larut dalam air dan beracun. Sebatian ini biasanya digunakan dalam industri perlombongan emas.

## Penghasilan

Sebatian ini boleh dihasilkan melalui tindak balas antara hidrogen sianida dan natrium hidroksida seperti yang berikut:

HCN + NaOH → NaCN + H2O
## Rujukan
# Dunia Kristian

Peratusan populasi negara dunia yang menganuti agama Kristian (setakat tahun 2014)
**Dunia Kristian** (*Christendom*) boleh merujuk kepada beberapa maksud: sama ada ia "negara majoriti penganut Kristian" serta negara yang didominasi agama tersebut menurut takrifan sekular dan Protestan, ataupun negara yang menjadikan Gereja Katolik Rom sebagai agama rasmi dengan politi tersendiri.

Terdapat banyak mazhab dan gereja tersendiri yang wujud dalam dunia Kristian iaitu:

1. Gereja Roman Katolik – 1.3 bilion orang penganut
2. Protestantisme – 540 juta orang penganut
3. Gereja Ortodoks Timur – 300 juta orang penganut
4. Anglikanisme – 115 juta orang penganut
5. Gereja Ortodoks Oriental – 75 juta orang penganut
6. Nontrinitarianisme – 26 juta orang penganut
7. Nestorianisme – 1 juta orang penganut
8. Gereja Katolik Lama – 0.4 juta orang penganut

## Lihat juga

* Republik Kristian
* Dunia Islam

## Rujukan
# Pemanah (buruj)

| Sagittarius |
| --- |
| **Buruj** |
|  |
| Nama Latin | Sagittarius |
| Singkatan | Sgr |
| Genitif | Sagittarii |
| Sebutan | /sagitarius/, genitif /sagitari.i/ |
| Simbolisme | Pemanah |
| Pencerapan |
| (Epok J2000) |
| Jarak hamal | 19 |
| Keserongan | −25 |
| Sukuan | SQ4 |
| Keluarga | Zodiak |
| Keluasan | 867 darjah persegi (ke-15) |
| Bintang |
| Bintang utama | 12, 8 |
| Bintang Bayer/Flamsteed | 68 |
| Bintang dengan planet | 32 |
| Bintang terang (lebih daripada 3.00m) | 7 |
| Bintang dalam 10.00 pc (32.62 ly) | 2 |
| Bintang paling terang | ε Sgr (Kaus Australis) (1.79m) |
| Bintang terhampir | Ross 154 (9.69 tc, 2.97 pc) |
| Objek |
| Objek Messier | 15 |
| Buruj bersempadan | * Aquila (Helang)
* Scutum (Perisai)
* Serpens Cauda (Ekor Ular)
* Ophiuchus (Peregang Ular)
* Scorpius (Kala)
* Corona Australis (Mahkota Selatan)
* Telescopium (Teleskop)
* Indus (Indian) (sudut)
* Microscopium (Mikroskop)
* Capricornus (Kambing Duyung)
 |
| Catatan |
| Boleh dilihat pada garis lintang antara +55° dan −90°. Penglihatan terbaik pada jam 21:00 (9:00 malam) ketika bulan Ogos. |
| sunting Lihat pendokumenan templat ini |

**Pemanah**, **Danuh** (Sanskrit: धनु *Dhanu*), **Kaus** (Arab: القوس *al-Qaws*), atau **Sagitarius** atau **Sagittarius** (**Sgr**) ialah salah sebuah buruj zodiak. Buruj ini merupakan salah sebuah daripada 48 buah buruj yang disenaraikan oleh ahli astronomi abad ke-2, Ptolemy, dan kekal sebagai salah sebuah daripada 88 buah buruj moden. Namanya dalam bahasa Latin bermaksud pemanah, dan lambangnya ialah  (Unicode U+2650 ♐). Sagittarius kerap diwakilkan sebagai sentaur yang menarik busur. Buruj ini terletak di antara Scorpius (Kala) dan Ophiuchus (Peregang Ular) ke barat dengan Capricornus (Kambing Duyung) ke timur.

## Catatan

## Rujukan

## Pautan luar

* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Sagittarius (Inggeris)
* Star Tales – Sagittarius (Inggeris)
* Find Sagittarius in the Night Sky (Inggeris)
* Buruj Sagittarius di Constellation Guide (Inggeris)

Templat:Bintang dalam Sagittarius
# Penjajahan Bulan

Konsep artis 1986 sebuah koloni lunar
**Penjajahan Bulan** ialah cadangan penubuhan komuniti manusia yang kekal atau industri robot pada Bulan.

