Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pokok filogenetik

Pokok kehidupan yang terlerai tinggi dan dijana automatik, berdasarkan genom berjujuk lengkap.
**Pokok filogenetik** (juga **filogeni** atau **pokok evolusi** ) ialah gambar rajah bercabang atau pokok yang menunjukkan hubungan evolusi dalam kalangan pelbagai spesies biologi atau entiti lain berdasarkan persamaan dan perbezaan dalam ciri-ciri fizikal dan genetiknya. Kesemua hidupan di Bumi sebahagian daripada pokok filogenetik yang tunggal, menandakan keturunan bersama.

## Lihat juga

* Klad
* Kladistik
* Filogenetik pengiraan
* Biologi evolusi
* Taksonomi evolusi
* Penjajaran pokok umum
* Senarai perisian filogenetik
* Senarai perisian tampak pokok filogenetik
* PANDIT, pangkalan data biologi meliputi domain protein
* Kaedah perbandingan filogenetik
* Pangkat taksonomi

## Rujukan

## Bacaan lanjut

* Schuh, R. T. and A. V. Z. Brower. 2009. *Biological Systematics: principles and applications (2nd edn.)* ISBN 978-0-8014-4799-0
* Manuel Lima, *The Book of Trees: Visualizing Branches of Knowledge*, 2014, Princeton Architectural Press, New York.
* MEGA, a free software to draw phylogenetic trees.
* Gontier, N. 2011. "Depicting the Tree of Life: the Philosophical and Historical Roots of Evolutionary Tree Diagrams." Evolution, Education, Outreach 4: 515–538.

## Pautan luar

### Imej

* Human Y-Chromosome 2002 Phylogenetic Tree
* iTOL: Interactive Tree Of Life
* Phylogenetic Tree of Artificial Organisms Evolved on Computers
* Miyamoto and Goodman's Phylogram of Eutherian Mammals

### Umum

* An overview of different methods of tree visualization is available at Page, R. D. M. (2011). "Space, time, form: Viewing the Tree of Life". *Trends in Ecology & Evolution*. **27** (2): 113–120. doi:10.1016/j.tree.2011.12.002. PMID 22209094.
* OneZoom: Tree of Life – all living species as intuitive and zoomable fractal explorer (responsive design)
* Discover Life An interactive tree based on the U.S. National Science Foundation's Assembling the Tree of Life Project
* PhyloCode
* A Multiple Alignment of 139 Myosin Sequences and a Phylogenetic Tree
* Tree of Life Web Project
* Phylogenetic inferring on the T-REX server
* NCBI's Taxonomy Database
* ETE: A Python Environment for Tree Exploration This is a programming library to analyze, manipulate and visualize phylogenetic trees. Ref.
* A daily-updated tree of (sequenced) life Fang, H.; Oates, M. E.; Pethica, R. B.; Greenwood, J. M.; Sardar, A. J.; Rackham, O. J. L.; Donoghue, P. C. J.; Stamatakis, A.; De Lima Morais, D. A.; Gough, J. (2013). "A daily-updated tree of (sequenced) life as a reference for genome research". *Scientific Reports*. **3**: 2015. Bibcode:2013NatSR...3E2015F. doi:10.1038/srep02015. PMC 6504836. PMID 23778980.
# Zaman Penjelajahan

Gambaran angkatan Portugis pimpinan Vasco da Gama menjejakkan kaki di Kolkata pada 20 Mei 1498 (*Vasco da Gama na chegada à Índia*, 1880)
**Zaman Penemuan** atau **Zaman Penjelajahan** merujuk kepada zaman yang bermula pada kurun ke-15 bila mana bangsa Eropah mula menjelajah dunia melalui lautan untuk mencari rakan dagang dan barang perdagangan. Barang perdagangan bernilai yang dicari termasuk emas, perak dan rempah ratus. Bangsa Eropah Barat menggunakan teknologi pelayaran kapal untuk mencari jalan perdagangan ke Asia untuk rempah yang bernilai yang pada masa itu dimonopoli oleh kuasa-kuasa besar di rantau Mediterranean.

## Pendorong

### Perkembangan teknologi

### Persaingan politik

## Kawasan dan benua yang diteroka

## Kesan dampak

Pertembungan antara kedua-dua dunia Lama dan Baru menyebabkan berlakunya suatu pertukaran hebat dari segi barangan dan tanaman yang tidak pernah ada dan diketahui antara benua-benua ini, benua-benua Amerika mendapat kopi, sitrus dan gandum serta haiwan-haiwan unik seperti babi, ayam dan kuda; benua-benua Eropah dan Asia pula diperkenalkan kepada tomato, kentang, jagung. Pertukaran hebat ini segera terdorong daripada tibanya Christopher Columbus di rantau Caribbean pada 1492 lalu dikenali sebagai Pertukaran Columbus.

