# युनायटेड स्टेट्स सेन्सस ब्युरो

Oficina del Censo de los Estados Unidos; Biro Bancian Amerika Syarikat; АИШ-ы цæрджыты сфысты бюро; Бюро за преброяване на населението на САЩ; Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu; 美國普查局; Biraom-panisan'i Etazonia; United States Census Bureau; Ofici del Censament dels Estats Units; Ụlọ Ọrụ Ọgụgụ nke United States; Бюрои барӯйхатгирии аҳолии ИМА; United States Census Bureau; 미국 인구조사국; АҚШ Халық санағы бюросы; Usona censa buroo; Пописно биро на САД; মার্কিন জনশুমারি দপ্তর; bureau du recensement des États-Unis; Ured SAD za popis stanovništva; युनायटेड स्टेट्स सेन्सस ब्युरो; Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ; ASV Tautas skaitīšanas birojs; United States Census Bureau; Unitit States Census Bureau; Bí-kok Phó͘-cha Kio̍k; Bureau of the Census; ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosu; نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا; United States Census Bureau; مكتب تعداد الولايات المتحدة; 美國普查局; Népszámlálási Hivatal; Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoa; Oficina del Censu de los Estaos Xuníos; Oficina del Cens dels Estats Units; Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau; Бюро перапісу насельніцтва ЗША; اداره آمار آمریکا; 美国普查局; United States Census Bureau; აშშ-ის სტატისტიკური აღწერის ბიურო; アメリカ合衆国国勢調査局; مكتب احصا امريكا; לשכת מפקד האוכלוסין של ארצות הברית; АКШ җан исәбен алу бюросы; संयुक्त राज्य जनगणना ब्यूरो; 美国普查局; Yhdysvaltain väestönlaskentavirasto; AQSh Xalıqtı dizimge alıw byurosı; ஐக்கிய அமெரிக்க மக்கள்தொகை கணக்கெடுப்பு ஆணையம்; ufficio del censimento degli Stati Uniti d'America; Ameerika Ühendriikide Rahvaloenduse Büroo; US-Zensusbüro; United States Census Bureau; Бюро переписи населения США; United States Census Bureau; Бюро перепису населення США; United States Census Bureau; Ministerium Census Civitatum Foederatarum; Jungtinių Valstijų gyventojų surašymo biuras; Popisni urad Združenih držav Amerike; United States Census Bureau; ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو; United States Census Bureau; Biro Sensus Amerika Serikat; United States Census Bureau; അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ സെൻസസ് ബ്യൂറോ; 美國普查局; United States Census Bureau; United States Census Bureau; ԱՄՆ Բնակչության մարդահամարի բյուրո; ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو; Oficina do Censo dos Estados Unidos; Usana Kontado-Ministerio; Γραφείο Απογραφής των ΗΠΑ; United States Census Bureau; ufficio responsabile del censimento e delle statistiche sulla popolazione degli Stati Uniti d'America; আদমশুমারি এবং সম্পর্কিত পরিসংখ্যানের জন্য দায়ী মার্কিন যুক্তরাষ্ট্রের দপ্তর; az Egyesült Államok népszámlálásokért és ezek statisztikáiért felelős szervezete; organismo gubernamental que se encarga de las estadísticas y censos de Estados Unidos; U.S. agency responsible for the census and related statistics; Volkszählungsamt der Vereinigten Staaten; agência dos EUA responsável pelo censo e estatísticas relacionadas; ABD Federal İstatistik Sistemi'ne bağlı büro; اداره‌ای در آمریکا که سرپرست گردآوری آمار در آمریکا است.; 美國政府機關; وكالة حكومية في الولايات المتحدة; agenție americană responsabilă de recensământ și statisticile aferente; アメリカ合衆国商務省の一部局; U.S. agency responsible for the census and related statistics; Yhdysvaltain kauppaministeriön yksikkö; amerikansk federal myndighet; amerykańska rządowa agencja; урядове агенство США; Amerikaans overheidsbureau voor volkstellingen; administration publique aux États-Unis; Ụlọ ọrụ US na-ahụ maka ọnụọgụgụ na ọnụ ọgụgụ ndị metụtara ya; urad za popis prebivalstva in povezano statistiko Združenih držav Amerike; 미국 인구 조사를 책임지는 정부 기관; AQShtıń xalıqtı dizimge alıw hám tiyisli statistikaǵa juwapker agentligi; ŝtata statistika instituto; στατιστική υπηρεσία; cơ quan liên bang phụ trách thống kê dân số của Hoa Kỳ; ABD Nüfus Sayım Bürosu; Census Bureau; Bureau du recensement des États-unis; United States Census Bureau; U.S. Census Bureau; US Census Bureau; Census Bureau; United States Bureau of the Census; Bureau of the Census; Tautas skaitīšanas birojs; United States Census Bureau; cenzusni urad Združenih držav Amerike; cenzusni urad ZDA; popisni urad ZDA; Ụlọ Ọrụ Ọgụgụ nke U.S

