Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tikus rumah

| Tikus rumah |
| --- |
|  |
| *Rattus rattus* |
| Status pemuliharaan |
|  Kurang membimbangkan  (IUCN 3.1) |
| Pengelasan saintifik |
| Alam: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Kelas: | Mamalia |
| Order: | Rodentia |
| Keluarga: | Muridae |
| Genus: | *Rattus* |
| Spesies: | R. rattus |
| Nama binomial |
| Rattus rattus (Linnaeus, 1758) |

**Tikus rumah** (Jawi: تيکوس رومه) atau **tikus hitam** (bahasa Inggeris: **black rat**), nama saintifiknya (*Rattus rattus*) ialah rodensia biasa berekor panjang dalam genus *Rattus* (tikus) dalam subkeluarga *Murinae*. Spesis ini berasal dari kawasan tropika Asia dan tersebar melalui Timur Dekat di zaman Rom Kuno sebelum sampai ke Eropah pada abad pertama dan tersebar dengan orang Eropah ke seluruh dunia.

## Rujukan

* *Senarai Semak Spesies Fauna > Mamalia* di Perhilitan
* "Rattus rattus". *Senarai Merah Spesies Terancam IUCN*. **1996**. 1996. Unknown parameter `|downloaded=` ignored (bantuan); Unknown parameter `|assessors=` ignored (bantuan){{cite iucn}}: error: malformed |id= identifier (help)no identifier
* "Rattus rattus". Integrated Taxonomic Information System. Dicapai pada 18 Mac 2006.

## Pautan luar

* ARKive Diarkibkan 2008-04-30 di Wayback Machine (foto serta video)
# Tikus bandar

Tikus mondok
**Tikus bandar** (*Rattus norvegicus*) adalah salah satu tikus yang paling biasa dan dikenali.

Antara tikus terbesar, tikus mondok berwarna perang atau kelabu dengan badan sehingga 25 cm (10 in) panjang, dan panjang ekor yang sama; purata berat tikus mondok jantan ialah 350 g (12 oz) dan betina ialah 250 g (9 oz). Mungkin berasal dari utara China, rodensia ini telah tersebar ke seluruh benua, kecuali Antartika, dan tikus dominan di Eropah dan banyak tempat di Amerika Utara— menjadikannya mamalia yag paling berjaya di planet ini selepas manusia. Tikus mondok biasanya tinggal di mana manusia tinggal, biasanya di kawasan bandar.

## Rujukan

## Pautan luar

* (Inggeris) Kelakuan tikus dan biologi Halaman set terperinci oleh ahli biologi Anne Hanson.
# Asal tempatan (ekologi)

**Asal tempatan (ekologi)** merujuk kepada status sesuatu spesies yang wujud secara semula jadi dalam sesuatu kawasan atau ekosistem tanpa campur tangan manusia. Dalam bidang biogeografi, sesuatu spesies dianggap **asli** atau **natif** apabila kehadirannya di kawasan tersebut adalah hasil daripada proses semula jadi seperti evolusi dan penyebaran semula jadi.

Setiap organisma liar mempunyai julat taburan semula jadi yang dikenali sebagai *kawasan asli*. Spesies yang berada di luar kawasan ini biasanya diperkenalkan oleh aktiviti manusia dan dikenali sebagai spesies diperkenalkan atau spesies asing.

## Definisi dan konsep

Dalam konteks ekologi, spesies asal tempatan dibezakan daripada spesies bukan asli melalui cara kehadirannya di sesuatu lokasi. Spesies asli muncul melalui mekanisme semula jadi seperti penyebaran melalui angin, air, atau migrasi haiwan, manakala spesies bukan asli diperkenalkan secara langsung atau tidak langsung oleh manusia.

Konsep ini penting dalam memahami struktur dan kestabilan ekosistem kerana spesies asli biasanya mempunyai hubungan ekologi yang kompleks dengan persekitarannya, termasuk interaksi dengan rantai makanan, pendebungaan, dan kitaran nutrien.

