Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# इतिहास

**इतिहास** म्हणजे भूतकाळात घडलेल्या घटनांची क्रमब्ध व रितीने मांडणी होय. इतिहास ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती इतिहास = 'इति+ह+आस' हे असे घडले अशी सांगण्यात येते आहे. व्युत्पत्तीद्वारे दिसून येणाऱ्या अर्थाचा विचार केला तर इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळात काय घडले ह्याची नोंद इतकाच अर्थ निघतो. परंतु ह्या शब्दाला इतर अर्थही कालौघात लगडलेले आढळतात. आधुनिक काळात केवळ पूर्ववृत्ताचे निवेदन इतकाच अर्थ ह्या संज्ञेला राहिला नसून ते निवेदन साधार, वास्तव असणेही त्यात गृहीत धरलेले असते. जो इतिहास विसरतो त्याला इतिहास विसरतो.

प्रसिद्ध इतिहासकार ई. एच. कार यांच्यामते भूतकाळ व वर्तमानकाळ यातील न संपणारा संवाद म्हणजे इतिहास होय टायम बी यांनी म्हटल्याप्रमाणे सर्व संस्कृतींचा अभ्यास म्हणजे इतिहास होय इतिहासामध्ये संस्कृतीचा उदय असतो अभ्यासला जातो असं टाईमबी म्हणतात इतिहास ही स्वतंत्रपणे अभ्यासाची एक शाखा आहे या शाखेमध्ये शास्त्रीय आधारावर इतिहासाचा अभ्यास आणि संशोधन केले जाते मानवी संस्कृतीचा उदय आणि अस्त म्हणजे इतिहास असे टाईमबी म्हणतात इतिहासाचे प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

१) भूतकाळातील घटनाचे ज्ञान करून देणारे ज्ञान

२) इतिहासाची शास्त्रीय पद्धत

३) इतिहास आणि आपला भूतकाळ

४) भूतकाळ आणि भविष्यकाळ

## प्राचीन साहित्यात इतिहास

पुराणकथा या एकेकाळचा इतिहास आहेत.
राजशेखर आपल्या काव्यमीमांसेत लिहितात–‘सच द्विविधा परक्रिया पुराकल्पाभ्याम् |’त्याचा अर्थ असा–परक्रिया व पुराकल्प अशी इतिहासाची द्विविध गती आहे/होय.भारतीय साहित्यामध्ये इतिहासाला वेदाच्या बरोबरीने महत्त्व दिलेले आहे. ऋग्वेदसंहितेत इतिहास सयुक्त मंत्राचा संग्रह आहे. तसेच नारद लिखित छांदोग्योपनिषद या ग्रंथात इतिहास-पुराणाला पंचम वेद म्हणले आहे. संस्कृत वाङ्‌मयामध्ये कथेच्या रूपाने इतिहास आलेला आढळतो. कौटिल्य याने केलेल्या व्याख्येप्रमाणे इतिहासात पुराणे, इतिवृत्त, आख्यायिका, उदाहरण, धर्मशास्त्र व अर्थशास्त्र इतक्या विषयांचा समावेश होतो.

धर्मार्थकाममोक्षाणा उपदेशसमन्वितम्| पुरावृत्त कथायुक्तं इतिहासं प्रचक्षते||{ श्रीधर स्वामी कृत विष्णू पुराण टीका}

अनेक शिलालेख हे महत्त्वाचे असतात

## आधुनिक व्याख्या

हॅपाल्ड यांच्या मते 'इतिहास' हा अनुभवांचा नंदादीप होय.' इतिहास म्हणजे मानवजातीच्या जीवनप्रवाहाचा अभ्यास असेही म्हणता येते. इतिहासाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे कालखंड असू शकतात. इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो.या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो. इतिहास या विषयाचे आकलन करून घेताना प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाच्या इतर घटकांची आवश्यक किमान माहिती व संस्कृतीचा सखोल अभ्यास असा दृष्टिकोन असावा लागतो.इतिहासातून माणूस नक्कीच काहीतरी शिकू शकतो असा दावा केला आहे.

