Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# वर्णद्वेष

अमेरिकेच्या मिसिसिपी राज्यातील एक चित्रपटगृहामधील आफ्रिकन अमेरिकन व्यक्तींसाठी स्वतंत्र प्रवेशद्वार
**वर्णद्वेष** (इंग्लिश: Racism) ही समाजातील ठराविक लोकांविरुद्ध भेदभाव करण्याची एक पद्धत आहे. वर्णद्वेषी विचारपद्धतीनुसार समाजामधील लोकांचे जात, वर्ण इत्यादी बाबींवरून वेगळे गट पाडले जातात. एक गटाला समाजात उच्च स्थान तर दुसऱ्या गटाला दुय्यम स्थान देण्यात येते. दक्षिण आफ्रिकेमधील वर्णभेद हे वर्णद्वेषाचे राजकीय स्तरावरील वापराचे उदाहरण आहे. नाझी जर्मनीद्वारे घडवण्यात आलेले होलोकॉस्ट देखील वर्णद्वेषाचेच उदाहरण आहे.

 विकिमीडिया कॉमन्सवर वर्णद्वेष  संबंधित संचिका आहेत
# अँजेला मेर्कल

|  |
| --- |
| आंगेला मेर्कल |
|  |
|

---

जर्मनीची चान्सेलर |
| **कार्यकाळ** २२ नोव्हेंबर २००५ – ८ डिसेंबर २०२१ |
| राष्ट्राध्यक्ष | योआखिम गाऊक |
| मागील | गेर्हार्ड श्र्योडर |
| पुढील | ओलाफ शोल्झ |
|

---

 |
| जन्म | १७ जुलै, १९५४  (1954-07-17) हांबुर्ग, पश्चिम जर्मनी |
| राजकीय पक्ष | ख्रिश्चन डेमोक्रॅटिक युनियन |
| सही |  |

**आंगेला मेर्कल** (जर्मन: Angela Merkel; १७ जुलै १९५४) ही जर्मनी देशामधील एक राजकारणी ख्रिश्चन डेमोक्रॅटिक युनियन पक्षाची नेता व जर्मनीची माजी चान्सेलर आहे. २००५ ते २०२१ ह्या प्रदीर्घ काळादरम्यान चान्सेलरपदावर असलेली मेर्कल ही जर्मनीची पहिलीच महिला चान्सेलर आहे.

भौतिक रसायनशास्त्रामध्ये डॉक्टरकीची पदवी मिळवलेली मेर्कल १९९० सालच्या जर्मनीच्या पुनःएकत्रीकरणानंतर मेक्लेनबुर्ग-फोरपोमेर्न राज्यामधून जर्मनीच्या संसदेवर निवडून आली. त्यानंतर तिने जर्मन सरकारमध्ये महिला व बाल मंत्रालय, पर्यावरणमंत्रालय इत्यादी खाती सांभाळली. २००५ सालच्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये विजय मिळवून चान्सेलरपदावर आल्यानंतर मेर्कलने २००९ व २०१३ सालच्या निवडणुकांमध्ये विजय मिळवून सत्ता राखली आहे.

मेर्कल युरोपियन संघामधील सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती मानली जाते. २०१२ साली फोर्ब्ज मासिकाने मेर्कल जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची बलाढ्य व्यक्ती असल्याचे नमूद केले. २००९ साली भारत सरकारने तिला जवाहरलाल नेहरू पुरस्कार बहाल केला. बरेच वेळा इतिहासकारांकडून मेर्कलची तुलना माजी ब्रिटिश पंतप्रधान मार्गारेट थॅचरसोबत केली जाते.

## हे सुद्धा पहा

* जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ Archived 2011-12-29 at the वेबॅक मशीन. (जर्मन)

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 अँजेला मेर्कल |
# २०१९ क्राइस्टचर्च दहशदवाती हल्ला

१५ मार्च, **२०१९** रोजी **क्राइस्टचर्चमधील दहशहतवादी हल्ल्यात** ५० व्यक्ती ठार झाल्या तर ५० अधिक जखमी झाल्या होत्या. शुक्रवारच्या नमाझच्या वेळी एकत्र झालेल्या लोकांवर ऑस्ट्रेलियाच्या एका व्यक्ती ने दोन अर्धस्वयंचलित रायफली, दोन शॉटगन आणि इतर शस्त्रांसह हल्ला केला. अल नूर मशीदीत ४२ लोकांना ठार करून तो लिनवूड इस्लामी केंद्रावर गेला व तेथे त्याने सात अधिक व्यक्तींना मारले. एक व्यक्ती दवाखान्यात मृत्यू पावली. बांगलादेश क्रिकेट संघ या सुमारास न्यू झीलँडच्या दौऱ्यावर असताना क्राइस्टचर्चमध्ये होता व अल नूर मशीदी पासून अगदी जवळ होता. या संघातील कोणालाही अपाय झाला नाही.
# राष्ट्रवाद

