Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rhizophora

| *Rhizophora* |
| --- |
|  |
| *Rhizophora mangle* |
| Pengelasan saintifik  |
| Domain: | Eukaryota |
| Alam: | Plantae |
| *Klad*: | Trakeofit |
| *Klad*: | Eudikot |
| *Klad*: | Rosid |
| Order: | Malpighiales |
| Keluarga: | Rhizophoraceae |
| Genus: | *Rhizophora* L. |
| Species |
|
Beberapa, lihat teks |
| Sinonim |
| *Mangium* Rumph. ex Scop. |

Rhizophora ialah genus bakau tropika, yang kekadang disebut **bakau betul** atau **bakau kurap**. Spesiesnya yang paling ketara adalah bakau merah (*Rhizophora mangle*), namun beberapa spesies lain dan sebilangan kacukan semula jadi turut dikenal. Ia hidup di kawasan berpaya di muara sungai, antara pertembungan air tawar dan air laut.

## Penerangan

Bakau biasanya memiliki buah dan bahagian bawah daun yang berbulu. Bulu pada daun menyimpan air dengan memerangkap lapisan udara dan dengan itu mengurangkan kehilangan air melalui penyejatan.

Di sesetengah tempat, buahnya direbus dan dimakan, kadangkala dijual sebagai sayuran. Bunganya wangi dan menghasilkan madu, dan didebungakan oleh serangga. *Avicennia* menghasilkan antara madu yang terbaik.

## Spesies

* *Rhizophora apiculata* Blume – Bakau minyak
* *Rhizophora harrisonii Leechm.*
* *Rhizophora mangle* L. – bakau merah
* *Rhizophora mucronata* Lam. – bakau kurap
* *Rhizophora racemosa* G.Mey.
* *Rhizophora samoensis* (Hochr.) Salvoza – bakau Samoa
* *Rhizophora stylosa* Griff.

### Kacukan

* *Rhizophora × annamalayana* Kathiresan (*R. apiculata × R. mucronata*)
* *Rhizophora × lamarckii* Montrouz. (*R. apiculata × R. stylosa*)
* *Rhizophora × selala* (Salvoza) P.B.Tomlinson (*R. mangle × R. stylosa*)

### Dahulunya ditempatkan di sini

* *Aegiceras corniculatum* (L.) Blanco (as *R. corniculata* L.)
* *Bruguiera gymnorhiza* (L.) Savigny (as *R. gymnorhiza* L.)
* *Bruguiera parviflora* (Roxb.) Wight & Arn. ex Griff. (as *R. parviflora* Roxb.)
* *Bruguiera sexangula* (Lour.) Poir. (as *R. sexangula* Lour.)
* *Ceriops tagal* (Perr.) C.B.Rob. (as *R. tagal* Perr.)

## Rujukan
# Senarai ibu kota Australia

Terdapat **lapan ibu kotadi Australia**, masing-masing berfungsi sebagai kerusi kerajaan untuk negeri atau wilayah tempat mereka berada. Melbourne ialah ibu kota permulaan berikutan Persekutuan Australia pada tahun 1901. Pada tahun 1913, kerusi kerajaan negara telah dipindahkan ke bandar Canberra yang baru diwujudkan, yang terus menjadi pusat ibu negara kebangsaan.

Setiap ibu kota menganjurkan fungsi kehakiman, pentadbiran dan perundangan untuk bidang kuasa mereka. Dalam hal negeri-negeri dan wilayah-wilayah dalaman, bandar-bandar ibu kota mereka juga menjadi bandar paling ramai penduduk di wilayah masing-masing.

