Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# L

| मूळ लॅटिन वर्णाक्षरे |
| --- |
| Aa | Bb | Cc | Dd |   |   |
| Ee | Ff | Gg | Hh |
| Ii | Jj | Kk | Ll | Mm | Nn |
| Oo | Pp | Qq | Rr | Ss | Tt |
| Uu | Vv | Ww | Xx | Yy | Zz |

**L** हे लॅटिन वर्णमालेमधील बारावे अक्षर आहे.

## मूळ

| Egyptian hieroglyph | Proto-Semitic Lamd | Phoenician *lamedh* | Etruscan L | ग्रीक *लॅंब्डा* |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |  |  |  |  |
# वर्तुळ

वर्तुळाची आकृती
**वर्तुळ( इंग्लिश: *Circle*;)** भूमितीनुसार एका बिंदूपासून समान अंतरावर असणाऱ्या व एकाच प्रतलावर असणाऱ्या सर्व बिंदूंच्या संचाला **वर्तुळ** असे म्हणतात.
वर्तुळ म्हणजे प्रतलातील एक वक्र असून तो शांकव कुलातील आहे. त्याच्यावरील प्रत्येक बिंदू एका विशिष्ट बिंदूपासून ठराविक अंतरावर असतो. या विशिष्ट बिंदूस 'वर्तुळमध्य किंवा वर्तुळकेंद्र' म्हणतात व ठराविक अंतरास 'त्रिज्या' म्हणतात.

## क्षेत्रफळ व परीघ

वर्तुळाची त्रिज्या अथवा व्यास माहित असल्यास त्याचा परीघ व क्षेत्रफळ यांची माहिती मिळते.

समजा :

*r* = त्रिज्या, *c* = परिघ, *A* = क्षेत्रफळ असेल, तर

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

## वर्तुळ रचना

भूमितीय रचनांमध्ये वर्तुळाला फार महत्त्व आहे, कारण परंपरेने भूमितीमधील प्रश्नांची उकल करताना रचना फक्त सरळपट्टी व कंपास यांनीच करावयाच्या असतात. त्यामुळे दिलेल्या अटी पूर्ण करणारी वर्तुळे काढण्याचा अभ्यास आवश्यक आहे.

### त्रिज्या

वर्तुळाचा मध्य बिंदु आणि परिघावरील कोणताही बिंदु याना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस किंवा तिच्या लांबीस त्रिज्या म्हणतात. वर्तुळात असंख्या त्रिज्या काढता येतात, पण त्या सर्वांची लांबी सारखीच असते. त्रिज्या व्यासाच्या निम्मी असते. त्रिज्या माहित असल्यास, वर्तुळाचे क्षेत्रफळ व परिघाची लांबी काढणे शक्य आहे

### व्यास

वर्तुळाच्या मध्य बिंदूमधून जाणाऱ्या व त्याच्या परिघावरील कोणत्याही दोन बिंदुना जोडणाऱ्या सरळ रेषेस वर्तुळाचा व्यास असे म्हणतात. अशी ही रेषा वर्तुळास दोन समान भागात दुभागते. अशा रेषेच्या लांबीस सुद्धा व्यासच म्हणले जाते. वर्तुळाच्या व्यासाची लांबी त्याच्या त्रिज्येच्या दुप्पट असते. व्यास ही वर्तुळाची सर्वात मोठी ज्या आहे. एखाद्या वर्तुळात अगणित व्यास काढता येतात व सर्व व्यासांची लांबी सारखीच असते. त्रिज्येप्रमाणेच, वर्तुळाचा व्यास माहित असल्यास परीघ व क्षेत्रफळ यांची माहिती मिळते.

### **जीवा**

वर्तुळावरील कोणतेही दोन बिंदू जोडणाऱ्या रेषेस 'जीवा' म्हणतात. जीवा वर्तुळमध्यातून जात असल्यास तिला वर्तुळाचा 'व्यास' म्हणतात. वर्तुळास दोन बिंदूंत छेदणाऱ्या रेषेस '**छेदिका**' म्हणतात.