Penemuan air lunar di kutub lunar oleh Chandrayaan-1 pada 2008-2009 telah memperbaharui minat di Bulan. Menemui tanah jajahan seperti itu di salah satu kutub lunar juga akan mengelakkan masalah malam lunar yang panjang - kira-kira 354 jam yang panjang, lebih sedikit daripada dua minggu - dan membenarkan koloni memanfaatkan cahaya matahari yang berterusan di sana untuk menghasilkan kuasa suria.

Kediaman manusia yang kekal di badan planet selain Bumi adalah salah satu tema fiksyen sains yang paling lazim. Apabila teknologi telah maju, dan kebimbangan mengenai masa depan manusia di Bumi telah meningkat, visi penjajahan ruang sebagai matlamat yang boleh dicapai dan bermanfaat telah mendapat momentum. Kerana kedekatannya dengan Bumi, Bulan dilihat sebagai lokasi terbaik dan paling jelas untuk koloni luar planet pertama yang kekal. Pada masa ini, masalah utama yang menghalang perkembangan tanah jajahan seperti itu adalah kos penerbangan angkasa lepas yang tinggi.

Terdapat juga beberapa projek yang telah dicadangkan untuk masa terdekat oleh syarikat permulaan pelancongan untuk pelancongan di Bulan.

## Rujukan

## Pautan luar

Wikiversity
Di Wikiversity, anda boleh mempelajari tentang: Lunar Boom Town Nozette S, Lichtenberg CL, Spudis P; dll. (November 1996). "The Clementine bistatic radar experiment". *Science*. **274** (5292): 1495–8. Bibcode:1996Sci...274.1495N. doi:10.1126/science.274.5292.1495. PMID 8929403. Explicit use of et al. in: `|author=` (bantuan)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Space Daily Lunar Polar Ice Not Found With Arecibo Radar. Retrieved December 18, 2004.
* NASA Ames Research Center Eureka! Ice found at Lunar Poles Diarkibkan 2013-08-06 di Wayback Machine. Retrieved December 18, 2004.
* Cornell News Arecibo radar shows no evidence of thick ice at lunar poles (...). Retrieved December 18, 2004.
* NASA Johnson Space Centre Liftoff! Moon Base Alpha Diarkibkan 2003-09-28 di Wayback Machine. Last checked January 20, 2005.
* Encyclopedia Astronautica Subcategory: – Manned – Lunar rover. Retrieved December 20, 2004.
* DigitalSpace Concepts A Multi-Function "Service Station" for Lunar Telerobotic Base Preparation. Checked January 29, 2006.
* The vision for space exploration, NASA.
* How Stuff Works – What if we lived on the moon? Retrieved 15 March 2007.
* Wiki devoted to the return to the moon – Lunarpedia
* OpenLuna Foundation OpenLuna.org
* Elements of A South Polar Lunar Settlement
* MOON CAPITAL Competition 2010
* Building a lunar base with 3D printing (ESA)
# Takwim Gregorius

**Takwim Gregorius** (bahasa Inggeris: *Gregorian calendar*) merupakan takwim yang paling banyak digunakan di hampir seluruh dunia. Takwim ini diasaskan daripada takwim Julius yang telah mengalami sedikit perolahan. Ia pertama kali diusulkan oleh doktor Aloysius Lilius, dari Napoli, Itali dan dituruti oleh Paus Gregorius XIII pada 24 Februari 1582.

Kalendar ini dicipta kerana takwim Julius dinilai sebagai kurang tepat, sebab permulaan musim bunga (21 Mac) semakin maju sehingga perayaan Easter yang sudah disepakati sejak Konsili Nicea I pada tahun 325 tidak tepat lagi.

Lalu pada tahun 1582, hari Sabtu 4 Oktober diikuti dengan hari Ahad 15 Oktober.

## Perbezaan dengan takwim Julius

Sebuah tahun dalam takwim Julius berlangsung selama 365.25 hari. Tetapi kerana putaran bumi mengelilingi matahari hanya berlangsung selama 365.2422 hari, maka setiap satu alaf, takwim Julius akan berlebih 7 - 8 hari. Masalah ini diselesaikan dengan hari-hari lompat yang agak berbeza pada kalendar baru ini. Pada takwim Julius, setiap tahun yang boleh dibahagi dengan 4 merupakan tahun lompat. Tetapi pada kalender baru ini tahun yang boleh dibahagi dengan *100* hanya dianggap sebagai tahun lompat, jika tahun ini juga boleh dibahagi dengan *400*. Contohnya tahun 1700, 1800 dan 1900 bukan tahun lompat. Tetapi tahun 1600 dan 2000 merupakan tahun lompat. Dengan ini Kalendar Gregory mempunyai 365.2425 hari setahun.