## Perbezaan dengan spesies diperkenalkan

Spesies diperkenalkan (atau *non-native species*) ialah organisma yang dibawa ke sesuatu kawasan di luar julat asalnya melalui aktiviti manusia, sama ada secara sengaja atau tidak sengaja. Dalam sesetengah kes, spesies ini boleh menjadi spesies invasif yang mengganggu keseimbangan ekosistem tempatan.

Kajian biologi menunjukkan bahawa spesies diperkenalkan boleh memberi kesan besar terhadap komuniti biotik, termasuk mengubah struktur populasi dan fungsi ekosistem.

## Hubungan dengan endemisme

Spesies asal tempatan tidak semestinya endemik. Spesies endemik ialah spesies yang hanya ditemui di satu kawasan geografi tertentu dan tidak wujud secara semula jadi di tempat lain.

Sebaliknya, spesies asal tempatan boleh mempunyai julat taburan yang lebih luas dan ditemui di beberapa kawasan yang berbeza selagi kehadirannya adalah melalui proses semula jadi.

Istilah *endemik* dan *asli* juga tidak semestinya menunjukkan bahawa sesuatu spesies berevolusi di lokasi tersebut, kerana spesies boleh berpindah secara semula jadi dari kawasan lain dalam tempoh masa geologi.

## Kepentingan dalam ekologi

Spesies asal tempatan memainkan peranan penting dalam mengekalkan kestabilan dan daya tahan ekosistem. Antara kepentingannya ialah:

* Membentuk asas keanekaragaman hayati tempatan
* Menyokong rangkaian makanan dan interaksi biotik
* Menyumbang kepada keseimbangan ekologi dan fungsi semula jadi
* Membantu dalam usaha pemuliharaan dan pengurusan habitat

Spesies ini biasanya lebih sesuai dengan keadaan persekitaran tempatan kerana telah menyesuaikan diri sepanjang tempoh evolusi yang panjang.

## Lihat juga

* Biogeografi
* Ekologi
* Habitat
* Spesies invasif

## Rujukan
# Tengkorak

Tengkorak manusia (hadapan)
Tengkorak manusia (sisi)
**Tengkorak** (Jawi: ‏تڠکورق‎‎) ialah sejenis struktur bertulang yang boleh didapati pada manusia dan banyak haiwan. Hidupan yang mempunyai tengkorak dpanggil kraniat. Tengkorak berfungsi sebagai rangka untuk kepala. Ia mengampu struktur muka dan melindungi kepala dari kecederaan. Tengkorak terdiri dari dua tulang: kranium dan mandibel.

* Tengkorak badak air
* Tengkorak Tyrannosaurus
* Tengkorak kucing
* Tengkorak coypu, rodent biasa
* Tengkorak anjing buldog
* Tengkorak gerbil

## Pautan luar

* Animal Skull Collection (Over 300 animal skull images compiled by U.S. high-school teacher)
* Site with pictures of various animal skulls (commercial supplier)
* Skull terminology site by Texas A&M
* Anatomy of cranial cavity.
* Dept of Anth Skull Module Diarkibkan 2018-04-30 di Wayback Machine
* Skull Anatomy Tutorial. Diarkibkan 2017-07-02 di Wayback Machine
* Diamond Studded Skull
# Pahat

Pahat kayu yang diperbuat daripada besi keluli.
**Pahat** ialah sejenis alat bermata pisau dihujungnya yang digunakan untuk mengukir atau memotong bahan keras dengan tangan seperti kayu, batu, atau logam dengan tempaan tukul atau kuasa mekanikal. Pemegang dan bilah sesetengah jenis pahat ini diperbuat daripada logam atau kayu dengan tepi yang tajam di hujungnya.

Perbuatan memahat melibatkan mengenakan kuasa yang kuat ke atas pahat mengenai bahan untuk memotong bahan tersebut, barangkalinya dengan menggunakan tangan atau tukul. Dalam kegunaan industri, pelantak hidraulik atau pemberat digunakan untuk menolak pahat ke arah bahan.

Terdapat juga satu jenis alat ini dipanggil pahat kuku yang berfungsi menakuk potongan-potongan kecil dari bahan yang diukir—terutamanya dalam proses pertukangan kayu serta pembuatan patung. Pahat kuku biasanya menghasilkan takuk mencekung yang berpunca daripada permukaan matanya yang berbentuk U.

