Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# इ.स. १९७९

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १९ वे शतक -  **२० वे शतक** - २१ वे शतक |
| **दशके:** |  १९५० चे - १९६० चे -  **१९७० चे** - १९८० चे - १९९० चे |
| **वर्षे**: |  १९७६ - १९७७ - १९७८ -  **१९७९** - १९८० - १९८१ - १९८२ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

### जानेवारी-जून

* जानेवारी १६ - ईराणच्या शहाने कुटुंबासहित ईजिप्तला पळ काढला.
* जानेवारी ३० - टोक्योहून निघालेले व्हारिग एरलाइन्सचे ७०७-३२३सी जातीचे विमान नाहीसे झाले.
* फेब्रुवारी १ - रुहोल्ला खोमेनी १५ वर्षांनी परत ईराणमध्ये आला.
* फेब्रुवारी ७ - प्लुटो नेपच्युन पेक्षा सूर्याच्या जवळ.
* फेब्रुवारी ८ - डेनिस सास्सू-न्ग्वेस्सो कॉॅंगोच्या राष्ट्राध्यक्षपदी.
* फेब्रुवारी ११ - पंतप्रधान मोरारजी देसाई यांनी अंदमान निकोबार बेटावरील सेल्युलर जेल राष्ट्रीय स्मारक म्हणून घोषित केले.
* फेब्रुवारी १७ - चीन व व्हियेतनाममध्ये युद्ध सुरू.
* फेब्रुवारी २२ - सेंट लुशियाला युनायटेड किंग्डमपासून स्वातंत्र्य.
* एप्रिल ११ - युगांडाचा हुकुमशहा ईदी अमीन पदच्युत.
* मे ४ - मार्गारेट थॅचर युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधानपदी.
* मे १० - मायक्रोनेशिया प्रजासत्ताक झाले.
* मे २५ - अमेरिकन एरलाइन्स फ्लाइट १९१ हे डी.सी.१० जातीचे विमान शिकागोच्या ओहेर विमानतळावरून निघाल्यावर कोसळले. जमीनीवरील दोघांसह २७३ ठार.
* जून २६ - मुष्टियोद्धा मुहम्मद अलीने निवृत्ती घेतली.

### जुलै-डिसेंबर

* जुलै ११ - अमेरिकेचे अंतराळस्थानक स्कायलॅब पृथ्वीवर कोसळले.
* जुलै १२ - किरिबाटीला युनायटेड किंग्डमपासून स्वातंत्र्य.
* जुलै १७ - निकाराग्वाच्या राष्ट्राध्यक्ष जनरल अनास्तासियो सोमोझा देबेलने मायामी येथे पलायन केले.
* जुलै १९ - निकाराग्वात उठाव.
* जुलै २० - डायना न्याड बहामा ते फ्लोरिडा हे ६० मैलांचे अंतर पोहून गेली.
* ऑगस्ट १७ - एरोफ्लोत विमान-वाहतूक कंपनीच्या दोन विमानांची युक्रेनमध्ये टक्कर. १५६ ठार.
* डिसेंबर २१ - ऱ्होडेशियाच्या स्वातंत्र्यासाठीच्या ठरावाचा मसुदा लंडनमध्ये ठरला.
* डिसेंबर २३ - सोवियेत सैन्याने अफगाणिस्तानची राजधानी काबुल काबीज केले.
* डिसेंबर २७ - अफगाणिस्तानमध्ये सोवियेत संघराज्याने बब्रक कर्मालला राष्ट्राध्यक्षपदी बसविले.

## जन्म

* ऑगस्ट १० - दिनुशा फर्नान्डो, श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर २१ - क्रिस गेल, वेस्ट इंडीजचा क्रिकेट खेळाडू.

## मृत्यू

* फेब्रुवारी ९ - राजा परांजपे, मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते, अभिनेते.
* फेब्रुवारी २८ - पाउल आल्वेर्डेस, जर्मन कवी, लेखक.
* ऑगस्ट १६ - जॉन डीफेनबेकर, कॅनडाचा तेरावा पंतप्रधान.
* ऑगस्ट ३१ - ई.जे. स्मिथ इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* सप्टेंबर २८ - रोम्युलो बेटानकोर्ट, व्हेनेझुएलाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* ऑक्टोबर ६ - दत्तो वामन पोतदार, मराठी इतिहाससंशोधक, लेखक.
* डिसेंबर २२ - नरहर रघुनाथ फाटक, भारतीय इतिहास संशोधक, संत साहित्याचे अभ्यासक.
# मुंगी

हा लेख हा लेख 'मुंगी' एक किटकवर्गीय सजीव; याबद्दल आहे.  मुंगी (पैठण), मुंगी (शेवगाव) यासाठी पाहा, मुंगी (निःसंदिग्धीकरण).

