# अन्विता अब्बी

| अन्विता अब्बी |
| --- |
| अब्बी यांचे इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास येथील फोटो. |
| जन्म |
९ जानेवारी, १९४९  (1949-01-09) |
| पुरस्कार |
पद्मश्री *राष्ट्रीय लोकभाषा सन्मान* ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स्ड स्टडी फेलोशिप सुवर्ण पदक - दिल्ली विद्यापीठ एसओएएस, लंडन विद्यापीठ *लेव्हरह्यूम प्रोफेसर* मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट ऑफ इव्होल्युशनरी एन्थ्रोपोलॉजी भेट देणारे शास्त्रज्ञ केनेथ हेल पुरस्कार - लिंग्विस्टिक सोसायटी ऑफ अमेरिका (२०१५) |
| **संकेतस्थळ** www.andamanese.net |

प्रोफेसर **अन्विता अब्बी** (जन्म ९ जानेवारी, १९४९  (1949-01-09)
) या भारतीय भाषाशास्त्रज्ञ आणि अल्पसंख्याक भाषांचे अभ्यासक आहेत. त्या आदिवासी भाषा आणि दक्षिण आशियातील इतर अल्पसंख्याक भाषांवरील अभ्यासासाठी ओळखल्या जातात. २०१३ मध्ये त्यांना भाषाशास्त्र क्षेत्रातील योगदानाबद्दल भारत सरकारचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार पद्मश्री देऊन सन्मानित करण्यात आले.

## चरित्र

अन्विता अब्बी यांचा जन्म ९ जानेवारी १९४९ रोजी आग्रा येथे झाला. त्यांच्या कुटुंबात अनेक हिंदी लेखक आहेत. स्थानिक संस्थांमध्ये शालेय शिक्षण घेतल्यानंतर, त्यांनी १९६८ मध्ये दिल्ली विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात (बीए ऑनर्स) पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर, त्यांनी १९७० मध्ये प्रथम विभाग आणि प्रथम क्रमांकासह त्याच विद्यापीठातून भाषाशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी (एमए) प्राप्त केले. १९७५ मध्ये कॉर्नेल विद्यापीठ, इथाका, यूएसए, पीएचडी मिळविण्यासाठी त्यांनी अभ्यास सुरू ठेवला. पीएचडी साठी त्यांनी सामान्य भाषाशास्त्रात प्रमुख आणि दक्षिण आशियाई भाषाशास्त्रात अल्प हा विषय निवडला. त्यांनी सेंटर फॉर लिंग्विस्टिक्स, स्कूल ऑफ लँग्वेज, लिटरेचर अँड कल्चर स्टडीज येथे भाषाशास्त्राच्या प्राध्यापक म्हणून काम केले. त्या सध्या नवी दिल्लीत राहतात.

## वारसा

 ग्रेट अंदमानी जोडपे - १८७६ चे छायाचित्र
अन्विता अब्बी यांना भारतातील सहा भाषा कुटुंबे आणि ग्रेट अंदमानीजच्या भाषा आणि संस्कृती वर विस्तृत संशोधनाचे श्रेय दिले जाते. हे काम् त्यांनी लुप्तप्राय भाषा दस्तऐवजीकरण प्रकल्प (ई एल डी पी) प्रकल्पाचा भाग म्हणून केले. २००३ - २००४ मधील त्यांच्या अभ्यासामुळे दोन महान अंदमानी भाषा, जारवा आणि ओंगे यांची वेगळी वैशिष्ट्ये ओळखण्यात मदत झाली. याच कामामुळे भारताच्या सहाव्या भाषा कुटुंबाच्या संकल्पनेला चालना दिली. नंतरच्या काळात इतर विद्वानांनी अंदमानी लोकांवर केलेल्या संशोधनात या प्रदेशातील दोन वेगळे हॅप्लोग्रुप्स शोधून अन्विता अब्बीच्या निष्कर्षांची पुष्टी झाल्याची नोंद झाली आहे, उदा. एम३१ आणि एम३२.

त्यांनी २००६ मध्ये या विषयावर पुन्हा संशोधन सुरू केले. अंदमान बेटांच्या तीन मरणासन्न भाषांच्या मॉर्फो-सिंटॅक्स आणि कोशावर लक्ष केंद्रित केले आणि ग्रेट अंदमानी भाषा भाषिकदृष्ट्या भिन्न भाषा कुटुंबातील असल्याचे सिद्ध करणारे पुरावे शोधून काढले. त्यांनी इंग्रजी-ग्रेट अंदमानी-हिंदी शब्दकोश देखील संकलित केला आहे. त्यांच्या सध्याच्या प्रकल्पामध्ये व्याकरण आणि ग्रेट अंदमानी भाषा आणि तेथील लोकांची उत्क्रांती समाविष्ट आहे.

