Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Systema Naturae

*Systema Naturæ* | Muka tajuk edisi 1758 |
| Umum |
| Pengarang | Carl Linnaeus (Carl von Linné) |
| Negara | Sweden |
| Subjek | Taksonomi |
| Genre | Pengelasan biologi |
| Tarikh penerbitan | 1735 (1735) |
| Kawalan kewibawaan |
| LCC | QH43 .S21 |

Systema Naturae (tulisan asli Latin  Systema Naturæ) ialah sebuah salah satu buku-buku utama ilmuwan taksonomi asal Sweden, Carl Linnaeus. Judul lengkap buku ini adalah *Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis* yang boleh diterjemahkan sebagai "Sistem alam melalui tiga kerajaan alam, menurut kelas, order, genus dan spesies, dengan sifat generik, perbezaan khusus, sinonim, (dan) tempat". Buku ini menjadi sangat penting dalam bidang taksonomi, dengan edisi kesepuluhnya dikira sebagai titik permulaan tatanama zoologi.

## Keterangan

Linnaeus menerbitkan *Systema Naturae* pada 1735 ketika beliau tinggal di Belanda. Sebagai kelaziman kajian ilmiah pada masa itu, buku ini diterbitkan dalam bahasa Latin. Dalam buku ini, beliau menguraikan ideanya berkenaan pengelasan hierarki alam sekitar, dengan membahagikannya kepada alam haiwan (*Regnum animale*), alam tumbuhan (*Regnum vegetabile*) dan "alam mineral" (*Regnum lappideum*).

Pengelasan alam tumbuhan dalam buku ini tidak dilakukan secara alami, dan hanya berdasarkan kemudahan. Pengelasan ini dibuat mengikuti sistem seksual Linnaeus baharu, di mana spesies dengan jumlah stamen yang sama dimasukkan ke dalam kelompok yang sama. Linneaus percaya bahawa beliau sedang mengelaskan ciptaan Tuhan, dan oleh itu, tidak berusaha menguraikan hubungan-hubungan evolusi. Pengelasan haiwan dibuat secara lebih alami. Misalnya, manusia untuk pertama kalinya dikelompokkan bersama-sama dengan primat lain.

Dengan masyhurnya karya ini, Linnaeus terus menerbitkannya kembali sambil memluaskan edisinya, daripada hanya 11 muka surat pada edisi pertama (1735) menjadi kira-kira 1,300 muka surat pada edisi terakhirnya (edisi ke-13, 1770). Selain itu, sementara karya ini berkembang, perubahan dilakukan: edisi ke-10 yang terbit pada 1758, beliau memindahkan ikan paus daripada kelompok ikan kelompok mamalia. Dalam edisi sama, beliau memperkenalkan nama dua bahagian (lihat binomial) bagi haiwan, sesuatu yang telah dilakukan bagi tumbuhan (lihat nama biner) dalam penerbitan *Species Plantarum* tahun 1753.

## Rujukan

## Pautan luar

* (Inggeris) Linné on line
* (Inggeris) Edisi ke-12 (dalam tiga jilid) di gallica
# Antoine Laurent de Jussieu

| Antoine Laurent de Jussieu |
| --- |
|  |
| Kelahiran | (1748-04-12)12 April 1748 Lyon, Perancis |
| Meninggal dunia | 17 September 1836(1836-09-17) (umur 88) Paris |
| Warganegara | Perancis |
| Terkenal kerana | Klasifikasi tumbuhan berbunga |
| **Kerjaya saintifik** |
| Bidang | Botani |
| Institusi | Jardin des Plantes, Muséum national d'histoire naturelle |
| Pengaruh | Linnaeus, Michel Adanson, Joseph Gärtner |
| Dipengaruhi oleh | Robert Brown, Georges Cuvier, A. P. de Candolle |
| Author abbrev. (botany) | Juss. |
|  |
|  |
| Anak-anak | * Adrien-Henri de Jussieu (anak)
 |
| Saudara | * Antoine de Jussieu (bapa saudara)
* Bernard de Jussieu (bapa saudara)
* Joseph de Jussieu (bapa saudara)
 |
|  |
| Tandatangan |
|  |

**Antoine Laurent de Jussieu** (12 April 1748 - 17 September 1836) ialah seorang ahli botani Perancis, terkenal sebagai orang pertama yang menerbitkan klasifikasi semulajadi tanaman berbunga; banyak dari sistemnya tetap digunakan sehingga kini. Klasifikasinya berdasarkan pada karya diperpanjang tidak diterbitkan oleh bapa saudaranya, ahli botani Bernard de Jussieu.

