# सरकार

**सरकार** ही जगातील एखादे राज्य, देश अथवा संस्था चालवण्यासाठी बनलेली प्रणाली आहे. *प्रशासन* हा शब्द देखील अनेक वेळा सरकारला समानार्थी वापरला जातो. सरकार हे धोरणे व कायदे ठरवण्यासाठी तसेच दैनंदिन राज्यकारभार चालवण्यासाठी जबाबदार असते. उदा. भारत सरकार किंवा महाराष्ट्र शासन.

प्रागैतिहासिक ग्रीक तत्त्ववेत्ता प्लेटोने पाच प्रकारांच्या सरकारांची चर्चा केली आहे. उच्चवर्गशाही, धनवर्गशाही अल्पवर्गशाही, लोकशाही व अत्याचारशाही.

## जगातील देश

सरकार प्रकारांप्रमाणे जगतील देश.

---

   अध्यक्षीय प्रजासत्ताक
  अर्ध-अध्यक्षीय प्रजासत्ताक
  संसदीय प्रजासत्ताक
  संसदीय प्रजासत्ताक जेथे संसदेद्वारे राष्ट्राध्यक्ष निवडला जातो.
  संविधानिक एकाधिकारशाही व संसदीय प्रजासत्ताक जेथे राजा/राणीला औपचारिक अधिकार आहेत.
  संविधानिक एकाधिकारशाही जेथे राजा/राणीला प्रमुख अधिकार आहेत व संसद दुबळी आहे.
  संपूर्ण एकाधिकारशाही
  एकपक्षीय सरकार
  संविधानिक सरकार बरखास्त झाले आहे.
**निळ्या** रंगाने दर्शवलेल्या देशांमध्ये लोकशाही निवडणुकीद्वारे सरकार स्थापन केले जाते.

## सरकार प्रकार

### अध्यक्षीय प्रजासत्ताक

येथे राष्ट्राध्यक्ष सरकारचा कार्यशील भाग व सरकारच्या कार्यकारिणी शाखेचा प्रमुख असतो:

#### संपूर्ण अध्यक्षीय पद्धत

राष्ट्राध्यक्ष हा राष्ट्रप्रमुख तसेच सरकारप्रमुख असतो.

##### अध्यक्षीय सरकारे

* अफगाणिस्तान
* अँगोला
* आर्जेन्टिना
* बेनिन
* बोलिव्हिया
* ब्राझील
* बुरुंडी
* चिली
* कोलंबिया
* कोमोरोस
* काँगोचे प्रजासत्ताक (काँगो-ब्राझाव्हिल)
* कोस्टा रिका
* सायप्रस
* डॉमिनिकन प्रजासत्ताक
* इक्वेडोर
* एल साल्व्हाडोर
* गांबिया
* घाना
* ग्वातेमाला
* होन्डुरास
* इंडोनेशिया
* लायबेरिया
* मलावी
* मालदीव
* मेक्सिको
* म्यानमार
* निकाराग्वा
* नायजेरिया
* पलाउ
* पनामा
* पेराग्वे
* फिलिपिन्स
* सेशेल्स
* सियेरा लिओन
* दक्षिण सुदान
* सुदान
* सुरिनाम
* अमेरिका
* उरुग्वे
* व्हेनेझुएला
* झांबिया

##### अध्यक्षीय सरकारे जेथे पंतप्रधान अस्तित्वात आहे.

* आर्मेनिया
* अझरबैजान
* बेलारूस
* कामेरून
* मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक
* चाड
* कोत द'ईवोआर
* गिनी
* इक्वेटोरीयल गिनी
* गॅबन
* कझाकस्तान
* मोझांबिक
* नामिबिया
* पेरू
* रवांडा
* दक्षिण कोरिया
* श्रीलंका
* टांझानिया
* टोगो
* युगांडा
* उझबेकिस्तान
* येमेन

#### अर्ध-अध्यक्षीय प्रकार

येथे राष्ट्राध्यक्ष व पंतप्रधान दोघांनाही संविधानिक अधिकार असतात. राष्ट्राध्यक्ष हा सरकारच्या कार्यकारिणी शाखेचा प्रमुख तर पंतप्रधान हा सरकारप्रमुख असतो.

* अल्जीरिया
* बर्किना फासो
* काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक (काँगो-किन्शासा)
* जिबूती
* इजिप्त
* फ्रान्स
* जॉर्जिया
* गिनी-बिसाउ
* गयाना
* हैती
* केन्या
* किर्गिझस्तान
* मादागास्कर
* माली
* मॉरिटानिया
* नायजर
* पॅलेस्टाईन
* रशिया
* रोमेनिया
* साओ टोमे व प्रिन्सिप
* सेनेगाल
* सीरिया
* तैवान (तैवान)
* ताजिकिस्तान
* ट्युनिसिया
* युक्रेन
* झिम्बाब्वे

### संसदीय प्रजासत्ताक

येथे सरकारच्या कार्यकारिणी शाखेचा प्रमुख पंतप्रधान असतो. ह्या प्रकारामध्ये राष्ट्राध्यक्षाला केवळ औपचारिक संविधानिक अधिकार असतात व त्याचे महत्त्व केवळ नाममात्र असते.