त्यांनी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात शिक्षकाचे काम केले. या दरम्यान त्यांनी २० पीएचडी आणि २९ एमफिल विद्यार्थ्यांना त्यांच्या संशोधनात मदत केली आहे.

## पदे

अन्विता अब्बी यांनी प्रशासकीय आणि शैक्षणिक स्तरावर अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. सध्याचे स्थान: संचालक, मौखिक आणि आदिवासी साहित्य अकादमी केंद्र, नवी दिल्ली भारत. सहायक प्राध्यापक, सायमन फ्रेझर विद्यापीठ, ब्रिटिश कोलंबिया, व्हँकुव्हर, कॅनडा आणि भारताच्या भाषिक समाजाचे अध्यक्ष. त्यांनी युनेस्को (२००२ पासून) आणि साहित्य अकादमी सारख्या संस्थांच्या सल्लागार म्हणून काम केले आहे. त्यांच्या द्रविडियन लिंग्विस्टिक्स असोसिएशन विंगमधील लिंग्विस्ट सोसायटी ऑफ इंडियाची आजीवन सदस्या आहेत आणि इंडियन लिंग्विस्टिक्स (१९९१ - १९९५) आणि इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ द्रविडियन लिंग्विस्टिक्स (१९९२-) या दोन नियतकालिकांच्या संपादकीय मंडळावरही ती बसली आहे.

प्राध्यापक अन्विता अब्बी यांनी पार पाडलेल्या शैक्षणिक आणि संस्थात्मक जबाबदाऱ्यांची यादी खालीलप्रमाणे असू शकते:

* अध्यक्ष, भाषाशास्त्र आणि इंग्रजी केंद्र, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ, नवी दिल्ली - १९९५ - १९९७ आणि २००७ पासून
* प्रॉक्टर - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ
* विद्यापीठ अनुदान आयोग (युजीसी) पुनरावलोकन समिती- १९९६ चे सदस्य
* सदस्य - सल्लागार समिती - केंद्रीय भारतीय भाषा संस्था, म्हैसूर - मानव संसाधन विकास मंत्रालय, भारत - १९९६ आणि १९९९
* सदस्य - सल्लागार मंडळ - २००२ पासून आदिवासी आणि कमी ज्ञात भाषांमधील भाषा सन्मान पुरस्कारांसाठी साहित्य अकादमी
* सल्लागार - Linguapax संस्था, युनेस्को, २००० पासून
* सदस्य - संचालक मंडळ - टेरालिंगुआ, वॉशिंग्टन डीसी, यूएस - १९९८, २००१ - २००४ आणि २००४ - २००६.
* सदस्य - पुनरावलोकन समिती - द्रविड विद्यापीठ, कुप्पम, आंध्र प्रदेश - २००६
* बाह्य सदस्य - जर्मन अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२
* बाह्य सदस्य - पूर्व आशियाई अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२
* बाह्य सदस्य - फ्रेंच अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२
* सदस्य - नियामक मंडळ - दौलत राम महाविद्यालय - १९९५ - २००१
* सदस्य - सल्लागार मंडळ - आंतरराष्ट्रीय हिंदी विद्यापीठ, वर्धा - १९९८ - २०००
* बाह्य सदस्य - कला विद्याशाखा, दिल्ली विद्यापीठ, दिल्ली - १९९५ - २०००
* सदस्य - द्विभाजन समिती - आफ्रो-एशियन स्टडीज केंद्र
* सदस्य - शैक्षणिक परिषद - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1995-1997
* सदस्य - दूरसंचार समिती - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1995-1996
* सदस्य - समतुल्य समिती - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1986-1988
* अध्यक्ष - संगीत संस्था - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1982-1986
* सल्लागार - कोकणी सर्वेक्षण - कोकणी अकादमी, गोवा - 1991-1992
* सल्लागार - पदव्युत्तर हिंदी भाषाशास्त्र अभ्यासक्रम - दिल्ली विद्यापीठ - 1991-1992
* संचालक - दक्षिण आशिया मीडिया सेंटर - कॅन्सस स्टेट युनिव्हर्सिटी, कॅन्सस - 1975-76
* सदस्य - सल्लागार मंडळ - साहित्य अकादमी (शास्त्रीय भाषा निवड) साठी

|  |  |
| --- | --- |
|  | India दालन |

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

* "Padma Awards List". Indian Panorama. 2014. 2021-05-16 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 12 October 2014 रोजी पाहिले.
* "Padma Shri awarded Anvita Abbi's live interview on National Channel DD1". *YouTube video*. Doordarshan. 13 February 2013. 28 October 2014 रोजी पाहिले.