Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# आंतरराष्ट्रीय संस्कृत वर्णमाला लिप्यंतरण

**आंतरराष्ट्रीय संस्कृत वर्णमाला लिप्यंतरण** (इंग्रजी: *International Alphabet of Sanskrit Transliteration*) एक लोकप्रिय लिप्यंतरण योजना आहे जी कि ब्राम्ही लिपी घराण्याचे क्षतिशून्य (लॉसलेस) रोमनकरणसाठी वापरली जाते. यात आस्की मध्ये नसलेल्या चिन्हांचे पण उपयोग होतात. या व्यतिरिक्त लॅटिन लिपीतल्या छोट्या आणि मोठ्या अक्षरांचा पण प्रयोग होतो.

## लोकप्रियता

IAST संस्कृत आणि पाली भाषांच्या केरोमणीकरणासाठी सर्वाधिक लोकप्रिय लिप्यंतरण प्रणाली आहे. हे सहसा मुद्रित प्रकाशनात वापरले जाते, विशेषतः भारतीय धर्मांशी संबंधित प्राचीन संस्कृत आणि पाली विषयांवर पुस्तकांमध्ये. यूनिकोड फॉण्ट सुलभ झाल्याने या प्रणालीचा वापर इलेक्ट्रॉनिक मजकूरात पण होतो.

IAST 'इंटरनेशनल काँग्रेस ऑफओरिएंटॅलिस्ट्स' द्वारे १८८४ मध्ये जेनेवा मध्ये निश्चित केलेल्या मानकांवर आधारित आहे. ही प्रणाली देवनगरी आणि शारदा लिपीसारख्या भारतीय लिपींच्या इतर ब्राह्मी लिपी घराण्याचे क्षतिशून्य लिप्यंतरण प्रदान करते. या प्रणालीत संस्कृत मधले स्वनिमच नव्हे तर त्यांचे स्वनीय प्रतिलेखन देखील दिसून येतो.

कोलकाता राष्ट्रीय ग्रंथालय रोमनीकरण योजनेत, ब्राम्ही लिपिघराण्याच्या सर्व लिप्यांच्या रोमणीकरणाहेतू IAST चा विस्तार झाला.

## IAST योजना सारणी

IAST मध्ये वापरले जाणारे चिन्ह असे आहेत

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| अ  a  A | आ  ā  Ā | इ  i  I | ई  ī  Ī | उ  u  U | ऊ  ū  Ū | ऋ  ṛ  Ṛ | ॠ  ṝ  Ṝ | ऌ  ḷ  Ḷ | ॡ  ḹ  Ḹ | स्वर |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ए  e  E | ऐ  ai  Ai | ओ  o  O | औ  au  Au | द्विस्वर (diphthongs) |

|  |  |
| --- | --- |
| अं  ṃ  Ṃ | अनुस्वार |
| अः  ḥ  Ḥ | विसर्ग |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| कण्ठ्य | तालव्य | मूर्धन्य | दन्त्य | ओष्ठ्य |
| क  k  K | च  c  C | ट  ṭ  Ṭ | त  t  T | प  p  P | अघोष |
| ख  kh  Kh | छ  ch  Ch | ठ  ṭh  Ṭh | थ  th  Th | फ  ph  Ph | अघोष प्राणस्फुट |
| ग  g  G | ज  j  J | ड  ḍ  Ḍ | द  d  D | ब  b  B | सघोष |
| घ  gh  Gh | झ  jh  Jh | ढ  ḍh  Ḍh | ध  dh  Dh | भ  bh  Bh | सघोष प्राणस्फुट |
| ङ  ṅ  Ṅ | ञ  ñ  Ñ | ण  ṇ  Ṇ | न  n  N | म  m  M | नासिक |
|   | य  y  Y | र  r  R | ल  l  L | व  v  V | अर्धस्वर |
|   | श   ś  Ś | ष  ṣ  Ṣ | स  s  S |   | सीत्कारयुक्त |
| ह  h  H |   |   |   |   | सघोष सीत्कारयुक्त |

## ISO 15919 सोबत तुलना

IAST लिप्यंतरण हे ISO 15919 चं एक उपसंच आहे. आयएसओ मानकांनी देवनागरी व इतर भारतीय लिपींमध्ये संस्कृत व्यतिरिक्त भाषांमध्ये शब्द लिहिण्यासाठी वापरल्या गेलेल्या काही अतिरिक्त प्रतीकांचा स्वीकार केला आहेअसल्यामुळे याला खालील पाच अपवाद आहेत :

| देवनागरी | IAST | ISO 15919 | टिप्पणी |
| --- | --- | --- | --- |
| ए/ े | e | ē | ISO *e* -- ए/ े साठी |
| ओ/ो | o | ō | ISO *o* -- ओ/ो साठी |
|  ं | ṃ | ṁ | ISO *ṃ* -- गुरुमुखी 'टिप्पी'  ੰ साठी |
| ऋ/ ृ | ṛ | r̥ | ISO *ṛ* -- ड़ साठी |
| ॠ/ ॄ | ṝ | r̥̄ | *r̥* सोबत सुसांगतेसाठी |

