Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# स्लाव्हिक भाषासमूह

पश्चिम स्लाव्हिक भाषा अधिकृत भाषा/ राष्ट्रभाषा असलेले देश
  पूर्व स्लाव्हिक भाषा अधिकृत भाषा/ राष्ट्रभाषा असलेले देश
  दक्षिण स्लाव्हिक भाषा अधिकृत भाषा/ राष्ट्रभाषा असलेले देश
**स्लाव्हिक भाषा** हे स्लाव्ह वंशीय समूहांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या व एकमेकींशी संबंधित असलेल्या भाषांचे कूळ अथवा समूह आहे. इंडो-युरोपीय भाषाकुळातील उपकुळ असलेल्या ह्या भाषाकुळातील भाषांचा वापर प्रामुख्याने पूर्व युरोपात, काही प्रमाणात मध्य युरोपात व उत्तर आशियात होतो.

## शाखा

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * **पूर्व स्लाव्हिक शाखा**
	+ जुनी पूर्व स्लाव्हिक (लुप्त)
		- बेलारूशियन भाषा
		- रशियन भाषा
		- युक्रेनियन भाषा
 | * **पश्चिम स्लाव्हिक शाखा**
	+ चेक व स्लोव्हाक
		- चेक भाषा
		- स्लोव्हाक भाषा
			* Eastern dialects
				+ Pannonian Rusyn
	+ लेचितिक भाषा
		- जुनी पोलिश भाषा (लुप्त)
			* पोलिश भाषा
		- सिलेसियन भाषा
			* काशुबियन भाषा
	+ सोर्बियन भाषा
		- उत्तर सोर्बियन भाषा
		- दक्षिण सोर्बियन भाषा
 | * **दक्षिण स्लाव्हिक भाषा**
	+ पूर्व गट
		- * बल्गेरियन भाषा
			* मॅसिडोनियन भाषा
			* चर्व स्लाव्होनिक
	+ पश्चिम गट
		- सर्बो-क्रोएशियन भाषा
			* बॉस्नियन भाषा
			* सर्बियन भाषा
			* क्रोएशियन भाषा
			* माँटेनिग्रिन भाषा
		- स्लोव्हेन भाषा
 |

## हे सुद्धा पहा

* आंतरस्लाव्हिक भाषा

## बाह्य दुवे

* स्लाव्हिक भाषा
* स्लाविस्टिक-पोर्टल.डीई (रशियन मजकूर)

 विकिमीडिया कॉमन्सवर स्लाव्हिक भाषा  संबंधित संचिका आहेत
# हिंद-आर्य भाषासमूह

दक्षिण आशियाच्या नकाशावर हिंद-आर्य भाषासमूह
**हिंद-आर्य भाषासमूह** हा इंडो-युरोपीय भाषासमूहामधील इंडो इराणी कुळामधील एक भाषासमूह आहे. ह्या समूहामध्ये मुख्यत: भारत देशाच्या उत्तर. पूर्व व पश्चिम भागांमधील भाषांचा समावेश होतो (दक्षिण भारतात प्रामुख्याने द्रविडी भाषांचा वापर होतो). सुमारे ९० कोटी लोक ह्या भाषा वापरतात.

## इतिहास

वेदिक संस्कृत ही हिंद-आर्य भाषासमूहाची पालक भाषा भारतीय द्वीपकल्पामध्ये इ.स. पूर्व १५०० ते इ.स. पूर्व ५०० ह्या काळादरम्यान अस्तित्वात होती. वेदांची भाषा असलेल्या वेदिक स्ंस्कृतमध्येच हिंदू धर्माची मुळे सापडतात. इ.स. पूर्वच्या चौथ्या शतकामध्ये पाणिनि ह्या संस्कृत पंडिताने अष्टाध्यायी हा संस्कृत व्याकरण ठरवणारा ग्रंथ लिहिला. संस्कृत ही केवळ पंडित व विद्वानांची भाषा असल्यामुळे सर्वसाधारण भारतीय जनतेद्वारे प्राकृत ह्या भ्रष्ट बोलीभाषांचा वापर सुरू झाला. अर्ध-मगधी, पाली ह्या सर्वात जुन्या प्राकृत भाषा मानल्या जातात.मध्य युगातील अनेक भारतीय बोलीभाषांचा एकत्रित उल्लेख करण्यासाठी अपभ्रंश हा शब्द वापरला जातो.