## Rujukan

## Bibliografi

* Reader's Digest Book of Skills & Tools ISBN 0-89577-469-00-89577-469-0
# Gigi geraham

| Geraham |
| --- |
| Sebatang gigi bongsu yang tercabut. |
| Gigi kekal di sebelah kanan rahang bawah. |
| Butiran |
| Arteri | Arteri gusi superior posterior |
| Pengenalpastian |
| nama bahasa Latin | *dentes molares* |
| MeSH | D008963 |
| TA | A05.1.03.007 |
| FMA | FMA:55638 |
| Terminologi anatomi |

**Gigi geraham** atau **molar** ialah jenis gigi yang paling belakang dan paling rumit dalam kebanyakan mamalia.

Manusia dewasa ada 12 batang gigi geraham, terbahagi dalam empat kumpulan bertiga di belakang mulut. Gigi geraham yang ketiga dan paling belakang dalam setiap kumpulan ialah gigi bongsu yang tumbuh menembusi permukaan gusi sekitar usia 20 tahun.

## Pautan luar

* Gambaran morfologi dan terminologi gigi geraham
* The Diversity of Cheek Teeth Diarkibkan 2008-05-17 di Wayback Machine.
# Rahang

Rahang bawah manusia terlihat dari kiri.
**Rahang** (Jawi: ‏راهڠ‎‎) ialah mana-mana struktur bersendi yang boleh menentang di laluan masuk mulut, biasanya digunakan untuk mencengkam dan memanipulasi makanan. Istilah *rahang* digunakan meluas terhadap seluruh struktur yang membentuk kekubah mulut dan khas untuk membuka dan menutupnya dan merupakan sebahagian daripada pelan badan bagi kebanyakan haiwan.

## Lihat juga

* Gigi

## Rujukan

## Pautan luar

* Ikan Prasejarah Mempunyai Rahang Paling Berkuasa
* Jaw dalam Tajuk Subjek Perubatan (MeSH) di Perpustakaan Perubatan Negara AS
# Koypu

| Coypu Julat zaman:  |
| --- |
|  |
| Status pemuliharaan |
|  Kurang membimbangkan  (IUCN 3.1) |
| Pengelasan saintifik |
| Alam: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Order: | Rodentia |
| Genus: | Myocastor |
| Spesies: | coypus |
|  |
| Coypu range; native in red, introduced in pink |

**Koypu** (dari bahasa Mapuche, Sepanyol: *coipú*; bahasa Inggeris: nutria) atau nama saintifikya Myocastor coypus ialah sejenis rodensia herbivor besar dalam keluarga Echimyidae yang bertaburan asal di Amerika Selatan.

Ia dahulunya diperkenalkan ke banyak benua lain seperti Amerika Utara dan Eropah untuk diusahakan mendapatkan bulunya, namun perebakan ia merosakkan kawasan-kawasan sekitar kerana tabiat pendudukan ia menjadikan ia suatu spesies ceroboh.

## Taksonomi

Ia dahulunya digolong sebagai satu-satunya spesies anggota keluarga Myocastoridae sebelum dipindahkan dalam keluarga Echimyidae

Sebanyak empat subspesies yang umumnya dikenali:

* *M. c. bonariensis* : utara Argentina, Bolivia, Paraguay, Uruguay, selatan Brazil (RS, SC, PR, dan SP)
* *M. c. coypus*: Chile tengah, Bolivia
* *M. c. melanops*: Pulau Chiloé
* *M. c. santacruzae*: Patagonia

## Taburan dan habitat

Koypu banyak didapati di paya rawa air tawar namun ada juga yang mendiami kawasan paya air payau. Sarang koypu digali mahupun diambil dari sarang hidupan sebelumnya yang ditinggalkan.

## Ciri

Badan koypu menyerupai tikus besar. Koypu besar ditimbang antara 4–9 kg (9–20 lb) dan panjang 40–60 cm (16–24 in) dengan ekor sepanjang 30 hingga 45 cm (12 hingga 18 in) tail. Koypu dewasa boleh tumbuh seberat antara 4.5 hingga 7 kg (10 hingga 15 lb).