## हे सुद्धा पहा

* देवनागरी लिप्यन्तरण
* आईएसओ १५९१९
* हार्वर्ड-क्योतो
* आइट्रॉंस
* कोलकाता राष्ट्रीय ग्रंथालय रोमनीकरण योजना
* माहेश्वर सूत्र

## बाह्य दुवे

* ऑनलाइन **IAST <==> देवनागरी** परिवर्तक (लिप्यन्तरण औजार) Archived 2010-11-17 at the वेबॅक मशीन., रिलीज नोंदी तथा जानकारी Archived 2010-11-17 at the वेबॅक मशीन.
* IAST to TeX transliteration program
* International Phonetic Alphabet chart with pronunciation guide
# कार्तिकेय

मलेशियातील बटु गुहा (बटु केव्हज) येथे कार्तिकेय या देवतेची ही प्रचंड मूर्ती.
**कार्तिकेय**, कार्तिकस्वामी, **मुरुगन** किंवा मयूरी कंदसामी (तमिळ : முருகன்ऱ, मल्याळम : മുരുകന്‍) **सुब्रह्मण्य**, षडानन, स्कंद आदी नावाने देखील ओळखला जाणारा हा (कन्नड: ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, तेलुगू: సుబ్రమణ్య స్వామి) एक हिंदू देव. आहे. कार्तिकेय शंकर आणि पार्वतीचा मोठा मुलगा तर गणपतीचा मोठा भाऊ आहे. हा देवांचा योद्धा सेनापती होता.

स्कंद षष्ठी या दिवशी कार्तिकेयाचा जन्म झाला असे मानले जाते. वर्षातील ज्या ज्या दिवशी शुक्ल पंचमीच्या दिवशीच षष्ठी असते त्या दिवशी स्कंद षष्ठी आहे असे समजतात. (अन्य षष्ठींना देखील स्कंद षष्ठी असू शकते.)

## इतिहास

काíतकेय या देवतेचा उल्लेख इ.स. दुसऱ्या शतकापासून दिसतो. कुषाण राजवटीमधल्या हुविष्क राजाच्या नाण्यांवर आपल्याला कार्तिकेय देव पहायला मिळतात. तसेच यौधेय राजांच्या नाण्यांवरसुद्धा हातात कोंबडा घेतलेल्या ब्रह्मण्यदेव अर्थात कार्तिकेय आढळतो.

सातारा जिल्ह्यातील अंभेरी, रहिमतपूर येथे श्री कार्तिकस्वामी यांचे नैसर्गिक वातावरणात खूप सुरेख असे मंदिर आहे.
# धान्य

बाजारात विक्रीसाठी उपलब्ध असलेले धान्य
विविध प्रकारच्या खाण्यायोग्य झाडाच्या बीया, शेतात लागवड करून, त्यापासुन मनुष्यास अन्न वा व्यापारासाठी अनेकपटीत उत्पादिलेल्या बीयांना **धान्य** म्हणतात. जसे-गहु, तांदुळ, मका, ज्वारी, बाजरी इत्यादी.टरफल किंवा फळाच्या थरासह किंवा शिवाय असलेली मानवी किंवा प्राणी वापरासाठी कापणी केलेली लहान, कडक, कोरडी बी म्हणजे धान्य. धान्य पीक म्हणजे धान्य निर्मिती करणारी वनस्पती. व्यावसायिक धान्य पीकाचे मुख्य दोन प्रकार म्हणजे तृणधान्ये आणि शेंग.

कापणी झाल्यानंतर, कोरडी धान्ये ही इतर मुख्य अन्नापेक्षा जास्त टिकाऊ असतात, जसेकी स्टार्ची फळे (प्लेनटेन्स, ब्रेडफ्रुट इ.) आणि कंद (गोड बटाटा, कसावा, आणि बरेच). या टिकाऊपणामुळे धान्य औद्योगिक शेतीसाठी सोयीस्कर आहे, कारण त्याची यांत्रिकदृष्ट्या कापणी होऊ शकते, रेल्वे किंवा जहाजाने वाहतूक होऊ शकते, कोष्ठागारामध्ये दिर्घकाळासाठी साठवणूक होऊ शकते, आणि गिरणीत पीठ केले जाऊ शकते किंवा तेल काढले जाऊ शकते. त्यामुळे, मोठ्या प्रमाणात जागतिक सामग्री बाजारांचे अस्तित्त्व हे मका, तांदूळ, सोयाबीन, गहू आणि इतर धान्यांसाठी असते परंतु कंद, भाजीपाला किंवा इतर पीकांसाठी नसते.