राष्ट्रवाद एक व्यक्ती सह ओळख किंवा एक राष्ट्र संलग्न होत समावेश एक समज, पंथ किंवा राजकीय विचारसरणी आहे. राष्ट्रवाद सामाजिक वातानुकूलन आणि राज्य निर्णय आणि कृती समर्थन वैयक्तिक आचरण समाविष्ट असलेल्या देशभक्तीच्या संबंधित बांधकाम, सह कॉन्ट्रास्ट करून, राष्ट्रीय ओळख यांचा समावेश आहे. दाविस, राष्ट्रवादाचा उदय आणि विकास राजकीय किंवा सामाजिक दृष्टीकोनातून, उगम आणि राष्ट्रवाद तसं काही नाही आधारावर दोन मुख्य दृष्टीकोन आहेत. एक जन्म एक ओढ आधारित सुस्पष्ट समुहामध्ये आयोजित मानवांना प्राचीन आणि ह्याला उत्क्रांत प्रवृत्ती प्रतिबिंब म्हणून राष्ट्रवाद वर्णन आदिकालापासून दृष्टीकोन आहे. इतर अस्तित्वात करण्यासाठी आधुनिक समाजाच्या रचनात्मक अटी आवश्यकता असलेले अलीकडील अभुतपुर्व म्हणून राष्ट्रवाद वर्णन आधुनिक दृष्टीकोन आहे.

**इतिहास**

राष्ट्रवादाचा उदय प्रथम युरोपमध्ये झाला. युरोप मध्ये राष्ट्रवादाच्या विकास करण्यापूर्वी, लोक धर्म अथवा एखाद्या विशिष्ट नेता ऐवजी त्यांच्या राष्ट्रांमध्ये साधारणपणे निष्ठावंत होते. राष्ट्रवाद ही संकल्पना प्रथम जोहान गॉटफ्रीड हडर यानी वापरली.मार्क्सवाद राष्ट्रवादाच्या कोणत्याही सिद्धांत प्रदान करण्यात अयशस्वी झाला. जगातील कामगारांना एक व्हा असे म्हणणारे मार्क्स आणि एंजल्स असे म्हणत होते कि कामगारांना कोणताहि देश नसतो.अगदी जवळजवळ अर्धा शतक औद्योगिकीकरण आणि कृषि अर्थव्यवस्था नंतर तिसऱ्या जगातील बहुतेक देशांमध्ये राष्ट्रवाद लढाई मध्ये पायचीत आहे.एकूणच मार्क्सवादी असे मानतात की भांडवलशाहीच्या विकासात राष्ट्रवादाचे योगदान जास्त आहे. राष्ट्रवाद राष्ट्रवाद ही व्यापक संकल्पना असून काळातील बदल प्रमाणे राष्ट्रवाद या संकल्पनेस बदल होत जातात भौगोलिक एकता असलेल्या प्रदेशात वस्ती करणारा वांशिक एकदा असणारा लोकसमुदाय हा एक राष्ट्राचा भाग असतो राष्ट्रवादी एक मानसिक भावना आहे ज्या माध्यमातून एका विशिष्ट भागात राहणाऱ्या व्यक्तींमध्ये एकात्मतेची भावना निर्माण केली जाते

## संदर्भ
# मुसलमान

चिनी जनता-प्रजासत्ताकातील तोंग्श्यांग समाजातली मुसलमान चिनी मुले
इस्लाम धर्म मानणाऱ्या व्यक्तींना **मुसलमान** असे म्हणतात. मुसलमान हा फारसी भाषेतील शब्द असून, मूळ अरबी शब्द मुस्लिमपासून तो तयार केलेला आहे. त्याचा अर्थ "अल्लाहला शरण जाणारा", म्हणजेच अल्लाहने कुराणद्वारे जे जे आदेश दिले आहेत, ते मनोभावे मानणारा (आज्ञाधारक) असा आहे.

## देखील पहा

* जुम्मा मुबारक
* ख्वाजा गरीब नवाज

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर मुसलमान  संबंधित संचिका आहेत
# ज्यू लोक

प्रसिद्ध ज्यू व्यक्तींचे कोलाजचित्र. सव्य पद्धतीने: अल्बर्ट आइनस्टाइन, मोशे बेन मायमोन, गोल्डा मायर, एमा लाझारस.
**ज्यू** (ज्यूईश) किंवा **यहुदी** (हिब्रू: יְהוּדִים , *येहूदिम* ) हे ज्यू धर्मीय लोक आहेत. त्यांचा धर्मग्रंथ तोराह आहे. ज्यू, ज्यूइश लोक या नावांनीही हे लोक संबोधले जातात. हे लोक राष्ट्रक, वंशधर्मीय स्वरूपाचा समाज असून प्राचीन काळात मध्यपूर्वेतील इस्रायेली, अर्थात हिब्रू लोकांपासून उत्पन्न झाले.
दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात हिटलरने त्याच्या नाझी सैन्याद्वारे सुमारे ६० लाख ज्यू लोक ठार मारले तेव्हा जगभरातील १ कोटी ७० लाख ज्यू लोकसंख्या ही १ कोटी १० लाखावर आली होती.

इस्राएली लोकांना ज्यू , यहुदी, हिब्रू किंवा इस्राएली या नावानेही ओळखले जाते. अब्राहाम हा या लोकांचा आदिपुरुष समजला जातो. तो खल्डियातील (आताचे इराक) ऊर या गावचा रहिवासी होता. ऊर म्हणजे सध्याच्या दक्षिण इराकमधील तेल एल मुकायार हे शहर होय. तेथून निघून अब्राहाम मेसोपोटेमियातील हारान येथे आला. आणि तेथून तो कनान म्हणजे आजच्या इस्राएल या सुपीक प्रदेशात आला. त्या ठिकाणी त्या वेळी कनांनी लोकांची वस्ती होती.