Bulu pada badan koypu kasar dengan dua lapisan: satu lapisan luar berwarna perang gelap dan satu lapisan dalam berwarna kelabu.

## Tabiat

### Pemakanan

Koypu memakan batang dan umbisi rizom tumbuhan yang digali keluar dari bawah tanah, sebanyak 25% berat badan yang dimakan sepadan spesies ini dalam satu hari sepanjang tahun. Pemakanan ini cenderung meninggalkan kawasan terdedah yang tiada biojisim di mana ia boleh mengganggu ekoistem pelbagai hidupan bergantung pada bahan ini untuk hidup di paya rawa.

### Pembiakan

## Hubungan dengan manusia

## Rujukan

## Pautan luar

* *Rodents of Unusual Size*
# Dimorfisme seks

Burung kuang biasa betina (kiri) dan jantan, menggambarkan perbezaan ketara dari segi warna dan saiz kedua-dua jantina.
Burung merak jantan (kanan) mengawan burung merak betina.
Itik melewar jantan (depan) dan betina. Itik melewar jantan mempunyai kepala hijau yang memang jelas.
Dimorfisme seks Gajah Laut Utara yang poligami.
**Dimorfisme seks** atau dalam bahasa Inggeris disebut sexual dimorphism ialah suatu perbezaan sistematik dalam pembentukan fizikal antara individu yang berlainan jantina tetapi daripada spesies yang sama. Ia meliputi hidupan berjantina berbeza sama ada manusia, tumbuhan ataupun haiwan. Sebagai contoh, ia turut termasuk keadaan ciri fizikal samaada dari aspek warnanya, (merujuk secara spesifik kepada dikromatisme seksual), saiz, dan keadaan bentuk fizikal dalaman atau luaran yang nampak ataupun tidak nampak, bentuk fizikal yang digunakan untuk tujuan mempertahankan diri, menarik pasangan, ataupun bentuk-bentuk fizikal yang ada pada bulu, bulu pelepah, tanduk, tulang dan sebagainya.

*Argiope appensa* betina (kiri) dan jantan, menunjukkan perbezaan dimorfisme seks yang ketara di kalangan labah-labah, yang mana si jantan jauh lebih kecil daripada si betina.
## Lihat juga

* Sifat seks primer
* Sifat seks sekunder
* Prinsip Bateman
* Nisbah jari
* Perbezaan jantina
* Pembezaan seks
* Pembiakan seks
* Pemilihan seks

## Rujukan

### Nota

### Bibliografi

* Bonduriansky, R. (2007) *The evolution of condition-dependent sexual dimorphism*. *The American Naturalist*, 169:1 hlmn 9–19.
* *Biological Journal of the Linnean Society* (1999), 67: 1–18.

## Pautan luar

* Sex+dimorphism dalam Tajuk Subjek Perubatan (MeSH) di Perpustakaan Perubatan Negara AS

Templat:Reproductive physiology
# Sinar ultraungu

Tiub pendarfluor cahaya hitam merupakan sumber utama bagi sinar ultraungu gelombang panjang.**Sinaran ultraungu** (Jawi: ‏سينر اولترااوڠو‎‎), **ultralembayung** (Jawi: سينر لمبايوڠ‎, bahasa Inggeris: ultraviolet, disingkatkan kepada **UV**) merupakan sinaran elektromagnet yang mempunyai panjang gelombang yang lebih pendek dari cahaya nampak iaitu antara 200-400 nm, dan bertenaga dari 3 eV hingga 124 eV. Ia dinamakan sedemikian kerana spektrum terdiri dari gelombang elektromagnetik dengan frekuensi lebih tinggi berbanding apa yang manusia kenali sebagai cahaya ungu. Frekuensi ini adalah halimunan atau tidak kelihatan pada pandangan manusia, tetapi kelihatan pada sebilangan serangga, reptilia dan burung malah pada kebanyakan buah-buahan, bunga dan bijian kelihatan lebih menyerlah dalam sinar ini. Ia juga kelihatan secara tidak langsung, dengan menyebabkan bahan floresen bercahaya dengan cahaya nampak.

