Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ошмаоты

Изи ошмаоты Фиджи сирӹштӹ.

**Ошмаоты** - цилӓ монгыр гӹц вӹд доно ӓрен нӓлмӹ мӱлӓндӹ лаштык. Мары Элышты ошмаотывлӓ коговлӓ агылеп, шӹренжок нӹнӹ Йыл дон Шур йогывлӓ лишнӹ ылыт дӓ ылыныт. Тангыжвлӓ дон океанвлӓштӹ ошмаотывлӓ коговлӓ ылыт. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого ошмаотеш Гренлади шотлалтеш.

## Ошмаотывлӓ, кыдывлӓн кымдецӹштӹ 30 000 км² утла

| № | Ошмаотын лӹмжӹ | Кымдецшӹ км² | Кугижӓнӹш |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Гренланди | 2 175 600 |  Дани |
| 2 | У Гвиней | 790 000 |  Индонези дон  Папуа — У Гвиней |
| 3 | Калимантан (Борнео) | 737 500 |  Бруней,  Индонези,  Малайзи |
| 4 | Мадагаскар | 587 041 |  Мадагаскар |
| 5 | Баффин Мӱлӓндӹ | 507 451 |  Канада |
| 6 | Суматра | 425 000 |  Индонези |
| 7 | Хонсю | 227 414 |  Япони |
| 8 | Кого Британи | 219 000 |  Кого Британи |
| 9 | Виктори | 217 291 |  Канада |
| 10 | Элсмир | 196 236 |  Канада |
| 11 | Сулавеси | 174 600 |  Индонези |
| 12 | Кечӹвӓлвелнӹш ошмаоты | 150 737 |  У Зеланди |
| 13 | Ява | 126 700 |  Индонези |
| 14 | Йыпелвелнӹш ошмаоты | 114 050 |  У Зеланди |
| 15 | Ньюфаундленд | 108 860 |  Канада |
| 16 | Куба | 105 007 |  Куба |
| 17 | Лусон | 104 688 |  Филиппинвлӓ |
| 18 | Исланди | 102 828 |  Исланди |
| 19 | Минданао | 94 630 |  Филиппинвлӓ |
| 20 | Ирланди | 84 406 |  Кого Британи дон  Ирланди Республика |
| 21 | Хоккайдо | 78 073 |  Япони |
| 22 | Сахалин | 76 400 |  Россий Федераци |
| 23 | Гаити | 74 700 |  Гаити дон  Доминикан Республика |
| 24 | Банкс | 70 028 |  Канада |
| 25 | Шри-Ланка | 65 268 |  Шри-Ланка |
| 26 | Тасмани | 60 637 |  Австрали |
| 27 | Девон | 55 247 |  Канада |
| 28 | Йыдпелвелнӹш ошмаоты, У Мӱлӓндӹ (Новая Земля) | 48 904 |  Россий Федераци |
| 29 | Тылан Мӱлӓндӹ | 47 992 |  Аргентина дон  Чили |
| 30 | Икшӹ Александрын Мӱлӓндӹжӹ | 43 200 |  •  •  Антарктида |
| 31 | Аксель-Хайберг | 43 178 |  Канада |
| 32 | Мелвилл | 42 149 |  Канада |
| 33 | Саутгемптон | 41 214 |  Канада |
| 34 | Маражо | 40 100 |  Бразили |
| 35 | Шпицберген | 39 044 |  Норвеги |
| 36 | Кӱсӱ | 36 555 |  Япони |
| 37 | У Британи | 36 514 |  Папуа — У Гвиней |
| 38 | Тайвань | 35 801 |  Тайвань |
| 39 | Хайнань | 33 572 |  Китай Халык Республика |
| 40 | Уэльс Принцӹн Ошмаотыжы | 33 339 |  Канада |
| 41 | Кечӹвӓлвелнӹш ошмаоты, У Мӱлӓндӹ (Новая Земля) | 33 275 |  Россий Федераци |
| 42 | Ванкувер | 31 285 |  Канада |
| 43 | Тимор | 30 777 |  Ирвел Тимор дон  Индонези |
# Мэриленд

Мэриленд штатын вӓрлӓнӹмӹжӹ
 Мэриленд штатын йолажы
 Мэриленд штатын пецӓтшӹ
**Мэриленд** (англла Maryland ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 32,133 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 773 552 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Мэриленд кымдецшӹ доно 42-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 19-шӹ ылеш. Штат статусым Мэрилендлӓн 28 апрельын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 7-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Аннаполис; сек кого халажы: Балтимор.