**युनायटेड स्टेट्स सेन्सस ब्युरो**| U.S. agency responsible for the census and related statistics चित्र  लोगो चित्र  seal image  चलचित्र  |
| **माध्यमे अपभारण करा** |
|  विकिपीडिया |
| प्रकार | * United States federal agency
* statistical service
 |
| ह्याचा भाग | * Federal Statistical System of the United States
 |
| स्थान | * प्रिन्स जॉर्जेस काउंटी, मेरीलँड
* अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
 |
| कार्यक्षेत्र भाग | * अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
 |
| Street address | * 4600 Silver Hill Rd, Suitland, MD 20746-2402
 |
| मुख्यालयाचे स्थान | * Suitland (20746, इ.स. १९४२ – )
 |
| स्थापना | * मार्च ६, इ.स. १९०२
 |
| अधिकृत संकेतस्थळ |
| ३८° ५०′ ५३.४१″ N, ७६° ५५′ ३९.९१″ W |
|

| अधिकार नियंत्रण |
| --- |
|  Q637413  आयएसएनआय ओळखण: 0000000113307149  व्हीआयएएफ ओळखण: 165439621, 146131899  जीएनडी ओळखण: 1086264584  एलसीसीएन ओळखण: no2003100601  बीएनएफ ओळखण: 11863620x  एसयूडीओसी ओळखण: 02637675X एनएलए (ऑस्ट्रेलिया) ओळखण: 35564026 एनकेसी ओळखण: ko2003203456 एसईएलआयबीआर: 133750 बीआयबीएसआयएस ओळखण: 2081450  NUKAT ID: n2005052154 BabelNet ID: 00013954n National Library of Korea ID: KAB202010280 Libris-URI: sq4648xb2dhqzx2 PLWABN ID: 9810679429205606 J9U ID: 987007435551705171 NACSIS-CAT author ID: DA02804654  the Internet Archive OpenLibrary ID: OL140127A  यूएलएएन ओळखण: 500251535  OpenStreetMap relation ID: 1848492  GitHub account: uscensusbureau |
| * अनुनादक
* टिप्पणी
* Wikidocumentaries
* KML file
* विकिशूटमी
* ओपनस्ट्रीट मॅप
* चित्रित शोध
 |

 |
|  |

**युनायटेड स्टेट्स सेन्सस ब्युरो** तथा **अमेरिकेची जनगणना संस्था** ही युनायटेड स्टेट्स केन्द्रीय सांख्यिकी प्रणालीमधील एक प्रमुख संस्था आहे. ही संस्था अमेरिकेच्या वाणिज्य विभागांतर्गत कार्य करते. अमेरिकेची लोकसंख्या, अर्थव्यवस्था आणि सामाजिक स्थिती याबद्दलची अधिकृत आकडेवारी गोळा करणे ही या संस्थेची मुख्य जबाबदारी आहे.

अमेरिकेच्या संविधानातील कलम १, विभाग २ नुसार दर दहा वर्षांनी देशाची जनगणना करणे अनिवार्य आहे. ही जबाबदारी सेन्सस ब्युरोकडे सोपवण्यात आली आहे. या जनगणनेचा मुख्य उपयोग अमेरिकन लोकप्रतिनिधी गृहातील जागांचे राज्यानुसार वाटप करण्यासाठी केला जातो.

## इतिहास

अमेरिकेची पहिली जनगणना १७९० मध्ये करण्यात आली होती. त्या वेळी ही प्रक्रिया थॉमस जेफरसन यांच्या देखरेखीखाली राबवली गेली होती. १९ व्या शतकापर्यंत जनगणना करण्यासाठी तात्पुरत्या स्वरूपाची व्यवस्था केली जात असे.

### कायमस्वरूपी संस्थेची स्थापना

६ मार्च, १९०२ रोजी अमेरिकन काँग्रेसने सेन्सस अ‍ॅक्ट मंजूर केला, ज्याद्वारे *ब्युरो ऑफ द सेन्सस* या कायमस्वरूपी संस्थेची स्थापना झाली. १ जुलै, १९०२ रोजी या संस्थेचे कामकाज अधिकृतपणे सुरू झाले. सुरुवातीला ही संस्था गृह विभागाचा भाग होती, परंतु १९०३ मध्ये ती वाणिज्य आणि श्रम विभागाकडे हस्तांतरित करण्यात आली.

