Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# जुलै १६

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << |  **जुलै २०२६** | >> |
| सो | मं | बु | गु | शु | श | र |
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ |
| ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
| १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
| २२ | २३ | २४ | २५ | २६ | २७ | २८ |
| २९ | ३० | ३१ |

जुलै १६ हा ग्रेगरी दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील **१९७ वा** किंवा लीप वर्षात **१९८ वा** दिवस असतो.

## ठळक घटना

### सतरावे शतक

### अठरावे शतक

### एकोणिसावे शतक

### विसावे शतक

### एकविसावे शतक

## जन्म

* १८७२ - रोआल्ड अमुंडसेन, नॉर्वेचा शोधक.
* १८८८ - फ्रिट्स झेर्निके, नोबेल पारितोषिकविजेता डच भौतिकशास्त्रज्ञ.
* १८८८ - शूलेस ज्यो जॅक्सन, अमेरिकन बेसबॉल खेळाडू.
* १८९६ - त्रिग्वे ली, संयुक्त राष्ट्रांचा पहिला सरचिटणीस.
* १९०७ - ऑर्व्हिल रेडेनबाखर, अमेरिकन उद्योगपती.
* १९१९ - चॉई क्युहा, दक्षिण कोरियाचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९२६ - इर्विन रोझ, नोबेल पारितोषिकविजेता अमेरिकन जीवशास्त्रज्ञ.
* १९४२ - मार्गारेट कोर्ट, ऑस्ट्रेलियाची टेनिस खेळाडू.
* १९४३ - प्रल्हाद ईरबाजी सोनकांबळे,  मराठी साहित्यिक
* १९६८ - लॅरी सॅंगर, विकिपीडियाचा सह-संस्थापक.
* १९७१ - महमद मकसूद् इनामदार नान्देड

* १९७३ - शॉन पोलॉक, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू.
* १९८४ - कॅटरिना कैफ, हिंदी चित्रपट अभिनेत्री.

## मृत्यू

* १३२४ - गो-उदा, जपानी सम्राट.
* १३४२ - चार्ल्स पहिला, हंगेरीचा राजा.
* १६६४ - अँड्रियास ग्रिफियस, जर्मन लेखक.
* १८८२ - मेरी टॉड लिंकन, अब्राहम लिंकनची पत्नी.
* १९१६ - इल्या मेक्निकोव, नोबेल पारितोषिक विजेता रशियन जीवशास्त्रज्ञ.
* १९९४ - जुलियन श्वाइंगर, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.

## प्रतिवार्षिक पालन

## बाह्य दुवे

* बीबीसी न्यूजवर जुलै १६ च्या विशेष घटना (इंग्रजी मजकूर)

जुलै १४ - जुलै १५ - जुलै १६ - जुलै १७ - जुलै १८ - (जुलै महिना)
# फ्रेंच भाषा

| फ्रेंच |
| --- |
|
Français |
| स्थानिक वापर |
जगातील २९ देश व १३ प्रदेश |
| प्रदेश |
युरोप, उत्तर अमेरिका, आफ्रिका, ओशनिया |
| लोकसंख्या |
२० कोटी आणि जगभरात अंदाजे ५०० दशलक्ष फ्रँकोफोन्सद्वारे (2000) |
| क्रम |
१४ |
| लिपी |
लॅटिन |
| अधिकृत दर्जा |
| प्रशासकीय वापर |

२९ देश
* बेल्जियम
* बेनिन
* बर्किना फासो
* बुरुंडी
* कामेरून
* कॅनडा
* मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक
* चाड
* कोमोरोस
* काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक
* कोत द'ईवोआर
* जिबूती
* इक्वेटोरीयल गिनी
* फ्रान्स
* गॅबन
* गिनी
* हैती
* लेबेनॉन
* लक्झेंबर्ग
* मादागास्कर
* माली
* मोनॅको
* नायजर
* काँगोचे प्रजासत्ताक
* रवांडा
* सेनेगाल
* सेशेल्स
* स्वित्झर्लंड
* टोगो
* व्हानुआतू

फ्रेंच भाषिक प्रदेश
* व्हाले दाओस्ता
* क्लिपर्टन
* फ्रान्सचे दक्षिणी व अंटार्क्टिक भूभाग
* फ्रेंच पॉलिनेशिया
* गर्न्सी
* जर्सी
* मायोत
* न्यू कॅलिडोनिया
* पुडुचेरी
* सेंट बार्थेलेमी
* सेंट मार्टिन
* सेंट पियेर व मिकेलो
* वालिस व फुतुना
 |
| भाषा संकेत |
| ISO ६३९-१ | fr |
| ISO ६३९-२ | fra |
| ISO ६३९-३ | fra |
| फ्रेंच भाषा बोलली जाणारे प्रदेश.गडद निळा-फ्रेंच भाषिक, निळा-अधिकृत, फिकट निळा-सांस्कृतीक, हिरवा-अल्पसंख्यांक |