Look up मुंगी in
Wiktionary, the free marathi dictionary.
 मुंगी हा शब्द
विक्शनरी, या मुक्त शब्दकोशात पाहा

**मुंगी** हा एक सहा पायाचा अतिशय छोटा कीटक आहे. मुंग्या नेहमी समूहामध्ये राहतात.

लाल व काळ्या अश्या दोन प्रकारच्या मुंग्या असतात. त्यांच्या निवासस्थानाला वारूळ असे म्हणतात. ते सहसा मातीचे असते. परंतु काही प्रजातीतील मुंग्या झाडावर वेगळ्या साहित्याचा वापर करूनही वारुळे बांधतात.मुंगी आपल्या शरीराच्या क्षमतेपेक्षा वजन उचलू शकते

घरटे
## संरक्षण

शिकारीसाठी व अन्य शत्रूंपासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी मुंगी चावा घेते किंवा फॉरमिक ॲसिड उडवते. हे ॲंसिड माणसासाठी फार हानिकारक नसते.

## मुंगीवर मराठीत लिहिलेली पुस्तके

* मुंगी - एक अद्भुत कीटक : लेखक प्रदीपकुमार माने

५
# मिकी माउस

मिकी माउस

anthropomorphic mouse, comics character, animated character, television character, film character, video game character, Disney core universe character, mascot character| ह्याचा भाग | Sensational Six  |
| स्थापना | १८ नोव्हेंबर 1928  |
| लिंग | नर  |
| स्थानिक भाषेतील नाव | Mickey Mouse  |
| दिलेले नाव | Mickey  |
| आडनाव | Mouse  |
| मूळ लेबल | Mickey Mouse  |
| भावंडे | Oswald the Lucky Rabbit, Felicity Fieldmouse  |
| सहचर | Minnie Mouse  |
| नातेवाईक | Morty Fieldmouse, Ferdie Fieldmouse  |
| कुटुंब | Mickey Mouse family  |
| Has pet | प्लुटो  |
| Filmography | Mickey Mouse filmography  |
| मागील | Oswald the Lucky Rabbit  |
| रचनाकार | वॉल्ट डिस्नी, Ub Iwerks  |
| Performer | Chris Diamantopoulos  |
| मूळ देश | अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने  |
| Public domain date | १ जानेवारी 2024, १ जानेवारी 2042  |
| Voice actor | वॉल्ट डिस्नी, Carl W. Stalling, Wayne Allwine, Bret Iwan, Chris Diamantopoulos  |
| Inspired by | Oswald the Lucky Rabbit  |
| पुरस्कार | Berliner Bär, star on Hollywood Walk of Fame  |
| First appearance | Plane Crazy  |
| From narrative universe | Mickey Mouse universe  |
| Location of creation | द वॉल्ट डिझनी कंपनी  |
| अधिकृत संकेतस्थळ |   |
| Narrative role | protagonist  |
| Copyright status | copyrighted  |
| Media franchise | Mickey Mouse franchise  |

  From Wikidata
मिकी माउसचे निर्माता,
 वॉल्ट डिस्नी
**मिकी माउस** हे वॉल्ट डिस्नी याने इ.स. १९२८ साली निर्मित केलेले एक जगप्रसिद्ध व्यंगचित्र (कार्टून) आहे. याची संकल्पना १९२८मध्ये वॉल्ट डिझ्नी आणि उब इवर्क्स यांनी केली. सुरुवातीच्या काही चित्रपटांमध्ये डिझ्नीने मिकी माउसला आवाज दिला होता.
# काच

काचेचा शोभिवंत गोळा
काच हे एक स्फटिक नसलेले घनरूप आहे. सिलिका (सिलिकॉन डाय-ऑक्साइड) व सिलिकेटे यांचा रस तापवून वेगाने थंड झाल्यावर काच तयार होते. काच नैसर्गिकरित्याही तयार होते. ज्वालामुखीतून बाहेर पडलेला लाव्हा वेगाने थंड झाल्यावर नैसर्गिकरित्या काच तयार होते

## प्रकार

## **१)अपारदर्शक** - वितळलेला स्फटिक थंड करताना हवेचे बुडबुडे राहिले तर काच पारदर्शक होत नाही.

## **२)अर्धपारदर्शक** - तुषारित काचा अर्धपारदर्शक असतात. या काचांमधून प्रकाशकिरणे आरपार जातात पण ती विखुरली जातात, त्यामुळे वस्तू धुसर दिसतात.

## **३)रंगीत काच** - वाळू, लाइम, सोडा यातील अशुद्धतेमुळे स्वच्छ रंगहीन काच तयार होण्याऐवजी एखाद्या रंगाची छटा असलेली काच तयार होते.

## **४)सुरक्षित काच** - तापवलेली अचानक थंड करून आकुंचन केल्याने काच कणखर होते. परंतु रासायनिक पद्धतीने तयार झालेली काच जास्त कणखर असते. रसायनत: स्थिर असल्याने उष्णतेचा परिणाम होत नसल्याने बोरोसिलिकेट काचेची भांडी मायक्रोवेव्ह अवन मध्ये वापरता येतात. या काचेत सिलिका, बोरिक ऑक्साइड, सोडा आणि अ‍ॅल्युमिना यांचे मिश्रण असते.काचेपासून भिंग तयार करतात त्याचे अन्तर्वक्र अणि बाह्यवक्र असे दोन प्रकार पडतात.

