# कार्बन डायॉक्साइड

साचा:Citecheck| स्फटिक रचना

| कार्बन डायॉक्साइड |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **इतर नावे**[लपवा]कार्बनिक आम्ल वायू अजलीय कार्बनिक आम्ल कार्बनिक ऑक्साइड कार्बन ऑक्साइड कार्बन(IV) ऑक्साइड शुष्क बर्फ (Dry ice) (स्थायू अवस्था) |
| अभिज्ञापके |
| सीएएस क्रमांक | 124-38-9Y |
| केमस्पायडर (ChemSpider) | 274 Y |
| युएनआयआय | 142M471B3J Y |
| ईसी (EC) क्रमांक | 204-696-9 |
| युएन (UN) क्रमांक | 1013 |
| केईजीजी (KEGG) | D00004 Y |
| एमईएसएच (MeSH) | Carbon+dioxide |
| सीएचईबीआय (ChEBI) | CHEBI:16526 Y |
| सीएचईएमबीएल (ChEMBL) | CHEMBL1231871 Y |
| आरटीईसीएस (RTECS) क्रमांक | FF6400000 |
| एटीसी कोड | V03AN02 |
| Beilstein संदर्भ | 1900390 |
| Gmelin संदर्भ | 989 |
| थ्रीडीमेट | B01131 |
| जीएमओएल त्रिमितीय चित्रे | चित्र १ चित्र २ |
| विस्तार
स्माईल्स (SMILES)* O=C=O

---

C(=O)=O
 |
| विस्तार
 आयएनसीएचआय (InChI)* InChI=1S/CO2/c2-1-3 Y Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N Y

---

InChI=1/CO2/c2-1-3 Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYAO
 |
| गुणधर्म |
| रेणुसूत्र | CO2 |
| रेणुवस्तुमान | ४४.०१ g mol−1 |
| स्वरुप | रंगहीन वायू |
| गंध | गंधहीन |
| घनता | १५६२ कि.ग्रॅ. प्रतिघनमीटर (१.० वा. व -७८.५ °से. ला स्थायू) ७७० कि.ग्रॅ. प्रतिघनमीटर (५६ वा. व २० °से. ला द्रव) १.९७७ कि.ग्रॅ. प्रतिघनमीटर (१.० वा. व ० °से. ला वायू) |
| गोठणबिंदू | −५६.६ °से; −६९.८ °फॅ; २१६.६ के ५.१ वा. तिहेरी बिंदू |
| संप्लवनासाठीच्या अटी | -७८.५ °से; −१०९.२ °फॅ; १९४.७ के (१ वा.) |
| विद्राव्यता (पाण्यामध्ये) | १.४५ ग्रॅम प्रतिलीटर (२५ वा. व १०० °से. ला) |
| बाष्पदाब | 5.73 MPa (20 °C) |
| आम्लता (p*K*a) | ६.३५, १०.३३ |
| अपवर्तन स्थिरांक (*n*D) | १.११२० |
| चिकटपणा | ०.०००७ पॉइझ (-७८.५ °से) |
| द्विध्रुवीय क्षण | ० डीबाय |
| संरचना |
| त्रिकोणीय |
| रेणूचा आकार | रेषीय |
| उष्णतारसायनशास्त्र |
| विशिष्ट उष्मा क्षमता (*C*) | ३७.१३५ ज्यूल प्रति केल्व्हिन मोल |
| सामान्य रेण्वीय एन्ट्रॉपी (*S*~~o~~298) | २१४ ज्यूल प्रति केल्व्हिन मोल |
| निर्मितीची सामान्य उष्माक्षमता (Δf*H*~~o~~298) | −393.5 kJ·mol−1 |
| धोका |
| बाह्य सुरक्षा माहिती पत्रक | सिग्मा-अल्ड्रिख |
| NFPA 704 |  |
| संबंधित संयुगे |
| इतर ऋण अयन | कार्बन डायसल्फाइड कार्बन डायसेलेनाइड |
| इतर धन अयन | सिलिकॉन डायऑक्साइड जर्मेनियम डायऑक्साइड टिन डायऑक्साइड लीड डायॉक्साइड |
| संबंधित कार्बन ऑक्साइड | कार्बन मोनॉक्साइड कार्बन सबॉक्साइड डायकार्बन मोनॉक्साइड कार्बन ट्रायॉक्साइड |
| संबंधित संयुगे | कार्बनिक आम्ल कार्बोनिल सल्फाइड |
| रसायनांची माहिती ही, काही विशेष नोंद केली नसल्यास, त्यांच्या सामान्य स्थितीतील आहे. (तापमान २५ °से. किंवा ७७ °फॅ. व दाब १०० किलोपास्कल) |
|  N (verify) (what is: Y/N?) |
| Infobox references |
|  |   |

**कार्बन डायॉक्साईड** (CO2) हा एक वायू आहे. याला मराठीत कर्ब द्वी प्राणीद असे नाव आहे. हा मुख्य हरितगृह वायू असून पृथ्वीच्या सध्याच्या जागतिक तापमानवाढीस जबाबदार वायूंपैकी एक समजला जातो.

## कार्बन डायॉक्साईडचे उपयोग

* प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियेत वनस्पती हवेतील कार्बन डायॉक्साईड शोषून घेतात व स्वतःचे अन्न तयार करतात.
* फसफसणारी शीतपेय तयार करण्यासाठी कार्बन डायॉक्साईडचा वापर करतात. त्यात पाण्याचे कार्बोनिक आम्ल तयार होते.
* स्थायुरूपातील कार्बन डायॉक्साईड म्हणजे शुष्क बर्फाचा वापर शीतकपाटात पदार्थ थंड करण्यासाठी होतो.
* काही अग्निरोधक यंत्रात(fire extinguisher) रासायनिक प्रक्रियेत तयार होणारा वायू हा कार्बन डायऑक्साईड असतो, ज्यामुळे ऑक्सिजनची कमतरता निर्माण होऊन आग विझण्यास मदत होते.
* कॉफीमधून कॅफिन काढून टाकण्यासाठी द्रवरूप कार्बन डायॉक्साईड वापरतात.
* कार्बन डायॉक्साईडचा उपयोग युरिया, मिथेनॉल, सेंद्रिय व असेंद्रिय कार्बोनेट तयार करण्यासाठी होतो.
* कार्बन डायॉक्साईड व इपोक्साइड यांच्या संयोगाने प्लास्टिक व पॉलिमर तयार केले जातात.
* विद्युत उपकरणांची स्वच्छता करण्यासाठी कार्बन डायॉक्साईड वापरले जाते.
* तेलप्रक्रिया उद्योगांमध्ये तेलाची घनता व प्राप्ती वाढविण्यासाठी कार्बन डायॉक्साईड वापर केला जातो.