**फ्रेंच** (*Français*) ही जगातील एक प्रमुख भाषा आहे. जगातील ५४ देशातील सुमारे ३० कोटी लोक (प्रथम व द्वितीय-प्रभुत्व) फ्रेंच बोलू शकतात. प्राचिन लॅटिन भाषेपासून फ्रेंचची निर्मिती झाली असून. २९ देशांची ती अधिकृत राजभाषा आहे व इंग्लिश भाषा नंतर सर्वात जास्त शिकली जाणारी परदेशी भाषा आहे. ही भाषा इंग्लिश प्रमाणे रोमन बाराखडी वापरून लिहिली जाते.

## संदर्भ

## हे सुद्धा पहा

* जगातील भाषांची यादी

विकिपीडिया
विकिपीडियाची फ्रेंच आवृत्ती

विक्शनरी

फ्रेंच हे विक्शनरीवर शोधा.
# इटालियन भाषा

| इटालियन |
| --- |
|
italiano, lingua italiana |
| स्थानिक वापर |
इटली, स्वित्झर्लंड, सान मारिनो, माल्टा, स्लोव्हेनिया, क्रोएशिया |
| लोकसंख्या |
६ कोटी |
| भाषाकुळ |
इंडो-युरोपीय
* इटालिक
	+ रोमान्स
		- **इटालियन**
 |
| लिपी |
लॅटिन |
| अधिकृत दर्जा |
| प्रशासकीय वापर |  युरोपियन संघ  इटली  स्वित्झर्लंड  सान मारिनो  व्हॅटिकन सिटी |
| भाषा संकेत |
| ISO ६३९-१ | it |
| ISO ६३९-२ | ita |
| ISO ६३९-३ | ita |
|  |

**इटालियन** ही रोमान्स भाषासमूहामधील एक प्रमुख युरोपियन भाषा आहे. इटालियन ही इटली, स्वित्झर्लंड, सान मारिनो व व्हॅटिकन सिटी ह्या देशांची राष्ट्रीय भाषा असून युरोपियन संघाच्या २३ अधिकृत भाषांपैकी एक आहे. इटालियन भाषा लॅटिनपासून निर्माण झाली असून सध्या जगातील सुमारे ८.५ कोटी लोक इटालियन भाषा समजू शकतात.

* इटालियन शाळेत शिकवले जाणारे हस्तलेखन कर्सिव्ह
*

## संदर्भ

* Simone, Raffaele (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.
* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu. ISBN 9788894034813.
* Palermo, Massimo (2015). *Linguistica italiana*. Il Mulino. ISBN 9788815258847.

## हे सुद्धा पहा

* जगातील भाषांची यादी

विकिपीडिया
विकिपीडियाची इटालियन आवृत्ती

 विकिमीडिया कॉमन्सवर इटालियन भाषा  संबंधित संचिका आहेत
# कोस्टा रिका

|  |
| --- |
| **कोस्टा रिका** República de Costa Rica कोस्टा रिकाचे प्रजासत्ताक |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| राष्ट्रगीत: *Viva siempre el trabajo y la paz* (नेहमी थेट काम आणि शांती) |
| [[Image:|300px|center|कोस्टा रिकाचे स्थान]]कोस्टा रिकाचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** (व सर्वात मोठे शहर) | सान होजे  |
| **अधिकृत भाषा** | स्पॅनिश |
| **सरकार** | अध्यक्षीय प्रजासत्ताक |
|  - राष्ट्रप्रमुख | रॉद्रिगो शावेस रोब्लेस |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
| **स्वातंत्र्य** | घोषणा  |
|  - स्पेनपासून | १५ सप्टेंबर १८२१  |
|  - मेक्सिकोपासून (पहिले मेक्सिकन साम्राज्य) | १ जुलै १८२३  |
|  - मध्य अमेरिकेच्या संघीय प्रजासत्ताकापासून | २१ मार्च १८४७  |
|  - स्पेनची मान्यता | १० मे १८५०  |
|  - संविधान | ७ नोव्हेंबर १९४९  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | ५१,१०० किमी२ (१२८वा क्रमांक) |
|  - पाणी (%) | ०.७ |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | ४३,०१,७१२ (११९वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | ८४/किमी² |
| **वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)** |
|  - एकूण | ५५.०२१ अब्ज अमेरिकन डॉलर  |
|  - वार्षिक दरडोई उत्पन्न | ११,९२७ अमेरिकन डॉलर  |
| **मानवी विकास निर्देशांक**  . | ▲ ०.७४४ (उच्च) (७९ वा) (२०११) |
| **राष्ट्रीय चलन** | कोलोन |
| **आंतरराष्ट्रीय कालविभाग** | यूटीसी - ६:०० |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | CR |
| **आंतरजाल प्रत्यय** | .cr |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | ५०६ |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**कोस्ता रिकाचे प्रजासत्ताक** हा मध्य अमेरिकेतील एक देश आहे. कोस्टा रिकाच्या उत्तरेला निकाराग्वा, आग्नेयेला पनामा, पूर्वेला कॅरिबियन समुद्र तर पश्चिम व दक्षिणेला प्रशांत महासागर आहे. सान होजे ही कोस्टा रिकाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.