Pada 1784 beliau diangkat ke Suruhanjaya Kerajaan oleh Louis XVI, sebagai salah seorang daripada lima pesuruhjaya untuk menyelidiki magnetisme haiwan, menerbitkan pendapat berbeza dari majoriti, menyarankan penyelidikan lebih lanjut diperlukan.

Penerbitan Genera plantarum Jussieu pada tahun 1789 dengan pantas diikuti oleh Revolusi Perancis (1789-1799). Jussieu menganut prinsip-prinsip revolusioner dan diangkat ke kedudukan di pemerintah bandar Paris, di mana beliau memiliki tugas mengelola semua hospital. Dengan penggulingan monarki, Jardin du Roi bertukar nama menjadi Jardin des plantes, dan Jussieu berperanan penting dalam menyusun semula Jardin sebagai Muséum national d'histoire naturelle pada tahun 1790, di mana beliau menjadi profesor botani, memegang kerusi di Botanique la kampanye. Beliau juga ialah pengarah muzium 1794-1795, dan sekali lagi dari 1798-1800.

## Rujukan

## Pautan luar

* List of publications at Biodiversity Heritage Library

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | **Wikisource** mempunyai karya asli yang dikarang oleh atau mengenai: Antoine Laurent de Jussieu |
# Invertebrata

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

*Invertebrata*

**Invertebrata** (Jawi: ‏اينۏرتبراتا‎‎) ialah nama kumpulan haiwan yang tidak mempunyai tulang belakang (*vertebrata*). Nama kumpulan ini dijejak kepada perkataan bahasa Latin iaitu *vertebra* yang bermaksud ruas tulang belakang dan *in-* yang bermaksud "tanpa".

## Filum dan contoh biasa

Fosil batu karang *Cladocora* dari *Pliocene* di Cyprus
* Acanthocephala
* Acoelomorpha
* Annelida – cacing bersegmen (cacing tanah, lintah, *polychaete*)
* Artropoda – serangga, araknid, lipan, krustasea
* Brachiopoda
* Bryozoa
* Chaetognatha
* Cnidaria – ubur-ubur, batu karang, buran, hidra
* Ctenophora – ampai bulat
* Cycliophora
* Echinodermata – tapak sulaiman, landak laut
* Entoprocta
* Gastrotricha
* Gnathostomulida
* Hemichordata
* Kinorhyncha
* Loricifera
* Micrognathozoa
* Moluska – sotong, siput, dwicangkerang
* Nematoda – cacing bulat
* Nemertea – cacing reben
* Onychophora
* Phoronida
* Platyhelminthes
* Porifera – bunga karang
* Priapulida
* Rotifera
* Sipuncula
* Tardigrada
* Xenoturbellida

## Lihat juga

* Vertebrata

## Rujukan
# Theophrastus

Patung Theophrastus
*Historia plantarum*, 1549
**Theophrastus** (Bahasa Yunani **Θεόφραστος**, lahir 370 SM — mati 285 SM), adalah seorang ahli falsafah Yunani purba. Beliau merupakan penerus Aristotles di sekolah Peripatetik, dan ia sendiri berasal dari Eressos di Pulau Lesbos. Kisah hidup dan biografinya diceritakan dalam *Lives of the Philosophers* (Hidup Ahli Falsafah) *karangan Diogenes Laertius. Nama depannya adalah **Tyrtamus**, namun kemudian beliau dipanggil dengan nama "Theosprastos", yang diberikan oleh Aristotles kepadanya. Menurut beberapa sumber, nama ayahnya adalah Messapus, yang berkahwin dengan Argiope dan juga ayah dari Cecyron, tapi masih belum dipastikan.*

Beliau pertama kali mempelajari falsafah dari Leucippus atau Alcippus di Lesbos. Setelah itu, beliau pergi ke Athena, dan menjadi anggota kelompok Plato. Setelah meninggalnya Plato, Theophrastus mengikuti Aristotles, dan menemaninya ke Stagira. Di sana, beliau berkawan rapat dengan Callisthenes, yang kemudian belajar bersama-sama Alexander Agung.