## संदर्भसूची

* आपटे, वामन शिवराम. "आपटे ह्यांच्या *दि प्रॅक्टिकल संस्कृत-इंग्लिश डिक्शनरी* ह्या कोशातील इतिहास ह्या शब्दाविषयीची नोद" (संस्कृत-इंग्लिश भाषेत). २ ऑक्टोबर २०१८ रोजी पाहिले.CS1 maint: unrecognized language (link)

## बाह्य दुवे

* महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - इतिहास
# इ.स.चे ७ वे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ६ वे शतक -  **७ वे शतक** - ८ वे शतक |
| **दशके:** |  ६०० चे - ६१० चे - ६२० चे - ६३० चे - ६४० चे ६५० चे - ६६० चे - ६७० चे - ६८० चे - ६९० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |
# इ.स.पू.चे २ रे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** | पू. ३ रे शतक - **पू. २ रे शतक** - पू. १ ले शतक |
| **दशके:** | पू. १९० चे - पू. १८० चे - पू. १७० चे - पू. १६० चे - पू. १५० चे पू. १४० चे - पू. १३० चे - पू. १२० चे - पू. ११० चे - पू. १०० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |
# कर

हा लेख सेवा मिळाल्याबद्दल सरकारला भरावयाचा ’कर’ नामक मोबदला याबद्दल आहे.  या शब्दाच्या इतर उपयोगांसाठी पाहा, कर कर म्हणजे हस्त अथवा हात साठी (निःसंदिग्धीकरण).कर** म्हणजे शासनाला सेवा पुरवल्याबद्दल देण्याचा एक मोबदला होय. कराच्या मोबदल्यात शासनाकडून त्या प्रमाणात सेवा किंवा वस्तू मिळतीलच, अशी आशा किंवा इच्छा न ठेवता शासनाला कायदेशीरदृष्ट्या दिली जाणारी रक्कम म्हणजेच कर होय. कर हे शासनालाचे महत्त्वाचे उत्पन्नाचे साधन आहे. कर दोन प्रकारचे असतात - अप्रत्यक्ष कर व प्रत्यक्ष कर. करांचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. वैयक्तिक प्राप्तीकर (आयकर), महामंडळकर, भांडवली नफाकर, भांडवलावरील आणि मालमत्तेवरील कर, खर्चावरील कर, वस्तूंवरील कर, उत्पादनावरील कर, आयातीवरील व निर्यातीवरील कर, विक्रीकर असे वेगवेगळे करांचे प्रकार आहेत. करवसुलीसाठी शासनाकडे यंत्रणा असते. करविषयक सल्लागारही असतात. कर भरण्यासाठी विविध योजना असतात. १ जुलै २०१७ पासून 'एक देश एक कर' प्रणाली सुरू करण्यात आली. कोणताही नवीन कर प्रारंभी फक्त काही ठराविक लोकांच्या ठराविक उत्पन्नावर लावला जातो व नंतर हळूहळू त्याची व्याप्ती वाढवून सर्व लोकांचे त्या प्रकारचे सर्व उत्पन्न करपात्र करण्यात येते.

**प्रत्यक्ष्य कर**-

1. व्यक्तीच्या/कंपनीच्या उत्पादनावर लागतो.
2. हे कर हस्तांतरित होत नाही. उदा: incme tax
3. ह्याचा कारभार श्रीमंतावर असतो
4. न्याय प्रस्थापित होतो
5. श्रीमंता कडून आकारतात व गरिबान वर खर्च करतात
6. याची जागा D.T.C. घेणार होते पण 2010ला व्यापगत झाले

**अप्रतक्ष्य कर**-

1. वस्तू व सेवा यांच्या खरेदी व विक्री वर लागणारे कर म्हणजे अप्रतक्ष्य कर
2. यांचा प्रभाव गरीब आणि श्रीमंत दोघांवर सारखाच होतो
3. अप्रत्यक्ष्य कराची जागा G.S.T.(GOODS AND SERVICES TAX) ने घेतली

करिदिन  : मकर संक्रांतीनंतरचा दुसरा दिवस. या दिवसाला किंक्रांत असेही म्हंणतात.
# फूच्यान

|  |
| --- |
| **फूच्यान**   福建省 |
| चीनचा प्रांत |
|

---

 |
|  फूच्यानचे चीन देशामधील स्थान

---

 |
| **देश** |  चीन |
| **राजधानी** | फूचौ |
| **क्षेत्रफळ** | १,२१,४०० चौ. किमी (४६,९०० चौ. मैल) |
| **लोकसंख्या** | ४,१५,४०,०८६ |
| **घनता** | २९१ /चौ. किमी (७५० /चौ. मैल) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-२** | CN-FJ |
| **संकेतस्थळ** |  |