### धान्ये आणि तृणधान्ये

धान्ये आणि तृणधान्ये ही कॅरिऑप्सिसच्या समानार्थी आहेत, जी गवत प्रजातीची फळे आहेत. कृषिविद्या आणि वाणीज्यामध्ये, इतर वनस्पती प्रजातींमधील बिया किंवा फळे यांना ते कॅरिऑप्सिस सारखे दिसत असल्यास धान्य म्हटल्या जाते. उदाहरणार्थ, अमरनाथची "धान्य अमरनाथ" अशी विक्री केली जाते, आणि अमरनाथ उत्पादनांचे "पूर्ण धान्य" असे वर्णन केले जाते. ऍन्डेजच्या प्री-हिस्पॅनिक नागरी संस्कृतीला धान्य आधारित अन्नाची व्यवस्था आहे, परंतु उच्च उन्नतीला कोणतेही धान्य तृणधान्य नव्हते. ऍन्डेजचे स्थानिक सर्व तीनही धान्ये (कनिवा, किविचा, आणि क्विनोआ) हे कणिस, तांदूळ आणि गव्हासारख्या गवतासारखी नव्हे तर मोठ्या पानांच्या वनस्पती आहेत.

### धान्य शेतीचा ऐतिहासिक परिणाम

धान्य शेतीच्या विकासामुळे जास्तीत जास्त अन्न उत्पादन आणि सहज साठविता येऊ शकले ज्यामुळे प्रथम कायमस्वरुपी वसाहती निर्माण होऊ शकल्या आणि समाजात विभागणी झाली. धान्य लहान, कडक आणि कोरडे असल्याने, ती ताजी फळे, मुळे आणि कंद यांसारख्या इतर प्रकारच्या अन्न पीकापेक्षा सहजतेने साठवले, मोजले जाऊ शकतात आणि त्याची वाहतूक केली जाऊ शकते. धान्य शेतीच्या विकासामुळे जास्तीतजास्त अन्नपदार्थाचे उत्पादन आणि साठवणूक होऊ शकली ज्यामुळे प्रथम कायमस्वरूपी वसाहती आणि समाजाची वर्गांमध्ये विभागणी होऊ शकली.

### व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य

धान्य सुविधांवर धान्य सांभाळणाऱ्यांना विविध व्यावसायिक धोके आणि प्रभावाला सामोरे जावे लागू शकते. धोक्यांमध्ये धान्य अडकण्याचा समावेश असतो, जेथे कामगार धान्यामध्ये अडकतात आणि स्वतःला काढू शकत नाही; धान्य धूळीच्या बारीक कणांमुळे, आणि पडल्यामुळे स्फोट होतो.

## संदर्भ
# साल्ता प्रांत

|  |
| --- |
| **साल्ता**   Provincia de Salta |
| आर्जेन्टिनाचा प्रांत |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

---

 |
|  साल्ताचे आर्जेन्टिना देशामधील स्थान

---

 |
| **देश** |  आर्जेन्टिना |
| **राजधानी** | साल्ता |
| **क्षेत्रफळ** | १,५५,४८८ चौ. किमी (६०,०३४ चौ. मैल) |
| **लोकसंख्या** | १०,७९,६४१ |
| **घनता** | ६.९४ /चौ. किमी (१८.० /चौ. मैल) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-२** | AR-A |
| **संकेतस्थळ** |  |

**साल्ता** (स्पॅनिश: *Provincia de Salta*) हा आर्जेन्टिना देशाच्या उत्तर भागातील एक प्रांत आहे. चिले, पेराग्वे व बोलिव्हिया ह्या तीन देशांच्या सीमा साल्ता प्रांताला लागून आहेत.

## इतिहास

साल्ता प्रांताचा लिखित इतिहास इ.स. १५३५पासून सुरू होता. या वर्षी दियेगो दि आल्माग्रो येथे येउन पोचला. यानंतर दियेगो दि रोहास आणि एर्नांदो दि लेर्मा हे काँकिस्तादोर येथे आले. लेर्माने सान फेलिपे दि लेर्मा शहराची स्थापना केली. नंतर त्याचे नाव सान फेलिपे दि साल्ता असे करण्यात आले. इ.स. १६५०च्या सुमारास या शहरात ५०० लोक राहत असल्याची नोंद आहे.

## भूगोल

## आर्थिक व्यवस्था

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## बाह्य दुवे

* सरकारी संकेतस्थळ (स्पॅनिश)
* पर्यटन (स्पॅनिश)

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 साल्ता प्रांत |
# अलास्का

|  |
| --- |
| अलास्का |
|  अमेरिका देशाचे राज्य |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | चिन्ह |
| टोपणनाव: *The Last Frontier* |
| ब्रीदवाक्य: *North to the Future* |
| अलास्का दर्शविणारा नकाशा अमेरिकेच्या नकाशावर अलास्काचे स्थान |

 |
| **अधिकृत भाषा** | - |
| **इतर भाषा** | इंग्लिश |
| **रहिवासी** | अलास्कन |
| **राजधानी** | जुनू |
| **मोठे शहर** | ॲंकरेज |
| सर्वात मोठे महानगर | ॲंकरेज |
| **क्षेत्रफळ** | अमेरिकेत १वा क्रमांक |
|  - एकूण | १७,१७,८५४ किमी² (६,६३,२६८ मैल²) |
|   - रुंदी | ३,६३९ किमी  |
|   - लांबी | २,२८५ किमी  |
|  - % पाणी | १३.७७ |
| **लोकसंख्या** | अमेरिकेत ४७वा क्रमांक |
|  - एकूण | ७,३१,४४९ (२०१० सालच्या गणनेनुसार) |
|  - लोकसंख्या घनता | ०.४९/किमी² (अमेरिकेत ५०वा क्रमांक) |
|  - सरासरी उत्पन्न | $६४,३३३ |
| **संयुक्त संस्थानांमध्ये प्रवेश** | (४९वावा क्रमांक) |
| **गव्हर्नर** | शॉन पार्नेल |
| **संक्षेप** | AK  US-AK |
| **संकेतस्थळ** | www.alaska.gov |