अधिकृतपणे लष्कर बरखास्त करणारा कोस्टा रिका हा जगातील पहिला देश होता. मानवी विकास सूचक, स्वच्छ पर्यावरण, प्रदूषणबंदी इत्यादी बाबींमध्ये कोस्टा रिका लॅटिन अमेरिकेतील व जगातील सर्वोत्कृष्ट देशांपैकी एक आहे. तसेच कोस्टा रिका जगातील सर्वांत आनंदी देशांपैकी एक आहे.

## खेळ

* कोस्टा रिका फुटबॉल संघ
* ऑलिंपिक खेळात कोस्टा रिका

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 कोस्टा रिका |

* राष्ट्राध्यक्ष Archived 2010-10-10 at the वेबॅक मशीन.
* कोस्टा रिकाचे विकिमिडिया अ‍ॅटलास
* विकिव्हॉयेज वरील कोस्टा रिका पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
# कॅरिबियन समुद्र

**कॅरिबियन समुद्र** हा अटलांटिक महासागर आणि मेक्सिकोच्या अखाताच्या मधील समुद्र आहे. याच्या दक्षिणेस वेनेझुएला आणि कोलंबिया, नैऋत्येस पनामा, पश्चिमेस कोस्टा रिका, निकाराग्वा, ग्वाटेमाला आणि बेलिझ, उत्तरेस ग्रेटर ॲंटिल्स, क्युबा, जमैका, डॉमिनिकन प्रजासत्ताक आणि पोर्तो रिको तर पूर्वेस लेसर ॲंटिल्स हे देश/भूभाग आहेत.

## संदर्भ आणि नोंदी
# पनामा सिटी

|  |
| --- |
| **पनामा सिटीPanamá** |
| **पनामामधील शहर** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
|
पनामा सिटीपनामा सिटीचे पनामामधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **पनामा** |
| क्षेत्रफळ |  २७५ चौ. किमी (१०६ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ७ फूट (२.१ मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  ८,१३,०९७  |
|   - घनता |  २,७५० /चौ. किमी (७,१०० /चौ. मैल)  |
|  |

**पनामा सिटी** ही मध्य अमेरिकेतील पनामा ह्या देशाची राजधानी आहे.
# स्पॅनिश साम्राज्य

| स्पॅनिश साम्राज्य |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
| Location of स्पॅनिश साम्राज्य एके काळी स्पॅनिश साम्राज्याचा हिस्सा असलेले जगातील भूभाग |
|
  आयबेरियन संघामधील पोर्तुगीज साम्राज्याचे भूभाग (इ.स. १५८१ - १६४०).
  उट्रेक्त-बादेन तहादरम्यान गमावलेले भूभाग (इ.स. १७१३ - १७१४).
  स्पॅनिश अमेरिकन स्वातंत्र्य युद्धांदरम्यान गमावलेले भूभाग (इ.स. १८११ - १८२८).
  स्पॅनिश-अमेरिकन युद्धामध्ये हरलेले भूभाग (इ.स. १८९८ - १८९९).
  स्वातंत्र्य मिळालेल्या आफ्रिकन वसाहती (इ.स. १९५६ - १९७६).
  स्पेनच्या अधिपत्याखालील सद्य भूभाग. |

**स्पॅनिश साम्राज्य** (स्पॅनिश: *Imperio Español*) हे इतिहासातील स्पेन व त्याच्या अधिपत्याखाली असलेल्या युरोप, आफ्रिका, अमेरिका व ओशनिया खंडांमधील अनेक वसाहती व भूभाग ह्यांपासून बनले होते. शोध युगादरम्यान स्थापन झालेले व एके काळी जगात सर्वात बलशाली असलेले स्पॅनिश साम्राज्य इतिहासातील प्रथम जागतिक साम्राज्यांपैकी एक मानले जाते.