## मुख्य कार्ये आणि सर्वेक्षणे

सेन्सस ब्युरो दर दहा वर्षांनी होणाऱ्या जनगणनां बरोबर वर्षभर विविध प्रकारची सर्वेक्षणे राबवत असते:

### दशवार्षिक जनगणना

ही अमेरिकेची सर्वात महत्त्वाची सांख्यिकी प्रक्रिया आहे. दर १० वर्षांनी (उदा. २०१०, २०२०) ही जनगणना केली जाते. यामध्ये अमेरिकेतील प्रत्येक रहिवाशाची गणना केली जाते. २०२० च्या जनगणनेने प्रथमच मोठ्या प्रमाणावर ऑनलाइन प्रतिसाद नोंदवण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली होती.

### अमेरिकन कम्युनिटी सर्व्हे

हे दरवर्षी केले जाणारे एक महत्त्वाचे सर्वेक्षण आहे. याद्वारे शिक्षण, रोजगार, आरोग्य विमा आणि गृहनिर्माण यांसारख्या सामाजिक-आर्थिक विषयांची अद्ययावत माहिती गोळा केली जाते. स्थानिक स्वराज्य संस्थांना धोरण आखणीसाठी या माहितीचा मोठा उपयोग होतो.

### आर्थिक जनगणना

दर पाच वर्षांनी सेन्सस ब्युरो अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे सर्वेक्षण करते. यामध्ये व्यवसाय, उद्योग आणि उत्पादकता यांची सांख्यिकी माहिती संकलित केली जाते. हे सर्वेक्षण अमेरिकेच्या एकूण देशांतर्गत उत्पादनाच्या मोजमापासाठी आधारभूत ठरते.

## आकडेवारीचे महत्त्व

सेन्सस ब्युरोद्वारे गोळा होणाऱ्या माहितीचा परिणाम अमेरिकेच्या राजकारण आणि अर्थकारणावर होतो:

1. **राजकीय प्रतिनिधित्व:** जनगणनेच्या आकडेवारीनुसार प्रत्येक राज्याला अमेरिकन काँग्रेसमध्ये किती प्रतिनिधी मिळतील हे ठरवले जाते.
2. **केन्द्र सरकारकडून मिळणारा निधी** दरवर्षी साधारण ६७५ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त फेडरल निधी राज्यांना आणि स्थानिक समुदायांना जनगणनेच्या आकडेवारीनुसार वाटप केला जातो. यात रस्ते, शाळा आणि रुग्णालयांच्या खर्चाचा समावेश असतो.
3. **व्यवसाय नियोजन:** कंपन्या नवीन दुकाने कोठे उघडायची किंवा कारखाने कोठे उभारायचे, याचा निर्णय घेण्यासाठी लोकसंख्येच्या आकडेवारीचा वापर करतात.

## गोपनीयता आणि कायदेशीर संरक्षण

सेन्सस ब्युरोद्वारे गोळा केलेली माहिती 'युनायटेड स्टेट्स कोड'च्या *टायटल १३* अंतर्गत अत्यंत गोपनीय ठेवली जाते. या कायद्यानुसार:

* सेन्सस ब्युरो कोणतीही वैयक्तिक माहिती इतर कोणत्याही सरकारी संस्थेला (उदा. एफबीआय, आयआरएस, किंवा पोलीस) देऊ शकत नाही.
* वैयक्तिक माहिती उघड करणाऱ्या कर्मचाऱ्याला ५ वर्षांपर्यंत तुरुंगवास किंवा २,५०,००० डॉलर्सपर्यंत दंड होऊ शकतो.
* जनगणनेची वैयक्तिक माहिती ७२ वर्षांनंतरच सार्वजनिक रीत्या उघड केली जाते.

## संघटनात्मक रचना

सेन्सस ब्युरोच्या संचालकांची नेमणूक अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष करतात. त्याला सेनेटची संमती आवश्यक असते. संस्थेचे मुख्य कार्यालय मेरीलँडमधील सूटलँड या शहरात आहे. तसेच, संपूर्ण अमेरिकेत ६ प्रादेशिक कार्यालये आहेत:

* अटलांटा
* शिकागो
* डॅलस
* लॉस एंजेलस
* न्यू यॉर्क
* फिलाडेल्फिया

## आव्हाने आणि टीका

सेन्सस ब्युरोला जनगणनेच्या काळात अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागतो. यामध्ये दुर्गम भागातील लोकांपर्यंत पोहोचणे, स्थलांतरित नागरिकांची अचूक गणना करणे आणि माहितीच्या गोपनीयतेबद्दल लोकांमध्ये असलेला अविश्वास यांचा समावेश होतो. २०२० च्या जनगणनेदरम्यान कोव्हिड-१९ महामारीमुळे या प्रक्रियेत मोठे अडथळे आले होते.

## हे सुद्धा पहा

* जनगणना
* अमेरिकेची जनगणना २०२०
* लोकसंख्याशास्त्र
* भारताची जनगणना

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* सेन्सस डेटा पोर्टल