**अलास्का** हे अमेरिकेच्या ५० राज्यांपैकी एक आहे. अलास्का व हवाई ही दोन राज्ये अमेरिकेच्या एकमेकांशी संलग्न असलेल्या अन्य ४८ राज्यांपासून वेगळी पडली आहेत. अलास्काच्या पूर्वेला कॅनडा देशाचे युकॉन व ब्रिटिश कोलंबिया हे प्रांत, उत्तरेला आर्क्टिक महासागर व पश्चिम व दक्षिणेला प्रशांत महासागर आहे. पश्चिमेला बेरिंगची सामुद्रधुनी अलास्काला रशियापासून वेगळे करते. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अलास्का हे अमेरिकेचे सर्वात मोठे राज्य आहे, परंतु लोकसंख्या घनतेच्या दृष्टीने अलास्का अमेरिकेतील सर्वात तुरळक लोकवस्तीचे (०.४९ व्यक्ती प्रति चौरस किमी) राज्य आहे.

इ.स. १८६७ साली अमेरिकेने अलास्का प्रदेश रशियन साम्राज्याकडून ७२ लाख डॉलर्स किंमतीला विकत घेतला. ११ मे १९१२ रोजी अलास्काला अमेरिकेचा एक प्रदेश बनवण्यात आले तर ३ जानेवारी १९५९ रोजी अलास्का अमेरिकन संघामधील ४९वे राज्य बनले. जुनू ही अलास्काची राजधानी तर ॲंकरेज हे येथील सर्वात मोठे शहर व महानगर आहे. अलास्कामधील ५० टक्के रहिवासी ॲंकरेज महानगर क्षेत्रामध्येच राहतात.

अलास्काची अर्थव्यवस्था खनिज तेल, नैसर्गिक वायू व मासेमारी ह्या नैसर्गिक संपत्तीवर अवलंबून असून येथील वार्षिक दरडोई उत्पन्न अमेरिकेमध्ये चौथ्या क्रमांकावर आहे.

## गॅलरी

* येथील माउंट मॅककिन्ले हा पर्वत उत्तर अमेरिकेमधील सर्वात उंच पर्वत आहे.
* ॲंकरेज
* अलास्का राज्य विधान भवन
* अलास्काचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

* Alaska.gov – अधिकृत संकेतस्थळ

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 अलास्का |
# जर्मेनिक भाषासमूह

जर्मेनिक ही प्रमूख भाषा असणारे देश
  जर्मेनिक भाषा अधिकृत पण मुख्य नाही

**जर्मेनिक** हा इंडो-युरोपीय भाषासमूहाचा एक उप-समूह आहे. अतिप्राचीन व इतिहासपूर्व काळापासून मुख्यतः युरोपामध्ये जर्मेनिक भाषा वापरात आहेत. इंग्लिश व जर्मन ह्या जगातील दोन मुख्य जर्मेनिक भाषा आहेत. खालील यादीमध्ये सर्व प्रमुख जर्मेनिक भाषा दर्शवल्या आहेत:

## जर्मेनिक भाषांची यादी

### पश्चिम जर्मेनिक

* जर्मन
* डच
* आफ्रिकान्स
* लक्झेंबर्गिश
* यिडिश

### उत्तर समुद्र जर्मेनिक

* इंग्लिश
* स्कॉट्स

### उत्तर जर्मेनिक

* नॉर्वेजियन
* डॅनिश
* स्वीडिश
* इस्लेन्स्का
# आचारसंहिता

**आचारसंहिता** ही व्यक्ति, पक्ष, संस्था यांनी सामाजिक स्तरावर पाळावयाच्या योग्य प्रमाणकांचा/मानकांचा, नियमांचा व जबाबदाऱ्यांचा एक संच असतो. या संकल्पनेत नीती, मानसन्मान व नैतिक अथवा धार्मिक संकेतांचा समावेश असू शकतो. इ.स. २००७ मध्ये खालील प्रकारे याची व्याख्या केल्या गेली:

तत्त्वे, मूल्ये,मानके किंवा वागण्याचे नियम जे एखाद्या संस्थेला निर्णय घेण्यास,एखाद्या पद्धतीला व प्रणालीला खालील मार्गांनी मार्गदर्शन करतात:

(अ) त्या संस्थेच्या कळीच्या भागधारकांचे कल्याणात योगदान करतात

(ब) त्याच्या लागू करण्याने बाधित, सर्व घटकांचे अधिकारांचा योग्य तो मान राखल्या जातो.

