# अमेरिकेतील भारतीय वंशाचे लोक

**अमेरिकेतील भारतीय वंशाचे लोक** किंवा **इंडियन अमेरिकन** हे अमेरिकेचे नागरिक असलेले आणि भारतीय पूर्वज असलेल्या लोकांना दिलेले नाव आहे.

अमेरिकेत स्वतःला या गटात मोजणारे अंदाजे ३१,८०,०० व्यक्ती आहेत. अमेरिकेच्या एकूण लोकसंख्येचा साधारण १% असलेला हा गट चीनी अमेरिकन आणि फिलिपिनो अमेरिकन यांच्या मागोमाग तिसऱ्या क्रमांकाचा मोठा वस्तीगट आहे.

## इतिहास

अमेरिकेच्या इतिहासाच्या सुरुवातीच्या काळात भारतीयवंशी लोकांना अमेरिकेत येणे तसेच नागरिकत्व मिळणे दुरापास्त होते. एकोणिसाव्या व विसाव्या शतकात कायद्यानेच यावर बंदी घातलेली होती. इ.स. १९४६ च्या ल्यूस-सेलर कायद्याने भारतीयांना अमेरिकेत कायमस्वरुपी राहण्यास परवानगी परत मिळाली. अमेरिकेत वास्तव्यास आलेल्या भारतीयवंशी लोकांपैकी मोठा भाग भारतेतर देशांतून आला. यांत युनायटेड किंग्डम, कॅनडा, दक्षिण आफ्रिका, मॉरिशस, मलेशिया, सिंगापूर, सुरिनाम, गयाना, फिजी, केन्या, टांझानिया, युगांडा, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो तसेच जमैका या देशांचा समावेश होतो.

## वस्तीविभागणी

२०१० च्या जनगणनेनुसार अमेरिकेतील भारतीय वंशाच्या लोकांची लोकसंख्या इ.स. २०००मध्ये १६,७८,७६५ (एकूण लोकसंख्येचा ०.६% भाग) होती तर २०१०मध्ये ती २८,४३,३९१ (०.९%) इतकी झाली.

जर्सी सिटी, न्यू जर्सीमधील इंडिया स्क्वेर. न्यू जर्सी राज्यात भारतीय वंशाच्या लोकांची दाट वस्ती आहे.
न्यू यॉर्क महानगर तसेच आसपासच्या भागात ५,९२,८८८ भारतीय वंशाच्या व्यक्ती राहतात. यात न्यू यॉर्क शहर, लॉंग आयलंड, ट्रेंटन, न्यू जर्सी, ब्रिजपोर्ट, कनेटिकट, पाइक काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया पर्यंतच्या भागांचा समावेश होतो. अमेरिकेतील शहरांपैकी न्यू यॉर्क शहरात अशा व्यक्तींची लोकसंख्या २,०७,४१४ इतकी सर्वाधिक आहे. भारतीय वंशाच्या व्यक्तींची मोठी संख्या असलेली शहरे अटलांटा, बाल्टिमोर-वॉशिंग्टन, बॉस्टन, शिकागो, डॅलस-फोर्ट वर्थ, डीट्रॉइट, ह्यूस्टन, लॉस एंजेलस, फिलाडेल्फिया, सान फ्रांसिस्को, सान होजे, ओकलंड, डेन्व्हर, इ. आहेत.

### दशकानुसार लोकसंख्या

| ऐतिहासिक लोकसंख्या |
| --- |
| वर्ष | लोक. | ±% |
| इ.स. १९१० | २,५४५ | — |
| इ.स. १९२० | २,५०७ | −१% |
| इ.स. १९३० | ३,१३० | +२४% |
| इ.स. १९४० | २,४०५ | −२३% |
| इ.स. १९८० | ३,६१,५३१ | +१४९३२% |
| इ.स. १९९० | ८,१५,४४७ | +१२५% |
| इ.स. २००० | १६,७८,७६५ | +१०५% |
| इ.स. २०१० | २८,४३,३९१ | +६९% |

नोंद: १९८०पूर्वीचे आकडे "हिंदूवंशीय" लोकांची संख्या दर्शविते.