Aristotles menjadikannya sebagai wali dari anak-anaknya, serta mewariskan perpustakaan dan karya-karya aslinya pada Theophrastus dan mengangkatnya sebagai warisnya di Lyceum (sekolah Yunani). Eudemus dari Rhodes juga menginginkan jawatan tersebut, dan Aristoxenus disebutkan marah atas pilihan Aristoteles. Dalam pimpinannya sekolah tersebut menjadi sangat maju, menurut Diogenes, jumlah siswa pernah mencapai 2000. Menander merupakan salah satu muridnya. Theosprastus sangat terkenal pada zamannya, ia dihormati oleh Philip II, Cassander dan Ptolemy.

Theophrastus memimpin sekolah Peripatetic selama 35 tahun, dan meninggal pada umur 85, menurut Diogenes. Kononnya beliau berkata "Kita meninggal ketika kita baru mula hidup." Ia lalu dikebumikan secara besar-besaran, dan "seluruh rakyat Athena, amat menghormatinya, menghantarnya ke kuburnya" (Diogenes Laertius).

## Rujukan

## Bacaan

* Encyclopædia Britannica Edisi Kesebelas, yang kini berada dalam domain umum
* Sir Arthur F. Hort, *Theophrastus: Enquiry into Plants* Loeb Classical Library, 2 vols. 1916 etc.
* (Inggeris) Theophrastus "On Stones" Introduction, Greek text, Commentary, E. Caley, J. Richards, Ohio State University.

## Lihat juga
# Thomas Aquinas

*Super Physicam Aristotelis*, 1595
**Tommaso d'Aquino** (1225 - 7 Mac 1274), juga dikenali sebagai **Thomas Aquinas**, ialah rahib Dominikan Itali dan paderi Katolik yang merupakan seorang ahli falsafah, ahli teologi dan ahli undang-undang yang amat berpengaruh dalam tradisi kecendekiawanan (*scholasticisme*).

## Ringkasan hidup

Beliau juga dikenali sebagai "Doktor Angelicus" dan "Doktor Communis". Beliau dikatakan sebagai sarjana undang-undang Barat zaman pertengahan dan ahli agama paling berpengaruh. Nama "Aquinas" menunjukkan asal-usul nenek moyang beliau dari daerah Aquino (sekarang wilayah Lazio), kawasan di mana keluarganya memegang tanah sehingga 1137.

Beliau mengkaji falsafah dan teologi dan mendapat pendidikan awal di biara Benedictine di Monte Cassino. Aquinas menghadiri Universiti Naples, dan mendapat nama jolokan "lembu bodoh" kerana tingkah lakunya yang perlahan, meskipun beliau seorang yang berbakat dalam retorik, logik dan sains semula jadi. Menjelang 1240, beliau tertarik dengan kehidupan agama dan memutuskan untuk menjadi rahib Dominikan.

Aquinas merupakan seorang ahli teologi yang mengutarakan Hujah Kosmologi. Bukunya yang paling terkenal ialah *Summa Theologica* dan *Summa Contra Gentiles*. Beliau terkenal dengan hasil kerja dalam undang-undang Semula Jadi iaitu kepercayaan bahawa 'undang-undang semula jadi' diperoleh disebabkan menjadi manusia. Contoh undang-undang ini ialah hak asasi manusia. Beliau turut merupakan pelopor kepada aliran Thomisme yang menghujahkan bahawa taakulan itu wujud di sisi Tuhan.

Thomas Aquinas dipandang sebagai salah satu filsuf dan ahli teologi terbesar dalam Gereja Katolik Rom. Paus Benedictus XV menyatakan: "mazhab (Dominikan) ini ... memperoleh kemasyhuran baru ketika Gereja menyatakan ajaran Thomas sebagai ajaran Gereja sendiri dan sang Doktor, yang dihormati dengan pujian-pujian khusus dari para Paus, [adalah] guru dan pelindung sekolah-sekolah Katolik." Anthony Kenny turut melihat beliau sebagai "salah satu daripada filsuf terhebat dalam dunia Barat".