**काचेचेउपयोग**:-

१)बाटल्या, बरण्या, तावदानाच्या काचा इत्यादी रोजच्या वापरातील काचेच्या वस्तु.

२)वाहनाच्या पुढील व मागील काचा,खिडक्यांच्या काचा ई.

३)अंतरगोल,बहिर्गोल,सपाट आरसे तयार करण्यासाठी काच वापरली जाते.

४)चष्म्याच्या किंवा गॉगल्सच्या काचा तयार करण्यासाठी काच वापरतात.

५)प्रयोगशाळेतील साहित्य मजबूत काचेपासून बनवतात.

६)मोठ्या इमारातमध्ये शोभेच्या काचा इमारतीच्या बाजूने लावतात त्यामुळे इमारतीचे सौंदर्य वाढते .

७)मोबाईल फोनच्या स्क्रीन मधेही काच वापरतात.

## बाह्य दुवे

* महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश खंड ३ - काच
# छायाचित्रण

छायाचित्रण
प्रकाश-संवेदी वस्तुंद्वारे प्रकाश किंवा विद्युतचुंबकीय उत्सार यांची नोंद करून टिकाऊ प्रतिमा निर्माण करण्याच्या पद्धतीला छायाचित्रण असे म्हणतात. छायाचित्रण ही एक कला आणि शास्त्र आहे.

छायाचित्रण ही एक कला छायाचित्रकार व त्याच्या कॅमेरा या वर अवलंबून असते.

छायाचित्रण ही एक कला वस्तू , तिला पाहाण्याचा द्रुश्तिकोन व वेळ त्याच्या विविध अंगाण या वर अवलंबून असते.

कॅमेरा हे काही वषा॔पूवी॔ भौतिक पण आता एक इलेक्टोनिक वस्तू आहे.

पूर्वी यासाठी फिल्म कॅमेऱ्याचा वापर होत असे पण आजकाल डि़जिटल कॅमेरे आणि मोबाईल कॅमेरे जास्त लोकप्रिय आहेत.

उद्योग, व्यवसाय, जाहिराती, उत्पादन, कला, मनोरंजन, बहुसंवाद (mass communication) यांत छायाचित्रणाचा वापर होतो.

## छायाचित्रण कला

छायाचित्रण ही आपला इतिहास जपून ठेवणारी एक अजरामर कला आहे.

सध्याच्या काळात फोटोग्राफी हा एक आवडीचा विषय बनलेला आहे. प्रत्येकाला वाटत कि आपला फोटो हा छान यावा त्यामुळेच आजकालच्या डिजीटल मोबाईल मध्ये कॅमेरा हा पर्याय आहे. तरी आपण फोटोग्राफीसाठी कॅमेऱ्याची योग्य निवड कशी करावी. आणि फोटोग्राफीसाठी प्रामुख्याने लाइट ही खूप महत्त्वाची असते. आपल्याला जर आपली प्रतिमा छान यावी वाटत असेल तर सूर्यकिरण येतात त्याच्या विरुद्ध दिशेला उभे राहून फोटो काढावेत. जर आपल्याला आपले फोटो छान यावा वाटत असेल तर सकाळी ६ ते ९ व सायंकाळी ४ ते ६ या वेळेत फोटो काढावेत कारण सूर्यकिरणांचा मारा जास्त प्रमाणात नसतो. व फोटो जर दुपारी काढायचे असतील तर आपल्या पूर्ण शरीरावर सावली असावी कारण त्यामुळे आपल्या शरीरावर shade पडणार नाही.

फोटोग्राफी ही अशी कला आहे जी आपल्या डोळ्यांना प्रत्येक गोष्टीकडे पाहण्याची एक वेगळी नजर देते. कोणत्याही गोष्टीचा फोटो काढत असताना आपण त्या गोष्टीशी एक भावनिक बंध निर्माण करत असतो जो आपल्याला त्या गोष्टीच्या जवळ नेतो. फोटो आणि हास्य या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत अस मला वाटत. फोटो हे नेहमी बोलके असावेत त्यांच्याशी आपला संवादव्हायला हवा. एक योग्य आणि सुंदर छायाचित्र आख्खा संपूर्ण घडलेला प्रसंग डोळ्यासमोर उभा करतो.छायाचित्रण करत असताना त्या तून आपल्याला जे दाखवायचे आहे ते सरळ आणि साधे पाने असायला हवे.