### Masalah Baru

Setelah Kalendar Gregory dicanangkan, tidak semua negara mahu memakainya. Baru beberapa abad setelah ini, hampir semua negara barat mahu memakainya. Russia misalkan baru memakai pada tahun 1918. Sehingga Revolusi Komunis Russia yang sekarang diperingati setiap tanggal 7 November, disebut sebagai Revolusi Oktober.

Gereja Ortodoks sehingga sekarang masih memakai takwim Julius.

## Permulaan Tahun

Pada tanggal 1 Januari 1622, 1 Januari ditetapkan sebagai permulaan tahun. Sebelumnya hal ini setiap negara Eropah berbeza-beza.

## Bulan-Bulan Tahun

Setiap tahun dibahagi menjadi 12 bulan| No. | Nama | Jumlah Hari |
| --- | --- | --- |
| 1 | Januari | 31 |
| 2 | Februari | 28 (29 pada tahun lompat) |
| 3 | Mac | 31 |
| 4 | April | 30 |
| 5 | Mei | 31 |
| 6 | Jun | 30 |
| 7 | Julai | 31 |
| 8 | Ogos | 31 |
| 9 | September | 30 |
| 10 | Oktober | 31 |
| 11 | November | 30 |
| 12 | Disember | 31 |

## Pautan Luar

* FAQ tentang kalendar
* Kalendar Abadi
* Russian Car Brands FAQ Kalendar

|  |
| --- |
| Januari | Februari | Mac | April | Mei | Jun | Julai | Ogos | September | Oktober | November | Disember |
# Kerajaan agraria

**Kerajaan agraria** ialah kerajaan yang berasaskan pertanian. Ia berkembang di lembah sungai. Perkembanganna berkait rapat dengan keluaran hasil pertanian kerana mempunyai teknologi pertanian. Masyarakatnya mengakui keperluan cara hidup dan sara kerja yang lain tetapi menekankan kepentingan pertanian dan perladangan, dan merupakan bentuk paling biasa pengurusan sosial-ekonomi bagi sejarah manusia dalam rekod. Ini adalah cara biasa bagi negara Eropah Zaman Pertengahan mendapatkan kekayaan.

## Ciri-ciri

1. Kegiatan ekonominya bergantung kepada pertanian.
2. Terletak di kawasan tanah subur, di lembangan sungai, dan di kawasan pedalaman
3. Hasil utama kegiatan pertanian ialah padi huma, ubi taro dan padi sawah
4. Membina empangan dan saliran untuk menjalankan kegiatan pertanian dan menternak binatang
5. Sistem pengaliran dikawal oleh pemerintah.
6. Hasil utama kegiatan berburu, mengutip hasil hutan, dan menangkap ikan

## Lokasi

Dari segi lokasi ia terletak di kawasan tanah subur, di lembangan sungai dan di kawasan pedalaman.Ia menggunakan sistem aliran air yang disalurkan daripada baray maksudnya ialah kolam besar yang mampu menampung isipadu air sebanyak 30 Juta liter padu. Kerajaan angkor menggunakan sistem ini menjadikan mereka negara yang kaya hasil pertaniannya. Air yang disalurkan ke tempat pertanian di angkor juga berasal dari Tasik Tonle Sap (sebuah tasik buatan yang besar.)

## Aktiviti masyarakat

Dilihat dari segi aktiviti masyarakat, mereka memperolehi makanan secara berburu, mengutip hasil hutan dan menangkap ikan pada peringkat awal. Mereka juga mempunyai kemahiran menghasilkan makanan sendiri dengan pertanian pindah sehingga mengusahakan pertanian tetap dan menternak binatang. Jenis-jenis tanaman utama ialah padi sawah, padi huma, ubi taro, dan keladi.

Perubahan dalam amalan pertanian pertama berlaku di England pada kurun ke-18, dengan Revolusi Pertanian British, dan kemudiannya merebak ke kesemua Eropah dan Amerika Syarikat. Thomas Jefferson menggalakkan masyarakat agraria bagi Amerika Syarikat semasa pembentukan awal negara tersebut.

Satu bentuk moden agraria pada peringkat kebangsaan wujud: usaha pihak Khmer Rouge di Kemboja dari tahun 1975 sehingga penjajahan dan pendudukan Kemboja oleh Vietnam pda tahun 1979.

