# भारताची फाळणी

Partición de la India; Skipting Indlands; Pembahagian India; د هند وېش; Разделяне на Британска Индия; Împărțirea Indiei; تقسیم ہند; Indiens delning; Partiment deis Índias; 印巴分治; 印巴分治; D Däilig vo Indie; 인도의 분할; ভাৰতৰ বিভাজন; dispartigo de Hindio; поделба на Индија; تقسیم ہند; ভারত বিভাজন; partition des Indes; Podjela Indije; भारताची फाळणी; Sự chia cắt Ấn Độ; Britu Indijas sadalīšana; Verdeling van Indië; Подела Индије; 印巴分治; Энэтхэгийн хуваагдал; Delinga av Britisk India; Delingen av Britisk India; Pamisahan India; India jagaminõ; ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ; دابەشکردنی ھیندستان; partition of India; تقسيم الهند; 印巴分治; ભારતના ભાગલા; Indiaren banaketa; Partición de la India; Partició de l'Índia; Teilung Indiens; críochdheighilt na hIndia; چندپارگی هندوستان; 印巴分治; Indiens deling; ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფა; インド・パキスタン分離独立; تقسيم الهند; ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම; भारतस्य विभजनम्; भारत का विभाजन; భారతదేశ విభజన; Intian jako; Hindstannıń bóliniwi; இந்தியப் பிரிவினை; partizione dell'India; deling van Brits-Indië; 印巴分治; Patisyon End; падзел Брытанскай Індыі; Podela Indije; Hindistan'ın bölünmesi; भारतको विभाजन; การแบ่งอินเดีย; Podela Indije; ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ; Partição da Índia; חלוקת הודו; Բրիտանական Հնդկաստանի բաժանում; 印巴分治; Pemisahan India; razdelitev Indije; Подела Индије; ہندستان دی ونڈ; Раздел Британской Индии; भारतके विभाजन; podział Indii; ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം; 印巴分治; Rozdělení Indie; 印巴分治; هندستان جو ورهاڱو; Hindistanın parçalanması; Partición da India; ଭାରତ ବିଭାଜନ; Διαχωρισμός της Ινδίας; Розділ Британської Індії; división de la India colonial británica en 1947; બ્રિટિશ ભારતનું ૧૯૪૭માં બે સ્વતંત્રરાજ્ય(ભારત અને પાકિસ્તાન)માં વિભાજન; (1947) divisió de l'Índia britànica; Teilung von Britisch-Indien in die unabhängigen Staaten Indien und Pakistan im Jahr 1947; 历史事件; divizarea Indiei Britanice în statele independente India și Pakistan în 1947; イギリス領インド帝国が解体し、インドとパキスタンに分かれて独立したこと; process; המאורעות שהתרחשו ב-15 באוגוסט 1947, כשהודו ופקיסטן קיבלו את עצמאותן מבריטניה; 1947 में ब्रिटिश राज के अंदर भारत का भारत और पाकिस्तान में बंटवारा; 1947 లో జరిగిన బ్రిటిషు భారతదేశం విభజన; 1947 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ; 1947-jılǵı Britaniya Hindistanınıń bóliniwi; divido de Brita Hindio en la du ŝtatojn Baraton kaj Pakistanon je 1947; இந்திய விடுதலைப் போராட்டம்; ব্রিটিশ-ভারত থেকে ভারত ও পাকিস্তান নামক দুটি স্বাধীন দেশের জন্ম; partage basé sur la démographie religieuse du Raj britannique; падзел каляніяльнай брытанскай Індыі на Пакістан, Індыю і Банглядэш; भारत व पाकिस्तान या दोन देशांची निर्मिती करणारी ऐतिहासिक घटना; Chia cắt Ấn Độ thành 2 nước Pakistan và Ấn Độ.; razdelitev Britanske Indije v neodvisni državi Indijo in Pakistan leta 1947; artikel daftar Wikimedia; Brittiläisen Intian jako Intiaan ja Pakistaniin vuonna 1947; การแบ่งบริติชอินเดียออกเป็นอินเดียและปากีสถานในปี ค.ศ. 1947; १९४७ मे ब्रिटिश राजके भीतरे भारतके भारत आउ पाकिस्थानमे बँटवारा; ഇന്ത്യാ ചരിത്രം; historisch land; divisão da Índia britânica em Índia e Paquistão independentes em 1947; 英屬印度拆分為印度與巴基斯坦; partition of British India into the independent states of India and Pakistan in 1947; раздел Британской Индии на Пакистан и Индию; 1947 Partition of British India; تقسيم الهند إلى دولتين على أساس ديني; Διαμελισμός της Βρετανικής Ινδίας το 1947; 1947 yılında Britanya Hindistanı'nın Hindistan ve Pakistan olmak üzere iki ayrı bağımsız dominyona bölünmesidir; Particion de la India; ১৯৪৭ এর ভারত বিভাগ; ভারত বিভাগ ১৯৪৭; ভারত ভাগ; ১৯৪৮ এর ভারত বিভাগ; Indépendance de l'Inde; Partition de l'Inde; Раздел Индии; Teilung Britisch-Indiens; Chia cắt Ấn Độ; Phân chia Ấn Độ; چندپارگي هندوستان; 印度分治; 蒙巴頓方案; 英属印度分治; インドの分割; 印パ分断; インド・パキスタンの分割; インド分割; 印パ分離独立; חלוקתה של הודו; भारतस्य विभाजनम्; Pembagian India; Delinga av India og Pakistan; ഇന്ത്യാ വിഭജനം; ഇന്ത്യാവിഭജനം; Partition of India; Deling van Brits-Indie; Deling van India; 英屬印度分治; भारत का बंटवारा; भारत विभाजन; हिन्दुस्तान का विभाजन; Partilha da Índia; ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ; Розділ Індії; Delingen av India; Delinga av Britisk India; 英属印度分治; இந்தியப்பிரிவினை