* आल्बेनिया
* ऑस्ट्रिया
* बांगलादेश
* बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना
* बल्गेरिया
* केप व्हर्दे
* क्रोएशिया
* चेक प्रजासत्ताक
* डॉमिनिका
* पूर्व तिमोर (Timor-Leste)
* एस्टोनिया
* इथियोपिया
* फिनलंड
* जर्मनी
* ग्रीस
* हंगेरी
* आइसलँड
* भारत
* इराक
* आयर्लंड
* इस्रायल
* इटली
* किरिबाटी
* लात्व्हिया
* लेबेनॉन
* लीबिया
* लिथुएनिया
* मॅसिडोनिया
* माल्टा
* मॉरिशस
* मोल्दोव्हा
* मंगोलिया
* माँटेनिग्रो
* नेपाळ
* पाकिस्तान
* पोलंड
* पोर्तुगाल
* सामो‌आ
* सान मारिनो
* सर्बिया
* सिंगापूर
* स्लोव्हाकिया
* स्लोव्हेनिया
* सोमालिया
* त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
* तुर्कस्तान
* व्हानुआतू

### मिश्र प्रजासत्ताक प्रकार

राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुख एकत्रितपणे निवडला जातो. परंतु तो संसदेला उत्तरदायी नाही.

* बोत्स्वाना
* मार्शल द्वीपसमूह
* मायक्रोनेशियाची संघीय राज्ये
* नौरू
* दक्षिण आफ्रिका

### संचालक पद्धत

संचालक पद्धतीमध्ये कार्यकारिणी समितीकडे प्रशासकीय अधिकार असतात. ही समिती संसदेद्वारे निवडली जाते.

* स्वित्झर्लंड

### संविधानिक एकाधिकारशाही

ह्या पद्धतीत राष्ट्रप्रमुख हा राजा किंवा राणीच्या स्वरूपात असतो. त्यांचे अधिकार संविधानिक कायद्याने आखून दिले आहेत.

#### संविधानिक एकाधिकारशाही व औपचारिक एकाधिकार

येथे सरकारच्या कार्यकारिणी शाखेचा प्रमुख पंतप्रधान असतो. राष्ट्रप्रमुखाचे स्थान राजा/राणीकडे असते व ज्यांना केवळ औपचारिक अधिकार असतात.

* आंदोरा
* अँटिगा आणि बार्बुडा
* ऑस्ट्रेलिया
* बहामास
* बार्बाडोस
* बेल्जियम
* बेलीझ
* कंबोडिया
* कॅनडा
* डेन्मार्क
* ग्रेनेडा
* जमैका
* जपान
* लेसोथो
* लक्झेंबर्ग
* मलेशिया
* नेदरलँड्स
* न्यूझीलंड
* नॉर्वे
* पापुआ न्यू गिनी
* सेंट किट्स आणि नेव्हिस
* सेंट लुसिया
* सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स
* सॉलोमन द्वीपसमूह
* स्पेन
* स्वीडन
* थायलंड
* तुवालू
* युनायटेड किंग्डम

#### संविधानिक एकाधिकारशाही व कार्यशील राजा/राणी

पंतप्रधान सरकारप्रमुख असला तरीही राजा/राणीला महत्त्वाचे राजकीय अधिकार आहेत.

* बहरैन
* भूतान
* जॉर्डन
* कुवेत
* लिश्टनस्टाइन
* मोनॅको
* मोरोक्को
* टोंगा
* संयुक्त अरब अमिराती

### संपूर्ण एकाधिकारशाही

येथील राजा/राणीची देशावर संपूर्ण पकड असून ते संविधानिक कायद्याला बांधील नाहीत.

* ब्रुनेई
* संयुक्त अरब अमिराती
* ओमान
* कतार
* सौदी अरेबिया
* इस्वाटिनी
* व्हॅटिकन सिटी

### धर्मशाही

देश जेथे राष्ट्रप्रमुख धर्मावर आधारित वर्गीकरणाद्वारे निवडला जातो..

* इराण
* व्हॅटिकन सिटी

### एक राजकीय पक्षाची सत्ता

येथे केवळ एकच राजकीय पक्ष अस्तित्वात असून संविधानाने ह्या पक्षाला संपूर्ण अधिकार दिले आहेत.

* क्युबा (क्युबन कम्युनिस्ट पक्ष)
* उत्तर कोरिया (उत्तर कोरिया)(कोरियाचा कामगार पक्ष)
* इरिट्रिया (अध्यक्षीय प्रजासत्ताक)
* लाओस लाओ कम्युनिस्ट पक्ष
* चीन (चीनचा कम्युनिस्ट पक्ष)
* साचा:देश माहिती Sahrawi Republic
* तुर्कमेनिस्तान (तुर्कमेनिस्तान लोकशाही पक्ष)
* व्हियेतनाम (व्हियेतनाम कम्युनिस्ट पक्ष)

### लष्करी राजवट

येथे देशाची सत्ता लष्करी अधिकाऱ्यांच्या हातात असते.

* फिजी

### परिवर्तनीय

देश जेथे सत्तापरिवर्तन होत आहे.

* इरिट्रिया

## संदर्भ

## हे सुद्धा पहा

जगातील देशांच्या राष्ट्रप्रमुख व सरकारप्रमुखांची यादी