Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сахара

Сахара
**Сахара** (арабла الصحراء الكبرى, франц. Sahara) — Йыдпел Африкышты Мӱлӓндӹн сек кого пустыняжы. Кымдецшӹ 9 400 000 км².

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ

* Алжир
* Египет
* Сахара Араб Демократи Республика
* Ливи
* Мавритани
* Мали
* Марокко
* Нигер
* Судан
* Тунис
# Гана

Ганан йолажы
Ганан вӓрлӓнӹмӹштӹ
Ганан регионвлӓжӹ
**Гана** (англла Ghana; официал лӹмжӹ — Republic of Ghana) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Буркина Фасо, вадывелнӹ Кот-д’Ивуар, ирвелнӹ Того, кечӹвӓлвелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 24 233 431эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 238,535 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Аккра.

## Халыквлӓжӹ дон Йӹлмӹвлӓжӹ

* аканвлӓ дӓ акан йӹлмӹ
* фантивлӓ дӓ фанти йӹлмӹ
* нзимавлӓ дӓ нзима йӹлмӹ
* дагаривлӓ дӓ дагари йӹлмӹ
* дагомбавлӓ дӓ дагомба йӹлмӹ
* адангмевлӓ дӓ адангме йӹлмӹ
* эвевлӓ дӓ эве йӹлмӹ
* гавлӓ дӓ га йӹлмӹ
* гонжавлӓ дӓ гонжа йӹлмӹ
* касемвлӓ дӓ касем йӹлмӹ

## Регионвлӓжӹ

| Область | англла | Центр | Кымдецшӹ, км² | Ӹлӹзӹ шот |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ашанти | Ashanti | Кумаси | 24 535 | 4 839 100 |
| Кого Аккра | Greater Accra | Аккра | 3 685 | 4 358 263 |
| Бронг-Ахафо | Brong Ahafo | Суньяни | 39 557 | 2 257 304 |
| Кӱшӹл Ирвел | Upper East | Болгатанга | 8 842 | 1 001 926 |
| Кӱшӹл Вадывел | Upper West | Ва | 20 814 | 637 157 |
| Вольта | Volta | Хо | 20 572 | 1 878 316 |
| Ирвел | Eastern | Кофоридуа | 19 977 | 2 297 565 |
| Вадывел | Western | Секонди-Такоради | 24 292 | 2 558 113 |
| Йыдвел | Northern | Тамале | 70 383 | 2 259 671 |
| Централь | Central | Кейп-Кост | 9 826 | 1 864 104 |
# Атланти океан

Атланти океан
**Атланти океан** (англла Atlantic Ocean) — Мӱлӓндӹн сек кого кокшы океанжы. Атланти океан сирӹштӹ Европа, Африка дӓ Америка континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 91,6 миллион км².

## Кугижӓнӹшвлӓжӹ
# Польша

Польшын йолажы
Польшын гербшӹ
Польшын вӓрлӓнӹмӹжӹ
**Польша** (полякла Polska), **Польша Республика** (полякла Rzeczpospolita Polska) — Покшал дӓ Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Германи, кечӹвӓл-вадывелнӹ Чехи, кечывӓлвелнӹ Словаки, кечӹвӓл-ирвелнӹ Украина, ирвелнӹ Белорусси, йыд-ирвелнӹ Литва дӓ Калининград область доно пӹсмӓным кыча.

Вуйхалажы: Варшава (1 707 981 ӹл.), вес кого халавлӓ: Краков (756 441 ӹл.), Лодзь (750 125 ӹл.)

Кымдецшӹ: 312 679 км², ӹлӹзӹ шот: 38 422 346 (2017), кугижӓнӹш йӹлмӹ: поляк, валюта лӹм: злоты — полякла złoty (PLN) Pinta-ala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons Media: Polska |
# Ливи

Ливин йолажы
Ливин йолажы
Ливин вӓрлӓнӹмӹжӹ
**Ливи** (арабла‎‎ ‏ليبيا‎) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж, ирвелнӹ Египет, кечӹвӓл-ирвелнӹ Судан, кечӹвӓлвелнӹ Чад дӓ Нигер, вадывелнӹ Алжир дӓ Тунис доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 6,420,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Триполи.