Cahaya sinar ini terdapat dalam cahaya matahari dan dihasilkan melalui gerbang eletrik dan cahaya khas seperti cahaya hitam. Ia mampu menyebabkan tindak balas kimia, dan menyebabkan banyak bahan bercahaya atau pendarfluor. Kebanyakan sinar ultraungu dikelaskan sebagai pancaran tidak mengion. Tenaga lebih tinggi pada spektrum sinar ultraungu dari gelombang cahaya sekitar 10 nm hingga 120 nm (sinar ultraungu 'melampau') adalah sinaran mengion, tetapi jenis sinar ultraungu ini pada cahaya matahari disekat oleh dioksigen normal pada udara, dan tidak sampai ke tanah. Bagaimanapun, keseluruhan spektrum sinar ultraungu memiliki sebahagian ciri sinaran mengion, dari segi menyebabkan kerosakan lebih banyak pada molekul pada sistem biologi berbanding yang dilihat melalui pemanasan ringkas (sebagai contoh terbakar matahari (mengelupas)). Ciri-ciri ini terhasil akibat kuasa foton ultraungu bagi mengubah ikatan kimia pada molekul, sungguhpun ia tidak memiliki cukup tenaga bagi mengionkan atom molekul.

## Rujukan

## Bacaan lanjut

* Hu, S; Ma, F; Collado-Mesa, F; Kirsner, R. S. (2004). "UV radiation, latitude, and melanoma in US Hispanics and blacks". *Arch. Dermatol*. **140** (7): 819–824. doi:10.1001/archderm.140.7.819. PMID 15262692. Unknown parameter `|month=` ignored (bantuan)
* Hockberger, Philip E. (2002). "A History of Ultraviolet Photobiology for Humans, Animals and Microorganisms" (– Scholar search). *Photochemisty and Photobiology*. **76** (6): 561–569. doi:10.1562/0031-8655(2002)076<0561:AHOUPF>2.0.CO;2. PMID 12511035. Unknown parameter `|label=` ignored (bantuan)
* Allen, Jeannie (2001-09-06). *Ultraviolet Radiation: How it Affects Life on Earth*. Earth Observatory. NASA, USA.

---

Jika anda melihat rencana yang menggunakan templat {{tunas}} ini, gantikanlah dengan templat tunas yang lebih spesifik.
# Usus buntu

| Usus buntu/Sekum |
| --- |
|  |
| Fosa ileosekum superior (usus buntu dilabelkan pada kiri bawah) |
| Butiran |
| Pendahulu | Midgut |
| Pengenalpastian |
| MeSH | D002432 |
| TA | A05.7.02.001 |
| FMA | FMA:14541 |
| Terminologi anatomi |

**Usus buntu** atau **sekum** (dari bahasa Latin *caecus* bererti buta) merupakan kantung yang menyambungkan ileum dengan kolon menaik pada usus besar. Ia terpisah dari ileum oleh injap ileosekum (ICV) atau injap Bauhin, serta dianggap sebagai permulaan usus besar. Ia juga terpisah dari kolon oleh simpang sekokolon. Umbai usus juga disambungkan pada usus buntu.

## Rujukan
# Tupai belang timur

| Tupai belang timur |
| --- |
|  |
| Status pemuliharaan |
|  Kurang membimbangkan  (IUCN 3.1) |
| Pengelasan saintifik |
| Alam: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Kelas: | Mammalia |
| Order: | Sciuridae |
| Genus: | Tamias |
| Spesies: | striatus |
| Nama binomial |
| Tamias striatus (Linnaeus, 1758) |
| Subspecies |
| * *T. s. striatus*
* *T. s. doorsiensis*
* *T. s. fisheri*
* *T. s. griseus*
* *T. s. lysteri*
* *T. s. ohioensis*
* *T. s. peninsulae*
* *T. s. pipilans*
* *T. s. quebecensis*
* *T. s. rufescens*
* *T. s. venustus*
 |
|  |
| Sinonim |
| *Sciurus striatus* Linnaeus, 1758 |

**Tupai belang timur** atau chipmunktimur** ("*chipmunk*" serapan bahasa Ojibwe ᐊᒋᑕᒨ *ajidamoo* "penurun pokok" melalui bahasa Inggeris; nama saintifik: *Tamias striatus*) ialah sejenis tupai tanah ditemukan di Amerika Utara terutamanya di bahagian timur benua itu; ia tergolong dalam cabang *Tamias* tribus Marmotini (yang adakala diasingkan sebagai suatu genus berasingan.