Pergerakan Sub-kebangsaan agraria termasuk Amish dan Mennonites.

Contoh terbaik asyarakat agraria adalah Amerika Syarikat Selatan semasa 1800-an dan Perang Saudara.

## Bibliografi

* Grinin, L. 2007. Periodization of History: A theoretic-mathematical analysis. In: *History & Mathematics*. Moscow: KomKniga/URSS. P.10-38. ISBN 978-5-484-01001-1.
* Springer, S. 2012. "Illegal evictions? Overwriting possession and orality with law’s violence in Cambodia." Journal of Agrarian Change.
# Pembelajinakan

Anjing dan biri-biri merupakan antara haiwan pertama yang dibelajinakkan.
**Pembelajinakan**, **pendomestikan** atau **domestikasi** ialah proses yang melibatkan populasi haiwan atau tumbuhan berubah pada tahap genetik melalui proses pemilihan, untuk menonjolkan sifat yang membawa faedah kepada manusia.

## Lihat juga

* Senarai dan garis masa
	+ Senarai haiwan dibelajinakkan
	+ Senarai kulat dan mikroorganisma dibelajinakkan
	+ Senarai tumbuhan dibelajinakkan
	+ Garis masa teknologi pertanian dan makanan
* Rencana
	+ Antrozoologi
	+ Columbian Exchange
	+ Evolusi uji kaji
	+ Genomik pembelajinakan
	+ Hortikultur
	+ Kejuruteraan genetik
	+ Pembelajinakan kuda
	+ Pencemaran genetik
	+ Penghakisan genetik
	+ Penternakan haiwan
	+ Rubah perak dibelajinakkan
	+ Sejarah pembiakbakaan tumbuhan
	+ Penjinakan singa
	+ Pemilihan berbantu penanda
	+ Pembiakbakaan terpilih
	+ Pembelajinakan sendiri
* Berkaitan
	+ Teori pembelajinakan menggambarkan proses 'penjinakan' atau pengambilan teknologi oleh penggunanya.

## Rujukan

## Pautan luar

Templat:Wikikamus

* Discussion of animal domestication (Inggeris)
* *Guns, Germs and Steel* by Jared Diamond (ISBN 0-393-03891-2) (Inggeris)
* News story Diarkibkan 2007-12-24 di Wayback Machine about an early domesticated cat find (Inggeris)
* Belyaev experiment with the domestic fox (Inggeris)
* Use of Domestic Animals in Zoo Education (Inggeris)
* The Initial Domestication of Cucurbita pepo in the Americas 10,000 Years Ago (Inggeris)
* Cattle domestication diagram (Inggeris)
* Major topic "domestication": free full-text articles (more than 100 plus reviews) in National Library of Medicine (Inggeris)
* *Why don't we ride zebras?* an online children's film about animal domestication (Inggeris)

Templat:Teknologi prasejarah
# Mumia

Sebatang mumia yang dipaparkan di British Museum.
**Mumia** merupakan manusia atau haiwan mati yang dipelihara kulit dan organ-organnya secara pendedahan atau keterdedahan kepada bahan kimia, kesejukan melampau, kelembapan yang amat rendah, atau ketiadaan udara, supaya mayat atau bangkai yang ditemui itu tidak mereput lagi jika disimpan dalam keadaan nyaman dan kering.

Mumia manusia mahupun haiwan telah ditemui di setiap benua, baik sebagai hasil peliharaan semula jadi mahupun keadaan luar biasa, dan sebagai artifak kebudayaan. Lebih sejuta batang mumia haiwan telah ditemukan di Mesir, kebanyakannya kucing. Banyak juga mumia Mesir daripada burung sekendi, malah hasil penarikhan radiokarbon menunjukkan bahawa mumia burung sekendi yang dianalisis itu datang daripada tempoh tahun 450 hingga 250 SM.

Selain daripada mumia terkenal Mesir Purba, pemumiaan merupakan sebuah ciri-ciri yang terdapat dalam beberapa budaya purba di kawasan-kawasan kontang Amerika dan Asia. Mumia Spirit Cave di Fallon, Nevada, Amerika Utara ditarikhkan setepatnya pada lebih 9,400 tahun. Sebelum penemuan ini, mumia olahan manusia yang paling tua ialah mayat kanak-kanak, salah sebatang mumia Chinchorro yang terdapat di Lembah Camarones, Chile, yang bertarikh sekitar 5050 SM. Mayat manusia terawet semula jadi yang tertua dikenali ialah kepala penggal yang berumur 6,000 tahun yang ditemui pada 1936 AD di tapak Inca Cueva No. 4 di Amerika Selatan.