### अमेरिकेतील भारतीयवंशी व्यक्तींची मोठी संख्या असलेली शहरे

अमेरिकेतील महानगरे| क्र. | महानगर | एकूण लोकसंख्या (२०१०) | भारतीयवंशी व्यक्ती (२०१०) | % भारतीयवंशी व्यक्ती | आशियावंशी व्यक्ती (२०१०) | % आशियावंशी व्यक्ती |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| १ | न्यू यॉर्क, उत्तर न्यू जर्सी, लॉंग आयलंड | १८,८९७,१०९ | ५२६,१३३ | २.८ | १,८७८,२६१ | ९.९ |
| २ | लॉस एंजेलस, लॉंग बीच, सांता ॲना, कॅलिफोर्निया | १२,८२८,८३७ | ११९,९०१ | ०.९ | १,८८४,६६९ | १४.७ |
| ३ | शिकागो, जोलियेट, नेपरव्हिल, इलिनॉय | ९,४६१,१०५ | १७१,९०१ | १.८ | ५३२,८०१ | ५.६ |
| ४ | डॅलस, फोर्ट वर्थ, आर्लिंग्टन, टेक्सास | ६,३७१,७७३ | १००,३८६ | १.६ | ३४१,५०३ | ५.४ |
| ५ | फिलाडेल्फिया, कॅम्डेन, विल्मिंग्टन, डेलावेर | ५,९६५,३४३ | ९०,२८६ | १.५ | २९५,७६६ | ५.० |
| ६ | ह्यूस्टन, शुगरलॅंड, बेटाउन, टेक्सास | ५,९४६,८०० | ९१,६३७ | १.५ | ३८९,००७ | ६.५ |
| ७ | वॉशिंग्टन डी.सी., आर्लिंग्टन, व्हर्जिनिया, अलेक्झांड्रिया, व्हर्जिनिया | ५,५८२,१७० | १२७,९६३ | २.३ | ५१७,४५८ | ९.३ |
| ८ | मायामी, फोर्ट लॉडरडेल, पॉंपानो बीच, फ्लोरिडा | ५,५६४,६३५ | ४१,३३४ | ०.७ | १२५,५६४ | २.३ |
| ९ | बॉस्टन, कॅंब्रिज, क्विन्सी, मॅसेच्युसेट्स | ४,५५२,४०२ | ६२,५९८ | १.४ | २९४,५०३ | ६.५ |
| १० | सान फ्रांसिस्को, ओकलंड, फ्रीमॉंट, कॅलिफोर्निया | ४,३३५,३९१ | ११९,८५४ | २.८ | १,००५,८२३ | २३.२ |
| ११ | डीट्रॉइट, वॉरेन, लिवोनिया, मिशिगन | ४,२९६,२५० | ५५,०८७ | १.३ | १४१,३१६ | ३.३ |
| १२ | रिव्हरसाइड, सान बर्नार्डिनो, ऑंटारियो, कॅलिफोर्निया | ४,२२४,८५१ | २३,५८७ | ०.६ | २५९,०७१ | ६.१ |
| १३ | फीनिक्स, ग्लेनडेल, मेसा, ॲरिझोना | ४,१९२,८८७ | ३१,२०३ | ०.७ | १३८,७१७ | ३.३ |
| १४ | सिॲटल, टाकोमा, बेलेव्ह्यू, वॉशिंग्टन | ३,४३९,८०९ | ५२,६५२ | १.५ | ३९२,९६१ | ११.४ |
| १५ | मिनीयापोलिस, सेंट पॉल, ब्लूमिंग्टन, मिनेसोटा | ३,२७९,८३३ | २९,४५३ | ०.९ | १८८,०१८ | ५.७ |