Wilayah luaran Australia Pulau Norfolk mempunyai ibu kota rasmi di Kingston, walaupun ini bertindak sebagai pusat pentadbiran kerajaan; Ibu kota *de facto*nya ialah Burnt Pine.

|  |
| --- |
|
AUSTRALIA BARAT
WILAYAH UTARA
AUSTRALIA SELATAN
QUEENSLAND
NEW SOUTH WALES
VICTORIA
TASMANIA
●Perth
●Adelaide
●Melbourne
★Canberra (ACT)
●Sydney
●Brisbane
●Hobart
●Darwin
 |

Ibu Negeri dan Wilayah di Australia| Bidang kuasa | Ibu kota | Penduduk Bandar | Penduduk Negeri/Wilayah  | Tarikh kenegaraan | Ibu kota sejak | Gambar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Australia dan
Wilayah Ibu Negara Australia | Canberra | 435,019 | 403,468 | Mesti kekal sebagai wilayah seperti s.125 Perlembagaan Australia  | 1913 | Pemandangan Civic dari Gunung Ainslie, dengan Menara Telstra di latar belakang. |
| New South Wales | Sydney | 5,029,768 | 7,759,274 | 1788 | 1788 | Garis langit pusat perniagaan Sydney |
| Victoria | Melbourne | 4,725,316 | 6,179,249 | 1851 | 1851 | Garis langit Melboune di Sungai Yarra |
| Queensland | Brisbane | 2,360,241 | 4,848,877 | 1859 | 1860 | Pemandangan Brisbane CBD |
| Australia Barat | Perth | 2,022,044 | 2,558,951 | 1829 | 1829 | Pemandangan Perth CBD |
| Australia Selatan | Adelaide | 1,324,279 | 1,713,054 | 1836 | 1836 | Pemandangan langit Adelaide. |
| Tasmania | Hobart | 224,462 | 517,588 | 1825 | 1826 | Pemandangan di pusat bandar Hobart dan Gunung Wellington dari Constitution Dock |
| Wilayah Utara | Darwin | 145,916 | 245,740 | Tidak mencapai tahap negeri | 1911 | Pemandangan Darwin CBD |

## Nota

## Rujukan

## Pautan luar
# Sistem maklumat geografi

**Sistem maklumat geografi** (**SMG** atau **GIS**, singkatan *geographic information system*), **sains maklumat geografi**, atau **kajian maklumat georuang** ialah sistem yang direka untuk menangkap, menyimpan, mengolah, menganalisis, mengurus, dan mempersembahkan kesemua jenis data rujukan geografi. Dalam istilah yang paling mudah, SMG ialah gabungan antara teknologi kartografi, analisis statistik, dan pangkalan data.

## Kegunaan

Pengertian SMG adalah luas dan boleh merujuk kepada sebilangan teknologi, proses, serta kaedah yang berbeza-beza. Ia dikaitkan dengan pelbagai operasi dan kebanyakan penggunaan yang berkaitan dengan kejuruteraan, perancangan, pengurusan, pengangkutan, logistik, insurans, telekomunikasi, dan urusniaga. Atas sebab itu, SMG dan aplikasi-aplikasi bijak-lokasi boleh menjadi asas untuk kebanyakan perkhidmatan tahu-kedudukan (*location enabled service*) yang bergantung kepada analisis, penampakan dan penyebaran hasil untuk membuat keputusan secara usaha sama. SMG juga berdaya diguna pakai dalam pengurusan sistem saliran.

## Sejarah perkembangan

Antara penggunaan analisis ruang yang pertama dalam epidemiologi ialah "*Rapport sur la marche et les effets du choléra dans Paris et le département de la Seine*" yang dibuat pada tahun 1832. Dalam laporan itu, Charles Picquet, seorang ahli geografi Perancis, telah membentangkan 48 daerah bagi kota Paris dengan warna gradien hafton mengikut peratus kematian akibat kolera per 1,000 orang penduduk.

Dalam tahun 1854 pula, John Snow menggambarkan wabak kolera di London menggunakan titik-titik bagi mewakili kedudukan kes-kes individu, mungkin antara yang terawal menggunakan kaedah geografi dalam epidemiologi. Kajiannya tentang taburan kolera tersebut membolehkan punca penyakit itu dikesan, iaitu pam air Broad Street (wabak dihapuskan dengan memutuskan sambungan pam tersebut).