### **कंस**

वर्तुळावरील कोणत्याही दोन बिंदूंमधील वर्तुळाच्या भागास 'कंस' म्हणतात. हे दोन बिंदू व्यासाची टोके असल्यास त्या कंसाला 'अर्धवर्तुळ' म्हणतात. वर्तुळाची लांबी म्हणजे वर्तुळाचा 'परिघ' होय.

## वर्तुळाचे गुणधर्म

* वर्तुळात अनंत त्रिज्या व व्यास काढता येतात. तसेच समान किंवा असमान लांबीच्या अगणित ज्या सुद्धा काढता येतात.
* मध्यबिंदूतून ‘ज्या’वर काढलेल्या लंब, ‘ज्या’स दुभागतो.
* वर्तुळाच्या परीघावर एका बिंदूतून फक्त एकच स्पर्शिका काढता येते.
* स्पर्शबिंदूतून काढलेली त्रिज्या व स्पर्शिका एकमेकाला काटकोनात असतात.
* वर्तुळाबाहेरिल बि॑दुतुन वर्तुळावर काडढलेल दोनि स्पर्शिका समान् ला॑बिच्या असतात.

## बाह्य दुवे

* स्कूल फॉर ऑल.ऑर्ग - वर्तुळाची संक्षिप्त माहिती (मराठी मजकूर)

## संदर्भ

.
# रोसेटा (अंतराळयान)

रोसेटा अवकाशयान
युरोपीय अवकाश संस्थेने रोसेटा अवकाश मोहिम आखली होती. ६७ पी/च्युरयुमोव- गेरासिमेन्को धूमकेतू‎ यावर फिली अवतरक उतरवणे हा या मोहिमेतील महत्त्वाचा भाग होता. या मोहिमेत अमेरिकेच्या नासा या संस्थेचाही सहभाग आहे. या मोहिमे अंतर्गत रोसेटा मोहिमेत धूमकेतूच्या गाभ्यापासून शेपटीपर्यंतच्या भागाचा अभ्यास केला जाणार आहे. १२ नोव्हेंबर २०१४ मध्ये पोहोचलेले रोसेटा हे यान ६७ पी/च्युरयुमोव- गेरासिमेन्को या धूमकेतूला प्रदक्षिणा घालते आहे. या मोहिमेची सुरुवात २ मार्च २०१४ मध्ये झाली. इ.स. २०१४ मध्ये रोसेटा यान धूमकेतूच्या कक्षेत पोहोचले. सौरमालेची निर्मिती कशी झाली, पृथ्वीची निर्मिती कशी झाली व धूमकेतूंमधून जीवसृष्टी पृथ्वीवर आली काय, अशा प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्या साठी ही मोहिम आखली गेली आहे.

## नाव

रोसेटा स्टोन या पुरातन इजिप्त येथील दगडावरून युरोपीय अवकाश संस्थेने रोसेटा अवकाश मोहिम हे नाव दिले. लंडनच्या ब्रिटिश संग्रहालयात हा रोसेटा स्टोन ठेवलेला आहे. या दगडातून प्राचीन इजिप्तची संस्कृती उलगडण्यास मदत होते.
# फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य

|
|  |
| **पहिले फ्रेंच साम्राज्यEmpire Français* |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←   ←  | **१८०४** – **१८१५** |  →   → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
|  |
| १८१२ सालचे आपल्या सर्वोच्च शिखरावर असतानाचे फ्रेंच साम्राज्य.
  फ्रान्सचे साम्राज्य  मांडलिक राष्ट्रे |
| **राजधानी** | पॅरिस  |
| **अधिकृत भाषा** | फ्रेंच |
| **राष्ट्रीय चलन** | फ्रेंच फ्रँक |
| **आजच्या देशांचे भाग** |  आंदोरा  ऑस्ट्रिया  बेल्जियम  क्रोएशिया  फ्रान्स  जर्मनी  इटली  लक्झेंबर्ग  मोनॅको  नेदरलँड्स  स्लोव्हेनिया  स्पेन  स्वित्झर्लंड  व्हॅटिकन सिटी |