**फूच्यान** (देवनागरी लेखनभेद: **फूज्यान**; चिनी: 福建省 ; फीनयीन: Fújiàn ;) हा चीन देशाच्या आग्नेय किनाऱ्यावरील प्रांत आहे. फूच्यान प्रांताच्या उत्तरेस च-च्यांग, पश्चिमेस च्यांग्शी, दक्षिणेस क्वांगतोंग हे प्रांत आहेत. याच्या पूर्वेस ताइवान सामुद्रधुनी असून त्यापलीकडे ताइवान बेट आहे. हान चिनी वंशीयांचे बाहुल्य असलेला हा प्रांत चीनच्या जनतेच्या प्रजासत्ताकातील सर्वाधिक भाषिक व सांस्कृतिक वैविध्य असलेला प्रांत आहे. २०२० साली फूच्यान प्रांताची लोकसंख्या सुमारे ४.१५ कोटी इतकी होती. फूचौ ही फूच्यानची राजधानी व सर्वात मोठे शहर असून च्यामेन, क्वानचौ ही इतर मोठी शहरे आहेत.

फूच्यानाचा बहुतेक भाग चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकाशी संलग्न असला, तरीही किन्मन व मात्सू हे द्वीपसमूह चीनच्या प्रजासत्ताकाशी (ताइवानाशी) संलग्न आहेत. थोडक्यात भूराजकीयदृष्ट्या 'ची.ज.प्र. फूच्यान' व 'ची.प्र. फूच्यान' असे दोन भिन्न प्रांत आहेत.

## राजकीय विभाग

फूच्यान प्रांत ९ उप-प्रांतीय दर्जाच्या शहरांमध्ये विभागला गेला आहे.

| **फूच्यानचे राजकीय विभाग** |
| --- |
|
**फूचौच्यामेनपुत्यानसान्मिंगक्वानचौझांगचौनान्पिंगलोंग्याननिंग्दे**
☐ ह्या भूभागांवर चीन देशाचे अधिपत्य असले तरीही तैवानने येथे हक्क सांगितला आहे. |

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर फूच्यान  संबंधित संचिका आहेत
* फूच्यान शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ (चिनी मजकूर)
# फूचौ

|  |
| --- |
| **फूचौ福州市** |
| **चीनमधील शहर** |
| फूच्यानमधील स्थान |
|
फूचौफूचौचे चीनमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **चीन** |
| प्रांत |  फूच्यान  |
| क्षेत्रफळ |  १२,१७७ चौ. किमी (४,७०२ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  २७२ फूट (८३ मी)  |
| लोकसंख्या  (२०११) |
|   - शहर |  ४४,६८,०७६  |
|   - घनता |  ६०० /चौ. किमी (१,६०० /चौ. मैल)  |
|   - महानगर |  ७२ लाख |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी+०८:००  |
|  |

**फूचौ** (चिनी: 福州市; फीनयीन: *Fuzhou*) ही चीन देशाच्या फूच्यान या प्रांताची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे. हे शहर चीनच्या पूर्व भागात शांघायच्या ७७० किमी दक्षिणेस तैवान सामुद्रधुनीच्या जवळ वसले आहे. २०११ साली फूचौ शहराची लोकसंख्या ४४.६८ लाख तर संपूर्ण उपप्रांतीय भागाची लोकसंख्या ७२ लाख इतकी होती.

## हे सुद्धा पहा

* चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 फूचौ |

* विकिव्हॉयेज वरील फूचौ पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
* "अधिकृत संकेतस्थळ" (चिनी भाषेत).CS1 maint: unrecognized language (link)
# उत्तर दिशा

उत्तर दिशा
**उत्तर** ही चार प्रमुख दिशांपैकी एक आहे. ही दिशा दक्षिणेच्या विरुद्ध आणि पूर्व पश्चिमेला लंबरूप असते. ध्रुव तारा उत्तर दिशेला दिसतो.