१३ ते १६व्या शतकांदरम्यान घडलेल्या भारतावरील अनेक मुस्लिम आक्रमणांमुळे हिंद-आर्य भाषांना वेगळी दिशा मिळाली. मुघल साम्राज्याच्या अधिपत्याखालील उत्तर भारतामध्ये फारसी भाषेचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होऊ लागला. ह्यामधून हिंदुस्तानीचा उगम झाला. हिंदुस्तानीवर संस्कृत व फारसी ह्या दोन्ही भाषांचा प्रभाव पडला आहे.

## यादी

### उत्तर क्षेत्र

* गढवाली भाषा
* कुमाऊंनी भाषा
* नेपाळी भाषा

### वायव्य क्षेत्र

* पंजाबी भाषा
* डोग्री भाषा
* कांग्रा भाषा
* सिंधी भाषा

### पश्चिम क्षेत्र

* मारवाडी भाषा
* राजस्थानी भाषा
* गुजराती भाषा
* अहिराणी बोलीभाषा
* रोमानी भाषा
* बंजारा भाषा

### मध्य क्षेत्र

* हिंदी भाषा
	+ हिंदुस्तानी भाषा
	+ ब्रज भाषा
	+ हरयाणवी भाषा
	+ बुंदेली भाषा
	+ कानौजी भाषा
	+ खडी बोली
	+ अवधी भाषा
	+ बाघेली भाषा
	+ छत्तीसगढी भाषा
	+ फिजी हिंदी

### पूर्व क्षेत्र

* बिहारी भाषा
	+ भोजपुरी भाषा
	+ मैथिली भाषा
	+ मगधी भाषा
* बंगाली भाषा
* आसामी भाषा
* विष्णूप्रिया मणिपुरी
* चित्तगाँगी भाषा
* उडिया भाषा

### दक्षिण क्षेत्र

* मराठी भाषा
* कोकणी भाषा
* सिंहला भाषा
* दिवेही भाषा

## बाह्य दुवे

* एथ्नॅलॉगवरील माहिती
# आय.बी.एम. एआयएक्स

**आय.बी.एम. एआयएक्स** (प्रगत इंटरएक्टिव एक्झाक्युटीव्ह, स्पोन्शन्स / इयॅक्स / [3]) हे आयबीएम द्वारे त्याच्या अनेक संगणक प्लॅटफॉर्मसाठी विकसीत आणि विकल्या गेलेल्या त्याचे मालकीची युनिक्स ऑपरेटिंग सिस्टम्सची मालिका आहे. मूलतः आयबीएम ६१५० आरआयएससी वर्कस्टेशनसाठी विमोचित केले गेले, एआयक्स आता आयबीएम आरएस / ६००० मालिका आणि नंतरच्या पावर आणि पॉवरपीसी-आधारित सिस्टम्स, आयबीएम सिस्टम आय, सिस्टम / ३७० मेनफ्रेम, पीएस / २ यासह विविध प्रकारचे हार्डवेर प्लॅटफॉर्म समर्थित करते किंवा समर्थित केले आहे तसेच वैयक्तिक संगणक आणि ऍपल नेटवर्क सर्व्हरही.
# चेक भाषा

| चेक |
| --- |
|
čeština, český jazyk |
| स्थानिक वापर |  चेक प्रजासत्ताक |
| लोकसंख्या |
१ कोटी |
| भाषाकुळ |
इंडो-युरोपीय
* बाल्टो-स्लाव्हिक
	+ स्लाव्हिक
		- पश्चिम स्लाव्हिक
			* **चेक**
 |
| लिपी |
लॅटिन वर्णमाला |
| अधिकृत दर्जा |
| प्रशासकीय वापर |  चेक प्रजासत्ताक  युरोपियन संघ  स्लोव्हाकिया (अंशत:) |
| भाषा संकेत |
| ISO ६३९-१ | cs |
| ISO ६३९-२ | ces |
| ISO ६३९-३ | ces |

**चेक** ही चेक प्रजासत्ताक ह्या देशाची राष्ट्रभाषा व युरोपियन संघाच्या अधिकृत भाषांपैकी एक आहे. ही स्लाव्हिक भाषासमूहामधील एक प्रमुख भाषा असून ती स्लोव्हाकसोबत मिळतीजुळती आहे.