एखाद्या कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांसाठी सर्वसाधारण आचारसंहिता लिहिल्या जाते, जी त्या कंपनीचा व्यवसाय वाढविते. त्या आचारसंहितेद्वारे, कंपनी त्यांचे कर्मचाऱ्यांना आपल्या अपेक्षा अप्रत्यक्षपणे कळविते. एखाद्या छोट्यातील छोट्या कंपनीने आपल्या कर्मचाऱ्यांतर्फे असणाऱ्या अपेक्षांचा दस्तावेज तयार करणे ही आदर्श पद्धत आहे. हा दस्तावेज फारच कठिण अथवा किचकट नको किंवा त्यात भरमसाठ अपेक्षा नकोत. तो सरळसोट व साधा असावा.

## आचरणात

एखाद्या कंपनीच्या आचारसंहितेचे पालन करतांना कर्मचाऱ्यांना सहजभाव वाटला पाहिजे. योग्य त्या अधिकाऱ्यांपर्यंत/व्यक्तिंपर्यंत आपले म्हणणे मांडण्यास त्यांना संकोच वाटावयास नको. त्यांची अशीही व्हावयास हवी कि संस्था त्यावर योग्य कार्यवाही करेल.

## उदाहरणे
# नॉर्मंदी (प्रशासकीय प्रदेश)

|  |
| --- |
| **नॉर्मंदी**   Normandie |
| फ्रान्सचा प्रदेश |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

---

 |
|  नॉर्मंदीचे फ्रान्स देशामधील स्थान

---

 |
| **देश** |  फ्रान्स |
| **राजधानी** | रोआँ |
| **क्षेत्रफळ** | २९,९०६ चौ. किमी (११,५४७ चौ. मैल) |
| **लोकसंख्या** | ३३,२२,७५७ |
| **घनता** | ११० /चौ. किमी (२८० /चौ. मैल) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-२** | FR-NOR |
| **संकेतस्थळ** | normandie.fr |

**नॉर्मंदी** (नॉर्मन: Normaundie, फ्रेंच: Normandie, इंग्लिश लेखनभेदः नॉर्मंडी) हा फ्रान्स देशाच्या १८ प्रदेशांपैकी एक प्रशासकीय प्रदेश आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या वायव्य भागात इंग्लिश खाडीच्या किनाऱ्यावर असून तो ऐतिहासिक नॉर्मंडी प्रांताचा भाग आहे. २०१६ साली बास-नोर्मंदी व ऑत-नोर्मंदी हे दोन प्रदेश एकत्रित करून नॉर्मंदी प्रशासकीय प्रदेशाची निर्मिती करण्यात आली.

## विभाग

नॉर्मंदी प्रशासकीय प्रदेश खालील पाच विभागांमध्ये विभागला गेला आहे.

* ऑर्न (Orne)
* काल्व्हादोस (Calvados)
* मांच (Manche)
* सीन-मरितीम (Seine-Maritime)
* युर (Eure)

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ Archived 2016-03-17 at the वेबॅक मशीन.
* पर्यटन

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 नॉर्मंदी |
# हंगेरियन फोरिंट

हंगेरियन फोरिंट| Magyar forintFt |
| --- |
| ISO 4217 |
| Code |
HUF (numeric: 348) |
| Subunit | ०.०१ |
| चलनाचे विभाजन |
| Subunit |  |
|  १/१०० फिलर |
{{{subunit\_name\_1}}} |
| Banknotes |
५००,१०००,२०००,५०००,१००००,२०००० फोरिंट |
| Coins |
५,१०,२०,५०,१००,२०० फोरिंट |
| भौगोलिक माहिती |
| User(s) |  हंगेरी |

**फोरिंट** हे हंगेरीचे अधिकृत चलन आहे.

|  सध्याचा हंगेरियन फोरिंटचा विनिमय दर |
| --- |
| गूगल फायनान्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| याहू फायनान्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| ओझफॉरेक्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| एक्सई.कॉम वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| ओआंडा.कॉम वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
# माउंट ऑलिंपस

| माउंट ऑलिंपस |
| --- |
|  लितोचोरोवरून टिपलेले ऑलिंपस पर्वताचे छायाचित्र |
| माउंट ऑलिंपस
 |
| **उंची** | ९,५७० फूट (२,९१७ मीटर) |
| **उंचीमध्ये क्रमांक** |  |
| **ठिकाण** |  ग्रीस |
| **पर्वतरांग** |  |
| **गुणक** | ﻿ / ﻿ |
| **पहिली चढाई** | २ ऑगस्ट १९१३ |
| **सोपा मार्ग** |  |

**माउंट ऑलिंपस** (ग्रीक: *Όλυμπος*) हा ग्रीसमधील सर्वात उंच पर्वत आहे. त्याची समुद्रसपाटीपासून उंची २,९१९ मी. (९५७० फूट) आहे. हा पर्वत थेसालोनिकी शहरापासून १०० किमी अंतरावर स्थित आहे. ग्रीक दंतकथेनुसार हा पर्वत देवांचे घर आहे.