ख्रिस्तोफर कोलंबसने अमेरिका खंडाचा शोध लावल्यानंतर स्पेनने तेथे व कॅरिबियनमधील अनेक बेटांवर वसाहती स्थापन केल्या. तसेच आफ्रिका खंडामधील अनेक भूभाग व आग्नेय आशियामधील स्पॅनिश ईस्ट इंडीजवर स्पेनची सत्ता होती. ह्या शिवाय पश्चिम युरोपातील मोठा भूभाग स्पॅनिश साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली होता.
# इ.स.चे १६ वे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १५ वे शतक -  **१६ वे शतक** - १७ वे शतक |
| **दशके:** |  १५०० चे - १५१० चे - १५२० चे - १५३० चे - १५४० चे १५५० चे - १५६० चे - १५७० चे - १५८० चे - १५९० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |
# ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक

|
|  |
| **ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक** República de Colombia |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **१८१९** – **१८३१** |  →   →   → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ग्रान कोलंबियाचा शेवटचा ध्वज | ग्रान कोलंबियाचे पहिले चिन्ह |

 |
|  |
| **राजधानी** | बोगोता  |
| **शासनप्रकार** | प्रजासत्ताक |
| **अधिकृत भाषा** | स्पॅनिश |

ग्रान कोलंबिया हे दक्षिण अमेरिकेतील एक जुने राष्ट्र होते. सध्याच्या कोलंबिया, ब्राझिल, इक्वेडोर, गयाना, पनामा, पेरू व व्हेनेझुएला या देशांचे काही भाग या देशात होते.
# इ.स. १८३१

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १८ वे शतक -  **१९ वे शतक** - २० वे शतक |
| **दशके:** |  १८१० चे - १८२० चे -  **१८३० चे** - १८४० चे - १८५० चे |
| **वर्षे**: |  १८२८ - १८२९ - १८३० -  **१८३१** - १८३२ - १८३३ - १८३४ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* फेब्रुवारी २४ - डान्सिंग रॅबिट क्रीकचा करार - अमेरिकेतील चॉक्टाओ जमातीने मिसिसिपी नदीच्या पूर्वेकडील भाग अमेरिकेला दिला.
* जुलै २१ - लिओपोल्ड पहिल्याचा बेल्जियमच्या राजेपदी राज्याभिषेक.
* ऑगस्ट १ - लंडन ब्रिज वाहतुकीस खुला.
* डिसेंबर २७ - चार्ल्स डार्विन एच.एम.एस. बीगल या जहाजातून गॅलापागोसला जाण्यास निघाला.

## जन्म

* जानेवारी ३ - सावित्रीबाई फुले, महात्मा जोतीराव फुले यांची पत्नी.
* जुलै १७ - शियानफेंग, चीनी सम्राट.

## मृत्यू

* जानेवारी ४ - जेम्स मन्रो, अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* फेब्रुवारी १४ - व्हिसेंते ग्वेरेरो, मेक्सिकोचा स्वातंत्र्यसैनिक.
# इ.स. १९०३

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १९ वे शतक -  **२० वे शतक** - २१ वे शतक |
| **दशके:** |  १८८० चे - १८९० चे -  **१९०० चे** - १९१० चे - १९२० चे |
| **वर्षे**: |  १९०० - १९०१ - १९०२ -  **१९०३** - १९०४ - १९०५ - १९०६ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* फेब्रुवारी २३ - क्युबाने आपला ग्वान्टानामो बे हा प्रदेश अमेरिकेला 'तहहयात' भाड्याने दिला.
* जुलै २० - फोर्ड मोटर कंपनीने आपली पहिली कार विकायला पाठवली.