## हे सुद्धा पहा

* जगातील भाषांची यादी

विकिपीडिया
विकिपीडियाची चेक आवृत्ती

 विकिमीडिया कॉमन्सवर चेक भाषा  संबंधित संचिका आहेत
# हूनान

|  |
| --- |
| **हूनान**   湖南省 |
| चीनचा प्रांत |
|

---

 |
|  हूनानचे चीन देशामधील स्थान

---

 |
| **देश** |  चीन |
| **राजधानी** | छांग्षा |
| **क्षेत्रफळ** | २,१०,००० चौ. किमी (८१,००० चौ. मैल) |
| **लोकसंख्या** | ६,६४,४४,८६४ |
| **घनता** | ३२० /चौ. किमी (८३० /चौ. मैल) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-२** | CN-HN |
| **संकेतस्थळ** |  |

**हूनान** (चिनी लिपी: 湖南 ; फीनयिन: Húnán) हा चीन देशाच्या मध्य-दक्षिण भागातील एक प्रांत आहे. यांगत्सेच्या भोऱ्याच्या मध्यभागात स्थित असलेल्या ह्या प्रांताच्या उत्तरेला हुबेई, पूर्वेला च्यांग्शी, दक्षिणेला क्वांगतोंग व क्वांग्शी, पश्चिमेला क्वीचौ तर वायव्येला चोंगछिंग हे राजकीय विभाग आहेत. छांग्षा ही हूनानची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. २०२० साली सुमारे ६.६४ कोटी लोकसंख्या असलेला हूनान चीनमधील सातव्या क्रमांकाच्या लोकसंख्येचा प्रांत आहे. आधुनिक चीनचा जनक माओ त्झ-तोंग ह्याचे जन्मस्थान हूनान प्रांतामध्येच आहे.

## राजकीय विभाग

हूनान प्रांत ९ उप-प्रांतीय दर्जाच्या शहरांमध्ये विभागला गेला आहे.

| **हूनानचे राजकीय विभाग** |
| --- |
|
**छांग्षाझूचौश्यांग्तानहेंगयांगशाओयांगयुयांगचांग्देझांगजियाजीयीयांगचेनचौयोंगचौह्वाऐव्हालौदीश्यांग्शी** |

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर हूनान  संबंधित संचिका आहेत
* हूनान शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ (चिनी मजकूर)
# शांघाय

|  |
| --- |
| **शांघाय上海市** |
| **महानगरपालिका (राष्ट्रीय महानगर)** |
| वरपासून घड्याळाच्या काट्यांनुसार जात : पूतोंगाची आकाशरेखा (शांघाय टॉवरसह), यू बाग, इ.स. २०१० एस्क्पोचे चीन पॅव्हिलियन, निऑन दिव्यांनी झगमगणारा नांजिंग रस्ता, शांघाय बांध |
|
शांघायशांघायचे चीनमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **चीन** |
| राज्य |  -  |
| स्थापना वर्ष |  ५ - ७ शतक  |
| महापौर |  हान चंग  |
| क्षेत्रफळ |  ७,०३७ चौ. किमी (२,७१७ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  १३ फूट (४.० मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  १,८८,८४,६००  |
|   - घनता |  २,६८३.६ /चौ. किमी (६,९५० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + ८:००  |
|  |

**षांघाय**, रूढ लेखन **शांघाय**, (अन्य लेखनभेद: **षांगहाय**, **शांगहाय**, **शंघाई**, **शांघाई** ; सोपी चिनी लिपी: 上海; पिनयिन: Shànghǎi; उच्चार: शांग-हाऽ-इ; (अर्थ: समुद्रकिनाऱ्यावरचे); वू: *Zånhae*; आयपीए: [zɑ̃'he]), हे चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकातील सर्वांत मोठे शहर असून जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या शहरांच्या यादीत अव्वल क्रमांकाचे शहर आहे. चिनी जनता-प्रजासत्ताकाच्या प्रांतीय दर्जाच्या चार महानगरपालिका क्षेत्रांपैकी एक असलेल्या शांघाय महानगराची लोकसंख्या इ.स. २०१० सालच्या जनगणनेनुसार २ कोटी ३० लाख एवढी आहे. हे जगातले एक प्रमुख वित्तीय केंद्र असून मालाच्या आवकजावकीनुसार जगातील सर्वाधिक वाहतुकीचे बंदर आहे.

चिनाच्या पूर्व किनारपट्टीवरचे शांघाय यांगत्से नदीच्या मुखापाशी वसले आहे. शांघाय महानगर क्षेत्राच्या पश्चिमेकडील सीमा च्यांग्सू आणि च-च्यांग या प्रांतांना भिडल्या असून याच्या पूर्वेस पूर्व चीन समुद्र पसरला आहे. शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा येथील प्रमुख विमानतळ आहे.