## देशनिहाय लोकसंख्या

अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने व इस्राईल या देशात ज्यू लोकांची प्रामुख्याने वस्ती आहे. इ.स. २०१० साली जगभरात ज्यू लोकांची संख्या १,३४,२८,३०० इतकी होती.

* इस्रायल - ५७,०३,७००
* अमेरिका - ५२,७५,०००
* फ्रान्स - ४,८३,५००
* कॅनडा - ३,७५,०००
* युनायटेड किंग्डम - २,९२,०००

भारत देशामध्ये आजमितीस अंदाजे ५,००० ज्यू धर्मीय व्यक्ती आहेत. यात बेने इस्रायेल, बेनाई मेनाशे, कोचिन ज्यू आणि बेने इफ्रैम या गटांचा समावेश होतो. या ५००० लोकांपैकी जवळपास २७०० लोक मुंबईव कोकणात आहेत. इस्रायलच्या निर्मितीनंतर बरेच भारतीय ज्यू तिकडे निघून गेल्याने आता त्यांची भारतातील संख्या अत्यल्प झाली आहे.

## हे सुद्धा पहा

* ज्यूवाद

## संदर्भ व नोंदी

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 ज्यू लोक |
# मिशिगन

|  |
| --- |
| मिशिगन Michigan |
|  अमेरिका देशाचे राज्य |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |
| टोपणनाव: *द ग्रेट लेक्स स्टेट (The Great Lakes State)* |
| ब्रीदवाक्य: *Si quaeris peninsulam amoenam circumspice (लॅटिन: रम्य द्वीपकल्प हवा असेल तर आपल्या आजूबाजूला बघा.)* |
| अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांत दर्शविणारा नकाशा अमेरिकेच्या नकाशावर चे स्थान |

 |
| **अधिकृत भाषा** | इंग्लिश |
| **राजधानी** | लान्सिंग |
| **मोठे शहर** | डेट्रॉईट |
| **क्षेत्रफळ** | अमेरिकेत ११वा क्रमांक |
|  - एकूण | २,५०,४९३ किमी²  |
|   - रुंदी | ६२१ किमी  |
|   - लांबी | ७३४ किमी  |
|  - % पाणी | ४१.५ |
| **लोकसंख्या** | अमेरिकेत ८वा क्रमांक |
|  - एकूण | ९८,८३,६४० (२०१० सालच्या गणनेनुसार) |
|  - लोकसंख्या घनता | ३९.५/किमी² (अमेरिकेत १९वा क्रमांक) |
|  - सरासरी उत्पन्न | $४४,६२७ |
| **संयुक्त संस्थानांमध्ये प्रवेश** | २६ जानेवारी १८३७ (२६वा क्रमांक) |
| **संक्षेप** |   US-MI |
| **संकेतस्थळ** | www.michigan.gov |

**मिशिगन** (इंग्लिश: Michigan) हे अमेरिकेच्या उत्तर भागातील एक राज्य आहे. मिशिगन हे क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील ११वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने आठव्या क्रमांकाचे राज्य आहे.

जगातील सर्वात लांब गोड्या पाण्याच्या साठ्यांचा किनारा मिशिगनला लाभला आहे. भव्य सरोवर परिसरातील मिशिगन राज्याला पाच पैकी चार भव्य सरोवरांचा किनारा आहे (ओन्टारियो सरोवर वगळता). मिशिगन राज्य दोन द्वीपकल्पांचे बनले आहे. उत्तरेकडील द्वीपकल्प दक्षिणेकडील द्वीपकल्पापासून ८ किमी रुंद मॅकिनाउच्या सामुद्रधुनीने वेगळा केला आहे.

मिशिगनच्या उत्तरेला कॅनडाचा ओंटारियो हा प्रांत व सुपिरियर सरोवर, पूर्वेला ह्युरॉन सरोवर, आग्नेयेला ईरी सरोवर, दक्षिणेला इंडियाना व ओहायो तर पश्चिमेला मिशिगन सरोवर व विस्कॉन्सिन हे राज्य आहेत. लान्सिंग ही मिशिगनची राजधानी असून डेट्रॉईट हे सर्वात मोठे शहर आहे.

अमेरिकेतील वाहन उत्पादन उद्योगाचे मिशिगन हे केंद्र आहे. विसाव्या शतकामध्ये स्थापलेल्या तीन मोठ्या वाहन उत्पादन कंपन्यांमुळे डेट्रॉईट व मिशिगनची वेगाने भरभराट झाली.

## महत्त्वाची शहरे

* डेट्रॉईट
* ग्रँड रॅपिड्स
* लान्सिंग (राजधानी)
* ॲन आर्बर

## प्रसिद्ध व्यक्ती

१. हेन्री फोर्ड - फोर्ड मोटर कंपनीचे संस्थापक (डिअरबॉर्न)

२. विल्यम बोईंग - बोईंग कंपनीचे संस्थापक (डेट्रॉईट)

३. फ्रान्सिस फोर्ड कोपोला - चित्रपट दिग्दर्शक (डेट्रॉईट)

४. मॅडोना - पॉप स्टार (बे सिटी)

५. एमिनेम - रॅप म्युझिक स्टार (डेट्रॉईट)

## गॅलरी

* डेट्रॉईट.
* स्लिपिंग बेअर ड्युन्स राष्ट्रीय उद्यान.
* मिशिगन राज्य संसद भवन
* मिशिगनचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे.