## Ӹлӹзӹ шот

|  |
| --- |
| **И** | **Ӹлӹзӹ шот** |
| 1790 | 319728 |
| 1800 | 341548 |
| 1810 | 380546 |
| 1820 | 407350 |
| 1830 | 447040 |
| 1840 | 470019 |
| 1850 | 583034 |
| 1860 | 687049 |
| 1870 | 780894 |
| 1880 | 934943 |
| 1890 | 1042390 |
| 1900 | 1188044 |
| 1910 | 1295346 |
| 1920 | 1449661 |
| 1930 | 1631526 |
| 1940 | 1821244 |
| 1950 | 2343001 |
| 1960 | 3100689 |
| 1970 | 3922399 |
| 1980 | 4216975 |
| 1990 | 4781468 |
| 2000 | 5296486 |
| 2010 | 5773552 |
# Аддис-Абеба

**Аддис-Абеба** (амхарала ‎‎ አዲስ አበባ ) — Эфиопиин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 530.14 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 3 384 569 (urban: 3 384 569; метропол: 4 567 857 ) эдем ӹлен.
# Кук ошмаотывлӓ

Кук ошмаотывлӓн йолажы
Кук ошмаотывлӓн вӓрлӓнӹмӹштӹ
**Кук ошмаотывлӓ** (англла Cook Islands; кук маорилӓ Kūki 'Āirani) — Шӹпӓн океанышты ошмаотывлӓ дӓ У Зеланди кугижӓнӹшӹн ассоциированный кугижӓншӹжӹ. Территорижӹ 240 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 14 974 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Аваруа.

## Ошмаотывлӓжӹ

| № | Ошмаоты | Административный центр | Кымдецшӹ км² | Ӹлӹзӹ шот 2011-шӹ ин |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Кечӹвӓлвелнӹш группа**  |
| 1 | Раротонга | Аваруа | 67,1 | 10 572 |
| 2 | Аитутаки | Арутанга | 18,3 | 1771 |
| 3 | Атиу |  | 26,9 | 468 |
| 4 | Мангаиа |  | 51,8 | 562 |
| 5 | Мануаэ |  | 6,2 | — |
| 6 | Мауке |  | 18,4 | 330 |
| 7 | Митиаро |  | 22,3 | 189 |
| 8 | Такутеа |  | 1,2 | — |
|  **Йыпелвелнӹш группа**  |
| 9 | Манихики |  | 5,4 | 238 |
| 10 | Нассау |  | 1,3 | 73 |
| 11 | Палмерстон |  | 2,1 | 60 |
| 12 | Пукапука |  | 1,3 | 451 |
| 13 | Ракаханга |  | 4,1 | 77 |
| 14 | Суворов |  | 0,4 | — |
| 15 | Тонгарева | Омока | 9,8 | 213 |
|  | Всего |  | 236,7 | 14 974 |

## Эндемик йӓнвлӓжӹ

* *Ptilinopus rarotongensis* — Раротонга ала кӓдӹ
* *Aplonis cinerascens* † — Раротонга аплонис

## Эндемик кушкышвлӓжӹ
# Февраль

|  |
| --- |
| январь • февраль • март • апрель • май • июнь • июль • август • сентябрь • октябрь • ноябрь • декабрь |

Беррий герцогын «Цевер жепшая» книгӓштӹжӹ февральым тенге анжыктымы, XV к.
**Февраль** (лат.: *Februarius*, латин йӹлмӹштӹш februare шамак гӹц, кыды кырык марла «итӹрӓйӓш» ылеш, Februa лӹмӓн итӹрӓйӹмӹ ритуал лӹмеш) — Григориан календарьын кокшы тӹлзӹжӹ. Цезарьын реформыжы якте, тошты Рим календарьышты тидӹ луаткокшы тӹлзӹ ылын. Тӹнӓм календарь март гыц тӹнгӓлӓлтӹн. Ти тӹлзӹ нӹл и вуй гӹц ӹшке шотшым вашталта: кым гӓнӓ тӹдӹ 28 кечӓн, нӹлӹмшӹ ижӹ 29-ӓн. 1930-шы ин Совет Ушемӹштӹ февраль гӹц 30 кечӓнӹм ӹштӹнештӹ ылын, но ти шанымашым ӧрдӹш шӹкӓлӹнӹт. Алык марынвлӓ ти тӹлзӹм пургыж маныт.
# Аризона

Аризона штатын вӓрлӓнӹмӹжӹ
 Аризона штатын йолажы
**Аризона** (англла Arizona ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 295 254 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6 392 017 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аризона кымдецшӹ доно 6-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 20-шы ылеш. Штат статусым Аризоналан 14 февральын 1912 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 48-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Финикс.

## Йӹлмӹвлӓ

* **Англ йӹлмӹ** : 72.58%
* **Испани йӹлмӹ** : 21.57%
* **Навахо йӹлмӹ** : 1.54%

## Ажедмӓшвлӓ