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 माउंट ऑलिंपस |

* Mount Olympus Archived 2018-10-22 at the वेबॅक मशीन.
# चेल्याबिन्स्क उल्का

ठिकाण
वातावरणातील मार्ग
नुकसान
चेल्याबिन्स्क उल्का ही उल्का १५ फेब्रुवारी २०१३ रोजी रशिया मधील चेल्याबिन्स्क प्रांतात पृथ्वीच्या वातावरणात शिरली. ताशी ६५,००० किमी वेगाने आदळल्यामुळे तिचा वातावरणात ३० किमी उंचीवर स्फोट झाला. त्यामुळे वायू आणि धुराचे गरम ढग तयार झाले, सूर्याच्या ३० पट मोठा प्रकाश तयार होऊन ५०० किलोटन टीएनटी इतकी गतिज ऊर्जा तयार झाली. ३११ मुले मिळून १५०० माणसे जखमी झाली, ७२०० इमारतींचे नुकसान झाले.
# लंडन अंडरग्राउंड

| लंडन अंडरग्राउंड |
| --- |
|  |
| स्थान |
ग्रेटर लंडन |
| वाहतूक प्रकार |
जलद वाहतूक |
| मार्ग |
११ |
| मार्ग लांबी |
200 कि.मी. |
| एकुण स्थानके |
२७० |
| दैनंदिन प्रवासी संख्या |
२९.५ लाख (अंदाजे) ३४ लाख (weekdays) (अंदाजे) |
| सेवेस आरंभ |
१० जानेवारी १८६३ |
|

| मार्ग नकाशा |
| --- |
|
London Underground full map.svg
 |

 |

**लंडन अंडरग्राउंड** (इंग्लिश: London Underground) ही लंडन महानगरामधील उपनगरी भुयारी रेल्वे सेवा आहे.

## टिपा

## बाह्य दुवे

* Transport for London *Home page*
* Last Tube Times for London Undergound Archived 2010-08-01 at the वेबॅक मशीन.

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 लंडन अंडरग्राउंड |
# अल्क धातू

*अल्कमृदा धातू याच्याशी गल्लत करू नका.*
लिथियम, सोडियम, पोटॅशियम, रुबिडियम व सीझियम या अल्क धातूंचे प्रयोगशाळेतील नमुने
**अल्क धातू** (अन्य नामभेद: **अल्कली धातू** ; इंग्लिश: *Alkali metal* , *अल्कली मेटल* ;) हे आवर्त सारणीमधील एकसंयुजी, धनविद्युतभारी धातूंना उद्देशून योजले जाणारे समूहवाचक नाव आहे. यांच्या इलेक्ट्रॉन-रचनेत बाहेरील कक्षेत एकच इलेक्ट्रॉन असतो. त्यामुळे हे धातू अतिशय विक्रियाशील असतात. आवर्त सारणीमधील इतर मूलद्रव्यांप्रमाणे या गटातील मूलद्रव्येही एकमेकांसारखे गुणधर्म दाखवतात.

या गटातील धातू खालीलप्रमाणे व वाढत्या अणुभाराप्रमाणे त्यांच्या गुणधर्मांत होणारा बदल खालील तत्क्यात दाखवला आहे :

| Z | मूलद्रव्य | इलेक्ट्रॉन रचना |
| --- | --- | --- |
| १ | हायड्रोजन | १ |
| ३ | लिथियम | २,१ |
| ११ | सोडियम | २,८,१ |
| १९ | पोटॅशियम | २,८,८,१ |
| ३७ | रुबिडियम | २,८,१८,८,१ |
| ५५ | सीझियम | २,८,१८,१८,८,१ |
| ८७ | फ्रान्सियम | २,८,१८,३२,१८,८,१ |

अल्कली धातू वाढत्या अणुक्रमांकाप्रमाणे गुणधर्मात बदल दाखवतात. उदाहरणार्थ, त्यांची विद्युतऋणता कमी होत जाते; विक्रियाशीलता वाढत जाते; विलयबिंदू व उकळणबिंदू वाढत जातो; घनता वाढत जाते. पोटॅशियम व फ्रांसियम हे धातू याला अपवाद आहेत; त्यांची घनता अनुक्रमे सोडियम व सीशियम यांपेक्षा कमी असते.

| अल्क धातू | अणुभार | विलयबिंदू (के) | उकळणबिंदू (के) | घनता (ग्रा·सेंमी−३) | विद्युतऋणता (पॉलिंग) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| लिथियम | ६.९४१ | ४५३ | १६१५ | ०.५३४ | ०.९८ |
| सोडियम | २२.९९० | ३७० | ११५६ | ०.९६८ | ०.९३ |
| पोटॅशियम | ३९.०९८ | ३३६ | १०३२ | ०.८९ | ०.८२ |
| रुबिडियम | ८५.४६८ | ३१२ | ९६१ | १.५३२ | ०.८२ |
| सीझियम | १३२.९०५ | ३०१ | ९४४ | १.९३ | ०.७९ |
| फ्रान्सियम | (२२३) | २९५ | ९५० | १.८७ | ०.७० |

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर अल्क धातू  संबंधित संचिका आहेत
* "*ग्रुप १: द अल्कली मेटल्स* ("गट १: अल्क धातू")" (इंग्लिश भाषेत).CS1 maint: unrecognized language (link)
* "गट १ मूलद्रव्यांचे आण्विक व भौतिक गुणधर्म" (इंग्लिश भाषेत).CS1 maint: unrecognized language (link)
# क्ष-किरण

अ‍ॅना रॉंटजेन यांच्या अंगठी असलेल्या हाताचे ऐतिहासिक क्ष-किरण छायाचित्र
(इंग्लिश भाषा:X-Rays) शास्त्रज्ञ विल्यम रॉंटजेन यांनी शाधलेली किरणे.

