# क्रिस गोपालकृष्णन

**सेनापती “क्रिस” गोपालकृष्णन** हे एक भारतीय उद्योगपती आहेत आणि अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सचे अध्यक्ष आहेत, जे एक स्टार्टअप एक्सेलेटर आहे. ते इन्फोसिसचे सह-संस्थापक आहेत, त्यांनी २००७ ते २०११ पर्यंत त्याचे सीईओ आणि व्यवस्थापकीय संचालक आणि २०११ ते २०१४ पर्यंत उपाध्यक्ष म्हणून काम केले आहे.

जागतिक व्यवसाय आणि तंत्रज्ञान विचारसरणीचे नेते म्हणून ओळखले जाणारे, त्यांना संस्थात्मक गुंतवणूकदारांच्या आशियातील शीर्ष कार्यकारी अधिकाऱ्यांच्या पहिल्या क्रमवारीत सर्वोच्च सीईओ (आयटी सेवा श्रेणी) म्हणून निवडण्यात आले आणि २०११ मध्ये कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स एशियाने दुसऱ्या आशियाई कॉर्पोरेट संचालक मान्यता पुरस्कारांच्या विजेत्यांपैकी एक म्हणून निवडले. २०१३-१४ साठी ते भारताच्या सर्वोच्च उद्योग चेंबर कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्री (सीआयआय) चे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले आणि जानेवारी २०१४ मध्ये दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्षांपैकी एक म्हणून काम केले.

जानेवारी २०११ मध्ये, भारत सरकार ने गोपालकृष्णन यांना देशातील तिसरा सर्वोच्च नागरिक सन्मान पद्मभूषण प्रदान केला.

क्रिस हे ओकिनावा इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्समध्ये काम करतात, ते कौन्सिल ऑफ इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्सचे अध्यक्ष आहेत आणि बंगळुरू येथील इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सचे अध्यक्ष आहेत. ते कर्नाटक सरकारच्या व्हिजन ग्रुप ऑन इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीचे अध्यक्ष, आरबीआयएच (रिज़र्व बँक ऑफ इंडिया इनोव्हेशन हब) चे अध्यक्ष आणि सीआयआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स इन इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्टअप्स (सीआयईएस) चे अध्यक्ष आहेत. ते श्री चित्रा तिरुनल इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी, त्रिवेंद्रमचे अध्यक्ष देखील आहेत.

क्रिस हे इतिहासा रिसर्च अँड डिजिटलचे अध्यक्ष आहेत जे भारतीय आयटी उद्योगाचा इतिहास मायक्रोसाइट म्हणून प्रकाशित करतात तसेच भारतातील औद्योगिक आणि शैक्षणिक संशोधनावरील अहवाल देखील प्रकाशित करतात. ते *अगेन्स्ट ऑल ऑड्स - द आयटी स्टोरी ऑफ इंडियाचे* सह-लेखक आहेत.

क्रिस मेंदू विज्ञान, वृद्धत्वाशी संबंधित विकारांवरील संशोधनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी तसेच स्टार्ट-अप्स आणि स्टार्ट-अप इकोसिस्टममध्ये गुंतवणूक करतात. प्रतिक्षा ट्रस्ट हा त्यांचा कुटुंबाचा परोपकार आहे आणि प्रतिति ही त्यांची गुंतवणूक शाखा आहे.

क्रिसने मद्रास येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून फिजिक्स एंड कंप्यूटर साइंस मास्टर्स डिग्री घेतली आहे. क्रिस हे इंडियन नॅशनल अकादमी ऑफ इंजिनिअर्स (INAE) चे फेलो आणि इन्स्टिट्यूशन ऑफ इलेक्ट्रॉनिक्स अँड टेलिकम्युनिकेशन इंजिनिअर्स (IETE) चे मानद फेलो आहेत.

९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी प्रकाशित झालेल्या फोर्ब्सच्या भारतातील १०० श्रीमंत उद्योजकांच्या यादीनुसार, सेनापती गोपालकृष्णन हे ४.३५ अब्ज डॉलर्सच्या एकूण संपत्तीसह ७३ व्या क्रमांकावर आहेत.