## Rujukan

## Pautan luar

* (Inggeris) *St. Thomas Aquinas* - oleh Daniel Kennedy dalam *Catholic Encyclopedia* (1912), di NewAdvent.org
* (Portugis) Instituto Teológico São Tomás de Aquino Diarkibkan 2011-03-20 di Wayback Machine

* Corpus Thomisticum – bibliografi penuh beliau
* Karya-karya oleh Saint Thomas Aquinas di Projek Gutenberg
* (Inggeris) Karya oleh atau tentang Thomas Aquinas di Internet Archive
* (Inggeris)  Karya oleh Thomas Aquinas di LibriVox (buku audio domain awam)
# Mahakarya

Hikayat Hang Tuah merupakan sebuah contoh mahakarya sastera Melayu
**Mahakarya** (bahasa Sanskrit*:* महाकार्य *mahākārya*) atau **karya agung** (bahasa Latin: magnum opus "karya besar") merujuk kepada ciptaan atau pengkaryaan yang telah diberikan sambutan kritis positif tinggi lagi-lagi membawa kepada nama si pengkarya melalui menjadi masyhur dan gemilang kehebatan pengkaryaan yang dihasilkan dari segi kepandaian atau daya kreatif, ketinggian mutu kerja atau ketekunan.

Pada asalnya, mahakarya merujuk kepada kerja yang dihasilkan oleh seorang pelatih atau pengembara yang bercita-cita untuk menjadi tukang mahir dalam sistem gencana Eropah lama. Kelayakan seseorang ini didasarkan kepada karya yang dihasilkannya sama ada dalam pertukangan besi atau emas, masakan, dan sebagainya. Karya yang mencapai tahap mutu yang diterima gencana ini akan menjadi bahan bukti kelayakannya serta disimpan sebagai contoh.

## Rujukan
# Brassicaceae

| Brassicaceae |
| --- |
|  |
| Winter cress, *Barbarea vulgaris* |
| Pengelasan saintifik  |
| Domain: | Eukaryota |
| Alam: | Plantae |
| *Klad*: | Trakeofit |
| *Klad*: | Eudikot |
| *Klad*: | Rosid |
| Order: | Brassicales |
| Keluarga: | Brassicaceae Burnett |
| Genera |
|
See list of Brassicaceae genera |

**Brassicaceae** atau (yang lebih lama) **Cruciferae** (/kruːˈsɪfəri/) ialah keluarga tumbuhan berbunga bersaiz sederhana dan berkepentingan ekonomi yang biasa dikenali sebagai **sawi**, **crucifers**, atau **keluarga kubis**. Kebanyakannya adalah tumbuhan herba, manakala sesetengahnya adalah pokok renek. Daunnya ringkas (walaupun kadang-kadang berlekuk dalam), tiada stipule, dan muncul secara berselang-seli pada batang atau dalam bentuk roset. Perbungaannya adalah terminal dan tiada bract. Bunga-bunganya mempunyai empat sepal bebas, empat petal bebas berganti-ganti, dua stamen pendek bebas dan empat stamen panjang bebas. Buahnya mempunyai biji dalam barisan, dipisahkan oleh dinding nipis (atau septum).

Keluarga ini mengandungi 372 genera dan 4,060 spesies yang diterima. Genera terbesar ialah *Draba* (440 spesies), *Erysimum* (261 spesies), *Lepidium* (234 spesies), *Cardamine* (233 spesies), dan *Alyssum* (207 spesies).

## Rujukan
# Jean-Baptiste Lamarck

Jean-Baptiste Lamarck
**Jean Baptisct Lamareck** (1 August 1744 – 18 December 1829), merupakan fenomena evolusi dalam perkembangan ilmu biologi. Adaptasi merupakan teorinya yang mengatakan bahawa setiap hidupan harus menyesuaikan diri dengan lingkungannya untuk dapat hidup dan wujud sepanjang masa. Tumbuhan kaktus yang hidup dengan tegar di sepanjang gurun Afrika merupakan hasil manisfestasi daripada proses adaptasi terhadap lingkungan gurun, demikian teori evolusi Lamarck yang luar biasa itu.
# Parafili