## क्ष-किरण

ही एक प्रकारची विद्युतचंबकीय विकीरणे असतात. यांची तरंगलांबी ०.०१ ते १० नॅनोमीटरपर्यंत असते व वारंवारिता ३० पेंटाहर्ट्‌झ ते ३० एक्झाहर्ट्‌झ इतकी असते. क्ष-किरणांची तरंगलांबी ही गॅमा किरणांपेक्षा कमी व अतिनील किरणांपेक्षा जास्त असते.

## शोध

विल्यम रॉंटजेनने क्ष-किरणांचा शोध लावला असे मानले जाते, परंतु क्ष-किरणांवर संशोधन आधीपासून चालू होते. फक्त विल्यम रॉंटजेनने त्याची माहिती व्यवस्थितपणे प्रसारित केली. विल्यम रॉंटजेनच्या आधी जॉन हित्रॉफ, इव्हान Pulyui, निकोला टेस्ला, फरनॅंडो सॅनफोर्ड, फिलिप लेनार्ड यांनी यावर संशोधन केले होते. १८९५ मध्ये विल्यम रॉंटजेन याने प्रयोगशाळेत आल्फा किरणांचा अभ्यास करताना असे आढळून आले की, काही न वापरलेल्या फोटोग्राफिक प्लेट्स काहीही न करता खराब झाल्या होत्या. त्यावेळी असे अनुमान निघाले, की काही किरणे दिसत नाहीत, परंतु असतात व ती वस्तूंच्या आरपार जातात. या किरणांना 'क्ष' किरण असे नाव ठेवले गेले.

## उपयोग

### वैद्यकीय

क्ष-किरण प्रतिमा घेण्याची पद्धती
#### क्ष-किरण प्रतिमा

वैद्यकीय व्यवसायात हाडांचे प्रतिमा (फोटो) घेण्यास याचा उपयोग होतो. आधुनिक निदान पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे क्ष-किरण यंत्रणांमध्ये किरणोत्साराचा वापर होतो. शरीर न फाडता आतल्या हाडाला झालेली इजा क्ष-किरण प्रतिमेने तपासता येते.

#### सीटी स्कॅन

सीटी स्कॅनचे यंत्र
सीटी स्कॅनच्या साहाय्याने क्ष-किरणांचा वापर करून शरीराच्या आतील अवयवांची प्रतिमा मिळवली जाऊ शकते. जिथे नेहमीची क्ष-किरण प्रतिमा मिळू शकत नाही,(उदा. मेंदू) तिथे हाडांना भेदून अवयवांचे त्रिमिती प्रतिमा सीटी स्कॅनच्या साहाय्याने मिळू शकते.

#### ॲंजिओग्राफी

ह्रदयाच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये क्ष-किरणांद्वारे दिसणारे रंग सोडून रक्तवाहिन्यांची भरण क्षमता तपासली जाते. याद्वारे रक्त वाहिन्यांतील अडथळे दिसून येतात.

### अंतर्तपासणी

विमानतळावर किंवा इतर संवेदनशील ठिकाणी सामानाच्या अंतर्भागात असलेल्या संभाव्य स्फोटकांच्या तपासणीकरता क्ष-किरणांचा वापर केला जातो.

### अंतराळ संशोधन

धूमकेतूचे क्ष-किरण छायाचित्र
चंद्रा दुर्बिणीमध्ये अंतराळात क्ष-किरण प्रतिमा प्राप्त करून संशोधन केले जाते.

### औद्योगिक

औद्योगिक वापर - मुख्यतः धातूंच्या जोडांतील छिद्रे शोधण्याकरिता क्ष-किरणांचा वापर केला जातो.

## हानिकारक घटक

क्ष-किरणाचा शोध लागून शंभराहून अधिक वर्षे झाली त्यांच्या किरणोत्साराची हानी कमी करण्याचे तंत्र विकसित झाले. पण तरीही त्याचा धोका गर्भवतीला किवा वाढत्या वयाच्या बालकांना अजूनही आहेच.

## बाह्यदुवे

क्ष-किरणांचा शोध Archived 2010-09-10 at the वेबॅक मशीन.

क्षकिरणांचा इतिहास Archived 2020-01-22 at the वेबॅक मशीन.
# चित्रपेशी

संगणकीय चित्रांच्या लहानात लहान बिंदूला चित्रपेशी किंवा इंग्रजीमध्ये पिक्सेल (Pixel) म्हणतात. संगणकीय चित्र अश्या अनेक बिंदूंचा संच असतो. चित्रपेशींच्या संख्येवर त्या चित्राची प्रत अवलंबून असते.

 संगणकीय चित्र मोठे करून पाहिल्यावर
 एल सी दी टिव्हीच्या पडद्या वरील बिंदू मोठे करून पाहिल्यावर
## मेगा पिक्सेल

१ मेगा पिक्सेल म्हणजे १० लाख चित्रपेशी होय.