**भारताची फाळणी**निपात करा| भारत व पाकिस्तान या दोन देशांची निर्मिती करणारी ऐतिहासिक घटना |
| **माध्यमे अपभारण करा** |
|  विकिपीडिया |
| प्रकार | * partition
 |
| स्थान | ब्रिटिश भारत |
| भाग | * partition of Punjab
* partition of Bengal
 |
| तारीख | * ऑगस्ट १५, इ.स. १९४७
 |
| मृत्युंची संख्या | * १०,००,०००
 |
|

| निपात कराअधिकार नियंत्रण |
| --- |
|  Q129053  एलसीसीएन ओळखण: sh97003291 Libris-URI: qn244fq852phr4r J9U ID: 987007561246705171 |
| * अनुनादक
* टिप्पणी
* Wikidocumentaries
* KML file
* चित्रित शोध
 |

 |
|  |

१९४७ साली ब्रिटिश साम्राज्याचा भारतीय उपखंड तीन (पुढे चार) राष्ट्रांत विभाजित झाला. यात आजचा भारत, ब्रह्मदेश, (म्यानमार, श्रीलंका, व पाकिस्तान (पूर्व पाकिस्तान व आजचा बांग्लादेश आदींचा समावेश होता.)
अखंड भारताची फाळणी होऊन १४ ऑगस्ट १९४७ रोजी पाकिस्तान व १५ ऑगस्ट रोजी भारत हे देश अस्तित्वात आले.

## फाळणीपूर्वी

फाळणीबाधित लोक पंजाब‌मधील एका ट्रेनवर
फाळणीबाधित लोक
फाळणीचे बीज स्वातंत्र्याच्या बरेच आधी रोवले गेले. स्वातंतत्र्यपूर्व अखंड भारतात हिंदू बहुसंख्य होते. तत्कालीन राजकीय परिस्थितीत भारतीय राष्ट्रीय कॉन्ग्रेस मोठी राजकीय संस्था होती. ही संस्था मुसलमानांचे हितसंबध राखण्यास असमर्थ आहे असे मानून १९०६ साली ढाका शहरात अखिल भारतीय मुस्लिम लीग पक्षाची अल्लामा इक्बाल यांनी स्थापना केली. हिंदू व मुस्लिम हे दोन वेगवेगळे राष्ट्रसमूह असून असा द्विराष्ट्रवादाचा सिद्धान्त महंमद अली जीना यांनी मांडला. ही राष्ट्रे वेगळी झाली तरी अमेरिका-कॅनडा प्रमाणे यांचे हितसंबंध परस्पर-जडित असतील असा युक्तिवाद त्यांनी केला. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या नेत्यांचा या सिद्धान्तास विरोध होता. आपला द्विराष्ट्रसिद्धान्त पुढे रेटण्यासाठी त्यांनी ऑगस्ट १९४६ साली कलकत्त्यात "थेट कृतिदिना"चे (Direct Action Day)चे आवाहन केले. यात सुमारे ५००० लोक ठार झाले.