Dalam pokok filogenetik ini, kumpulan hijau adalah *parafiletik*; ia terdiri daripada nenek moyang yang sama (batang menegak hijau terendah) dan beberapa keturunannya, tetapi ia tidak termasuk kumpulan biru (kumpulan *monofiletik*) yang menyimpang daripada kumpulan hijau.
Dalam taksonomi, sesuatu kumpulan adalah **parafiletik** jika ia terdiri daripada moyang terakhir kumpulan dan kebanyakan keturunannya, tidak termasuk beberapa subkumpulan monofiletik. Kumpulan itu dikatakan parafiletik *berkenaan dengan* subkumpulan yang dikecualikan. Sebaliknya, kumpulan monofiletik (klade) termasuk nenek moyang yang sama dan *semua* keturunannya. Istilah ini biasanya digunakan dalam filogenetik (subbidang biologi) dan dalam model pokok linguistik sejarah. Kumpulan parafiletik dikenal pasti dengan gabungan sinapomorf dan simplesiomorf. Jika banyak subkumpulan hilang daripada kumpulan yang dinamakan, ia dikatakan *poliparafiletik*.

## Filogenetik

 Kladogram primata, menunjukkan **monofili** (simia, dalam warna kuning), **parafili** (prosimia, berwarna biru, termasuk tompok merah), dan **polifil** (primat aktif malam, kukang dan tarsier, berwarna merah).
### Dalam kladistik

Kumpulan yang merangkumi semua keturunan nenek moyang yang sama dikatakan *monofiletik*. Kumpulan parafiletik ialah kumpulan monofiletik dari mana satu atau lebih klad subsidiari (kumpulan monofiletik) dikecualikan untuk membentuk kumpulan berasingan. Ahli falsafah sains Marc Ereshefsky telah berhujah bahawa taksa parafiletik adalah hasil anagenesis dalam kumpulan atau kumpulan yang dikecualikan. Ahli kladistik tidak memberikan himpunan parafiletik status "kumpulan" atau menguatkan mereka dengan penjelasan, kerana mereka mewakili bukan peristiwa berevolusi.

Kumpulan dengan ciri-ciri pengenalpastiannya berkembang secara seiras dalam dua atau lebih keturunan adalah *polifiletik* (Greek πολύς [*polys*], "banyak"). Secara lebih luas, sebarang takson yang bukan parafiletik atau monofiletik boleh dipanggil polifiletik. Secara empirik, perbezaan antara kumpulan polifiletik dan kumpulan parafiletik agak kabur, kerana keadaan watak moyang yang sama adalah inferens, bukan pemerhatian.

Istilah ini telah dibangunkan semasa perbahasan 1960-an dan 1970-an yang mengiringi perkembangan kladistik.

Kumpulan paraphyletic dianggap bermasalah oleh ramai ahli taksonomi, kerana tidak mungkin untuk menghuarai tepat tentang hubungan filogenetik, ciri-ciri mereka dan kepupusan literal. Istilah yang berkaitan ialah kumpulan batang, kronospesies, kladogenesis tunas, anagenesis atau kumpulan 'gred'. Kumpulan parafiletik selalunya merupakan peninggalan daripada hipotesis lapuk hubungan filogenik dari sebelum kebangkitan kladistik.

## Linguistik

Konsep paraphyly juga telah digunakan dalam bidang linguistik sejarah, di mana kaedah kladistik telah menemui beberapa kegunaan dalam membandingkan bahasa. Sebagai contoh, bahasa Formosa membentuk kumpulan parafiletik bahasa Austronesia kerana ia terdiri daripada sembilan cabang keluarga Austronesia bukan Melayu-Polinesia dan terhad kepada pulau Taiwan.

## Rujukan
# Tatanama Zoologi Antarabangsa

**Tatanama Zoologi Antarabangsa** (bahasa Inggeris: *International Code of Zoological Nomenclature*, disingkat **ICZN**) ialah konvensyen yang diterima secara meluas dalam bidang zoologi yang mengatur penamaan saintifik formal organisma diperlakukan sebagai haiwan. Ia juga secara tidak formal dikenali sebagai **Kod ICZN**, untuk penerbitnya, International Commission on Zoological Nomenclature (yang berkongsi akronim "ICZN"). Peraturan tersebut pada dasarnya mengatur:

* Bagaimana nama dibentuk dengan betul dalam kerangka nomenklatur binominal
* Nama mana yang mesti digunakan sekiranya terdapat konflik nama
* Bagaimana sastera ilmiah mesti menyebut nama