* Underground "Fossil Water" Running Out Brian Handwerk, National Geographic, May 6, 2010.
* Libya turns on the Great Man-Made River Marcia Merry, Printed in the Executive Intelligence Review, September 1991.
# Покшал Африка Республика

Покшал Африка Республикын йолажы
Покшал Африка Республикын вӓрлӓнӹмӹштӹ
**Покшал Африка Республика** (французла République centrafricaine; санго Ködörösêse tî Bêafrîka) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Чад, йыд-ирвелнӹ Судан, ирвелнӹ Кечӹвӓлвел Судан, кечӹвӓлвелнӹ Конго Демократи Республика дӓ Конго Республика, вадывелнӹ Камерун доно пӹсмӓным кыча. 2014-шӹ ин тӹштӹ 4 709 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 622 984 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Банги.
# Индонези

Индонезин йолажы
 Индонезин вӓрлӓнӹмӹштӹ
 Индонезин пецӓтшӹ
**Индонези** (индонезилӓ Indonesia; официал лӹмжӹ: Republik Indonesia) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹш кугижӓнӹш. Территорижӹ 1,904,569 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 238 000 000 эдем ӹлен. Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Джакарта.
# Камчатка

Камчатка
**Камчатка** (рушла Камчатка) — Россий Федерациштӹш Камчатка крайын пел ошмаоты.

## Географий

Континент дене ушалтеш кужаш шуйкалышт уштымо аҥысыр 1200 йӱдйымал гыч кечывалвелыш (93 километр марте) перешейке. Кугу кумдыкан (440 марте километр) — сернер Кроноцкий широталаште.

Пелотрон кумдыкшым тӱшка ~ тӱжем 270 км2.

Эрвел серым пӱчкеден чот кужашлам, иксалам руш шолдыра (Авачинский, Кроноцкий, Камчатский, Ер, Карагинский, Корф) да бухто (Авачинский, Караг, Оссор да молат). Теҥыз тора выступатленыт кӱ пелотро (Шипунский, Кроноцкий, Камчатский, Ер).

Цилиндр рӱдӧ крач вончаш пелотро кок ужашлан — эрвел да покшел тупрӱдыжым тупрӱдыжым; нунын кокла Центральнокамчатский лап лиеш, Камчатке шотышто могай энер йоген эрта.

Эн кечывалвел точкыжым пелотро — сернер Пулышсовла — уло 50° 51' 55" с.ш.

Пелотро россий федерацийын субъектшын территорийыштыже верланыше кундем.

## Вулкан

Камчатка пелотро вулкан тӱҥ верлан шотлалтын. Тисте да герб сӱрет фигурировать вулкан кундем (ондак — Камчатский область) да петропавловск-камчатский ола, тыгак шуко сувенирым, Камчатке ышталтын.

Вулкан гыч ик шӱкалтыш амал уло активность изи отыл, лач тудлан эн лишыл лийын але деч вулкан. Вулкан вулкан годым ломыжыш лекмаш выбрасываться атмосфера, шлак ден бомба вулкан вулкан — вундым левыктыше мала, тыгак вӱд да газ кугу парат.

Вулкан Камчатке чылаже 300 утла еҥ шотлалтеш. Чолга да чулым вулкан марте 36 28 декет наҥгая гиперушыкан; палыжым да чот ылыж классификационный вулкан шот дене кучылтмо деч шога, эн ондак йӧрышӧ шотлалтеш. Кугу пелотро-влак вулкан — Шивелуч, Ключевский, Ичинский, Корякский, Авачинский, Карышна сопка да кроноцкий.

Юнеско тӱнямбал наследийын Камчатке вулкан чӱкташ.

## Направлений туризм

Тӱҥ кеҥеж-шыжын эн вулкан нӧлталтым, экотуризм, сер Авачинский дене круизыш бухто, спорт сонар да кол кучымо, рафтинг, дайвинг, теҥызыште корабль дене каяк, шанче да орнитологический эстоний, гольф.

Тургымышто «теле-шошо» кузе тыгай чулымлыкым турист направлений дене кылдалтше хела-ски, прашка дене пий ден снегоход, курык ече, сноубордым, спорт сонар, ече тӱр, да подледный налме вер термальный йӱштылыт, колым кучат.

Туризм петропавловск-камчатский тоштер дене кылдалтше, ола лишнысе базыжым каске, мӧҥгысӧ да тыныс тептеҥыз миен сер нӧлталтым вулкан (пляжыште Халактырский).

Музейно сылне верыште верланен рӱдола деч посна Усть-Большерецк, Усть-Камчатский, да Мильково Эссот.