[भारतीय प्रताधिकार कायदा, १९५७ मधील छायाचित्र विषयक तरतुदी]]

## बाह्य दुवे
# सान मारिनो

|  |
| --- |
| **सान मारिनो** Serenissima Repubblica di San Marino Most Serene Republic of San Marino सान मारिनोचे सर्वात निर्मल प्रजासत्ताक |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| सान मारिनोचे स्थानसान मारिनोचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** | सान मारिनो शहर  |
| सर्वात मोठे शहर | दोगाना |
| **अधिकृत भाषा** | इटालियन |
|  - राष्ट्रप्रमुख | डेनिस ब्राँझेत्ती, इतालो रिगी (कॅप्टन रीजंट) |
|  - पंतप्रधान | लुका बेक्कारी (परराष्ट्र आणि राजकीय सचिव) |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
|  - स्वातंत्र्य दिवस | ३ सप्टेंबर ३०१  |
|  - प्रजासत्ताक दिन | ८ ऑक्टोबर १६००  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | ६१.२ किमी२ (२२०वा क्रमांक) |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | २९,९७३ (२०९वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | ४८९/किमी² |
| **राष्ट्रीय चलन** | युरो |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | SM |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | +378 |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**सान मारिनो** हा युरोपातील एक छोटा देश आहे. सान मारिनो देश पुर्णपणे इटली देशाच्या अंतर्गत आहे. सान मारिनो हा युरोपातील तिसरा सर्वात लहान देश आहे. (व्हॅटिकन सिटी व मोनॅकोच्या खालोखाल)

## खेळ

* ऑलिंपिक खेळात सान मारिनो
# छिन षी ह्वांग

| छिन षी ह्वांग |
| --- |
| जन्म आणि मृत्यू: | इ.स.पू. २५९– सप्टेंबर १०, इ.स.पू. २१० |
| आडनाव: | यिंग |
| वंश नाव: | चाओ अथवा छिन |
| पाळण्यातले नाव: | चंग |
| राज्यकाळ: | इ.स.पू. २२१– इ.स.पू. २१० |
| राजवंश: | छिन् राजवंश |
| राजवटीचे नाव: | छिन् राजवट |

**छिन षी ह्वांग** (देवनागरी लेखनभेद: **छिन ष ह्वांग**, **छिन्-ष हुआंग**, **च्हिन ष हुआंग** ; नवी चिनी चित्रलिपी: 秦始皇; जुनी चिनी चित्रलिपी: 秦始皇; फीनयीन: Qín Shǐ Huáng; उच्चार: छिन्-षऽ-हुआऽऽङ्ग) (इ.स.पू. २५९ - सप्टेंबर १०, इ.स.पू. २१०) हा छिन् राज्याचा राजा, एकीकृत चिनाचा पहिला सम्राट, छिन् राजवंशाचा आणि पहिल्या चिनी साम्राज्याचा संस्थापक होता.
# इतिहासकार

इतिहासावर संशोधन करून वेळ, काळ, स्थळ इत्यादी बाबी जमेस धरून घडलेल्या घटना तपशीलवार नमूद करणारी व्यक्ती **इतिहासकार** म्हणून ओळखली जाते.

 विकिमीडिया कॉमन्सवर इतिहासकार  संबंधित संचिका आहेत
# सूचौ

*शुचौ याच्याशी गल्लत करू नका.*

|  |
| --- |
| **सूचौ苏州** |
| **चीनमधील शहर** |
|   |
|
सूचौसूचौचे चीनमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **चीन** |
| प्रांत |  च्यांग्सू  |
| स्थापना वर्ष |  इ.स. पूर्व ५१४  |
| क्षेत्रफळ |  ८,४८८ चौ. किमी (३,२७७ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ५० फूट (१५ मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  १,०७,२१,७००  |
|   - घनता |  १,३०० /चौ. किमी (३,४०० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी+०८:०० (चिनी प्रमाणवेळ)  |
|  |

**सूचौ** (देवनागरी लेखनभेद : **सुझोऊ**) हे चीन देशातील पूर्वेच्या ज्यांग्सू प्रांतामधील एक प्रमुख शहर आहे. हे शहर शांघायच्या १०० किमी पश्चिमेस यांगत्से नदीच्या काठावर वसले असून ते नांजिंग खालोखाल ज्यांग्सू प्रांतामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. २०१८ साली सूचौ शहराची लोकसंख्या सुमारे ४३ लाख तर महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या सुमारे १ कोटी होती.

इ.स.पूर्व ५१४ मध्ये स्थापन केले गेलेले सूचौ हान राजवंशामधील १० प्रमुख शहरांपैकी एक होते. १०व्या शतकापासून सूचौ उत्तर व पूर्व चीनमधील व्यापार व वाणिज्याचे मोठे केंद्र राहिले आहे. गेल्या काही दशकांदरम्यान सुचौ जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या शहरांपैकी एक असून ते चीनमधील एक प्रगत व सुबत्त शहर म्हणून ओळखले जाते. येथील कालवे, दगडी पूल, पॅगोडे व उद्यानांमुळे सुचौ चीनमधील एक मोठे पर्यटन केंद्र आहे तसेच येथील बागांना युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थान यादीमध्ये समाविष्ट केले गेले आहे. येथील सूचौ आय.एफ.एस. ही जगातील सर्वाधिक उंच इमारतींमध्ये‎‎ गणली जाते.