| १६ | सान डियेगो, कार्ल्सबाड, कॅलिफोर्निया | ३,०९५,३१३ | २४,३०६ | ०.८ | ३३६,०९१ | १०.० |
| १७ | सेंट लुईस, मिसूरी | २,८१२,८९६ | १६,८७४ | ०.६ | ६०,०७२ | २.१ |
| १८ | टॅम्पा, सेंट पीटर्सबर्ग, क्लियरवॉटर, फ्लोरिडा | २,७८३,२४३ | २३,५२६ | ०.८ | ८०,८७९ | २.९ |
| १९ | बाल्टिमोर, मेरिलॅंड | २,७१०,४८९ | ३२,१९३ | १.२ | १२२,९११ | ४.५ |
| २० | डेन्व्हर, अरोरा, ब्रूमफील्ड, कॉलोराडो | २,५४३,४८२ | १३,६४९ | ०.५ | ९४,००५ | ३.७ |
| २१ | पिट्सबर्ग, पेनसिल्व्हेनिया | २,३५६,२८५ | १४,५६८ | ०.६ | ४१,२३८ | १.८ |
| २२ | पोर्टलॅंड, व्हॅनकूवर, हिल्सबोरो, ऑरेगन | २,२२६,००९ | १५,११७ | ०.७ | १२६,९६५ | ५.७ |
| २३ | ओरलॅंडो, किसिमी, सॅनफोर्ड, फ्लोरिडा | २,१३४,४११ | २६,१०५ | १.२ | ८४,८५२ | ५.० |
| २४ | सिनसिनाटी, मिडलटाउन, ओहायो | २,१३०,१५१ | १४,६९६ | ०.७ | ४०,४२२ | १.९ |
| २५ | क्लीव्हलंड, ओहायो | २,०७७,२४० | १४,२१५ | ०.७ | ४०,५२२ | २.० |
| २६ | कॅन्सस सिटी, मिसूरी | २,०३५,३३४ | ११,६४६ | ०.६ | ४६,२२१ | २.३ |
| २७ | सान होजे, सनिव्हेल, सांता क्लारा, कॅलिफोर्निया | १,८३६,९११ | ११७,७११ | ६.४ | ५७१,९६७ | ३१.३ |
| २८ | इंडियानापोलिस, इंडियाना | १,७५६,२४१ | १२,६६९ | ०.७ | ३९,५७६ | २.३ |
| २९ | रिचमंड, व्हर्जिनिया | १,२५८,२५१ | १२,९२६ | १.० | ३९,२६५ | ३.१ |
| ३० | हार्टफोर्ड, कनेटिकट | १,२१२,३८१ | १८,७६४ | १.५ | ४७,३३९ | ३.९ |
| ३१ | रॅले, ड्युरॅम, केरी, उत्तर कॅरोलिना | १,१३०,४९० | २०,१९२ | १.८ | ४९,८६२ | ४.४ |
| ३२ | फ्रेस्नो, कॅलिफोर्निया | ९३०,४५० | १५,४६९ | १.७ | ८९,३५७ | ९.६ |
| ३३ | ब्रिजपोर्ट, स्टॅमफर्ड, नॉरवॉक, कनेटिकट | ९१६,८२९ | १५,४३९ | १.७ | ४२,२८४ | ४.६ |
| ३४ | स्टॉकटन, कॅलिफोर्निया | ६८५,३०६ | १२,९५१ | १.९ | ९८,४७२ | १४.४ |
| ३५ | फेटव्हिल, आर्कान्सा | ४२२,६१० | ३,५३४ | ०.९ | १२,९४८ | ३.०६ |
| ३६ | ट्रेंटन, युइंग, न्यू जर्सी | ३६६,५१३ | १५,३५२ | ४.२ | ३२,७५२ | ८.९ |

