# Турок йӹлмӹ

| Турок йӹлмӹ |
| --- |
| Шке лӹм:
  | Türkçe, Türk dili |
| Элвлӓ: | Турци |
| велвлӓ:
  | Турци |
| Официал статус:
  | Турци, Йыдвел Кипр |
| Марла моштышо:
  | {{{мыняр еҥ тиде йӹлмӹ ойлат}}} |
| Классификаци |
| Категори: | Еврази йӹлмӹвлӓ |
| Алтай йӹлмӹвлӓ
Турок укш
Огуз тӹшкӓ |
| Возыктыш:
  | латиница (Турок сирӹмӹ йӧн) |
| Йӹлмӹ кодвлӓ |
| ISO 639-1: | tr |
| ISO 639-2: | tur |
| ISO 639-3: | tur |
| *См. также: Проект:Лингвистика* |

**Турок йӹлмӹ** тенгеок **Тӱрк йӹлмӹ** (турокла *Türkçe* тенгеок *Türk dili, Türkiye Türkçesi* ) — тӱрк йӹлмӹ. Туроквлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Турциштӹ попат.

## Турокла сирӹмӹ йӧн

|  |
| --- |
|  |
| A | B | C | Ç | D | E | F | G | Ğ | H | I | İ | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
|  |
| a | b | c | ç | d | e | f | g | ğ | h | ı | i | j | k | l | m | n | o | ö | p | r | s | ş | t | u | ü | v | y | z |
|  |
| а | б | дж | ч | д | э | ф | г | (ғ) | х | ы | и | ж | к | л | м | н | о | ӧ | п | р | с | ш | т | у | ӱ | в | й | з |

## Диалектвлӓ

Турок йӹлмӹн диалектвлӓжӹ :

### Анатоли диалектвлӓ

Турок йӹлмӹн Анатоли диалектвлӓжӹ  :