## जन्म

* मार्च ६ - नागाको, जपानी साम्राज्ञी.
* मार्च ११ - डोरोथी शिफ, न्युयॉर्क पोस्टचा प्रकाशक.
* मार्च ११ - जॉर्ज डिकिन्सन, क्रिकेट खेळाडू, न्युझीलंडकडून पहिल्या ३ कसोटी सामन्यांमध्ये गोलंदाजी.
* एप्रिल १९ - इलियट नेस, अमेरिकन पोलिस.
* मे २ - डॉ.बेन्जामिन स्पॉक, अमेरिकन बालरोगतज्ञ.
* जून १९ - वॉली हॅमंड, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* ऑगस्ट १९ - गंगाधर देवराव खानोलकर, मराठी लेखक.
* ऑक्टोबर ३० - लेन हॉपवूड, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* डिसेंबर २२ - आबासाहेब तथा भालचंद्र दिगंबर गरवारे, भारतीय उद्योगपति.

## मृत्यू

* जुलै २० - पोप लिओ तेरावा.

## प्रतिवार्षिक पालन
# इ.स. १९१४

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १९ वे शतक -  **२० वे शतक** - २१ वे शतक |
| **दशके:** |  १८९० चे - १९०० चे -  **१९१० चे** - १९२० चे - १९३० चे |
| **वर्षे**: |  १९११ - १९१२ - १९१३ -  **१९१४** - १९१५ - १९१६ - १९१७ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* एप्रिल २० - लडलोची कत्तल - अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यात संपकऱ्यांविरुद्ध सोडलेल्या गुंडांनी १७ स्त्री, पुरुष व मुलांना ठार केले.
* मे ९ - जे.टी. हर्न प्रथम वर्गीय क्रिकेटमध्ये ३,००० बळी घेणारा प्रथम खेळाडू झाला.
* जून २८ - सर्बियाच्या नागरिक गॅव्ह्रिलो प्रिन्सिपने सारायेवो येथे ऑस्ट्रियाचा आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांडची हत्या केली. पहिल्या महायुद्धाचा भडका उडण्यासाठी कारणीभूत असलेली ही ठिणगी होती.
* जून २९ - सायबेरियात जिना गुसेव्हाने रास्पुतिनचा खून करण्याचा प्रयत्न केला.
* जुलै २८ - पहिले महायुद्ध - ऑस्ट्रिया-हंगेरीने सर्बियाविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* ऑगस्ट १ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीने रशिया विरुद्ध युद्ध पुकारले.
* ऑगस्ट ३ - पहिले महायुद्ध - जर्मनीने फ्रांसविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* ऑगस्ट १५ - पनामा कालव्यातून पहिले जहाज पार झाले.
* ऑगस्ट १७ - पहिले महायुद्ध-स्टालुपॉनेनची लढाई - जर्मनीचा रशियन सैन्यावर विजय.

## जन्म

* जानेवारी ४ - इंदिरा संत,मराठी कवियत्री
* फेब्रुवारी ७ - रमोन मर्काडेर, लिओन ट्रॉट्स्कीचा मारेकरी.
* मार्च ११ - राल्फ एलिसन, लेखक, *इनव्हिजिबल मॅन* कलाकृतीचा निर्माता.
* एप्रिल २० - गोपीनाथ मोहांती, उडिया लेखक.
* मे १५ - तेनसिंग नोर्गे, एव्हरेस्ट वर प्रथम चढाई करणाऱ्या एडमंड हिलरी यांचे सहकारी.
* जून २६ - शापूर बख्तियार, इराणचा पंतप्रधान.
* जुलै ७ - अनिल विश्वास, भारतीय संगीतकार.
* सप्टेंबर ७ - नॉर्मन मिचेल-इनेस, इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.
* डिसेंबर २५ - माधव गोविंद काटकर, मराठी कवी.

## मृत्यू

* जून २८ - आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांड, ऑस्ट्रियाचा राजकुमार.
* जून २८ - काउन्टेस सोफी चोटेक, आर्चड्युक फ्रांझ फर्डिनांडची पत्नी.
* सप्टेंबर २८ - रिचर्ड सीयर्स, अमेरिकन उद्योगपती.
# पनामा कालवा

पनामा कालवा| आफ्रिकापनामा कालव्याचा तपशीलवार नकाशा व विविध बंधाऱ्यांची उंची |
| स्थान |
पनामा ﻿ / ﻿ |
| लांबी |
७७.१ किमी (४८ मैल) |
| प्रथम वापर |
१५ ऑगस्ट, १९१४ |

**पनामा कालवा** (स्पॅनिश: *Canal de Panamá*) हा मध्य अमेरिकेच्या पनामा देशामधील एक कृत्रिम कालवा आहे. हा कालवा अटलांटिक महासागराच्या कॅरिबियन समुद्राला प्रशांत महासागरासोबत जोडतो. इ.स. १९१४ साली वाहतूकीसाठी खुला करण्यात आलेला पनामा कालवा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या व वर्दळीच्या जलमार्गांपैकी एक आहे. हा कालवा वापरणाऱ्या जहाजांची वार्षिक संख्या १९१४ साली १००० होती तर २००८ पर्यंत ही संख्या १४,७०२ पर्यंत पोचली होती २००८ सालापर्यंत एकूण ८.१५ लाख जहाजांनी पनामा कालव्याचा वापर केला होता.