## संदर्भ व नोंदी

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 शांघाय |

* "अधिकृत संकेतस्थळ" (चिनी भाषेत). 2008-06-25 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2009-05-10 रोजी पाहिले.CS1 maint: unrecognized language (link)
# नेदरलँड्सचे संघटित राजतंत्र

|
|  |
| **नेदरलॅंड्सचे संघटित राजतंत्र** Verenigd Koninkrijk der Nederlanden |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **१८१५** – **१८३९** |  →   →   →   → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
|  |
| **राजधानी** | अ‍ॅम्स्टरडॅम व ब्रसेल्स  |
| **शासनप्रकार** | संविधानात्मक राजतंत्रीय |
| **राष्ट्रप्रमुख** | १८१५-१८३९: विल्यम पहिला |
| **अधिकृत भाषा** | डच, फ्रेंच |
| **राष्ट्रीय चलन** | डच गाइल्डर |
# वसाहतवाद

**वसाहतवाद** म्हणजे एखाद्या राज्याच्या लोकांद्वारे दुसऱ्या क्षेत्रात जागा बळकावणे, तिथे स्वतःच्या वसाहती स्थापित करणे, त्या टिकवून ठेवणे, त्यांचा विस्तार करणे होय. जमिनीचे, खनिजांचे, नैसर्गिक संसाधनांचे व स्थानिक लोकांचे शोषण करून स्वतःच्या राज्याची समृद्धी वाढवणे हा वसाहतवादाचा उद्देश असतो उदा - इंग्रज

नवीन सागरी मार्गाचा शोध: युरोपंपासून भारतापर्यंत नवीन सागरी मार्ग पोर्तुगीज खलाशी वास्को थे गामा याने शोधून काढला. तो आफ्रिकेच्या दक्षिण टोकाला (केप ऑफ गुड होप ) वळसा घालून भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील कालीकत बंदरात 20मे 1498 रोजी उतरला.
१९४७ पूर्वी भारत हा ब्रिटिशांशी वसाहत होता.त्यामुळे भारताचा विदेशी व्यापार हा वसाहतवादी होता.लोक सभेला प्रथम सभागृह म्हणतात.
# प्राथमिक शिक्षण

**प्राथमिक शिक्षण** हे मूलभूत शिक्षण म्हणून सुद्धा ओळखले जाते.
88844884884

पहिले ते पाचवी पर्यंतचे शिक्षण हे प्राथमिक शिक्षण तर सहावी ते आठवी पर्यंतचे शिक्षण हे उच्च प्राथमिक शिक्षण म्हणून ओळखले जाते. इयत्ता ९ वी पासून माध्यमिक शिक्षण सुरू होते.
महाराष्ट्र राज्यात प्राथमिक शिक्षण हे RTE (Right to Education) या कायद्या अंतर्गत ६ ते १४ वयोगटातील बालकांसाठी प्राथमिक शिक्षण मोफत आणि सक्तीचे आहे.
प्राथमिक शिक्षण हा संपूर्ण औपचारिक शिक्षण प्रक्रियेचा पाया आहे.
बालकाच्या सक्तीच्या व मोफत शिक्षणाच्या हक्कानुसार बालवाडी पूर्व प्राथमिक शिक्षण.पहिली ते पाचवी प्राथमिक शिक्षण. सहावी ते आठवी उच्च प्राथमिक शिक्षण नववी ते बारावी माध्यमिक शिक्षण असा शिक्षणाचा आकृतीबंध आहे.
प्राचीनकाळी प्राथमिक शिक्षण हे शिक्षककेंद्रित होते. अलीकडील काळात त्यामध्ये बदल होवून ते शिक्षक केंद्रित न राहता विद्यार्थीकेंद्रित बनले आहे. विदयार्थ्याना प्राथमिक शिक्षणाची गोडी लागावी यासाठी शासनामार्फत विविध योजना राबविण्यात आल्या आहेत. त्यामध्ये मध्यांन भोजन, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल व वंचित घटकांसाठी शिष्यवृत्ती, अस्वच्छ परिसरातील कामगारांच्या बालकांसाठी शिष्यवृत्ती, अपंग शिष्यवृत्ती तसेच सावित्रीबाई फुले दत्तक पालक योजना, मुलींसाठी उपस्थिती भत्ता यासारख्या विविध योजना प्राथमिक शिक्षणामध्ये राबविण्यात आल्या आहेत.