## सुरुवातीचे जीवन

गोपालकृष्णन यांचा जन्म ५ एप्रिल १९५५ रोजी केरळमधील तिरुअनंतपुरम येथे झाला. त्यांनी सरकारी मॉडेल बॉईज हायर सेकेंडरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले.

त्यांनी १९७७ मध्ये भौतिकशास्त्रात एम.एससी. आणि १९७९ मध्ये संगणक विज्ञानात एम.टेक. पदवी प्राप्त केली, दोन्हीही आयआयटी मद्रास मधून . त्यांनी १९७९ मध्ये पटनी कंप्यूटर सिस्टम्स, मुंबई येथे सॉफ्टवेअर अभियंता म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.

* कर्नाटक सरकारच्या आयटीवरील व्हिजन ग्रुपचे अध्यक्ष
* कन्फेडरेशन ऑफ़ इंडियन इंडस्ट्रीज़ अध्यक्ष (२०१३-१४)
* दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्ष (२०१४)
* संयुक्त राष्ट्रांच्या ग्लोबल कॉम्पॅक्ट बोर्डाचे सदस्य (२०१२-१५)
* भारताच्या गैर-वैयक्तिक डेटा प्रशासन समितीचे अध्यक्ष
* रिझर्व्ह बँक इनोव्हेशन हबचे पहिले अध्यक्ष
* CII सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्ट-अप्सचे अध्यक्ष आणि CII स्टार्ट-अप कौन्सिलचे माजी अध्यक्ष

## पुरस्कार आणि सन्मान

* २०११ मध्ये, भारत सरकारने त्यांना पद्मभूषण देऊन सन्मानित केले जे भारतातील तिसरे सर्वोच्च नागरिक सन्मान आहे
* २०१९ मध्ये केरळ विद्यापीठाने मानद डॉक्टरेट प्रदान केली
* थिंकर्स ५० (२००९)

## परोपकार

### भारतातील संशोधन आणि उद्योजकतेला पाठिंबा

अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सच्या माध्यमातून, क्रिसने असंख्य स्टार्टअप्स आणि व्हेंचर फंड्समध्ये गुंतवणूक केली आहे. त्यांनी त्यांच्या संपत्तीचा काही भाग - फोर्ब्सच्या मते, ३० मे २०२३ पर्यंत, अंदाजे $२.९ अब्ज, आरोग्य संशोधन, विशेषतः मेंदू विज्ञान तसेच समाजावर थेट परिणाम करणाऱ्या तंत्रज्ञान-चालित नवोपक्रमांसाठी वापरला आहे.

क्रिस खालील क्षेत्रांमध्ये विविध सरकारी समित्या/संस्था आणि परोपकारी उपक्रमांमधील त्यांच्या नेतृत्वाच्या भूमिकांद्वारे अनेक भारत-केंद्रित उपक्रमांना पाठिंबा आणि मार्गदर्शन करत आहेत:

### ब्रेन साइंस एंड कंप्यूटर साइंस

क्रिस यांनी बंगळुरूमधील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स येथे सेंटर फॉर ब्रेन रिसर्च विकसित करण्यासाठी ₹225 कोटींचे योगदान दिले आहे. १०५ वर्षे जुन्या या संस्थेला एखाद्या व्यक्तीकडून मिळालेल्या सर्वात मोठ्या परोपकारी देणगीचे ते दाता आहेत. त्यांनी आयआयएससी बेंगळुरू आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास, चेन्नई येथे न्यूरोकॉम्प्युटिंग आणि डेटा सायन्समध्ये प्रतिष्ठित व्हिजिटिंग चेअर्स स्थापन करण्यासाठी अतिरिक्त कोटींचे योगदान दिले आहे.