## वाहतूक

शांघाय व नांजिंग ह्या पूर्व चीनमधील दोन प्रमुख शहरांच्या मध्ये स्थित असल्यामुळे सूचौ शहर एक मोठे वाहतूककेंद्र बनले आहे. बीजिंग-शांघाय द्रुतगती रेल्वेमार्गावरील सूचौ हे एक वर्दळीचे स्थानक असून येथून चीनच्या अनेक शहरांसाठी द्रुतगती रेल्वे गाड्या सुटतात. शांघाय-नांजिंग एक्सप्रेसवे देखील सुचौमधूनच धावतो. शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ तसेच शांघाय हाँगकिओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे शांघायमधील दोन्ही प्रमुख विमानतळ सूचौपासून जवळच स्थित आहेत.

## हे सुद्धा पहा

* चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर सूचौ  संबंधित संचिका आहेत
 विकिव्हॉयेज वरील सूचौ पर्यटन गाईड (इंग्रजी)

* अधिकृत संकेतस्थळ
# अमू दर्या

|  |
| --- |
| अमू दर्याचे अंतराळातून घेतलेले प्रकाशचित्र, नोव्हेंबर इ.स. १९९४ |
| उगम |
पामीर पठार |
| मुख |
अरल समुद्र |
| पाणलोट क्षेत्रामधील देश |
अफगाणिस्तान, ताजिकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान, उझबेकिस्तान |
| लांबी |
२,४०० किमी (१,५०० मैल) |
| उगम स्थान उंची |
६,००० मी (२०,००० फूट) |
| सरासरी प्रवाह |
१,४०० घन मी/से (४९,००० घन फूट/से) |
| पाणलोट क्षेत्राचे क्षेत्रफळ |
५,३४,७३९ |
| उपनद्या |
वख्श नदी, प्यांज नदी |

**अमू दर्या** ही मध्य आशियातील सर्वात अधिक लांबीची नदी आहे. फारसी भाषेत 'दर्या' या शब्दाचा अर्थ समुद्र असा होतो. अमू नदीचा उगम 'आमुल' नावाच्या ठिकाणी होतो असे मानले जाते. हे ठिकाण सध्या तुर्कमेनाबात म्हणून ओळखले जाते. तेथे वख्श आणि प्यांज नद्यांच्या संगमातून अमू दर्याचा प्रवाह सुरू होतो.
# इ.स. ७०६

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ७ वे शतक -  **८ वे शतक** - ९ वे शतक |
| **दशके:** |  ६८० चे - ६९० चे -  **७०० चे** - ७१० चे - ७२० चे |
| **वर्षे**: |  ७०३ - ७०४ - ७०५ -  **७०६** - ७०७ - ७०८ - ७०९ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी

* खलीफा अल वालिद पहिल्याने दमास्कसच्या भव्य मशीदीचे बांधकाम सुरू केले.

## जन्म

* खलिफा अल वालिद दुसरा.

## मृत्यू

## शोध

## निर्मिती

## समाप्ती
# प्रतिबंधित शहर

प्रतिबंधित शहर

palace, इमारत कॉम्प्लेक्स, संग्रहालय, AAAAA| ह्याचा भाग | Imperial Palaces of the Ming and Qing Dynasties in Beijing and Shenyang, Imperial City  |
| स्थापना | 1420  |
| देश | चीन  |
| या राजकीय व प्रशासकीय सीमांतर्गत असणारे स्थान | Donghuamen Subdistrict, Dongcheng District  |
| भौगोलिक गुणक | ३९°५४′५७″N ११६°२३′२७″E  |
| मागील | Imperial City  |
| तालिका संकेत | 100  |
| वास्तुविशारद | Kuai Xiang  |
| अधिकृत उद्घाटनाचा दिनांक | 1923  |
| वारसा अभिधान | Major Historical and Cultural Site Protected at the National Level, part of UNESCO World Heritage Site  |
| Has characteristic | पर्यटन स्थळ  |
| Category for the view of the item | Category:Views of the Forbidden City  |

  From Wikidata
**प्रतिबंधित शहर** (इंग्रजी : Forbidden City) हा एक चिनी राजवाडा असून तोचीनची राजधानी, पेकिंगमध्ये आहे. सध्या तो ’पॅलेस संग्रहालय’ म्हणून ओळखला जातो. एक विशाल ऐतिहासिक राजमहाल व एक कलासंग्रहालय असलेले हे स्थळ, एक युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित केले आहे. ऐतिहासिक व वास्तुकलेच्या दृष्टीने हे स्थळ अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

## बाह्य दुवे

* पॅलेस संग्रहालयाचे अधिकृत संकेतस्थळ (इंग्रजी मजकूर)
# इ.स. ८९२

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ८ वे शतक -  **९ वे शतक** - १० वे शतक |
| **दशके:** |  ८७० चे - ८८० चे -  **८९० चे** - ९०० चे - ९१० चे |
| **वर्षे**: |  ८८९ - ८९० - ८९१ -  **८९२** - ८९३ - ८९४ - ८९५ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी

* ख्मेर सम्राट पहिल्या यशोवर्मनने त्याच्या पूर्वाधिकारी पहिल्या इंद्रवर्मनने सुरू केलेले इंद्रतटक हे सरोवर बांधून पूर्ण केले.