## फाळणी प्रक्रिया

प्रत्यक्ष फाळणीची प्रक्रिया "मांउटबॅटन योजने"खाली पार पडली. ब्रिटिश सरकारने नेमलेल्या सिरिल रेडक्लिफ या आधिकाऱ्याने प्रत्यक्ष सरहद्द निश्चित केली. जुलै १८, १९४७ रोजी ब्रिटिश संसदेत भारताच्या स्वातंत्र्याचा कायदा मंजूर झाला. यात भारतातील ५६५ संस्थानांना हवा तो पर्याय निवडण्याची मुभा देण्यात आली. या तरतुदीमुळे काश्मीर समस्येचा उदय झाला.

### लोकस्थलांतर

फाळणीनंतरच्या काळात लोकसंख्येचे प्रचंड प्रमाणात स्थलांतर झाले. सुमारे १.४५ कोटी लोकसंख्या फाळणीने प्रभावित झाली. फाळणीनंतर उफाळलेल्या दंगलीत एकूण १० लाख लोकांना प्राण गमवावे लागल्याचा अंदाज आहे. फाळणीनंतरही देशातील एकूण मुसलमानांपैकी १/३ मुसलमान आजच्या भारतात राहिले.

फाळणीला गांधीजीनी मान्यता दिली होती.

## परिणाम

हिंदू-मुस्लिम हिंसाचार ही फाळणीची परिणती होती. याशिवाय फाळणीचे अनेक पडसाद नंतरच्या काळात उमटत राहिले.

* नवनिर्मित पाकिस्तानची राष्ट्रभाषा कोणती असावी यावर १९५२ साली पाकिस्तानात वाद उफाळला.
* पाकिस्तानच्या पूर्व व पश्चिम विभागातील तेढ वाढून १९७१ साली बांग्लादेश उदयाला आला.
* भारतात स्वातंत्र्योत्तर काळातही हिंदू-मुस्लिमांत भीषण दंगे घडले.
* भारत व पाकिस्तानमध्ये चारदा युद्ध झाले.
* जम्मू व काश्मीरमधील फुटीरतावाद व पाकिस्तान प्रक्षोभित उग्रवाद जन्माला आले.
* ईशान्य भारतामधील फुटीर चळवळी
* उर्दू भाषिकांच्या मोठ्या प्रमाणातील स्थलांतरामुळे जन्माला आलेले मुहाजिर आंदोलन

## भारताच्या फाळणीवरील मराठी पुस्तके

* द अदर साईड ऑफ सायलेन्स (मूळ इंग्रजी, लेखिका - उर्वशी बुटालिया; मराठी अनुवाद - नारायण प्रल्हाद आवटी)
* 'पाकिस्तान ऑर पार्टिशन ऑफ इंडिया' (प्रथमावृत्ती: थॉट्स ऑन पाकिस्तान; १९४०); लेखक: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

## हे सुद्धा पहा

* भारताची स्वातंत्र्य चळवळ
* ब्रिटिश साम्राज्य
* भारताचा इतिहास

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 भारताची फाळणी |

## बाह्य दुवे

* 'फ्रंटलाईन' पत्रिकेमधील लेखन
* पाकिस्तानची जन्मकथा
* *बॅंटवारे की लकीर*. *BBC हिंदी* (हिंदी भाषेत). 12-03-2018 रोजी पाहिले. ये कहानी 70 साल पहले की है, जब देश दो हिस्सों में बॅंट गया-- भारत और पाकिस्तान. विभाजन के इतिहास से जुड़ी कुछ अहम तारीख़ों पर एक नज़र.  `|ॲक्सेसदिनांक=` मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)