## Rujukan

## Pautan luar

* ICZN website
* Current text of the code
* Code-1, Stoll et al. 1961
* Code-2, Stoll et al. 1964
* Code-3, Ride et al. 1985
* Code-4, Ride et al. 2000
* ZooBank: The World Register of Animal Names
* Proposed amendment of the International Code of Zoological Nomenclature to expand and refine methods of publication
# Monera

**Monera** atau **Moneran** adalah salah satu daripada pecahan Alam benda hidup yang terdapat di alam semesta ini. Moneran termasuk semua benda hidup yang mempunyai struktur sel prokaryotik. Di bawah sistem tiga-domain taksonomi diwujudkan pada 1991, organisma dahulunya dalam Monera telah dibahagikan kepada dua domain, Archaea dan Bakteria (dengan Eukaryote sebagai domain ketiga).

Alam moneran terdiri daripada sel tunggal iaitu bakteria dan alga yang berwarna biru-kehijauan. Sel ini dinamakan sianobakteria.

Sebelum ciptaan Moneran, keduanya dianggap sebagai division tumbuhan: Schizomyketes atau bakteria, termasuk kebanyakan prokaryotes dan dianggap sebagai fungi, dan Cyanophyta atau alga biru-kehijauan. Alga biru-kehijauan kini dianggap bakteria, biasanya dikenali sebagai cyanobakteria.

Pemetaan aturan DNA dan RNA menunjukkan bahawa terdapat dua kumpulan besar prokaryote, Bacteria dan Archaea, yang tidak mempunyai kaitan antara mereka selain kedua-duanya adalah eukaryote. Ia boleh dianggap sebagai subkingdom, tetapi kebanyakan skema baru menyingkir Monera dan menganggap keduanya sebagai alam berasingan.

## Ringkasan

| Linnaeus 1735 | Haeckel 1866 | Chatton 1925 | Copeland 1938 | Whittaker 1969 | Woese et al. 1990 | Cavalier-Smith 1998 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2 alam | 3 alam | 2 empayar | 4 alam | 5 alam | 3 domain | 6 alam |
| *(tidak diolah)* | Protista | Prokaryota | Monera | Monera | Bacteria | Bacteria |
| Archaea |
| Eukaryota | Protoctista | Protista | Eucarya | Protozoa |
| Chromista |
| Vegetabilia | Plantae | Plantae | Plantae | Plantae |
| Fungi | Fungi |
| Animalia | Animalia | Animalia | Animalia | Animalia |

## Rujukan
# Nukleus sel

Dalam bidang biologi, **nukleus** merupakan suatu bahagian yang terdapat di dalam sesebuah sel. Nukleus merupakan organel berbentuk sfera atau bujur dan dikelilingi oleh membran nukleus. Di dalamnya mengandungi nukleolus dan nekloplasma yang mengandungi kromosom. Fungsi nukleus ialah untuk mengawal sebarang aktiviti sel. Oleh itu, nukleus boleh dianggap sebagai pusat kawalan sel.

# Fungsi

Nukleus berfungsi untuk mengawal segala aktiviti sel. Selain itu, ia bertujuan untuk mengawal pertukaran bahan antara nukleus dan sitoplasma berlaku melalui liang-liang di membran nuklues. Nukleus juga mempunyai maklumat pewarisan padanya.

## Lihat juga

Bahagian lain di dalam sel:

* membran plasma
* dinding sel
* jalinan endoplasma
* ribosom
* mitokondrion
* jasad golgi
* vakuol
* kloroplas
* sitoplasma

| Organel sel |
| --- |
| Akrosom | Dinding sel | Membran sel | Kloroplas | Silium/Flagelum | Sentrosom | Sitoplasma | Retikulum endoplasma | Jasad / perkakas Golgi | Lisosom | Melanosom Mitokondrion | Miofibril | Nukleus | Parentesom | Peroksisom | Plastid | Ribosom | Vakuol | Vesikel |
# Prion

| Prion |
| --- |
|  |
| Keterangan |
| Jenis |  Senarai Patogen, protein, subviral agent (en) , self-propagating protein conformation (en)   |
| Kesan | Transmissible spongiform encephalopathy (en)   |
| Rawatan |
| Pengkhususan | Penyakit berjangkit |
| Sejarah penemuan |
| Masa | 1982  |
| sunting · sunting di WikidataLihat pendokumenan templat ini |