## जन्म

## मृत्यू

## शोध

## निर्मिती

## समाप्ती
# कन्फ्यूशियस

कॉन्फुशियसचे चित्र
**कॉन्फ्युशिअस**  (चीनी: 孔子; पिन्यिन: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, or Chinese: 孔夫子; पिन्यिन: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), अर्थ. "गुरू कॉंग,"(परंपरागत जन्मदिन :सप्टेंबर २८,५५१ इ.स.पुर्व मृत्यु -४७९ इ.स.पुर्व. ) हे एक प्राचीन चिनी विचारवंत आणि सामाजिक तत्त्ववेत्ते होते. चीनी, जपानी, कोरियन व व्हिएतनामी लोकांच्या विचारसरणीवर व जीवनावर त्यांच्या शिकवणीचा आणि तत्त्वज्ञानाचा प्रभाव दिसुन येतो.

कन्फ्यूशियस यांच्या शिकवणीतून कन्फ्युशियनवाद निर्माण झाला, जो पुढे "हंड्रेड स्कूल ऑफ थॉट" म्हणूनही विकसित झाला. बौद्ध धर्म, ताओ धर्म, आणि कन्फ्युशियनवाद हे चीनमधील तीन सर्वात प्रमुख धर्म किंवा विचारप्रवाह आहेत.

**कन्फ्युशियस** हा चिनी विचारवंत होता. जगातील थोर विचारवंतांत गणना होणारा हा इ.स.पूर्व पाचव्या शतकात झाल्याचा अंदाज आहे. हा आपल्या वडिलांचे बारावे अपत्य होता. वयाच्या तिसऱ्या वर्षी वडिलांचे निधन झाल्यावर कन्फ्युशियस गरिबीत वाढला. त्याला व्यायामाची तशीच तेवढीच काव्य अन्‌ संगीताची आवड होती. त्याने वेगाने पुष्कळ ज्ञान मिळवले. तो पंधरा वर्षांचा असतानाच त्याचे गुरुजन सांगू लागले, की आता याला देण्यासारखे आमच्याकडे काही उरलेले नाही.

पुढे दोन वर्षांनी त्याने शिक्षण थांबवून आईला घर चालविण्यासाठी मदत केली. तो आपल्या राज्यातील शेती खात्यात कारकून झाला. एकोणीस वर्षांचा असताना त्याचे लग्न झाले आणि एक वर्षानंतर त्यास मुलगा झाला. चोविसाव्या वर्षी आईचा मृत्यू झाल्यावर चीनमधील त्याकाळच्या प्रथेप्रमाणे त्याने मातृशोक म्हणून अडीच वर्षे नोकरी सोडली.

तोपर्यंत त्याची कीर्ती अतिबुद्धिमान म्हणून सर्वत्र झाली होती. मित्रांच्या आग्रहाने तो फिरता आचार्य झाला. त्याचे विचार ऐकायला लोक जमत. प्रश्नोत्तरे चालत. या ज्ञानदानाबद्दल तो श्रीमंतांकडून गुरुदक्षिणा घेत असे तसेच गरिबांनी दिलेली किरकोळ दक्षिणाही स्वीकारीत असे.

कन्फ्युशियस हा धर्म चीनमधील ताओ धर्माच्या समकालीन. त्याला मानणारा वर्ग आजही मोठ्या संख्येने आहे. त्याचे संस्थापक कुंग फू सू होते. त्यांना कन्फ्युशियस नावाने ओळखले जात होते. त्यांचा जन्म 551 इ.स. पूर्व चीनमध्ये झाला होता. लहानपणापासूनच त्यांना ज्ञानाची लालसा होती. ताओवादाचे संस्थापक लाओत्से यांना भेटल्यानंतर ते धर्माकडे ओढले गेले. ते आपल्या मेहनतीने राज्याच्या मॅजिस्ट्रेट पदापर्यंत पोहोचले. त्यांच्या शासनप्रणालीबद्दल ईर्षा असणा-या अन्य लोकांनी त्यांना षड्यंत्र रचून इ.स. पूर्व 496मध्ये काढून टाकण्यात आले. त्यानंतर त्यांची अवस्था फारच दयनीय झाली आणि इ.स. पूर्व 478 मध्ये मृत्यू झाला. मृत्यूनंतर त्यांचे महत्त्व पटले आणि त्यांना देवतासमान मानू लागले. त्यांची उपदेशात्मक सूची संग्रहित करण्यात आली. खरे म्हणजे कन्फ्युशियसने कोणताच धर्म स्थापन केला नाही, तर मानव जीवनाला सदाचार आणि नीतिपूर्ण बनवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या उपदेशात दर्शन, समाज आणि राजकीय सर्वकल्याणकारी भावना आहेत.
# त्रिभुज प्रदेश