## हे सुद्धा पहा

* उत्तर ध्रूव
* उत्तरायण
# इ.स.चे ५ वे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ४ थे शतक -  **५ वे शतक** - ६ वे शतक |
| **दशके:** |  ४०० चे - ४१० चे - ४२० चे - ४३० चे - ४४० चे ४५० चे - ४६० चे - ४७० चे - ४८० चे - ४९० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |
# इ.स.चे ६ वे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ५ वे शतक -  **६ वे शतक** - ७ वे शतक |
| **दशके:** |  ५०० चे - ५१० चे - ५२० चे - ५३० चे - ५४० चे ५५० चे - ५६० चे - ५७० चे - ५८० चे - ५९० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |
# उईघुर

**उईघुर** हे तुर्की वंशाचे लोक आहेत, जे प्रामुख्याने मध्य आणि पूर्व आशियात राहतात. सध्या हे मुख्यतः चीनच्या झिनशांग उईघुर स्वायत्त प्रदेशात राहतात. हे मुख्यत्वे इस्लाम धर्माचे पालन करतात. मध्य युरेशियातल्या अनेकांसारखेच हेसुद्धा अनुवांशिकतेने कॉकॅसॉईड आणि पूर्व आशियाई लोकांशी संबंधित आहेत."Inside the re-education camps China is using to brainwash muslims". *Business Insider*. 17 May 2018 रोजी पाहिले.

अंदाजे ८०% झिनशांग प्रदेशातील उईघुर लोक नैऋत्येकडील टॅरीम नदी खोऱ्यात राहतात.

 खोतानमधील उईघुर मशीद.
# ऑक्टोबर महिना

* जानेवारी
* फेब्रुवारी
* मार्च
* एप्रिल
* मे
* जून
* जुलै
* ऑगस्ट
* सप्टेंबर
* ऑक्टोबर
* नोव्हेंबर
* डिसेंबर

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << |  **ऑक्टोबर २०२६** | >> |
| सो | मं | बु | गु | शु | श | र |
|  |  |  | १ | २ | ३ | ४ |
| ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
| १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ |
| १९ | २० | २१ | २२ | २३ | २४ | २५ |
| २६ | २७ | २८ | २९ | ३० | ३१ |

**ऑक्टोबर** हा ग्रेगरी दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील दहावा महिना आहे.

 विकिमीडिया कॉमन्सवर ऑक्टोबर  संबंधित संचिका आहेत

| ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेतील महिने व दिवस |
| --- |
| जानेवारी | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| फेब्रुवारी | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ (२९) (३०) |
| मार्च | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| एप्रिल | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| मे | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| जून | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| जुलै | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| ऑगस्ट | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| सप्टेंबर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| ऑक्टोबर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| नोव्हेंबर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| डिसेंबर     | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
# इ.स. १९५०

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १९ वे शतक -  **२० वे शतक** - २१ वे शतक |
| **दशके:** |  १९३० चे - १९४० चे -  **१९५० चे** - १९६० चे - १९७० चे |
| **वर्षे**: |  १९४७ - १९४८ - १९४९ -  **१९५०** - १९५१ - १९५२ - १९५३ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

### जानेवारी

* जानेवारी १७ - बॉस्टनमध्ये ११ लुटारूंनी २०,००,००,००० डॉलर पळवले. अंतर्गत वादात त्यापैकी तिघांचा खून झाला व आठ जणांना शिक्षा झाली. लुटीचे पैसे आजतगायत मिळालेले नाहीत. हे पैसे ग्रांड रॅपिड्स, मिनेसोटाजवळ लपवून ठेवले असल्याची वदंता आहे.
* जानेवारी २३ - इस्राएलच्या क्नेसेट(संसद)ने राजधानी जेरूसलेम येथे हलविण्याचा प्रस्ताव मान्य केला.
* जानेवारी २५ - भारतीय निवडणूक आयोगाची स्थापना
* जानेवारी २६ - भारत प्रजासत्ताक देश झाला. डॉ. राजेन्द्रप्रसाद राष्ट्रपतिपदी.

### मार्च

* मार्च ८ - सोवियेत संघाने आपल्याकडे अणुबॉम्ब असल्याचे जाहीर केले.

### एप्रिल

* एप्रिल २७ - दक्षिण आफ्रिकेत वंशभेद अधिकृत करणारा कायदा मंजूर झाला.

### मे

* मे १ - गुआमला अमेरिकेच्या राष्ट्रकुलात प्रवेश.
* मे ५ - भुमिबोल अदुल्यादेज राम नववा या नावाने थायलंडच्या राजेपदी.

### जून

* जून २८ - कोरियन युद्ध - उत्तर कोरियाने सोल जिंकले.