## बाह्य दुवे

* अधिकृत सरकारी संकेतस्थळ
* पर्यटन

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 मिशिगन |
# लोकसंख्या घनता

२००६ सालातील जगातील देशांची लोकसंख्या घनता
'लोकसंख्या घनता'हे एखाद्या शहरातील, वसाहतीतील, राज्यातील अथवा देशातील [लोकसंख्या|लोकसंख्येचे] वितरण मोजण्यासाठी वापरले जाणारे एक प्रमाण आहे.लोकसंख्या घनता म्हणजे जमिनीच्या एका चौरस किमी क्षेत्रफळावर राहणाऱ्या लोकांची सरासरी संख्या.. सर्वसाधारणपणे अधिक लोकसंख्या घनतेच्या ठिकाणी दाटीवाटीची वस्ती तर कमी लोकसंख्या घनतेच्या ठिकाणी विरळ वस्ती असते.

## उदाहरणे

* पुणे शहराचे क्षेत्रफळ 301 ते400 चौरस किमी तर लोकसंख्या ३३,३७,४८१ इतकी आहे. म्हणून पुण्याची लोकसंख्या घनता ४७६७.८३ प्रति चौरस किमी एवढी आहे.

## हे सुद्धा पहा

* जगातील देशांची यादी (लोकसंख्या घनतेनुसार)
# आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक

आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक
एका देशातून दुसऱ्या देशातील बतार(लॅन्डलाइन)टेलिफोनवर फोन करायचा असेल तर, त्या विदेशी स्थानिक दूरध्वनी क्रमांकाच्या आधी एक संकेतांक जोडावा लागतो. त्या संकेतांकांची ही यादी :

* १ – युनायटेड स्टेट्‌स ऑफ अमेरिका (अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने)
* २० – इजिप्त
* २१० – वापरात नाही
* २११ – वापरात नाही
* २१२ – मोरोक्को
* २१३ – अल्जीरिया
* २१४ – वापरात नाही
* २१५ – वापरात नाही
* २१६ – ट्युनिसिया
* २१७ – वापरात नाही
* २१८ – लिबिया
* २१९ – वापरात नाही
* २२० – गांबिया
* २२१ – सेनेगल
* २२२ – मॉरिटानिया
* २२३ – माली
* २२४ – गिनी
* २२५ – कोत द'ईवोआर
* २२६ – बर्किना फासो
* २२७ – नायजर
* २२८ – टोगो
* २२९ – बेनिन
* २३० – मॉरिशस
* २३१ – लायबेरिया
* २३२ – सियेरा लिऑन
* २३३ – घाना
* २३४ – नायजेरिया
* २३५ – चाड
* २३६ – मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक
* २३७ – कॅमेरून
* २३८ – केप व्हर्दे
* २३९ – साओ टोमे व प्रिन्सिप
* २४० – इक्वेटोरियल गिनी
* २४१ – गॅबन
* २४२ – काँगो
* २४३ – काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक
* २४४ – ॲंगोला
* २४५ – गिनी-बिसाऊ
* २४६ – दियेगो गार्शिया
* २४७ – ॲसेन्शन द्वीपसमूह
* २४८ – सेशेल्स
* २४९ – सुदान
* २५० – रवांडा
* २५१ – इथियोपिया
* २५२ – सोमालिया (सोमालीलॅंड)
* २५३ – जिबूती
* २५४ – केन्या
* २५५ – टांझानिया
* २५६ – युगांडा
* २५७ – बुरुंडी
* २५८ – मोझांबिक
* २५९ – झांझिबार - *वापरला गेला नाही. पहा - टांझानिया*
* २६० – झांबिया
* २६१ – मादागास्कर
* २६२ – रेयूनियों
* २६३ – झिंबाब्वे
* २६४ – नामिबिया
* २६५ – मलावी
* २६६ – लेसोथो
* २६७ – बोटस्वाना
* २६८ – स्वाझीलँड
* २६९ – कोमोरोस and मायोत
* २७ – दक्षिण आफ्रिका
* २८x – वापरात नाही
* २९० – सेंट हेलेना
* २९१ – एरिट्रिया
* २९२ – वापरात नाही
* २९३ – वापरात नाही
* २९४ – वापरात नाही
* २९५ – वापरात नाही (सान मरिनोला देण्यात आला होता, +३७८ पहा)
* २९६ – वापरात नाही
* २९७ – अरूबा
* २९८ – फेरो द्वीपसमूह
* २९९ – ग्रीनलॅंड
* ४० – रोमेनिया
* ४१ – स्वित्झर्लंड
* ४२ – आधीचा चेकोस्लोव्हाकिया
* ४२० – चेक प्रजासत्ताक
* ४२१ – स्लोव्हाकिया
* ४२२ – वापरात नाही
* ४२३ – लिश्टनस्टाइन
* ४२४ – वापरात नाही
* ४२५ – वापरात नाही
* ४२६ – वापरात नाही
* ४२७ – वापरात नाही
* ४२८ – वापरात नाही
* ४२९ – वापरात नाही
* ४३ – ऑस्ट्रिया
* ४४ – युनायटेड किंग्डम
* ४५ – डेन्मार्क
* ४६ – स्वीडन
* ४७ – नॉर्वे
* ४८ – पोलंड
* ४९ – जर्मनी
* ९० – तुर्कस्तान
* ९१ – भारत
* ९२ – पाकिस्तान
* ९३ – अफगाणिस्तान
* ९४ – श्रीलंका
* ९५ – ब्रह्मदेश (म्यानमार)
* ९६० – मालदीव
* ९६१ – लेबनॉन
* ९६२ – जॉर्डन
* ९६३ – सीरिया
* ९६४ – इराक
* ९६५ – कुवेत
* ९६६ – सौदी अरेबिया
* ९६७ – येमेन
* ९६८ – ओमान
* ९६९ – used to be People's Democratic Republic of Yemen - now unified under 967 येमेन (formerly the Yemen Arab Republic)
* ९७० – reserved for the Palestinian Authority
* ९७१ – संयुक्त अरब अमिराती
* ९७२ – इस्रायल
* ९७३ – बहारीन
* ९७४ – कतार
* ९७५ – भूतान
* ९७६ – मंगोलिया
* ९७७ – नेपाळ
* ९७८ – वापरात नाही - मुळात दुबईकरिता, आता ९७१ वापरला जातो
* ९७९ – International Premium Rate Service - originally assigned to Abu Dhabi, now covered under 971
* ९८ – इराण
* ९९० – वापरात नाही
* ९९१ – International Telecommunications Public Correspondence Service trial (ITPCS)
* ९९२ – ताजिकिस्तान
* ९९३ – तुर्कमेनिस्तान
* ९९४ – अझरबैजान
* ९९५ – जॉर्जिया
* ९९६ – किर्गिझस्तान
* ९९७ – वापरात नाही
* ९९८ – उझबेकिस्तान
* ९९९ – वापरात नाही