## बाह्य दुवे

* प्क्सेल म्हणजे छोटा चौकोन नाही Microsoft Memo by computer graphics pioneer Alvy Ray Smith.
* Pixels and Me Archived 2011-06-22 at the वेबॅक मशीन.: Video of a history talk at the Computer History Museum
* Square and non-Square Pixels: Technical info on pixel aspect ratios of modern video standards (480i,576i,1080i,720p), plus software implications.
* 120 Megapixel is here now Archived 2021-02-25 at the वेबॅक मशीन.: A lot of information about MegaPixel and Gigapixel.
# इ.स.पू. ३१०

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक |
| **शतके:** | पू. ५ वे शतक - **पू. ४ थे शतक** - पू. ३ रे शतक |
| **दशके:** | पू. ३३० चे - पू. ३२० चे - **पू. ३१० चे** - पू. ३०० चे - पू. २९० चे |
| **वर्षे**: | पू. ३१३ - पू. ३१२ - पू. ३११ - **पू. ३१०** - पू. ३०९ - पू. ३०८ - पू. ३०७ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## महत्त्वाच्या घटना आणि घडामोडी

## जन्म

## मृत्यू

* रोक्साना - महान अलेक्झांडरची पत्नी.

## शोध

## निर्मिती

## समाप्ती
# लीप वर्ष

ग्रेगरियन दिनदर्शिकेनुसार ज्या वर्षातील फेब्रुवारी महिन्यात २८ च्या ऐवजी २९ दिवस असतात अशा वर्षाला **लीप वर्ष** असे म्हणतात.

साधारणतः लीप वर्ष दर चार वर्षांनी येते.

लीप वर्ष ठरवण्यासाठी खालील तीन नियम वापरण्यात येतात -

* जर एखाद्या वर्षाच्या आकड्यातील शेवटच्या दोन अंकाना चारने पूर्णतः भाग गेला तर ते वर्ष लीप वर्ष असते.
	+ १०९२, १९७२, इ.
* त्यातून जर शेवटचे दोन आकडे ०० असे असतील तर ते वर्ष लीप वर्ष **नसते**.
	+ १००, ९००, १९००, इ.
* त्यापरीस, अशा 'शतकी' वर्षाच्या शेवटून तिसऱ्या व चौथ्या आकड्यांनी होणारी संख्या चारने पूर्णतः भागता आली तर ते वर्ष लीप वर्ष **असते**.
	+ ४००, ८००, १२००, १६००, २००० इ.
# गेर्ड बिनिश

|  |
| --- |
| **गेर्ड बिनिश** |
|  गेर्ड बिनिश |
| **पूर्ण नाव** | गेर्ड बिनिश |
| **जन्म** | जुलै २०, इ.स. १९४७  |
| **कार्यक्षेत्र** | भौतिकशास्त्र |
| **पुरस्कार** |  भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक |

**गेर्ड बिनिश**(देवनागरी लेखनभेद: **गेर्ड बिनिग** ; जर्मन: *Gerd Binnig* ;) (जुलै २०, इ.स. १९४७ - हयात) हा भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेता जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ आहे.

## जीवन

## संशोधन

## पुरस्कार

*स्कॅनिंग टनेलिंग सूक्ष्मदर्शक* नावाच्या सूक्ष्मदर्शक यंत्राची रचना केल्याबद्दल इ.स. १९८६ साली हाइनरिक रोहरर याच्या सोबत बिनिशाला भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

## बाह्यदुवे

* नोबेल प्रतिष्ठानाच्या संकेतस्थळावरील गेर्ड बिनिश यांचे संक्षिप्त चरित्र (इंग्रजी मजकूर)
# एगुक्गा

एगुक्गा
**एगुक्गा** हे दक्षिण कोरिया या देशाचे राष्ट्रगीत आहे.

## अधिकृत गीतरचना

| (भाषा) | उच्चार | मराठी भाषांतर |
| --- | --- | --- |
| 동해 물과 백두산이 마르고 닳도록
하느님이 보우하사 우리나라 만세
*Refrain*
무궁화 삼천리 화려 강산
대한 사람 대한으로 길이 보전하세
남산 위에 저 소나무 철갑을 두른 듯
바람서리 불변함은 우리 기상일세
*Refrain*
가을 하늘 공활한데 높고 구름 없이
밝은 달은 우리 가슴 일편단심일세
*Refrain*
이 기상과 이 맘으로 충성을 다하여
괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세
*Refrain* | Donghae mulgwa Baekdusani mareugo daltorok
Haneunimi bouhasa urinara manse
*Refrain*
Mugunghwa samcheolli hwaryeo gangsan
Daehan saram daehaneuro giri bojeonhase
Namsan wie jeo sonamu cheolgabeul dureun deut
Baram seori bulbyeonhameun uri gisangilse
*Refrain*
Gaeul haneul gonghwalhande nopgo gureum eopsi
Balgeun dareun uri gaseum ilpyeondansimilse
*Refrain*
I gisanggwa i mameuro chungseongeul dahayeo
Goerouna jeulgeouna nara saranghase
*Refrain* |  |