### जुलै

* जुलै ५ - कोरियन युद्ध - अमेरिका व उत्तर कोरियाच्या सैन्यात चकमक.
* जुलै ५ - इस्रायेलच्या क्नेसेटने जगातील कोणत्याही ज्यू व्यक्तीला इस्रायेलमध्ये राहण्याचा हक्क दिला.
* जुलै १२ - रेने प्लेव्हेन फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* जुलै २० - बेल्जियमच्या संसदेने राजा लिओपोल्ड तिसऱ्याला अज्ञातवासातून परत बोलावले.
* जुलै २० - कोरियन युद्ध - उत्तर कोरियाने दक्षिण कोरियाची तात्पुरती राजधानी तैजोन वर हल्ला चढवला.
* जुलै २८ - मनुएल ओड्रिया पेरूच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.

### ऑगस्ट

* ऑगस्ट १५ - आसाममध्ये भूकंप आणि पूर. ५७४ ठार. ५०,००,००० बेघर.

## जन्म

* जानेवारी ७ - जॉनी लिव्हर, भारतीय अभिनेता.
* फेब्रुवारी १० - मार्क स्पित्झ, अमेरिकन तरणपटू.
* मार्च ११ - बॉबी मॅकफेरिन, गायक.
* जून ५ - हरिश्चंद्र माधव बिराजदार, मराठी पहिलवानी कुस्तीगीर.
* जुलै ३ - इवन चॅटफील्ड, न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू.
* जुलै ११ - जिम हिग्स, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* जुलै १८ - सर रिचर्ड ब्रॅन्सन, इंग्लिश उद्योगपती.
* जुलै २० - नसीरुद्दीन शाह, भारतीय अभिनेता.
* ऑगस्ट १६ - जेफ थॉमसन, ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर १७ - नरेंद्र मोदी, मुख्यमंत्री, गुजरात
* सप्टेंबर २१ - बिल मरे, अमेरिकन अभिनेता.
* सप्टेंबर २४ - मोहिंदर अमरनाथ, भारतीय क्रिकेट खेळाडू
* सप्टेंबर २९ - डेव्हिड मरे, वेस्ट ईंडीझचा क्रिकेट खेळाडू.
* ऑक्टोबर २ - पर्सिस खंभाता, भारतीय अभिनेत्री.
* डिसेंबर १२ - रजनीकांत (शिवाजीराव गायकवाड), भारतीय अभिनेता.

## मृत्यू

* मार्च ६ - आल्बेर लेब्रन, फ्रांसचा अध्यक्ष.
* मे १६ - अण्णासाहेब लठ्ठे, कोल्हापूर संस्थानचे दिवाण; अर्थमंत्री, महाराष्ट्र.
* जून ११ - पांडुरंग सदाशिव साने; मराठी लेखक, स्वातंत्र्यसैनिक व समाजसुधारक
* ऑक्टोबर २९ - गुस्ताफ पाचवा, स्वीडनचा राजा.
* डिसेंबर ८ - श्री ऑरोबिंदो, भारतीय तत्त्वज्ञानी.
* डिसेंबर ३१ - वल्लभभाई पटेल, भारतीय उप-पंतप्रधान.

## प्रतिवार्षिक पालन
# मिखाइल गोर्बाचेव

|  |
| --- |
| मिखाईल गोर्बाचोव Михаил Горбачёв |
|  |
|

---

 सोव्हियेत संघाचा राष्ट्राध्यक्ष |
| **कार्यकाळ** १५ मार्च १९९० – २५ डिसेंबर १९९१ |
| उपराष्ट्रपती | गेनादी यानायेव्ह |
| मागील | पदनिर्मिती |
| पुढील | कोणीही नाही बोरिस येल्त्सिन (रशियाचा राष्ट्राध्यक्ष) |
|

---

सोव्हिएत संघाचा चेरमन |
| **कार्यकाळ** २५ मे १९८९ – १५ मार्च १९९० |
| मागील | पदनिर्मिती |
| पुढील | अनातोली लुक्यानोव |
|

---

सोव्हिएत संघाचा सर्वोच्च पुढारी |
| **कार्यकाळ** १ ऑक्टोबर १९८८ – २५ मे १९८९ |
| मागील | कॉन्स्टान्टिन चेरनेन्को |
| पुढील | पद बरखास्त |
|

---

सोव्हिएत संघाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचा सरचिटणीस |
| **कार्यकाळ** ११ मार्च १९८५ – २४ ऑगस्ट १९९१ |
| मागील | आंद्रेइ ग्रोमिको |
| पुढील | कोणीही नाही बोरिस येल्त्सिन (रशियाचा राष्ट्राध्यक्ष) |
|