ह्या कालव्याच्या बांधणीसाठी अनेक नैसर्गिक व कृत्रिम तलावांचा वापर करण्यात आला. हे तलाव समुद्रसपाटीपासून सुमारे २६ मी उंच असल्यामुळे पनामा कालव्यामध्ये दोन्ही बाजूंना बंदिस्त बांध (लॉक्स) बांधले आहेत. ह्या बांधांमध्ये अनुक्रमे पाणी सोडत आत शिरणाऱ्या जहाजांना वर चढवले जाते. कालव्यामधून बाहेर पडणाऱ्या जहाजांसाठी उलटी क्रिया करून खाली उतरवले जाते. सध्याच्या घडीला ह्या बांधांची रूंदी ११० फूट आहे. पनामा कालव्याची एकूण लांबी ७७.१ किमी (४८ मैल) आहे.

अमेरिकन स्थापत्य अभियांत्रिकी संघटनेने पनामा कालव्याचा आपल्या जगातील सात नवी आश्चर्ये ह्या यादीमध्ये समावेश केला आहे.

## इतिहास

पनामा कालवा बांधण्यापूर्वी प्रशांत महासागरामधून अटलांटिक महासागरात पोचण्यासाठी बोटींना दक्षिण अमेरिका खंडाला वळसा घालून धोकादायक मेजेलनच्या सामुद्रधुनीमधून प्रवास करावा लागत असे. मध्य युगापासून हा प्रवास टाळण्यासाठी मानवनिर्मित कालव्याची कल्पना मांडली जात होती. पनामाचे मोक्याचे स्थान व अरूंद भूमीचा पट्टा पाहता येथेच हा कालवा काढणे सहजपणे शक्य होते. पवित्र रोमन साम्राज्याच्या पहिल्या कार्लोसने १५३४ साली ह्या कालव्यासाठी पाहणी करण्याचे आदेश दिले होते. १८५५ साली अमेरिकेने पनामा कालव्याचा प्रस्ताव मांडला. ह्याच काळात सुवेझ कालव्याचे निर्माण करण्यात फ्रेंचांना यश मिळाल्यामुळे पनामा कालव्याच्या बांधकामाबद्दल स्थापत्यकारांना हुरूप आला.

१८८१ साली फ्रान्सने पनामा कालव्याचे बांधकाम हाती घेतले. परंतु सुमारे २८ कोटी अमेरिकन डॉलर खर्च केल्यानंतर हा उपक्रम दिवाळखोरीत निघाला व १८९० साली काम थांबले. पुढील १३ वर्षे अमेरिकेने अनेक पाहण्या व अभ्यास केले. अखेर १९०४ साली राष्ट्राध्यक्ष थियोडोर रूझवेल्टच्या नेतृत्वाखाली अमेरिकेने ह्या कालव्याचे हक्क विकत घेतले व बांधकाम पुन्हा सुरू झाले. अनेक अडचणींचा सामना करीत अमेरिकन अभियंत्यांनी १९१४ साली कालव्याचे काम पूर्ण केले. १९९९ सालापर्यंत पनामा कालव्याचा ताबा अमेरिकेकडेच होता.

## चित्र दालन

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| पनाम्याच्या नकाशावर कालवा
 |
| पनाम्याच्या नकाशावर कालवा
  |

|  |
| --- |
| पनामा कालव्यामधून जाणारे सर्वाधिक रूंदीचे जहाज
 |
| पनामा कालव्यामधून जाणारे सर्वाधिक रूंदीचे जहाज
  |

|  |
| --- |
| गातुन बांध (लॉक)
 |
| गातुन बांध (लॉक)
  |

|  |
| --- |
| गातुन बांधाची उघडणारी दारे
 |
| गातुन बांधाची उघडणारी दारे
  |

 |

पनामा कालव्याचे विस्तृत दृष्य

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 पनामा कालवा |

* पनामा कॅनाल ऑथोरिटी - कालवा कसा वापरला जातो ह्याचे वर्णन
* *इतिहास*
* संग्रहालय