Налме вер термальный тӱҥ паратунок селаште верланен. Анавгай этнотуристический эссот событий ден селаште эртаралтын.

## Ажедмӓшвлӓ
# Соломон ошмаотывлӓ

Соломон ошмаотывлӓн йолажы
Соломон ошмаотывлӓн вӓрлӓнӹмӹштӹ
**Соломон ошмаотывлӓ** (англла Solomon Islands) — вадывел Шӹпӓн океанышты Соломон ошмаотывлӓштӹ кугижӓнӹш. Ирвелӹ Папуа-У Гвиней доно пӹсмӓным кыча. 2014-шӹ ин тӹштӹ 523 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 28 400 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Хониара.
# Фиджи

Фиджин йолажы
Фиджин вӓрлӓнӹмӹштӹ
Фиджин вӓрлӓнӹмӹштӹ
Фиджи
Фиджи
**Фиджи** (фиджилӓ Matanitu ko Viti , англла Republic of Fiji, фиджи хиндилӓ फ़िजी गणराज्य Fijī Ripablik; официал лӹмжӹ — **Фиджи Республика** ) — Океаништӹш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 849 000 эдем ӹлен. Территорижӹ 18,274 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Сува.

## Административное деление

| Округ | Провинци | Кымдецшӹ (км²) | Ӹлӹзӹ шот (2007 ин) | Административный центр |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Восточный округ | Кандаву | 478 | 10 167 | Вунисеа |
| Лау | 487 | 10 683 | Тубоу |
| Ломаивити | 411 | 16 461 | Левука |
| Ротума | 44 | 2002 | Ахау |
| Западный округ | Мба | 2634 | 231 760 | Мба |
| Нандронга-Навоса | 2385 | 58 387 | Сингатока |
| Ра | 1341 | 29 464 | Ваилека |
| Северный округ | Матуата | 2004 | 72 441 | Ламбаса |
| Мбуа | 1379 | 14 176 | ? |
| Такаундрове | 2816 | 49 344 | Савусаву |
| Центральный округ | Наитасири | 1666 | 160 760 | Насину |
| Намоси | 570 | 6898 | Навуа |
| Рева | 272 | 100 787 | Сува |
| Серуа | 830 | 18 249 | Серуа |
| Таилеву | 755 | 55 692 | Наусори |

## Йӹлмӹвлӓ

Фиджиштӹ 10 йӹлмӹ (фиджилӓ *vosa* ) улы.

* англ : English (eng) Фиджиштӹш 2005 ин 6 000 эдем
* фиджи : Fijian (fij) Фиджиштӹш 1996 ин 330 000 эдем
* фиджи хинди : Fiji Hindi (hif) Фиджиштӹш 1991 ин 380 000 эдем
* вадывел фиджи : Western Fijian (wyy) 1977 ин 57 000 эдем
* гоне дау : Gone Dau (goo) 2000 ин 690 эдем
* лау : Lauan (llx) 1981 ин 16 000 эдем
* ломаивити : Lomaiviti (lmv) 2000 ин 1 630 эдем
* намоси-наитасири-серуа : Namosi-Naitasiri-Serua (bwb) 2000 ин 1 630 эдем
* ротуман : Rotuman (rtm) 1991 ин 9 000 эдем
* кирибати : Gilbertese (gil) Фиджиштӹш 1988 ин 5 300 эдем

## Ажедмӓшвлӓ
# Тонга

Тонган йолажы
Тонган вӓрлӓнӹмӹштӹ
Тонган вӓрлӓнӹмӹштӹ
**Тонга** (тонгала Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga , англла Kingdom of Tonga ; официал лӹмжӹ — Королевство Тонга ) — Океаништӹш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 104 000 эдем ӹлен. Территорижӹ 748 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Нукуалофа.

## Йӹлмӹвлӓ

Тонгашты 3 йӹлмӹ (палаула *faka* ) улы.

* англ : English (eng)
* тонга : Tongan (ton) Тонгаштыш 1998 ин 96 300 эдем
* ниуафооу : Niuafo’ou (num) Тонгаштыш 1981 ин 690 эдем

## Ажедмӓшвлӓ
# Сиэтл

Сиэтл хала
**Сиэтл** (англла Seattle ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вашингтон штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 369.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 608,660 эдем ӹлен.
# Сан-Франциско

Сан-Франциско
**Сан-Франциско** (англ. *San Francisco*) — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 600,6 км². 2013-шы ин тӹштӹ 843 329 эдем ӹлен.