---

 |
| जन्म | २ मार्च, १९३१  (1931-03-02) प्रिवोलनोये, स्ताव्रोपोल क्राय, रशियन सोसाग, सोवियेत संघ |
| पत्नी | राइसा गोर्बाचोवा |
| गुरुकुल | मॉस्को विद्यापीठ |
| व्यवसाय | वकील |
| धर्म | नास्तिक |
| सही |  |
| संकेतस्थळ | गोर्बाचेव फाउंडेशन |

**मिखाईल सेर्गेयेविच गोर्बाचेव** (रशियन: Михаи́л Серге́евич Горбачёв; २ मार्च, १९३१ - ३० ऑगस्ट, २०२२) हे एक माजी सोव्हिएत राजकारणी होते. हे सोव्हिएत संघाचा सातवे व अखेरचे राष्ट्रप्रमुख होते. मार्च १९८५ ते ऑगस्ट १९९१ दरम्यान गोर्बाचेव सोव्हिएत संघाच्या कम्युनिस्ट पक्षाचा सरचिटणीस होते.

१९५५ साली कायद्याचे शिक्षण घेत असताना गोर्बाचेवने कम्युनिस्ट पक्षामध्ये प्रवेश घेतला व लवकरच तो पक्षात कार्यशील बनला. १९७९ साली कार्यकारी समितीचा (पॉलिटब्युरो) सदस्य बनलेला गोर्बाचेव लिओनिद ब्रेझनेवच्या मृत्यूच्या तीन वर्षांनंतर कम्युनिस्ट पक्षाचा सरचिटणीस व सोव्हिएत संघाचा राष्ट्रप्रमुख बनला. झपाट्याने खालावत चाललेल्या सोव्हिएत आर्थिक स्थितीदरम्यान सत्तेवर आलेल्या गोर्बाचेवने परिस्थिती सुधारण्यासाठी ग्लास्नोस्त (पारदर्शकता) व पेरेस्त्रोयका (पुनररचना) ही दोन धोरणे जाहीर केली. तत्कालीन अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष रॉनल्ड रेगनसोबत अनेक बैठका घेऊन शीत युद्ध संपवण्यासाठी गोर्बाचेवने केलेले प्रयत्न दखलपात्र ठरले. त्याने सोव्हिएत कम्युनिस्ट पक्षाचे सोव्हिएत संघावरील संपूर्ण नियंत्रण काढून घेतले ज्याचा परिणाम सोव्हिएत संघाच्या विघटनामध्ये झाला.

## प्रमुख पुरस्कार

* १९८७ - इंदिरा गांधी पुरस्कार
* १९९० - नोबेल शांतता पारितोषिक

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 मिखाइल गोर्बाचेव |

* गोर्बाचेव फाउंडेशन
# इ.स. १३१२

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १३ वे शतक -  **१४ वे शतक** - १५ वे शतक |
| **दशके:** |  १२९० चे - १३०० चे -  **१३१० चे** - १३२० चे - १३३० चे |
| **वर्षे**: |  १३०९ - १३१० - १३११ -  **१३१२** - १३१३ - १३१४ - १३१५ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

## जन्म

## मृत्यू

* सप्टेंबर ७ - फर्डिनांड चौथा, कॅस्टिलचा राजा.
* सप्टेंबर १४ - इटालियन कवी दांते अलिघियेरी
# पियानो

पियानो
पियानो हा तार असणारा वाद्ययंत्र आहे. या्चा शोध 10व्या शतकात लागला होता.आणि ह्ळुह्ळु वर्तमान स्वरूपात विकसित झाला. सुरुवातिला याची आकृति सध्याच्या पियानों पेक्शा वेगळी होती. त्यात एक ग्रिल होती, जीला फिरवल्याने तीन-तार एकाच चाकावर ध्वनि निर्माण करत.
# इ.स. २६८

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  २ रे शतक -  **३ रे शतक** - ४ थे शतक |
| **दशके:** |  २४० चे - २५० चे -  **२६० चे** - २७० चे - २८० चे |
| **वर्षे**: |  २६५ - २६६ - २६७ -  **२६८** - २६९ - २७० - २७१ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी

## जन्म

## मृत्यू

## शोध

## निर्मिती

## समाप्ती
# दक्षिणी महासागर

दक्षिण महासागर
**दक्षिण. महासागर** किंवा **दक्षिण ध्रुवीय महासागर** किंवा **ॲंटार्क्टिक महासागर** किंवा **अँटार्क्टिक वर्तुळ** हा पृथ्वीवरील सर्वांत दक्षिणेकडील महासागर आहे. दक्षिणी महासागराने अंटार्क्टिका खंडाला चारही बाजूंनी पुर्णपणे वेढले आहे. दक्षिणी महासागर अंटार्क्टिक ह्या भौगोलिक प्रदेशात गणला जातो.