 Versi E. W. Gilbert (1958) bagi peta wabak kolera Soho tahun 1855 John Snow yang menunjukkan gugusan kes-kes kolera di London pada tahun 1854
Walaupun unsur-unsur asas topografi dan tema dalam peta John Snow telah sedia wujud dalam kartografi, namun ia adalah unik dari segi pengguaan kaedah kartografi yang bukan hanya untuk memberi gambaran tetapi juga untuk menganalisis gugusan bagi fenomena yang bergantung kepada geografi.

## Teknik dan teknologi SMG

* Menghubungkaitkan maklumat daripada sumber berbeza
* Ketidakpastian SMG
* Pembentangan data
* Penangkapan data
* Penukaran raster kepada vektor
* Unjuran, sistem koordinat, dan pendaftaran
* Analisis ruang dengan SMG
* Output data dan kartografi
* Teknik paparan grafik
* ETL ruangan
* Perlombongan data SMG

## Rujukan

## Pautan luar

* Sistem Maklumat Geografi
# Hutan berdaun lebar lembap tropika dan subtropika

Taburan hutan berdaun lebar lembap tropika dan subtropika
**Hutan berdaun lebar lembap tropika dan subtropika** (TSMF), juga dikenali sebagai **hutan lembap tropika**, ialah jenis habitat hutan tropika dan subtropika yang ditakrifkan oleh Tabung Alam Sedunia.

## Rujukan

## Pautan luar

* Facts about the world's tropical rainforests from The Nature Conservancy
* NASA picture of the afforestation of the earth in the year 2002
* BBC video clips and details of the species found here
# Ekopelancongan

Fernando de Noronha di Brazil.
Taman Negara Tapantí di Costa Rica.
**Ekopelancongan** (Jawi: ‏**ايكوڤلنچوڠن**‎‎) atau **pelancongan ekologi** ialah aktiviti yang melibatkan lawatan ke tempat-tempat yang mempunyai keindahan alam semula jadi.

Secara amnya, ekopelancongan bertumpu kepada interaksi dengan komponen alami dalam persekitaran semula jadi.
Ekopelancongan memberi tumpuan kepada perjalanan bertanggungjawab, pembangunan diri, dan kelestarian alam sekitar. Ekopelancongan lazimnya melibatkan perjalanan ke destinasi di mana flora, fauna, dan warisan budaya merupakan tarikan utama. Ekopelancongan bertujuan untuk menawarkan pelancong gambaran tentang kesan manusia terhadap alam sekitar dan untuk memupuk penghargaan yang lebih besar terhadap habitat semula jadi. Ekopelancongan menyasarkan kepada kesan alam sekitar yang minimum terhadap kawasan yang dilawati. Selain memupuk rasa hormat terhadap persekitaran semula jadi, ekopelancongan juga membantu dalam mewujudkan faedah sosioekonomi kepada masyarakat di kawasan yang dilawati.

Program ekopelancongan yang bertanggungjawab termasuk program yang meminimumkan aspek negatif pelancongan konvensional terhadap alam sekitar dan meningkatkan integriti budaya penduduk tempatan. Oleh itu, sebagai tambahan kepada menilai faktor persekitaran dan budaya, bahagian penting dalam ekopelancongan termasuk menggalakkan kitar semula, kecekapan tenaga, pemuliharaan air, dan penciptaan peluang ekonomi untuk kepada masyarakat setempat. Atas sebab ini, ekopelancongan sering dilihat sebagai pendukung tanggungjawab kepada alam sekitar dan sosial. Walau bagaimanapun, istilah "ekopelancongan", seperti "pelancongan mampan", sebuah konsep yang berkaitan tetapi lebih luas, sering dipandang sebagai oksimoron. Seperti kebanyakan perjalanan jarak jauh, ekopelancongan sering bergantung kepada pengangkutan udara, antara faktor utama perubahan iklim.