**1. Ирвел Анатоли диалектвлӓ** (Doğu Anadolu ağızları)

**1.1.1.** Агры, Малазгирт

**1.1.2.** Муш, Битлис

**1.1.3.** Ахлат, Адилджеваз, Буланык, Ван

**1.1.4.** Диярбакыр

**1.1.5.** Палу, Каракочан, Бингӧль, Карлыова, Сиирт

**1.2.1.** Карс (*ерливлӓ*)

**1.2.2.** Эрзурум, Ашкале, Оваджык, Нарман

**1.2.3.** Пасинлер, Хорасан, Хыныс, Текман, Караязы, Терджан (*partim*)

**1.2.4.** Байбурт, Испир, Эрзинджан, Чайырлы, Терджан (*partim*)

**1.2.5.** Гӱмӱшхане

**1.2.6.** Рефахие, Кемах

**1.2.7.** Карс (*азербайджанвлӓ дӓ терекемевлӓ*)

**1.3.1.** Пософ, Артвин, Шавшат, Ардануч, Юсуфели

**1.3.2.1.** Ардахан, Олур, Олту, Шенкая; Турок-месхетин (*Грузи*)

**1.3.2.2.** Тортум

**1.3.2.3.** Испир (*йыдвел*)

**1.4.1.** Кемалие, Илич, Агын

**1.4.2.** Тунджели, Хозат, Мазгирт, Пертек

**1.4.3.** Харпут

**1.4.4.** Элязыг, Кебан, Баскиль

**2. Йыд-ирвел Анатоли диалектвлӓ** (Kuzeydoğu Anadolu ağızları)

**2.1.1.** Вакфыкебир, Акчаабат, Тонья, Мачка, Оф, Чайкара

**2.1.2.** Трабзон, Йомра, Сӱрмене, Араклы, Ризе, Калкандере, Икиздере, Гӱндогду, Бӱйӱккӧй

**2.2.1.** Чаели, Каптанпаша

**2.2.2.** Чамлыхемшин, Пазар, Хемшин, Ардешен, Фындыклы

**2.3.1.** Архави, Хопа, Кемальпаша, Ортаджалар

**2.3.2.** Хопа (*a little partim*)

**2.3.3.** Борчка, Муратлы, Джамили, Мейданджык, Ортакӧй, Гӧкташ

**3. Вадывел Анатоли диалектвлӓ** (Batı Anadolu ağızları)

**3.1.1.** Афьонкарахисар, Эскишехир, Ушак, Наллыхан

**3.1.2.** Чанаккале, Балыкесир, Бурса, Биледжик

**3.1.3.** Айдын, Бурдур, Денизли, Ыспарта, Измир, Кӱтахья, Маниса, Мугла

**3.1.4.** Анталья

**3.2.** Измит, Сакарья

**3.3.1.** Зонгулдак, Деврек, Карадениз Эрегли

**3.3.2.** Бартын, Чайджума, Амасра

**3.3.3.** Болу, Оваджык, Эскипазар, Карабӱк, Сафранболу, Улус, Эфлани, Куруджашиле

**3.3.4.** Кастамону

**3.4.1.** Гӧйнӱк, Мудурну, Кыбрысджык, Себен

**3.4.2.** Кызылджахамам, Бейпазары, Чамлыдере, Гӱдӱл, Аяш

**3.4.3.** Чанкыры, Искилип, Каргы, Баят, Османджык, Тосья, Боябат

**3.5.1.** Синоп, Алачам

**3.5.2.** Самсун, Кавак, Чаршамба, Терме

**3.5.3.** Орду, Гиресун, Шалпазары

**3.6.1.** Ладик, Хавза, Амасья, Токат, Эрбаа, Никсар, Турхал, Решадие, Алмус

**3.6.2.** Зиле, Артова, Сивас, Йылдызели, Хафик, Зара, Месудие

**3.6.3.** Шебинкарахисар, Алуджра, Сушехри

**3.6.4.** Кангал, Дивриги, Гӱрӱн, Малатья, Хекимхан, Арапгир

**3.7.1.** Акчадаг, Даренде, Доганшехир

**3.7.2.** Афшин, Эльбистан, Гӧксун, Андырын, Адана, Хатай, Тарсус, Эрегли

**3.7.3.** Кахраманмараш, Газиантеп

**3.7.4.** Адыяман, Халфети, Биреджик , Килис

**3.8.** Анкара, Хаймана, Баля, Шерефликочхисар, Чубук, Кырыккале, Кескин, Каледжик, Кызылырмак, Чорум, Йозгат, Кыршехир, Невшехир, Нигде, Кайсери, Шаркышла, Гемерек

**3.9.** Конья, Мерсин

### Румели диалектвлӓ

Турок йӹлмӹн Румели диалектвлӓжӹ Турцин Европышты (Фракиштӹ ) халавлӓжӹ дӓ Балканвлӓшты халавлӓ.

## Падеж

| основн. |  | родит. |  | местн. |  | дат. |  | исх. |  | совмест. |  | вин. |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ben | я | benim | мой | bende | у меня | bana | мне | benden | от меня | benimle | со мной | beni | меня |
| sen | ты | senin | твой | sende | у тебя | sana | тебе | senden | от тебя | seninle | с тобой | seni | тебя |
| o | он, она, оно | onun | его | onda | у него | ona | ему | ondan | от него | onunla | с ним | onu | его |
| biz | мы | bizim | наш | bizde | у нас | bize | нам | bizden | от нас | bizimle | с нами | bizi | нас |
| siz | вы | sizin | ваш | sizde | у вас | size | вам | sizden | от вас | sizinle | с вами | sizi | вас |
| onlar | они | onların | их | onlarda | у них | onlara | им | onlardan | от них | onlarla | с ними | onları | их |

## Шукым анжыктышы лӹм шая

-**lar** тенгеок -**ler** ('-влӓ')