वरील आकडे स्वतःला पूर्णपणे भारतीयवंशी आणि पूर्णपणे आशियाईवंशी म्हणविणाऱ्या लोकांचे आहेत. यांत मिश्रवंशीय भारतीय तसेच मिश्रवंशीय आशियाई व्यक्तींचा समावेश नाही.

### अमेरिकेतील राज्यानुसार भारतीयवंशी व्यक्तींची संख्या

| राज्य | भारतीयवंशी व्यक्ती (२०००ची जनगणना) | भारतीयवंशी व्यक्ती (२०००ची जनगणना) | २०००-२०१० दरम्यान बदललेली टक्केवारी |
| --- | --- | --- | --- |
| कॅलिफोर्निया | 360,392 | 528,176 | 46.6% |
| न्यू यॉर्क | 296,056 | 313,620 | 5.9% |
| न्यू जर्सी | 169,180 | 292,256 | 72.7% |
| टेक्सास | 129,365 | 245,981 | 90.1% |
| इलिनॉय | 124,723 | 188,328 | 51.0% |
| फ्लोरिडा | 70,740 | 128,735 | 82.0% |
| व्हर्जिनिया | 48,815 | 103,916 | 112.9% |
| पेनसिल्व्हेनिया | 57,241 | 103,026 | 80.0% |
| जॉर्जिया | 46,132 | 96,116 | 108.3% |
| मेरीलॅंड | 49,909 | 79,051 | 58.4% |
| मॅसेच्युसेट्स | 43,801 | 77,177 | 76.2% |
| मिशिगन | 54,656 | 77,132 | 41.1% |
| ओहायो | 38,752 | 64,187 | 65.6% |
| वॉशिंग्टन | 23,992 | 61,124 | 154.8% |
| उत्तर कॅरोलिना | 26,197 | 57,400 | 119.1% |
| कनेटिकट | 23,662 | 46,415 | 96.2% |
| ॲरिझोना | 14,741 | 36,047 | 144.5% |
| मिनेसोटा | 16,887 | 33,031 | 95.6% |
| इंडियाना | 14,865 | 27,598 | 85.7% |
| टेनेसी | 12,835 | 23,900 | 86.2% |
| मिसूरी | 12,169 | 23,223 | 90.8% |
| विस्कॉन्सिन | 12,665 | 22,899 | 80.85 |
| कॉलोराडो | 11,720 | 20,369 | 73.8% |
| ओरेगन | 9,575 | 16,740 | 74.8% |
| दक्षिण कॅरोलिना | 8,856 | 15,941 | 80.0% |
| कॅन्सस | 8,153 | 13,848 | 69.9% |
| अलाबामा | 6,900 | 13,036 | 88.9% |
| केंटकी | 6,771 | 12,501 | 84.6% |
| ओक्लाहोमा | 8,502 | 11,906 | 40.0% |
| नेव्हाडा | 5,535 | 11,671 | 110.9% |
| डेलावेर | 5,280 | 11,424 | 116.4% |
| लुईझियाना | 8,280 | 11,174 | 35.0% |
| आयोवा | 5,641 | 11,081 | 96.4% |
| न्यू हॅंपशायर | 3,873 | 8,268 | 113.5% |
| आर्कान्सा | 3,104 | 7,973 | 156.9% |
| युटा | 3,065 | 6,212 | 102.7% |
| नेब्रास्का | 3,273 | 5,903 | 80.4% |
| मिसिसिपी | 3,827 | 5,494 | 43.6% |
| वॉशिंग्टन डी.सी. | 2,845 | 5,214 | 83.3% |
| ऱ्होड आयलंड | 2,942 | 4,653 | 58.2% |
| न्यू मेक्सिको | 3,104 | 4,550 | 46.6% |
| पोर्तो रिको | N/A | 3,523 | N/A |
| वेस्ट व्हर्जिनिया | 2,856 | 3,304 | 15.7% |
| हवाई | 1,441 | 2,201 | 52.7% |
| आयडाहो | 1,289 | 2,152 | 67.0% |
| मेन | 1,021 | 1,959 | 91.9% |
| नॉर्थ डकोटा | 822 | 1,543 | 87.7% |
| व्हरमॉंट | 858 | 1,359 | 58.4% |
| अलास्का | 723 | 1,218 | 68.5% |
| साउथ डकोटा | 611 | 1,152 | 88.5% |
| मॉंटाना | 379 | 618 | 63.1% |
| वायोमिंग | 354 | 589 | 66.4% |
| एकूण | 1,678,765 | 2,843,391 | 69.4% |

## सामाजिक व आर्थिक आकडेवारी

भारत सोडून जगभर पसरलेल्या भारतीयवंशी लोकांपैकी दुसऱ्या क्रमांकाने सर्वाधिक व्यक्ती अमेरिकेत राहतात
इ.स. २००६मध्ये १२,६६,२६४ व्यक्तींनी अमेरिकेत कायदेशीररीत्या स्थलांतर केले. पैकी ५८,०७२ व्यक्ती भारतातून आल्या. २००० आणि २००६ दरम्यान ४,२१,०००६ व्यक्ती भारतातून अमेरिकेत कायमस्वरुपी राहण्यास आल्या. १९९०-१९९९ या कालखंडात ही संख्या ३,५२,२७८ होती. १९९० ते २००० या दशकात भारतातून आलेल्या व्यक्तींची संख्या १०५.८७%नी वाढली. यात कालखंडातील अमेरिकेची लोकसंख्या ७.५%नी वाढली. आशियाईवंशी अमेरिकनांपैकी भारतीयवंशीयांची संख्या १६.४% आहे. २०००साली अमेरिकेत राहणाऱ्या भारतीयवंशीयांपैकी १०,०७,००० व्यक्ती अमेरिकेबाहेर जन्मलेल्या होत्या.