कृष्णा नदीने तयार केलेला त्रिभुज प्रदेश, उपग्रह चित्र
**त्रिभुज प्रदेश** म्हणजे नदीच्या मुखाजवळ नदीने वाहून आणलेल्या गाळामुळे तयार झालेला त्रिकोणी प्रदेश होय. मोठ्या नद्यांचे त्रिभुज प्रदेश नदीच्या पात्राला सहसा अनेक प्रवाहांमध्ये विभागतात.

## निर्मिती

त्रिभुज प्रदेशाची निर्मिती ही नदीवर अवलंबून असते. या प्रदेशातील जमीन गाळाची व बहुधा दलदलयुक्त असते. एखाद्या नदीच्या मुखाजवळ तयार होणाऱ्या त्रिभुज प्रदेशाची निर्मिती खालील घटकांवर अवलंबून असते :

* नदीतील गाळाचे प्रमाण
* नदीचा मुखाजवळील वेग
* सागराची खोली
* त्या प्रदेशातील हवामान, पर्जन्य
* सागरप्रवाह

नदी समुद्राला जाऊन मिळताना नदीच्या शेवटच्या टप्प्यात नदीप्रवाहाचा वेग कमी होतो. वेग मंदावलेल्या प्रवाहातील वाळू, माती, खडी, दगड इत्यादी नदीच्या मुखाशी जमा होत जातात. खडी आणि वाळू जड असल्यामुळे सहसा ते सर्वांत पहिल्यांदा जमा होतात. माती हलकी असल्यामुळे समुद्रात आतपर्यंत वाहून नेली जाते. खाऱ्या पाण्यामुळे मातीच्या गुठळ्या तयार होतात व त्या गुठळ्यांमुळे माती जड होते आणि तळाशी जाऊन साचू लागते. अशा गाळाचे एकावर एक थर साठून त्रिभुज प्रदेश तयार होतो. नंतर या प्रदेशावर वनस्पती वाढून त्याला स्थैर्य देतात. बऱ्याच वेळा त्रिभुज प्रदेशाचा आकार पक्ष्याच्या पायांप्रमाणे अनेक फाटे पडल्यासारखा असतो. उंचीच्या दृष्टिकोनातून हा प्रदेश सखल मैदानी असतो. त्याची समुद्रसपाटीपासून उंची सहसा २० मीटरांपेक्षा जास्त नसते. त्रिभुज प्रदेशावर लाटा किंवा भरती-ओहोटी यांचा फारसा परिणाम होताना आढळत नाही.

गोदावरीच्या त्रिभुज प्रदेशाचे उपग्रह चित्र
## प्रमुख उदाहरणे

सर्वांत प्रसिद्ध त्रिभुज प्रदेश नाईल नदीवर आहे. गंगा-ब्रह्मपुत्रा या नद्यांनी केलेले बांग्लादेशमधील त्रिभुजप्रदेश, अ‍ॅमेझॉन, मिसिसिपी, ऱ्हाइन, डॅन्यूब इत्यादी नद्यांचे त्रिभुज प्रदेश प्रसिद्ध आहेत. मिसिसिपी नदीचा त्रिभुज प्रदेश हा जगातील सर्वात विस्तृत त्रिभुज प्रदेश आहे. त्याचे क्षेत्रफळ ३१,००,००० किमी२ पेक्षा अधिक आहे. भारतीय उपखंडात कृष्णा, गोदावरी, कावेरी, महानदी,ओदिसा या नद्यांचे त्रिभुज प्रदेश विशेष लक्षणीय आहेत.

 विकिमीडिया कॉमन्सवर त्रिभुज प्रदेश  संबंधित संचिका आहेत
# लस

A young child receives oral polio vaccine dose (34692992936)
रोगप्रतिकार शक्ती वाढवण्यासाठी दिल्या जाणाऱ्या जैविक पदार्थास लस असे म्हणतात.