## Lihat juga

* Agropelancongan
* Geopelancongan

## Rujukan
# Keplastikan fenotip

**Keplastikan fenotip** merujuk pada kemampuan suatu organisme untuk mengubah fenotipnya sebagai tanggapan terhadap perubahan persekitaran yang dihadapi. Kemampuan perubahan ini mencakupi segala aspek biologi yang dapat dipengaruhi persekitaran termasuk morfologi, fisiologi, perilaku, serta fenologi, yang dapat bersifat kekal sepanjang hidup selanjutnya atau tidak. Istilah ini disematkan semula pada perubahan perwatakan morfologi, namun kini diperluaskan ke segala aspek perwatakan, termasuk yang menjadi akibat dari aklimasi atau pembelajaran. Perubahan keplastikan biasanya berterusan dan bertahap. Apabila perubahan akibat persekitaran berperilaku diskret, disebut dengan istilah **polifenisme**.

## Rujukan
# Organ badan

**Organ** ialah sekumpulan tisu biologi yang melakukan fungsi tertentu atau sekumpulan fungsi.

## Organ badan

1. Pundi kencing
2. Tulang rangka
3. Otak
4. Telinga
5. Sistem endokrin
6. Epithelial
7. Mata
8. Pundi hempedu
9. Jantung
10. Buah pinggang
11. Usus besar
12. Hati
13. Paru-paru
14. Mulut
15. Otot
16. Sistem saraf
17. Hidung
18. Pankreas
19. Kulit
20. Usus kecil
21. Saraf tunjang
22. Perut
23. Lidah

## Lihat juga

* Pemindahan organ
# Keinginan seksual

**Keinginan seksual** ialah keadaan motivasi dan minat terhadap objek atau aktiviti seksual, atau sebagai keinginan, atau mendorong untuk mencari objek seksual atau terlibat dalam aktiviti seksual. Sinonim untuk keinginan seksual ialah *libido*, *tarikan seksual* dan *nafsu*. Keinginan seksual ialah satu aspek seksualiti seseorang, yang berbeza dengan ketara antara seseorang dengan orang lain, dan juga berbeza-beza bergantung pada keadaan pada masa tertentu. Tidak setiap orang mengalami keinginan seksual; mereka yang tidak mengalaminya mungkin dilabel aseksual.

## Rujukan
# Psikologi kognitif

**Psikologi kognitif** adalah cabang psikologi yang mengkaji proses mental seperti "perhatian, penggunaan bahasa, ingatan, persepsi, penyelesaian masalah, kreativiti, dan corak pemikiran."

Sebilangan besar karya yang dapat berasal dari psikologi kognitif telah dilaksanakan ke dalam berbagai disiplin psikologi moden yang lain, termasuk psikologi pendidikan, psikologi sosial, psikologi keperibadian, psikologi abnormal, psikologi perkembangan, dan ekonomi.

## Rujukan
# Penyusunan klados

**Penyusunan klados** atau **kladistik** ialah pendekatan mengelaskan organisma-organisma dalam cabang-cabang (*klados*) berdasarkan ciri-ciri unik yang diturunkan oleh leluhur sepunya kumpulan itu tetapi tiada pada leluhur-leluhur yang lebih jauh. Oleh itu, ahli-ahli dalam klad disangka berkongsi sejarah yang sama dan oleh itu dianggap rapat pertaliannya. Ia kaedah paling biasa mengelaskan organisma.

Kaedah yang asal untuk analisis klados dan aliran taksonomi terbitannya berasal dari karya Willi Hennig, ahli entomologi Jerman yang memanggilnya "sistematik filogenetik" (yang juga merupakan tajuk bukunya terbitan 1966); penggunaan istilah *klados* dan *klad* pula dilariskan oleh para penyelidik yang lain. Teknik-teknik dan nama-namanya berjaya diterapkan dalam bidang-bidang lain, contohnya untuk menentukan hubungan antara saki-baki naskhah *The Canterbury Tales*, ataupun antara 53 naskhah Sanskrit *Carakasaṃhitā Vimānasthāna*.