## बाह्य दुवे

* आंतरराष्ट्रीय टेलिफोन कॉल्ससाठी फोन क्रमांक गण
# शहर

तोक्यो जगातील एक सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेले शहर
तांपेरे
**शहर** हा शब्द मुळचा अरबी भाषेतला आहे. शहरे म्हणजे नागरी वसाहत होय. तसेच शहरामध्ये मानवाच्या सर्व गरजा पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सोयीसुविधा उपलब्ध असतात. शहरात नोकरीच्या संधीही उपलब्ध असतात. शहरात ज्याप्रमाणे सर्व सोयीसुविधा यांचे फायदे आहेत त्याचप्रमाणे त्यांचे तोटेही आहेत, जसे की, शहरात वेगवेगळ्या प्रकाराचे प्रदूषण होत असते.

संयुक्त राष्ट्रे हे शहर काय आहे यासाठी तीन व्याख्या वापरते, कारण सर्व अधिकारक्षेत्रातील सर्व शहरांचे समान निकष वापरून वर्गीकरण केले जात नाही. शहरांची व्याख्या योग्य शहरे, त्यांच्या शहरी क्षेत्राची व्याप्ती किंवा त्यांचे महानगर प्रदेश अशी केली जाऊ शकते.
# द पेंटागॉन

**द पेंटॅगॉन** (इंग्लिश भाषा: The Pentagon) हे अमेरिकेच्या सुरक्षा संस्थेचे मुख्यालय आहे. पेंटॅगॉन राजधानी वॉशिंग्टन डी.सी.च्या जवळ व्हर्जिनिया राज्यातील अर्लिंग्टन ह्या शहरात आहे. पेंटॅगॉन इमारतीचे उद्घाटन १५ जानेवारी १९४३ रोजी करण्यात आले. नावानुसार ह्या इमारतीचा आकार पंचकोनी आहे.

पेंटॅगॉन ही एकूण क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने जगातील सर्वात मोठी इमारत आहे. २८.७ एकर जमीन ह्या इमारतीने व्यापली आहे. येथे २६,००० लष्करी व सरकारी अधिकारी काम करतात.
# सप्टेंबर ११, २००१ चे दहशतवादी हल्ले

न्यू यॉर्क शहरातील वर्ड ट्रेड सेंटर इमारतींना लागलेली आग
**सप्टेंबर ११, २००१ चे दहशतवादी हल्ले** अल कायदा ह्या दहशतवादी संघटनेच्या आत्मघातकी पथकाने अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशावर केले. ह्या हल्ल्यांमध्ये १९ अल-कायदा दहशतवाद्यांनी ११ सप्टेंबर, २००१ रोजी ४ प्रवासी विमानांचे अपहरण केले. ह्यातील २ विमाने न्यू यॉर्क शहरातील वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या दोन गगनचुंबी इमारतींत घुसवण्यात आली. ह्या विमानांच्या हल्ल्यामुळे दोन्ही इमारतींना भीषण आग लागली व त्या आगीत जळून ह्या इमारती पुर्णपणे जमीनदोस्त झाल्या. अपहरण केलेले तिसरे विमान अमेरिकेच्या सुरक्षा विभागाचे मुख्यालय पेंटॅगॉन मध्ये घुसवले गेले व चौथे विमान पेन्सिल्व्हेनिया राज्यातील एका छोट्या गावात कोसळले. चारही विमानांतील सर्व प्रवासी ठार झाले. ह्या दहशतवादी हल्ल्यांमध्ये एकूण २,९७४ बळी गेले.