**Prion** ialah protein dengan keupayaan untuk menghantar bentuk mereka ke variasi normal protein yang sama. Mereka menyifatkan beberapa penyakit neurodegeneratif membawa maut dan transmissible pada manusia dan banyak haiwan lain. Tidak diketahui apa yang menyebabkan protein normal menjadi salah; struktur tiga dimensi yang tidak disyaki disyaki menyebarkan sifat berjangkit, meruntuhkan molekul protein berdekatan ke dalam bentuk yang sama. Perkataan *prion* berasal dari "zarah berjangkit proteinaceous". Peranan hipotesis protein sebagai agen berjangkit adalah berbeza dengan semua agen berjangkit lain seperti virus, bakteria, kulat dan parasit, yang semuanya mengandungi asid nukleat (DNA, RNA atau kedua-duanya).

## Rujukan

## Pautan luar

* *Deadly Feasts: The "Prion" Controversy and the Public's Health*, Richard Rhodes, 1998, Touchstone, ISBN 0684844257
* *The Pathological Protein: Mad Cow, Chronic Wasting, and Other Deadly Prion Diseases*, Phillip Yam, 2003, Springer, ISBN 0387955089
* *The Family That Couldn't Sleep* by D.T. Max. ISBN 978-0812972528. provides a history of prion diseases.
* *The Prion Protein* a special issue of the open-access journal Current Issues in Molecular Biology
* Aguzzi A, Baumann F, Bremer J (2008). "The prion's elusive reason for being". *Annual Review of Neuroscience*. **31**: 439–77. doi:10.1146/annurev.neuro.31.060407.125620. PMID 18558863.
* Brown P, Cervenakova L (2005). "A prion lexicon (out of control)". *The Lancet*. **365** (9454): 122. doi:10.1016/S0140-6736(05)17700-9. PMID 15639292.
* Kraus A, Groveman BR, Caughey B (2013). "Prions and the potential transmissibility of protein misfolding diseases". *Annual Review of Microbiology*. **67**: 543–64. doi:10.1146/annurev-micro-092412-155735. PMC 4784231. PMID 23808331.
# Asid nukleik

Rajah sistematik asid nukleik
**Asid nukleik** merupakan sejenis makromolekul yang terdiri daripada rantaian nukleotida. Dalam biokimia, molekul ini mampu membawa maklumat atau membentuk struktur dalam sel. Asid nukleik yang biasa termasuk asid deoksiribonukleik (DNA) dan asid ribonukleik (RNA). Asid nukleik terdapat dalam semua benda hidup, kerana mereka terkandung dalam segala sel. Asid nukleik juga terdapat di dalam virus.

RNA diterbitkan dari DNA dalam beberapa bentuk dan setiap bentuk RENA ini mempunyai tugasan yang tersendiri. RNA pengutus (mRNA) berfungsi membawa maklumat genetik dari DNA semasa sintesis protein. RNA pemindah (tRNA) pula membawa asid amino yang tepatan dengan maklumat genetik yang dibawa oleh mRNA. RNA ribosom (rRNA) pula menyediakan tapak bagi pertamtuam asid amino tadi untuk membentuk protein.

Asid nukleik terdiri dari rantaian makromolekul yang kecil yang dikenali sebagai nukleotida yang diikat oleh ikatan ikatan fosfodiester dimana DNA dan RNA hanya mempunyai empat jenis nukleotida yang berbeza.

Setiap nukleotida mengandungi struktur gula yang menjadi teras, kumpulan fosfat yang diikat pada gula oleh ikatan fosfoester dan struktur bes aromatik. Struktur bes ini pula dikelaskan kepada dua jenis iaitu purina, iaitu adenina (A) dan guanosina (G), manakala pirimidina pula mengandungi sitosina (C), dan tiamina (T); bagi RNA, tiamina ditukarkan kepada urasil (U). Di dalam rantaian asid nukleik, ATGC ini wujud secara berpasangan, di mana A berpasangan dengan T atau U, dan G pula berpasangan dengan C. Pasangan ini diikat dengan pembentukkan ikatan hidrogen.
# Prokariot

Anda diundang untuk menyunting di projek Wikimedia yang lain juga:
 Wikikamus ·  Wikibuku ·  Wikisumber ·  Wikipetik ·  *Wikilayar*  ·  *Wikiversiti*
 Wikidata ·  Wikifungsi ·  Wikispesies ·  Wikimedia Commons