### Terhadap bangsa-bangsa peneroka

### Terhadap bangsa-bangsa diteroka

AdKetibaan orang-orang dunia Lama ke benua-benua yang baharu diketahui secara tidak langsung menyebabkan pengurangan drastik melalui tersebarnya penyakit-penyakit berjangkit seperti cacar yang tidak mampu dilali sendiri oleh kaum-kaum peribumi benua-benua ini sehingga membawa maut.

Hubungan yang diwujudkan antara kerajaan-kerajaan Afrika dengan Eropah menguatkan lanjut keadaan perhambaan sedia ada di benua tersebut - jutaan orang yang ditawan berikutan peperangan sesama puak mahupun diculik akan dijualkan kepada para pedagang hamba yang berurusan dengan kuasa-kuasa Eropah yang mengehendakkan tenaga buruh dalam peluasan kuasa mereka. Orang-orang diperhambakan ini dibawa dalam pelayaran-pelayaran yang membawa mereka merentasi lautan Atlantik - perdagangan besar ini mengesan dengan keberadaan jutaan orang berkulit hitam yang berpendudukan di benua-benua ini termasuk di Amerika Syarikat, Caribbean dan Brazil.

## Lihat juga

* Dunia Baru
* Pertukaran Columbus

## Rujukan

## Bacaan lanjut
# Empayar Inka

Perkembangan Empayar Inca
**Empayar Inca** (atau **Empayar Inka**) adalah sebuah empayar yang terletak di negara yang kini dikenali dengan Peru dan Ecuador dari tahun 1438 sehingga tahun 1533. Inka disebut sebagai peradaban "pra-Columbus, ertinya sebuah kerajaan yang sudah wujud sebelum kedatangan Christopher Columbus lagi. Selama tempoh kerajaan tersebut, Inka menguasai sebagian besar wilayah Amerika Selatan bahagian barat yang berpusat di Pergunungan Andes hingga 1533, ketika waktu pemerintahan bangsa Sepanyol, pihak kolonial penjajah Sepanyol telah menyerbu negeri itu. Atahualpa yang merupakan Raja Inka (Sapa Inka) terakhir, tewas terbunuh oleh penjelajah Sepanyol yang bernama Francisco Pizarro, yang juga menandai awal masa berkuasanya kerajaan Sepanyol di kawasan tersebut.

Kerajaan Inka terdiri daripada empat *suyu* (kawasan atau wilayah). Bahasa rasmi kerajaan itu adalah bahasa Kecua, walaupun ada sekitar 700 bahasa tempatan yang digunakan. Suku Inka melakukan pemujaan atas dewa-dewa, dengan Inti sebagai dewa matahari sekaligus dianggap sebagai dewa yang paling besar.

Ibu negaranya terletak di Cuzco, atau disebut juga Qosqo, di selatan Peru kini.

## Pautan luar

* Inca Land oleh Hiram Bingham (diterbitkan 1912-1922)
* Tupac Amaru, the Life, Times, and Execution of the Last Inca.
* Inca Artifacts, Peru, and Machu Picchu film 360 derajad mengenai artefak Inka dan pemandangan Peru.
* Peradaban Inka dan peradaban kuno lainnya oleh Genry Joil.
* Inca stone cutting techniques: terori bagaimana dinding-dinding Inka berdiri begitu kokoh.
* Ancient Civilizations - Inca Tempat penelitian besar buat anak.
# Orang Navajo

Navajo
Diné, Naabeehó| Potret orang Navajo |
| Kawasan ramai penduduk |
|  United States ( Bangsa Navajo,  Arizona,  New Mexico,  Utah) |
| Bahasa |
| Navajo, Inggeris |
| Agama |
| Tradisional, Kristian, Gereja Orang Asli Amerika, lain-lain |
| Kumpulan etnik berkaitan |
| Orang Apache (Athabaska Selatan)  |

Orang **Navajo** (Bahasa Navajo: [*Diné*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) atau *Naabeehó*) di Amerika Syarikat Barat Daya meruapakan suku diiktiraf oleh persekutuan yang terbesar di Amerika Syarikat dengan ahli suku seramai 300,048 orang.

## Rujukan

Templat:Bangsa Navajo
Templat:Orang Asli Arizona
# Cusco

Gereja La Compañia di Plaza de Armas, Cusco
**Cusco** (disebut juga **Cuzco**, **Qosqo**, atau **Qusqu**) merupakan bandar di bahagian tenggara Peru, di dekat lembah Urubamba di pergunungan Andes. Bandar ini merupakan ibu kota dari *departemento* Cusco dan juga Negeri Cusco. Cusco memiliki jumlah penduduk sekitar 300,000 orang (sekitar 2002) dan terletak pada ketinggian 3,500 meter di atas permukaan laut. Bandar ini merupakan ibu kota kerajaan Inca dan pada tahun 2006 dinyatakan sebagai tempat yang memiliki tingkat radiasi ultraungu (UV) tertinggi di bumi.