ह्या हल्ल्यांची थेट परिणति अमेरिकेने अफगाणिस्तानातील तालिबानच्या सरकारविरुद्ध सर्व सामर्थ्यानिशी सुरू केलेल्या युद्धात झाली.

## हल्ले

## न्यू यॉर्क

मंगळवार ११ सप्टेंबर, २००१ च्या पहाटे बोस्टन व वॉशिंग्टन ह्या विमानतळांवरून सान फ्रान्सिस्को व लॉस एंजेल्स कडे जाणाऱ्या विमानांमध्ये १९ अल कायदा दहशतवादी होते. ह्या विमानांनी हवेत उड्डाण केल्यानंतर थोड्याच वेळात ह्या दहशतवाद्यांनी वैमानिक व इतर कर्मचाऱ्यांना ठार केले व विमानांचा ताबा मिळवला. ह्या हल्ल्यातील सर्व मुख्य दहशतवाद्यांनी विमान उडवण्याचे प्रशिक्षण घेतले होते व त्या जोरावर त्यांनी विमाने हव्या त्या दिशेने वळवली. अमेरिकन एरलाइन्स ११ वे विमान सकाळी ८:४६ वाजता न्यू यॉर्क शहरातील वर्ड ट्रेड सेंटरच्या उत्तरेकडील इमारतीवर आदळवले गेले.

## वॉशिंग्टन डी.सी.

## शँक्सव्हिल, पेनसिल्व्हेनिया
# राजकारण

**राजकारण** ही अनेक व्यक्तींनी एकत्रितरीत्या निर्णय घेण्याची प्रक्रिया आहे. प्रत्येक राष्ट्रामध्ये सत्ता मिळवण्यासाठी व देश चालविण्यासाठी अनेक नेते जे निर्णय घेतात व जे काम करतात त्यास राजकारण म्हणतात.
राजकारण काही नुसतं निवडणुकांपुरतं मर्यादित नाही.राजकारणाचा अर्थ खूप व्यापक आहे. राजकारणाचा हेतू खूप मोठा आहे. दुर्दैवाने आपण तशा व्यापक अर्थाने त्याच्याकडे पाहत नाही.

## राजकारणाची व्याख्या

"आपला देश किंवा आपले राज्य कसं चाललं पाहिजे? कुठल्या तत्त्वांवर चाललं पाहिजे ? त्याचे आग्रह काय असले पाहिजेत ? राज्य कशासाठी चालवलं पाहिजे?याचा विचार मांडणं, त्या विचारांचा आग्रह धरणं आणि तो पूर्ण करण्यासाठी सत्तेत येणं, सत्तेत येण्यासाठी निवडणुका लढवणं, त्या जिंकणं, त्या जिंकण्यासाठी आपला विचार लोकांना पटवून देणं, व नंतर ते सत्यात उतरवणं" म्हणजे राजकारण.

''सामाजिक, सांस्कृतिक, भौगोलिक, आर्थिक घटकाच्या प्रभावाने विशिष्ट विचार अंगीकारुन विशिष्ट समाज, समुह, संस्था, भूभाग यावर सत्ता मिळविण्यासाठी व सत्ता, प्रभुत्व कायम ठेवण्यासाठी केलेली कृती म्हणजे राजकारण''

## राजकारणाचा दृष्टिकोन

राजकारण फक्त निवडणुकीपुरतं किंवा लढायांपुरतं मर्यादित नाही. राजकारणाला विचार असणं व त्या विचारांना मूल्यांचा आधार असणं व हेतू असणं आवश्यक आहे. राजकारणाला काही श्रद्धा व हेतू असणं आवश्यक आहे.असा विचार प्रत्येक नागरिकाने व राजकारण्यांनी ठेवणं गरजेचं आहे.

आपल्याला काय करायचंय हे आधी निश्चित करायला हवं,आपली दिशा पक्की असायला हवी.आपण सर्व नागरिकांनी सर्वांनी मिळून एक मोठ्या माणुसकीचं व जगात शांतता नांदेल,प्रत्येक हाताला काम मिळेल,शेतकरी सधन होईल असं काम करणं व ती व्यवस्था निर्माण करणं अत्यंत आवश्यक आहे तेव्हाच अखंड राष्ट्र सुखी झाले असे म्हणता येईल.

राजकारण हे केवळ निवडणुकी पुरता मर्यादित नाही .

राज्यशास्त्र हे राजकारणाचा अभ्यास, शक्ती संपादन आणि उपयोगाची तपासणी करतो.

## संदर्भ
# हिंसा

हिंसेमुळे आलेले शारीरिक अपंगत्व, २००४ मध्ये प्रति १,००,००० लोकसंखेत
  no data
  <200
  200-400
  400-600
  600-800
  800-1000
  1000–1200
  1200–1400
  1400–1600
  1600–1800
  1800–2000
  2000-3000
  >3000

हिंसेची व्याख्या, जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते, शारीरिक शक्ती किंवा शक्तीचा हेतुपुरस्सर वापर करून धमकी किंवा वास्तवात, स्वतःच्या, दुसऱ्या व्यक्तीच्या, किंवा समूह किंवा समुदायाच्या विरुद्ध, परिभाषित केलेली क्रिया, ज्यामुळे परिणामी किंवा परिणामी त्याची जास्त शक्यता आहे, मृत्यू, मनोवैज्ञानिक हानी, विकृती होण्याची. या व्याख्येमध्ये मुद्दाम केलेल्या क्रियेचा समावेश आहे, त्याच्या परीणामांचा विचार केला केंवा नाही केला तरीही. तथापि, सामान्यत: हानीकारक किंवा हानिकारक मार्गाने उत्साहित असलेली कोणतीही गोष्ट हिंसात्मक नसली तरीही (एखाद्या व्यक्तीद्वारे आणि एखाद्या व्यक्तीविरुद्ध) हिंसा म्हणले जाऊ शकते.