## Rujukan
# Kacang Brazil

| Kacang Brazil |
| --- |
|  |
| Status pemuliharaan |
|  Terjejas  (IUCN 2.3) |
| Pengelasan saintifik  |
| Templat taksonomi hilang (baiki): | Bertholletia |
| Spesies: | Templat:Taxonomy/BertholletiaB. excelsa |
| Nama binomial |
| Bertholletia excelsa Humb. & Bonpl. |

**Kacang Brazil** (*Bertholletia excelsa*) ialah pokok Amerika Selatan dalam keluarga Lecythidaceae, dan juga nama benih pokok yang dapat dimakan secara komersial. Ini merupakan salah satu pokok terbesar dan berumur panjang di hutan hujan Amazon. Buah dan kulitnya - mengandungi kacang Brazil yang dapat dimakan - relatif besar, mungkin beratnya mencapai 2 kilogram (4 lb 7 oz). Sebagai makanan, kacang Brazil terkenal kerana kepelbagaian kandungan mikronutrien, terutamanya selenium dalam jumlah tinggi. Kayu pohon kacang Brazil dihargai kerana kualitinya dalam pertukangan kayu, lantai, dan pembinaan berat.

Keluarga kacang Brazil, Lecythidaceae, berada di urutan Ericales, seperti juga tanaman terkenal lainnya seperti bluberi, kranberi, sapote, getah perca, teh, phlox dan kesemek. Pokok tersebut oalah satu-satunya spesies dalam genus *Bertholletia*.

Di Brazil, perbuatan memotong pokok Brazil ialah diharamkan.

## Rujukan

## Pautan luar
# Xerinae

| Xerinae |
| --- |
|  |
| Tupai tanah Afrika Selatan (*Xerus inauris*) |
| Pengelasan saintifik  |
| Domain: | Eukaryota |
| Alam: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Kelas: | Mammalia |
| Order: | Rodentia |
| Keluarga: | Sciuridae |
| Subkeluarga: | Xerinae Osborn, 1910 |
| Suku & genus |
|
Xerini
*Atlantoxerus*
*Euxerus*
*Geosciurus*
*Spermophilopsis*
*Xerus*
Protoxerini
*Epixerus*
*Funisciurus*
*Heliosciurus*
*Myosciurus*
*Paraxerus*
*Protoxerus*
Marmotini
*Ammospermophilus*
*Callospermophilus*
*Cynomys*
*Eutamias*
*Ictidomys*
*Marmota*
*Neotamias*
*Notocitellus*
*Otospermophilus*
*Poliocitellus*
*Sciurotamias*
*Spermophilus*
*Tamias*
*Urocitellus*
*Xerospermophilus* |

**Xerinae** membentuk subkeluarga tupai, yang banyak daripadanya sangat bersifat daratan. Ia termasuk suku Marmotini (marmot, tupai belang, anjing prairie, dan tupai tanah Holartik lain), Xerini (tupai tanah Afrika dan beberapa dari Eurasia), dan Protoxerini (tupai pokok Afrika).

## Taksonomi

Enam spesies tupai tanah suku Xerini dalam lima genus, ditemukan di Afrika dan Asia.

*Atlantoxerus*
*Euxerus*
*Geosciurus*
*Spermophilopsis*
*Xerus*
Tiga belas spesies tupai pokok suku Protoxerini dalam enam genus, ditemukan di Afrika.

*Epixerus*
*Funisciurus*
*Heliosciurus*
*Myosciurus*
*Paraxerus*
*Protoxerus*
Tupai tanah suku Marmotini dalam lima belas genus, ditemukan di seluruh dunia. Ini termasuk anjing prarie, marmot (termasuk marmot tanah), dan tupai belang.