Perkataan mumia berasal daripada bahasa Arab Zaman Pertengahan iaitu *mūmiya* (مومياء) dan perkataan Parsi *mūm* "lilin", yang bermaksud mayat yang diawet, dan juga bahan pengawet yang mengandungi bitumen, dan juga "bitumen".

## Rujukan
# Nazir

Rajah bahasa Arab menunjukkan kedudukan نظير‎ nazir pemerhati yang serenjang kepada dedua ufuk diperhati dan sebenar.
Dalam konteks ilmu falak, **nazir** (Arab: نظير‎, rumi: *naẓīr* "yang setaraf") adalah titik paling rendah pemerhati ufuk/kaki langit malah terletak di bawah kedudukannya berdiri. Lawannya rembang.

## Rujukan
# Gerhana bulan

Pelbagai imej gerhana bulan pada 3 Mac 2007
Fasa gerhana bulan
**Gerhana bulan** terwujud ketika bulan melalui sebagian daripada bayang-bayang bumi. Terjadinya gerhana bulan ini hanya bisa berlaku ketika bulan purnama, dan apabila matahari, bumi dan bulan terjajar pada satu barisan yang sama, atau sangat-sangat hampir terjajar. Jenis dan panjang suatu gerhana bulan bergantung pada kedudukan bulan yang relatif kepada nod orbitnya. Gerhana bulan terkini ialah pada 8 November 2022.

## Gerhana 2007

Pada 3 hingga 4 Mac 2007. Suatu gerhana bulan telah berlaku yang dikategorikan pada L=3 hingga L=4 pada skala Danjon. Gerhana ini boleh dilihat secara penuh dari keseluruhan Eropah dan Afrika dan paling kurang sebahagiannya boleh dilihat di timur Amerika, Asia, Australia Barat dan negara-negara Caribbean seperti Trinidad dan Tobago dan Grenada di mana ia sedikit merah. Bulan telah memasuki bayangan penumbra pada 20:18 UTC 3 Mac, dan bayangan umbra pada pukul 21:30 UTC. Jumlah fasa berakhir di antara pukul 22:44 UTC dan 23:58 UTC. Bulan meninggalkan bayangan shadow pada 01:11 UTC dan meninggalkan penuh penumbra pada pukul 02:24 UTC 4 Mac.

Gerhana bulan 3 Mac 2007 di Madrid
Fasa gerhana bulan pada 3 Mac 2007
Lagi fasa gerhana bulan pada 3 Mac 2007

## Peristiwa gerhana bulan era moden yang telah terjadi dan akan datang

* Gerhana bulan Mac 2007 ― Merupakan peristiwa gerhana bulan penuh pertama terjadi pada tahun 2007 yakni pada tanggal 3 Mac 2007, kelihatan separa di benua Amerika, Asia dan Australia. Gerhana penuh kelihatan di Afrika dan Eropah. Peristiwa tersebut berlaku selama 01 jam:15m, bermula jam 20:16 UTC, dan klimaks pada jam 22:43 UTC.
* Gerhana bulan Ogos 2007 ― Tanggal 28 Ogos 2007, gerhana bulan penuh kedua pada tahun 2007. Bermula pada pukul 07:52 UTC, dan klimaks pada pukul 09:52 UTC. Gerhana ini boleh dilihat dari Asia Timur, Australia dan New Zealand menghadap Lautan Pasifik, dan Amerika.
* Gerhana bulan Februari 2008 ― Satu-satunya gerhana bulan penuh berlaku pada tahun 2008, berlaku pada 21 Februari 2008, bermula jam 01:43 UTC, kelihatan jelas di Eropah, Amerika, dan Afrika.
* Gerhana bulan Disember 2009 - Gerhana bulan separa berlaku pada 31 Disember 2009.
* Gerhana bulan Jun 2010 - Gerhana bulan separa berlaku pada 26 Jun 2010.
* Gerhana bulan Disember 2010 - Gerhana bulan penuh berlaku pada 21 Disember 2010.
* Gerhana bulan Jun 2011 - Gerhana bulan penuh dijangka berlaku pada 15 Jun 2011.
* Gerhana bulan Disember 2011 - Gerhana bulan penuh dijangka akan berlaku pada 10 Disember 2011 bermula jam 7.31 malam.

## Lihat juga

* Gerhana matahari
* Umbra

## Rujukan