महाराष्ट्र शासनाने १० मे २०१० रोजी एक परिपत्रक प्रसिद्ध करून प्राथमिक शिक्षणाचा समावेश मूलभूत अधिकारांत केल्याचे जाहीर केले. केंद्र सरकारने २७ ऑगस्ट २००९ च्या राजपत्रात ‘राइट ऑफ चिल्ड्रन टू फ्री अ‍ॅण्ड कम्पल्सरी एज्युकेशन अ‍ॅक्ट, २००९’ प्रसिद्ध केला आहे. त्यात ६ ते १४ वयोगटातील सर्व बालकांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण देणारा अधिनियम १ एप्रिल २०१० पासून संपूर्ण भारतात (जम्मू आणि काश्मीर वगळता) लागू केल्याचे नमूद केले आहे. या कायद्यामुळे ६ ते १४ वयोगटांतील सर्व बालकांना मोफत, सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण पुरविण्याची, त्यांना शाळांमध्ये प्रवेश देण्याची, उपस्थिती आणि प्राथमिक शिक्षण पूर्ण करण्याची जबाबदारी शासनावर आली आहे.

## संदर्भ आणि नोंदी
# हार्पिन

|  |
| --- |
| **हार्पिन哈尔滨** |
| **चीनमधील शहर** |
|   |
| हार्पिनचे चीनमधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **चीन** |
| प्रांत |  हैलोंगच्यांग  |
| स्थापना वर्ष |  इ.स. पूर्व २२००  |
| क्षेत्रफळ |  ७,०६८ चौ. किमी (२,७२९ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ४८८ फूट (१४९ मी)  |
| लोकसंख्या  (२०१०) |
|   - शहर |  ५२,८२,०८३  |
|   - घनता |  ७५० /चौ. किमी (१,९०० /चौ. मैल)  |
|   - महानगर |  १,०६,३५,९७१ |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + ८:००  |
|  |

**हार्पिन** (मराठी नामभेद: **हार्बिन** ; चिनी: 哈尔滨; फीनयीन: *Hā'ěrbīn* ; रशियन:  Харбин́) ही चीन देशाच्या ईशान्येकडील हैलोंगच्यांग ह्या प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. चीनच्या ईशान्य कोपऱ्यात रशियाच्या सीमेजवळ वसलेल्या हार्पिन शहरावर रशियन सायबेरियन संस्कृतीचा प्रभाव जाणवतो. दर हिवाळ्यामध्ये येथे आयोजित केला जाणारा हार्पिन बर्फ व हिम शिल्प उत्सव जगप्रसिद्ध आहे.

## हे सुद्धा पहा

* चीनमधील शहरांची यादी

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ Archived 2011-02-26 at the वेबॅक मशीन.

 विकिमीडिया कॉमन्सवर हार्पिन  संबंधित संचिका आहेत
# दक्षिण चीन समुद्र

दक्षिण चीन समुद्राचा नकाशा (रोमन लिपीतील मजकूर)
**दक्षिण चीन समुद्र** (चिनी: 南海 , *नान् हाय* ; 南中國海 , *नान् चोंग्कुओ हाय* ; तागालोग: *Dagat Timog Tsina*, *दागात तिमोग त्सिना* ; भासा मलायू, भासा इंडोनेशिया: *Laut Cina Selatan*, *लाउत चिना सलातान* ;) हा प्रशांत महासागराचा एक भाग आहे. चीन, तैवान, मलेशिया, ब्रुनेई, इंडोनेशिया, सिंगापूर व व्हियेतनाम हे दक्षिण चीन समुद्राच्या भोवतालचे देश आहेत.

चीन व शेजारी देशांचा दावा असलेला समुद्र भाग
नैसर्गिक वायू आणि तेल यांचे समृद्ध साठे या समुद्राखाली असल्याने चीन देश या जवळजवळ संपूर्ण समुद्रावर हक्क सांगत आहे. स्पार्ट्ली द्विपसमूहातील अनेक छोट्या बेटांवर भराव घालून चीनने तिथे विमानाच्या धावपट्ट्या, रडार यांचे आरोपण केले आहे. त्यामुळे चीन आणि सर्व शेजारी देश (तसेच अमेरिका) यामधील वाद वाढला आहे.

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर दक्षिण चीन समुद्र  संबंधित संचिका आहेत
* चायना डिजिटल टाइम्स - दक्षिण चीन समुद्राविषयीच्या बातम्यांचे संकलन (इंग्लिश मजकूर)

* दक्षिण चीन समुद्रावरील आभासी ग्रंथालय (इंग्लिश मजकूर)