ड्यूक युनिव्हर्सिटी आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया बर्कली यांच्या पाहणीनुसार १९९५ ते २००५ या दहा वर्षांत भारतीय अमेरिकनांनी स्थापन केलेल्या तांत्रिक कंपन्याची संख्या याच काळातील ब्रिटिश, चीनी, तैवानी आणि जपानी अमेरिकनांनी स्थापन केलेल्या एकूण कंपन्यांच्या संख्येपेक्षा जास्त होती. युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅलिफोर्निया बर्कलीच्या स्वतंत्र पाहणीनुसार सिलिकॉन व्हॅलीमधील एक तृतियांश अभियंते भारतीयवंशी आहेत तर तेथील उच्चतंत्रज्ञान कंपन्यांपैकी ७% कंपन्यांचे उच्चाधिकारी भारतीयवंशी आहेत.

### आर्थिक

अमेरिकेतील २०१० च्या जनगणनेनुसार तेथील वांशिक गटांपैकी भारतीय अमेरिकनांचे दरघरटी उत्पन्न सर्वाधिक होते. कार्यसक्षम भारतीय अमेरिकनांपैकी ७२.३% व्यक्ती नोकरीधंद्यात असून त्यांपैकी ५७.३% व्यक्ती व्यवस्थापकीय आणि व्यावसायिक काम करतात. इतर अमेरिकनांतील ही टक्केवारी ३५.९% आहे. अमेरिकन असोसियेशन ऑफ फिजिशियन्स ऑफ इंडियन ओरिजन या संस्थेच्या आकडेवारीनुसार अमेरिकेत भारतीयवंशाचे अंदाजे ३५,००० डॉक्टर आहेत. २००२ साली भारतीयवंशी अमेरिकन २,२३,००० कंपन्याचे मालक होते व त्याद्वारे ८८ अब्ज अमेरिकन डॉलरचे उत्पन्न ६,१०,००० व्यक्तींना रोजगार मिळत होता.

२००९ सालचे मिडीयन दरघरटी उत्पन्न| वांशिकता | दरघरटी उत्पन्न |
| --- | --- |
| भारतीय | $८८,५३८ |
| फिलिपिनो | $७५,१४६ |
| चीनी | $६९,०३७ |
| जपानी | $६४,१९७ |
| कोरियन | $५३,०२५ |
| एकूण अमेरिकेची जनता | $५०,२२१ |

### शैक्षणिक

अमेरिकेतील वांशिकगटांपैकी भारतीयवंशी अमेरिकन शैक्षणिक व आर्थिक प्रगतीमध्ये अग्रेसर आहेत. यांच्यातील ७१% व्यक्तींकडे शैक्षणिक पदव्या आहेत. अमेरिकेतील आशियाईवंशीयांत हे प्रमाण ४४% तर एकूण अमेरिकनांत हे प्रमाण २८% आहे. जवळजवळ ४०% भारतीयवंशी अमेरिकनांकडे शैक्षणिक उच्चपदव्या आहेत. एकूण अमेरिकनांपेक्षा हे प्रमाण पाचपट आहे.

अमेरिकनांची शैक्षणिक पातळी: २०१०
(वय २५ किंवा अधिक वर्षे)| वांशिकता | शैक्षणिक पदवी प्रमाण |
| --- | --- |
| भारतीय | ७१.१% |
| चीनी | ५२.४% |
| फिलिपिनो | ४८.१% |
| एकूण अमेरिकन जनता | २८.०% |

## संस्कृती

### धर्म

अमेरिकेतील निवडक भारतीय धार्मिकस्थळेबॅप्स श्री स्वामीनारायण मंदिर, शिकागोसान होजेचा गुरुद्वारा साहिबजैन केंद्र, फीनीक्स
अमेरिकेतील भारतीयवंशी लोकांत हिंदू (५१%), मुस्लिम (१०%), ख्रिश्चन (१८% - पैकी प्रोटेस्टंट ११%, कॅथोलिक ५%, इतर ख्रिश्चन ३%), शीख (५%), जैन (२%), बौद्ध, पारसी, ज्यू व इतर अनेक धर्मीय व्यक्ती आहेत. १०% व्यक्ती आपल्याला निधर्मी किंवा नास्तिक म्हणवतात. यांतील बहुतांश आपल्या पूर्वजांचा धर्म पाळतात. कॅलिफोर्नियात स्टॉकटन शहरात इ.स. १९१२मध्ये बांधलेला गुरुद्वारा हे पहिले भारतीय धार्मिकस्थळ होते.

## संदर्भ आणि नोंदी