हा भाग विश्व महासागराच्या दक्षिणेकडील भागात समाविष्ट आहे. सामान्यत: ६०° एस अक्षांश दक्षिणेस आणि अंटार्कटिका घेरते. म्हणूनच, हे पाच महासागरीय विभागांचे चौथे-मोठे मानले जाते: प्रशांत, अटलांटिक आणि भारतीय महासागरापेक्षा लहान पण आर्कटिक महासागरापेक्षा मोठे. या महासागर क्षेत्रामध्ये अंटार्कटिक मिश्रणाने थंड, उत्तर दिशेने वाहणारे पाणी उबदार पाण्याचे आहे.

इ.स. १७७० च्या सुमारास कॅप्टन जेम्स कुकने आपल्या प्रवासाच्या माध्यमातून जगाच्या दक्षिणेकडील अक्षांशांना व्यापून टाकल्याचे सिद्ध केले. तेव्हापासून, प्रादेशिक, अटलांटिक आणि भारतीय महासागराच्या विविध भागांसारख्या पाण्याचे विचार करून, भूगोलशास्त्रज्ञांनी दक्षिणेकडील महासागराच्या उत्तरी सीमा किंवा अस्तित्वावरही असहमती दर्शवली आहे. तथापि, इंटरनॅशनल हायड्रोग्राफिक ऑर्गनायझेशन (आयएचओ)च्या कमांडर जॉन लीकने नुकतेच महासागरीय संशोधनाने दक्षिणेच्या परिसंवादाचे महत्त्व शोधून काढले आहे. दक्षिणी महासागराच्या शब्दाचा वापर नदीच्या शरीरास परिभाषित करण्यासाठी केला आहे जो उत्तरेच्या दक्षिणेला आहे. परिसंचरण. आयएचओची सध्याची अधिकृत धोरणे अद्यापही आहे, कारण २००० च्या ६० व्या समांतरच्या दक्षिणेस असलेल्या दक् आपल्या परिभाषांचा पुनरावृत्ती अद्याप स्वीकारला गेला नाही. इतर मौसमी-चढत्या अंटार्क्टिक अभिसरणला (कन्व्हर्जन्स) नैसर्गिक सीमा म्हणून मानतात.
# इ.स. १६७७

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १६ वे शतक -  **१७ वे शतक** - १८ वे शतक |
| **दशके:** |  १६५० चे - १६६० चे -  **१६७० चे** - १६८० चे - १६९० चे |
| **वर्षे**: |  १६७४ - १६७५ - १६७६ -  **१६७७** - १६७८ - १६७९ - १६८० |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

## जन्म

## मृत्यू
# इ.स. १७७८

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १७ वे शतक -  **१८ वे शतक** - १९ वे शतक |
| **दशके:** |  १७५० चे - १७६० चे -  **१७७० चे** - १७८० चे - १७९० चे |
| **वर्षे**: |  १७७५ - १७७६ - १७७७ -  **१७७८** - १७७९ - १७८० - १७८१ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* जानेवारी १८ - कॅप्टन जेम्स कूक हवाईला पोचणारा पहिला युरोपियन ठरला. त्याने या द्वीपसमूहाचे नाव सॅन्डविच आयलंड्स असे ठेवले.
* जून २८ - अमेरिकन क्रांती - मॉनमाउथची लढाई.
* जुलै ३ - अमेरिकन क्रांती - ब्रिटिश सैन्याने वायोमिंग मध्ये ३६० स्त्री, पुरूष व बालकांची कत्तल केली.
* जुलै ३ - प्रशियाने ऑस्ट्रिया विरुद्ध युद्ध पुकारले.
* जुलै १० - अमेरिकन क्रांती - फ्रांसने युनायटेड किंग्डम विरुद्ध युद्ध पुकारले.
* जुलै २७ - अमेरिकन क्रांती-उशांतची पहिली लढाई - इंग्लंड व फ्रांसच्या आरमारे तुल्यबळ.

## जन्म

* डिसेंबर १९ - मरी तेरीस शार्लट, फ्रांसचा राजा लुई सोळावा व मरी आंत्वानेतची पहिली मुलगी.