* a / ı / o / u → -**lar** (-лар) :
	+ **ayak** – **ayaklar** ял – ялвлӓ
	+ **halk** – **halklar** халык – халыквлӓ
	+ **dağ** – **dağlar** кырык – кырыквлӓ
	+ **ada** – **adalar** ошмаоты – ошмаотывлӓ
	+ **balık** – **balıklar** кол – колвлӓ
	+ **tavşan** – **tavşanlar** морен – моренвлӓ
	+ **boynuz** – **boynuzlar** шур – шурвлӓ
	+ **su** – **sular** вӹд – вӹдвлӓ
	+ **yumurta** – **yumurtalar** мыны – мынывлӓ
	+ **kuş** – **kuşlar** кек – кеквлӓ
* e / i / ö / ü → -**ler** (-лэр) :
	+ **göl** – **göller** йӓр – йӓрвлӓ
	+ **dil** – **diller** йӹлмӹ – йӹлмӹвлӓ
	+ **deniz** – **denizler** тангыж – тангыжвлӓ

## Тӹнг шот шая

* **bir** – иктӹ
* **iki** – кокты
* **üç** – кымыт
* **dört** – нӹлӹт
* **beş** – вӹзӹт
* **altı** – кудыт
* **yedi** – шӹмӹт
* **sekiz** – кӓндӓкшӹ
* **dokuz** – ӹндекшӹ
* **on** – лу
* **on bir** – луатиктӹ
* **on iki** – луаткокты
* **on üç** – луаткымыт
* **on dört** – луатнӹлӹт
* **on beş** – луатвӹзӹт
* **on altı** – луаткудыт
* **on yedi** – луатшӹмӹт
* **on sekiz** – луаткӓндӓкшӹ
* **on dokuz** – луатӹндекшӹ
* **yirmi** – коклы
* **otuz** – кымлы
* **kırk** – нӹллӹ
* **elli** – вӹцлӹ
* **altmış** – кудлу
* **yetmiş** – шӹмлу
* **seksen** – кӓндӓкшлу
* **doksan** – ӹндекшлу
* **yüz** – шӱдӹ
* **bin** – тӹжем
* **iki bin** – кок тӹжем
* **üç bin** – кым тӹжем
* **dört bin** – нӹл тӹжем
* **beş bin** – вӹц тӹжем
* **(bir) milyon** – миллион

## Шотлымы шот шая

* **birinci** (1.) (**ilk**) – икшӹ (1-шӹ) (пӹтӓришӹ)
* **ikinci** (2.) – кокшы (2-шы)
* **üçüncü** (3.) – кымшы (3-шы)
* **dördüncü** (4.) – нӹлӹмшӹ (4-шӹ)
* **beşinci** (5.) – вӹзӹмшӹ (5-шӹ)
* **altıncı** (6.) – кудымшы (6-шы)
* **yedinci** (7.) – шӹмшӹ (7-шӹ)
* **sekizinci** (8.) – кӓндӓкшӹмшӹ (8-шӹ)
* **dokuzuncu** (9.) – ӹндекшӹмшӹ (9-шӹ)
* **onuncu** (10.) – лушы (10-шы)
* **on birinci** (11.) – луатикшӹ (11-шӹ)
* **on ikinci** (12.) – луаткокшы (12-шы)
* **on üçüncü** (13.) – луаткымшы (13-шы)
* **on dördüncü** (14.) – луатнӹлӹмшӹ (14-шӹ)
* **on beşinci** (15.) – луатвӹзӹмшӹ (15-шӹ)
* **on altıncı** (16.) – луаткудымшы (16-шы)
* **on yedinci** (17.) – луатшӹмшӹ (17-шӹ)
* **on sekizinci** (18.) – луаткӓндӓкшӹмшӹ (18-шӹ)
* **on dokuzuncu** (19.) – луатӹндекшӹмшӹ (19-шӹ)
* **yirminci** (20.) – коклышы (20-шы)

## Турокла Википеди

*

## Ажедмӓшвлӓ

* Türk Dil Kurumu (Турецкое лингвистическое общество)