जगामध्ये सुमारे १९९८ मध्ये १.१३ दशलक्ष लोकांचा हिंसाचारामध्ये मृत्यू झाला आणि २०१३ मध्ये हाच आकडा १.२८ दशलक्षांवर पोहचला. 2013 मध्ये झालेल्या मृत्यूंपैकी ८,४२,००० आत्महत्येमुळे, ४,०५,००० स्व- हिंसेमुळे आणि ३१,००० पर्यंत सामूहिक हिंसेंमुळे मृत्यू पावले.
# लोकशाही

अब्राहम लिंकन कृत व्याख्या: लोकांनी, लोकांच्या हिताकरिता, लोकांकरवी चालवलेले राज्य म्हणजे लोकशाही.

---

लोकशाहीचे प्रकार

* अध्यक्षीय
* संसदीय

---

लोकशाहीचे मुख्य स्पर्धक:

* भांडवलशाही
* राजेशाही
* धर्मतंत्र
* फॅसिझम
* साम्यवाद
* हुकुमशाही
# दक्षिणपंथी राजकारण

ब्रिटनमधील उजव्या विचारसरणीचे राजकीय पोस्टर.यामध्ये "समाजवाद देशाचा गळा घोटत आहे" असे लिहिले आहे. स्त्री-रूपी देशाच्या कमर-पट्ट्यावर "समृद्धी" असे लिहिलेले आहे.
**दक्षिणपंथी** किंवा **उजवे राजकारण** ही अशी राजकीय विचारसरणी असते जी सामाजिक स्तरीकरण किंवा सामाजिक समता ही अपरिहार्य, नैसर्गिक, सामान्य किंवा आवश्यक मानते. पदानुक्रम आणि असमानता ही पारंपारिक सामाजिक फरक किंवा भांडवलशाही अर्थव्यवस्थांमधील स्पर्धेचे नैसर्गिक परिणाम म्हणून दिसते.

उजव्या विचारसरणीचे राजकारण हे डाव्या विचारसरणीचे प्रतिरूप मानले जाते आणि डावे-उजवे राजकीय स्पेक्ट्रम हा सर्वात व्यापकपणे स्वीकारल्या जाणाऱ्या राजकीय स्पेक्ट्रमपैकी एक आहे. उजव्या पक्षाचा शब्दाचा अर्थ सामान्यतः एखाद्या राजकीय पक्षाच्या किंवा एखाद्या विभागाचा संदर्भ घेऊ शकतो, जे मुक्त उद्योग आणि खाजगी मालकीचे समर्थन करतात. विशेषतः ते सामाजिकदृष्ट्या पारंपारिक कल्पनांना अनुकूल असतात.

उजव्यांमध्ये सामाजिक पुराणमतवादी आणि आर्थिक पुराणमतवादी यांचा समावेश होतो, तर अल्पसंख्याक उजव्या चळवळींमध्ये, जसे की फॅसिस्ट, भांडवलशाहीविरोधी विचारांचा समावेश होतो. उजव्यांमध्ये अशाही काही विशिष्ट गटांचा समावेश होतो, जे सांस्कृतिकदृष्ट्या उदारमतवादी पण आर्थिकदृष्ट्या पुराणमतवादी आहेत, जसे की उजव्या विचारसरणीचे स्वातंत्र्यवादी.

## संदर्भ
# राज्य

**राज्य** ही राजकीय प्रणाली व सरकार एकत्रित करणारी एक सुनियोजित संस्था आहे. राज्य हा शब्द एखाद्या देशामधील संघीय राजकीय विभागाला संबोधण्यासाठी देखील वापरला जातो. राज्य हे देशाचा अविभाज्य घटक आहे.राज्याला प्रांत म्हणून देखील संबोधले जाते.
# अराजकता

अराजकता विचारधारेचे चिन्ह
**अराजकता** ही अशी एक राजकीय विचारधारा आहे ज्यामध्ये सरकार अथवा शासन अनावश्यक मानले जाते व अराजक आणि अशासित समाजाची प्रस्तावना केली जाते. अराजकतेचा प्रचार करणाऱ्यांच्या मते समाजातील सर्व प्रकारचे प्रशासन बरखास्त करणे गरजेचे आहे

विल्यम गॉडविन ह्या १९व्या शतकातील ब्रिटिश तत्ववेत्त्याने अराजकतेची संकल्पना जगासमोर मांडली. तेव्हापासून अनेक लेखक व विद्वानांनी अराजकतेवर लिखाण केले आहे. परंतु समाजाच्या कोणत्या स्थितीला संपूर्ण अराजकता म्हणायचे ह्याबाबत मात्र अनेक मते व व्याख्या आहेत.