## मृत्यू

* मे ११ - विल्यम पिट, युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान.
* मे ३० - व्होल्तेर, फ्रेंच लेखक व तत्त्वज्ञानी.
# क्षेत्रफळ

**क्षेत्रफळ** ही एखाद्या पृष्ठाच्या सीमाबद्ध भागाचे द्विमितीय आकारमान दाखवणारी भौतिक राशी आहे. चौरस मीटर हे जमिनीसाठी सगळ्यांत जास्त वापरण्यात येणारे एकक आहे.

## एकके

क्षेत्रफळ अनेक एककांत मोजता येते. प्रचलित मोजमापे :

चौरस सेंटिमीटर
चौरस इंच
चौरस फूट32.5
चौरस वार (= चौरस यार्ड)
चौरस मीटर (मी.२) = १ मीटर
गुंठा : १ गुंठा जमीन = १२१ चौरस वार = १०८९ चौरस फूट = १०१ चौरस मीटर
एकर : १ एकर जमीन = ४८४० चौरस वार = ४३५६० चौरस फूट = ४०४७ चौरस मीटर
एर (ए.) = १०० चौरस मीटर (मी.२)
हेक्टर (हे.) = १०० एर = १०,००० चौरस मीटर = २.४७ एकर
चौरस मैल : १ चौ.मैल = ६४० एकर
चौरस किलोमीटर : १ चौ.किमी = २४७ एकर
# इ.स.चे १८०० चे दशक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १८ वे शतक -  **१९ वे शतक** - २० वे शतक |
| **दशके:** |  १७७० चे १७८० चे १७९० चे  **१८०० चे** १८१० चे १८२० चे १८३० चे |
| **वर्षे:** |  १८०० १८०१ १८०२ १८०३ १८०४ १८०५ १८०६ १८०७ १८०८ १८०९ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना

## महत्त्वाच्या व्यक्ती
# बान्या लुका

|  |
| --- |
| **बान्या लुकाБања Лука** |
| **बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिनामधील शहर** |
|

|  |
| --- |
| चिन्ह |

 |
| बान्या लुकाचे बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिनामधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना** |
| प्रांत |  स्राप्स्काचे प्रजासत्ताक  |
| क्षेत्रफळ |  १,२३२ चौ. किमी (४७६ चौ. मैल)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  १,९५,०००  |
|   - घनता |  १७८.६ /चौ. किमी (४६३ /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ  |
|  |

**बान्या लुका** हे बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना ह्या देशाच्या स्राप्स्काचे प्रजासत्ताक ह्या भागातील सर्वात मोठे तर देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर आहे.
# पॉल केरेस

पॉल केरेस

मानव| लिंग | पुरूष  |
| नागरिकत्व | एस्टोनिया, सोव्हियेत संघ, जर्मनी  |
| कोणत्या देशामार्फत खेळला | एस्टोनिया, सोव्हियेत संघ, जर्मनी  |
| स्थानिक भाषेतील नाव | Paul Keres  |
| दिलेले नाव | Paul  |
| आडनाव | Keres  |
| जन्म तारीख | ७ जानेवारी 1916  |
| जन्मस्थान | Narva  |
| मृत्यू तारीख | ५ जून 1975  |
| मृत्यूस्थान | हेलसिंकी  |
| मृत्युची पद्धत | नैसर्गिक कारणे  |
| मृत्युचे कारण | हृदयाघात  |
| चिरविश्रांतीस्थान | Metsakalmistu  |
| भावंडे | Harald Keres  |
| वैवाहिक जोडीदार | Maria Keres  |
| बोलण्याची वा लेखनाची भाषा | रशियन भाषा, एस्टोनियन भाषा  |
| Title of chess person | ग्रँडमास्टर, International Judge of Chess Compositions  |
| शिक्षण घेतलेली संस्था | University of Tartu  |
| खेळ | बुद्धिबळ  |
| सदस्यता | Student Society Liivika  |
| पुरस्कार | Honoured Master of Sports of the USSR, Estonian Athlete of the Year, Merited Sportsperson of Estonian SSR, Order of the Red Banner of Labour  |

  From Wikidata
१९६९मध्ये पॉल केरेस
**पॉल केरेस** (जानेवारी ७, इ.स. १९१६ - जून ५, इ.स. १९७५) हा एक रशियन बुद्धिबळपटू होता. याने बुद्धिबळावर लेखनही केले.