लस दिल्याने एखाद्या रोगाच्या जिवाणूपासून बचाव होऊ शकतो.
# युआन राजवंश

हा लेख युआन राजवंश याबद्दल आहे.  या शब्दाच्या इतर उपयोगांसाठी पाहा, युआन.युआन राजवंश** (चिनी:元朝; पिन्यिन:Yuán Cháo) हा ईशान्य आशियामधील राजवंश होता. याची सुरुवात कुब्लाई खानपासून झाली.
# इ.स. ६०८

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** |  ६ वे शतक -  **७ वे शतक** - ८ वे शतक |
| **दशके:** |  ५८० चे - ५९० चे -  **६०० चे** - ६१० चे - ६२० चे |
| **वर्षे**: |  ६०५ - ६०६ - ६०७ -  **६०८** - ६०९ - ६१० - ६११ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी

## जन्म

## मृत्यू

## शोध

## निर्मिती

## समाप्ती
# तंग श्यावफिंग

*हे चिनी नाव असून, आडनाव* **तंगअसे आहे.*

तंग श्यावफिंग (३१ जानेवारी, इ.स. १९७९)
**तंग श्यावफिंग** (मराठी लेखनभेद: **दंग श्यावफंग** ; चिनी: 邓小平 ; फीनयीन: *Deng Xiaoping* ;) (ऑगस्ट २२, इ.स. १९०४; क्वांगान, स-च्वान, चीन - फेब्रुवारी १९, इ.स. १९९७; पैचिंग, चीन) हा चिनी राजकारणी, साम्यवादी राजकीय तत्त्वज्ञ व मुत्सद्दी होता. चिनी साम्यवादी पक्षाचा सर्वोच्च नेता असताना, त्याने चिनाच्या जनता-प्रजासत्ताकाचा कल बाजारकेंद्रित अर्थव्यवस्थेकडे वळवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. तंग ची.ज.प्र.च्या राष्ट्राध्यक्षपदावर किंवा 'चिनी साम्यवादी पक्षाचा सर्वसाधारण सचिव' या चिनी राजकारणात सर्वोच्च मानल्या जाणाऱ्या पदावर कधीही आरूढ नव्हता; तरीही इ.स. १९७८ ते इ.स. १९९२ या कालखंडात तो चिनाच्या जनता-प्रजासत्ताकाचा परमोच्च नेता होता.

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर तंग श्यावफिंग  संबंधित संचिका आहेत
* चायना बिझनेस वर्ल्ड.कॉम - तंग श्यावफिंग याचा जीवनपट (इंग्लिश मजकूर)
# उरुम्छी

|  |
| --- |
| **उरुम्छीئۈرۈمچی 乌鲁木齐** |
| **चीनमधील शहर** |
|   |
|
उरुम्छीउरुम्छीचे चीनमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **चीन** |
| राज्य |  शिंच्यांग  |
| स्थापना वर्ष |  इ.स. पूर्व २२३  |
| क्षेत्रफळ |  १०,९८९ चौ. किमी (४,२४३ चौ. मैल)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  २६,८१,८३४  |
|   - घनता |  २४४ /चौ. किमी (६३० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + ८:००  |
|  |

**उरुम्छी**; (उय्गुर: ئۈرۈمچی ; रोमन लिपी: *Ürümqi*; सोपी चिनी लिपी: 乌鲁木齐 ; फिन्यिन: *Wūlǔmùqí*;) ही चीन देशाच्या शिंच्यांग ह्या स्वायत्त प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. उरुम्छीची लोकसंख्या इ.स. २००५ सालातील अंदाजानुसार २५,००,००० आहे.

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ (चिनी मजकूर)

## संदर्भ आणि नोंदी
# यांगत्से

| यांगत्से (长江) |
| --- |
| यांगत्से नदीवर पहाटेची वेळ |
| इतर नावे |
चांग जियांग |
| उगम |
गेलादेंतॉंग शिखर, छिंगहाय ﻿ / ﻿ |
| मुख |
पूर्व चीन समुद्र शांघाय, च्यांग्सू ﻿ / ﻿ |
| पाणलोट क्षेत्रामधील देश |
चीन |
| लांबी |
६,३०० किमी (३,९०० मैल) |
| उगम स्थान उंची |
५,०४२ मी (१६,५४२ फूट) |
| सरासरी प्रवाह |
३०,१६६ घन मी/से (१०,६५,३०० घन फूट/से) |
| पाणलोट क्षेत्राचे क्षेत्रफळ |
१८,०८,५०० |

चीनच्या नकाशावर यांगत्से नदी
**यांगत्से** (पारंपरिक चिनी लिपी: 長江 ; सोपी चिनी लिपी: 长江 ; फीन्यिन: *Yangtze* ; अर्थ: *लांब नदी* ;) ऊर्फ **छांग च्यांग** (चिनी: 长江/長江 ; फीन्यिन: *Cháng Jiāng*;) ही आशियातील सर्वांत लांब व जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची लांब नदी आहे (नाईल व अ‍ॅमेझॉन खालोखाल). संपूर्णपणे चीन देशामधून वाहणारी यांगत्से नदीची लांबी ६,३०० किलोमीटर (३,९१५ मैल) आहे.

थ्री गॉर्जेस डॅम हे जगातील सर्वांत मोठे जलविद्युत निर्मिती करणारे धरण ह्याच नदीवर बांधण्यात आलेले आहे.

## मोठी शहरे

* चोंगछिंग
* यिचांग
* वूहान
* हफै
* नांजिंग
* शांघाय

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 यांगत्से |

* यांगत्से-डिस्कव्हरी.कॉम (इंग्लिश मजकूर)