## बाह्य दुवे

* Infoshop.org - अराजकतेवरील लेखांचा सर्वात मोठा संचय.
* अराजकता ग्रंथालय

 विकिमीडिया कॉमन्सवर अराजकता  संबंधित संचिका आहेत
# पर्यावरणवाद

**पर्यावरणवाद** किंवा **पर्यावरणीय हक्क** हे एक व्यापक तत्त्वज्ञान, विचारधारा आणि सामाजिक चळवळ आहे ज्यात पर्यावरण संरक्षण आणि पर्यावरणाच्या आरोग्याच्या सुधारणेच्या चिंतेबद्दल आहे, विशेषतः या आरोग्यासाठी उपाय म्हणून पर्यावरणातील बदलांचा मानवांवर, प्राण्यांवर होणारा परिणाम समाविष्ट करण्याचा प्रयत्न केला जातो. वनस्पती आणि निर्जीव पदार्थ. पर्यावरणवाद हरित विचारसरणी आणि राजकारणाच्या पर्यावरणीय आणि निसर्ग-संबंधित पैलूंवर अधिक लक्ष केंद्रित करते, तर पर्यावरणवाद सामाजिक पर्यावरण आणि पर्यावरणवादाची विचारधारा एकत्र करते.

पर्यावरणवाद नैसर्गिक पर्यावरणाचे संरक्षण, पुनर्संचयित करणे आणि सुधारणेचा पुरस्कार करतो आणि पृथ्वीवरील महत्त्वपूर्ण घटक किंवा हवामान सारख्या प्रक्रियांचा पुरस्कार करतो आणि प्रदूषण नियंत्रित करण्यासाठी किंवा वनस्पती आणि प्राणी विविधतेचे संरक्षण करण्यासाठी चळवळ म्हणून संबोधले जाऊ शकते. या कारणास्तव, जमीन नीतिशास्त्र, पर्यावरण नीतिशास्त्र, जैवविविधता, पर्यावरणशास्त्र, आणि बायोफिलिया गृहितक आकृती यासारख्या संकल्पना प्रामुख्याने आहेत.

त्याच्या मुळाशी, पर्यावरणवाद हा मानव आणि विविध नैसर्गिक प्रणाली यांच्यातील संबंध संतुलित करण्याचा प्रयत्न आहे ज्यावर ते अवलंबून आहेत अशा प्रकारे की सर्व घटकांना योग्य प्रमाणात टिकाऊपणा प्रदान केला जातो. या समतोलाचे नेमके उपाय आणि परिणाम विवादास्पद आहेत आणि सरावात पर्यावरणविषयक चिंता व्यक्त करण्याचे अनेक मार्ग आहेत. पर्यावरणवाद आणि पर्यावरणविषयक चिंता बहुतेक वेळा हिरव्या रंगाने दर्शविल्या जातात, परंतु ग्रीनवॉशिंग म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या युक्तीसाठी मार्केटिंग उद्योगांनी या संबंधाचा वापर केला आहे.

पर्यावरणवादाला पर्यावरणविरोधी विरोध करतात, जे म्हणतात की पृथ्वी काही पर्यावरणवाद्यांच्या देखरेखीपेक्षा कमी नाजूक आहे, आणि पर्यावरणवादाचे चित्रण आहे की हवामान बदलातील मानवी योगदानावर अतिप्रक्रिया करणे किंवा मानवी प्रगतीला विरोध करणे.

## संदर्भ
# इ.स. १७९४

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १७ वे शतक -  **१८ वे शतक** - १९ वे शतक |
| **दशके:** |  १७७० चे - १७८० चे -  **१७९० चे** - १८०० चे - १८१० चे |
| **वर्षे**: |  १७९१ - १७९२ - १७९३ -  **१७९४** - १७९५ - १७९६ - १७९७ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* मे ८ - फ्रेंच क्रांतीच्या काळात सरकारी नोकर असलेल्या रसायनशास्त्रज्ञ ऑंत्वान लेवॉइझियेला पकडून खटला चालवण्यात आला व संध्याकाळच्या आत त्याचा गिलोटिन वर वध केला गेला.
* जुलै १३ - व्हॉस्गेसची लढाई.
* जुलै २७ - फ्रेंच क्रांती - १७,००पेक्षा अधिक *क्रांतीशत्रूं*च्या मृत्यूदंडाच्या शिक्षेत हात असलेल्या मॅक्सिमिलियें रॉबिस्पियरेला अटक.
* जुलै २८ - फ्रेंच क्रांती - मॅक्सिमिलियें रॉबिस्पियरेला गिलोटिनवर मृत्युदंड.
* ऑगस्ट ७ - व्हिस्की क्रांती - अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील शेतकऱ्यांनी व्हिस्की व अन्य गाळीव मद्यावरील कराविरुद्ध आंदोलन सुरू केले.

## जन्म

## मृत्यू

* फेब्रुवारी १२ - महादजी शिंदे, पेशवाईतील प्रसिद्ध मुत्सद्दी.
* जुलै २८ - मॅक्सिमिलियें रॉबिस्पियरे, फ्रेंच क्रांतीकारी.
# इ.स.चे १९ वे शतक

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १८ वे शतक -  **१९ वे शतक** - २० वे शतक |
| **दशके:** |  १८०० चे - १८१० चे - १८२० चे - १८३० चे - १८४० चे १८५० चे - १८६० चे - १८७० चे - १८८० चे - १८९० चे |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - शोध स्थापत्य - निर्मिती - समाप्ती |