आयआयटी मद्रासमध्ये गोपालकृष्णन यांनी निधी दिलेला आणखी एक प्रकल्प म्हणजे "सुधा गोपालकृष्णन ब्रेन सेंटर", जो जगातील अशा प्रकारचा पहिला प्रकल्प असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. हे केंद्र मेंदूचे सेल्युलर-स्तरीय प्रतिमा मॅपिंग करत आहे.

क्रिस हे भारताच्या ₹3,660 कोटींच्या सायबर-फिजिकल सिस्टम टेक्नॉलॉजीजवरील राष्ट्रीय मिशनच्या गव्हर्निंग बोर्डाचे अध्यक्ष आहेत, जे सीपीएस आणि संबंधित तंत्रज्ञानाशी संबंधित २५ केंद्रांच्या स्थापनेचे निरीक्षण करत आहे.

### आरोग्यसेवा

क्रिसने श्रीनिवासपुरा एजिंग न्यूरो सेनेसेन्स अँड कॉग्निशन स्टडी आणि जीनोमइंडिया, हा संपूर्ण भारतातील एक उपक्रम आहे जो भारतातील प्रतिनिधी लोकसंख्येतील १०,००० व्यक्तींच्या संपूर्ण जीनोम सिक्वेन्सिंगवर लक्ष केंद्रित करतो, याद्वारे भारतात वृद्धत्व संशोधनाला चालना दिली आहे. ते कर्नाटकातील बंगळुरू येथील नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल सायन्सेस येथे स्टेम सेल्स वापरून मेंदू विकारांमध्ये शोध घेण्यासाठी एक्सीलरेटर प्रोग्रामला देखील पाठिंबा देत आहेत.

ते भारतातील नाविन्यपूर्ण आरोग्यसेवा मॉडेल तयार करणारे एक ना-नफा संस्था असलेल्या स्वस्थ डिजिटल हेल्थ फाउंडेशनच्या मंडळावर आहेत.

## हेल्थ केयर

क्रिस यांनी गोपालकृष्णन - एनटीयू प्रेसिडेंशियल पोस्टडॉक्टरल फेलोशिपची स्थापना केली, जी इंडस्ट्री ४.० स्मार्ट सिटीजवर केंद्रित होती.

ते भारतातील तरुण संशोधकांना आयआयएससी येथे प्रतीक्षा ट्रस्ट यंग इन्व्हेस्टिगेटर्स अवॉर्ड, आयसीटीएस येथे क्वांटिटेटिव्ह सिस्टम्स बायोलॉजीवरील हिवाळी शाळांसाठी प्रतीक्षा ट्रस्ट शिष्यवृत्ती आणि प्रवास अनुदान आणि आयआयटी मद्रास येथे यंग फॅकल्टी रिकग्निशन अवॉर्ड आणि ट्रॅव्हल ग्रँट्सद्वारे पाठिंबा देतो.

क्रिसने ऑगस्ट २०१७ मध्ये आयआयटी मद्रास येथे गोपालकृष्णन-देशपांडे सेंटर फॉर इनोव्हेशन अँड एंटरप्रेन्योरशिपची स्थापना केली. या केंद्राच्या माध्यमातून जागतिक दर्जाच्या नवोपक्रम आणि उद्योजकतेद्वारे भारतीय शैक्षणिक संस्थांकडे असलेल्या वैज्ञानिक व तांत्रिक ज्ञानाच्या संपूर्ण क्षमतेचा उपयोग करून भारतीय समाजातील समस्या सोडवण्याचा उद्देश आहे.

नांदी फाउंडेशन आणि सेंटर फॉर कलेक्टिव्ह डेव्हलपमेंट सारख्या कार्यक्रमांद्वारे क्रिस शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेचे संगोपन करण्यास मदत करतात.

त्यांनी अनेक मनोरंजक इतिहास प्रकल्पांना पाठिंबा दिला आहे जसे की itihaasa.com द्वारे *हिस्ट्री ऑफ़ इंडियन आईटी* आणि आयआयटी गांधीनगर येथे *हिस्ट्री ऑफ़ मैथेटिक्स इन इंडिया* संशोधन प्रकल्प.

## संदर्भ