## Pautan luar

* (Sepanyol) Cusco Province Municipal Council
* (Inggeris) Inca trails to Machu Picchu
* (Sepanyol) Football Club of Cusco
* (Inggeris) Tour Inca trail to Machu Picchu Diarkibkan 2006-07-17 di Wayback Machine
* (Sepanyol) Infocusco - news, info, photo gallery and forums
* (Inggeris) Cuzco News Diarkibkan 2006-01-11 di Wayback Machine
* (Sepanyol) All Cusco - Cuzco Magazine, maps, photo gallery and Travel Agency Diarkibkan 2006-10-18 di Wayback Machine
* (Inggeris) Cuzco travel guide, presentation of attractions
* (Inggeris) Inca Trail, Tour Agency, Manu, Travel AgencyCusco Cuzco

Templat:Tunas-Amerika-Selatan
# Biologi perkembangan

**Biologi perkembangan** ialah kajian proses di mana haiwan dan tumbuhan berkembang. Biologi perkembangan juga mencakupi biologi penjanaan semula, pembiakan aseks, metamorfosis, dan pertumbuhan dan perbezaan sel tunjang dalam organisma dewasa.

## Pautan luar

* Society for Developmental Biology
* Collaborative resources
* Developmental Biology - 10th edition
* Essential Developmental Biology 3rd edition
# Biologi sel

Memahami sel-sel dari segi komponen-komponen molekulnya.
**Biologi sel** (atau **sitologi** yang berasal daripada bahasa Greek, *kytos*, iaitu "bekas") ialah satu bidang akademik yang mengkaji sel. Kajian ini yang dilaksanakan pada tahap mikroskop dan molekul, termasuk sifat fisiologi, struktur, organel terkandung, interaksi dengan persekitaran, kitaran hidup, pembahagian, dan kematian. Penyelidikan biologi sel merangkumi kedua-dua organisma sel tunggal seperti bakteria, dan sel-sel yang khusus dalam organisma sel berbilang, seperti manusia.

Memahami kandungan sel dan bagaimana sel bertindak adalah asas untuk semua sains biologi. Menyedari persamaan dan perbezaan antara jenis-jenis sel adalah amat penting disebabkan ini membekalkan tema penyatuan yang membenarkan prinsip-prinsip yang dibelajar daripada kajian sejenis sel untuk ditentuluarkan dan dibuat lebih umum untuk jenis-jenis sel yang lain. Penyelidikan biologi sel amat berkait dengan bidang genetik, biokimia, biologi molekul, dan biologi perkembangan.

## Lihat juga

* Gangguan sel
* Terbitan biologi sel yang penting
* Institut Biologi Molekul dan Sel
* Persatuan Biologi Sel Amerika

### Buku teks biologi sel dalam talian

* *Biologi Molekul untuk Sel*, edisi keempat yang disunting oleh Bruce Alberts (2002), dan diterbitkan oleh Sains Garland.
* *Biologi Sel Molekul*, edisi keempat yang disunting oleh Harvey Lodish (2000), dan diterbitkan oleh Syarikat W. H. Freeman.
* *Sel - Pendekatan Molekul*, edisi kedua oleh Geoffrey M. Cooper (2000) yang diterbitkan oleh Sinauer Associates.
* Biologi Sel Hiperteks MIT

## Pautan luar

* Persatuan Biologi Sel Amerika
* Persatuan Biologi Sel British Diarkibkan 2007-10-09 di Wayback Machine
* Biologi Sel BMC Diarkibkan 2015-10-17 di Wayback Machine – jurnal percuma dalam talian
* Jurnal Biologi Sel – terbitan lama boleh dicapai dengan percuma
* Jurnal Sains Sel Diarkibkan 2010-04-16 di Wayback Machine – terbitan lama boleh dicapai dengan percuma
* Biologi Sel – Sekolah dan Universiti – grafik
* Berita Biologi Sel
* Imunohistokimia – Pengacukan In Situ
* Laman web untuk jurnal *Nature Reviews Molecular Cell Biology*
* Perpustakaan Maya untuk Biokimia dan Sel Biologi
* Biologi Sel & Perkembangan, Vanderbilt

*Rencana ini mengandungi bahan-bahan daripada* Buku Teks Peringkat Permulaan Sains *yang diterbitkan oleh Pusat Maklumat Bioteknologi Nasional (NCBI). Sebagai terbitan kerajaan Amerika Syarikat, buku ini berada dalam domain awam.*
# Imunologi

Imej MRSA yang ditelan oleh neutrofil.
**Imunologi** merupakan satu cabang biologi yang meliputi kajian berkenaan sistem imun dalam setiap organisma. Imunologi mempunyai banyak aplikasi dalam bidang-bidang perubatan, khususnya dalam bidang-bidang seperti pemindahan organ, reumatologi dan bakteriologi.

Secara umumnya, kebanyakan daripada komponen dalam sistem imun berada dalam tahap sel dan tidak tertakluk terhadap sesuatu organ yang khusus, tetapi meliputi pelbagai jenis tisu dalam seluruh badan.

## Rujukan

## Pautan luar

* Kategori berkaitan Immunology di Wikimedia Commons