**फ्रान्सचे साम्राज्य** (फ़्रेंच:Empire Français) **फ्रान्सचे मोठे साम्राज्य**, **फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य** किंवा **नेपोलियनिक साम्राज्य** या नावांनीही ओळखले जाणारे नेपोलियन बोनापार्टचे हे साम्राज्य होते. १९व्या शतकाच्या पूर्वार्धात युरोपातील ही एक मोठी शक्ती होती.

डिसेंबर २, १८०४ रोजी नेपोलियन सम्राट झाला. त्याने ऑस्ट्रिया, प्रशिया, रशिया, पोर्तुगाल व मित्रराष्ट्रे यांविरुद्धचे तिसऱ्या संघाचे युद्ध जिंकले. ऑस्टर्लिट्झची लढाई (१८०५) व फ्रीडलॅंडची लढाई (१८०७) ही त्याची युद्धे उल्लेखनीय आहेत. दोन वर्षांचा युरोपातील रक्तपात तिल्सितच्या तहामुळे जुलै १८०७ रोजी संपुष्टात आला.

नेपोलियनने लढलेली युद्धे एकत्रितपणे नेपोलियोनिक युद्धे म्हणून ओळखली जातात. ही युद्धे पश्चिम युरोपपासून पोलंडपर्यंत लढली गेली.
# इ.स. १८०१

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १८ वे शतक -  **१९ वे शतक** - २० वे शतक |
| **दशके:** |  १७८० चे - १७९० चे -  **१८०० चे** - १८१० चे - १८२० चे |
| **वर्षे**: |  १७९८ - १७९९ - १८०० -  **१८०१** - १८०२ - १८०३ - १८०४ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* फेब्रुवारी १७ - अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत दोन उमेदवार थॉमस जेफरसन व एरन बर यांना सारखी मते मिळाली. हाउस ऑफ रिप्रेझेन्टेटिव्ह्सनी जेफरसनला राष्ट्राध्यक्ष तर बरला उपाध्यक्ष केले.
* फेब्रुवारी २७ - वॉशिंग्टन डी.सी. अमेरिकन काँग्रेसच्या अखत्यारीत आले.
* मे १० - ट्रिपोलीच्या बार्बेरी चाच्यांनी अमेरिकेविरुद्ध युद्ध पुकारले.

## जन्म

* ऑक्टोबर १४ - जोसेफ प्लाटो, बेल्जियन भौतिकशास्त्रज्ञ.

## मृत्यू
# नृत्यदिग्दर्शक

नृत्यदिग्दर्शक नृत्य शिकवताना
चित्रपटातले, नाटकातले किंवा अन्य कोणत्याही करमणुकीच्या कार्यक्रमातले नृत्य बसवून घेणाऱ्याला नृत्य दिग्दर्शक (इंग्रजीत कोरियोग्राफर-Choreographer) म्हणतात.

## हिंदी चित्रपटसृष्टीतले काही नृत्य दिग्दर्शक

* गोपी कृष्ण
* प्रभू देवा
* फराह खान
* बिरजू महाराज
* रेमो डिसोझा
* वैभवी मर्चंट
* लच्छू महाराज
* शामक देवर
* सरोज खान

## मराठी चित्रपटसृष्टीतले काही नृत्य दिग्दर्शक

* पूजा सावंत
* यश गांधी आणि सपन गांधी
* रंजन साळवी
* सुबल सरकार

## मराठी नाटकांचे नृत्यदिग्दर्शक

* कृष्णदेव मुळ्गुंद