*Ammospermophilus*
*Callospermophilus*
*Cynomys*
*Eutamias*
*Ictidomys*
*Marmota*
*Neotamias*
*Notocitellus*
*Otospermophilus*
*Poliocitellus*
*Sciurotamias*
*Spermophilus*
*Tamias*
*Urocitellus*
*Xerospermophilus*
## Rujukan
# Nepotisme

**Nepotisme** atau **pilih keluarga** bermaksud melebihkan atau mengutamakan saudara-mara serta rakan-rakan yang ada hubungan dan bukannya penilaian objektif bagi keupayaan, meritokrasi atau kekesuaian terhadap pelantikan sesuatu jawatan. Contohnya, tawaran jawatan kosong kepada saudara-mara, walaupun masih ada lagi orang lain yang lebih layak serta sanggup melaksanakan tugas sedemikian. Perkataan *nepotisme* berasal daripada perkataan Latin *nepos*, yang bermaksud anak saudara atau cucu.

## Jenis

### Politik

Nepotisme adalah tuduhan biasa dalam politik apabila saudara seorang tokoh berkuasa naik ke kuasa yang sama seolah-olah tanpa kelayakan yang sesuai. Ungkapan Inggeris sebagai contoh, *Bob's your uncle*, dianggap berasal apabila Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, Marquee Ketiga Salisbury, menaikkan anak saudaranya, Arthur Balfour, ke jawatan Ketua Setiausaha Negara Ireland, yang dilihat secara meluas sebagai perbuatan nepotisme.

Di Indonesia pula, tuduhan nepotisme bersama rasuah dan pakatan sulit (ketiga-tiganya dipendekkan kepada KKN) dalam pemerintahan Orde Baru menjadi sebagai salah satu pencetus gerakan reformasi yang menamatkan pemerintahan Suharto pada 1998.

### Organisasi

Nepotisme dalam organisasi membawa kepada monopoli kuasa kerana apabila ahli yang terlibat dalam rangkaan keputusan institusi adalah terkait-kait, keputusan yang dibuat dalam institusi berisiko memihak kepada pihak tersebut.

Nepotisme juga boleh berlaku dalam organisasi, apabila seseorang itu memperoleh pekerjaan semata-mata kerana hubungan kekeluargaan mereka. Ia secara umumnya dilihat sebagai tidak beretika, baik di pihak majikan mahupun pekerja. Salah satu akibat nepotisme dalam organisasi ialah mewujudkan had dalam rangkaian perhubungan organisasi, mengurangkan peluang untuk berunding dengan kalangan sosial lain, yang boleh membawa kepada pengurangan kejayaan dan tempoh organisasi dalam jangka panjang.

### Akademia

Nepotisme juga kerap berlaku dalam dunia akademik, di mana profesor kerap mempunyai rakan kongsi mereka, dan kadangkala anak-anak mereka, diupah oleh fakulti yang sama di mana mereka bekerja. Negara yang mempunyai tahap korupsi yang tinggi dan sistem pendidikan tinggi berpersaingan rendah antara universiti secara amnya mempunyai tahap korupsi yang lebih tinggi dalam akademia. Sebagai contoh, Itali telah terkenal dengan tahap nepotisme yang tinggi dalam sistem akademiknya jika dibandingkan dengan negara maju yang lain.

## Kesan sosial dan ekonomi

Nepotisme dan kronisme menafikan hak orang biasa yang berkelayakan untuk memperoleh pendapatan dan kuasa. Ia seterusnya boleh menyebabkan kesan jangka pendek serta jangka panjang terhadap masyarakat, bergantung kepada sejauh mana amalan tersebut dilaksanakan serta penerimaan masyarakat.

Antara tempat di mana nepotisme dipercayai memberikan kesan buruk termasuklah di sektor perkhidmatan awam serta berkaitan hubungan dalam dan luar kerajaan seperti duta-duta serta badan penguatkuasa.

## Lihat juga

* Kronisme
* Rasuah
* Diskriminasi
* Korupsi politik

## Rujukan