## Lihat juga

* Kladogram

## Rujukan

### Sumber-sumber

* Maas, Philipp (2010), Jürgen, Hanneder; Maas, Philipp (penyunting), "Computer Aided Stemmatics — The Case of Fifty-Two Text Versions of Carakasasaṃhitā Vimānasthāna 8.67-157", *Wiener Zeitschrift für die Kunde Südasiens*, Vienna: Austrian Academy of Sciences, 52–53: 63–120, doi:10.1553/wzks2009-2010s63 Unknown parameter `|note=` ignored (bantuan); Unknown parameter `|booktitle=` ignored (bantuan)
# Debat penciptaan-evolusi

**Debat penciptaan-evolusi** juga dikenali sebagai **debat penciptaan lwn evolusi** ialah sebuah perbalahan politik yang berkaitan dengan penciptaan alam semesta, hidupan termasuk manusia berdasarkan dua pendapat iaitu dongeng penciptaan yang berasaskan fahaman agama dan kesepakatan saintifik.

---

Jika anda melihat rencana yang menggunakan templat {{tunas}} ini, gantikanlah dengan templat tunas yang lebih spesifik.
# Anatomi

Carta anatomi dari *Cyclopaedia*, 1728
**Anatomi**, turut dikenali dengan nama **kaji bina tubuh**, **kaji urai tubuh**, **ilmu urai** atau **ilmu tasyrih**/**tasrih**, merupakan cabang biologi yang berkaitan dengan kajian struktur sesuatu organisma dan bahagiannya; yang mampu dikaji dengan lebih mendalam dalam bidang zootomy (haiwan) dan phytotomy (tumbuhan). Anatomi juga berkait rapat dengan embriologi dan anatomi perbandingan, yang berkait rapat dengan biologi evolusi dan filogeni. Anatomi manusia merupakan salah satu daripada kajian asas dalam bidang perubatan. Disiplin anatomi dibahagikan kepada skala makroscopik dan mikroskopik. Anatomi makroskopik atau anatomi kasar merupakan kajian bahagian badan sesuatu haiwan melalui penglihatan tanpa mengunakan sebarang alat bantuan. Anatomi kasar juga meliputi cabang anatomi superfisial. Anatomi mikroskopik melibatkan penggunaan peralatan optik dalam kajian tisu (juga dikenali sebagai histologi) dan sel sesuatu struktur.

## Definisi

Perbandingan rangka manusia dan gajah
Berasal dari Yunani ἀνατέμνω *anatemnō* "membedah atau memotong " dari ἀνά *ana* "memotong", dan τέμνω *temnō* "memotong", anatomi merupakan kajian saintifik struktur, sistem, organ dan tisu sesuatu organisma. Anatomi meliputi rupa, kedudukan, bahan binaan dan lokasi sesuatu bahagian serta kaitannya dengan bahagian lain. Kajian anatomi berbeza daripada fisiologi dan biokimia yang masing-masing berkait dengan fungsi dan proses kimia sesuatu bahagian.

Disiplin anatomi terbahagi kepada beberapa bahagian termasuk anatomi makroskopik (anatomi kasar) dan anatomi mikroskopik. Anatomi kasar merupakan kajian struktur-struktur yang mampu dilihat dengan mata kasar dan meliputi aspek anatomi superfisial (anatomi cetek) yang menggunakan penglihatan untuk mengkaji ciri-ciri luaran badan. Anatomi mikroskopik merupakan kajian struktur dengan menggunakan skala mikroskopik, termasuklah kajian histologi (kajian tisu) dan embriologi (kajian organisma yang belum matang).

Kajian anatomi dilakukan dengan menggunakan kaedah invasif atau tidak invasif, degan tujuan untuk memperoleh maklumat tentang struktur dan organisasi organ-organ atau sistem.

## Rujukan