Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# पश्चिम युरोप

संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या व्याख्येनुसार युरोपातील प्रदेश:
  उत्तर युरोप
  पश्चिम युरोप
  पूर्व युरोप
  दक्षिण युरोप
**पश्चिम युरोप** हा युरोप खंडातील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. पश्चिम युरोपात खालील देश आहेत.

* ऑस्ट्रिया
* बेल्जियम
* फ्रान्स
* जर्मनी
* लिश्टनस्टाइन
* लक्झेंबर्ग
* मोनॅको
* नेदरलँड्स
* स्वित्झर्लंड
# बिस्मार्क (नॉर्थ डकोटा)

**बिस्मार्क** हे अमेरिका देशातील नॉर्थ डकोटा राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. २०१६ च्या अंदाजानुसार शहराची लोकसंख्या ७२,४१७ तर महानगराची लोकसंख्या १,३१,६३५ होती.
# श्टायरमार्क

|  |
| --- |
| **श्टायरमार्क**   Steiermark |
| ऑस्ट्रियाचे राज्य |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

---

 |
|  श्टायरमार्कचे ऑस्ट्रिया देशामधील स्थान

---

 |
| **देश** |  ऑस्ट्रिया |
| **राजधानी** | ग्रात्स |
| **क्षेत्रफळ** | १६,३९२ चौ. किमी (६,३२९ चौ. मैल) |
| **लोकसंख्या** | १२,१३,२५५ |
| **घनता** | ७४ /चौ. किमी (१९० /चौ. मैल) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-२** | AT-6 |
| **संकेतस्थळ** |  |

**श्टायरमार्क** (जर्मन: Steiermark; इंग्लिश नाव: स्टायरिया) हे ऑस्ट्रिया देशाचे एक राज्य आहे. ऑस्ट्रियाच्या आग्नेय भागात वसलेल्या श्टायरमार्कच्या दक्षिणेस स्लोव्हेनिया देश तर इतर दिशांना ओबरओस्टराईश, नीडरओस्टराईश, बुर्गनलांड, क्यार्न्टन व जाल्त्सबुर्ग ही राज्ये आहेत. आकाराने देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे राज्य असलेल्या श्टायरमार्कची लोकसंख्या सुमारे १३ लाख आहे. ग्रात्स ही श्टायरमार्कची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 श्टायरमार्क |

* पर्यटन
* अधिकृत संकेतस्थळ
# नेली साक्स

| नेली साक्स |
| --- |
|  |
| जन्म |
१० डिसेंबर, १८९१ (1891-12-10) बर्लिन, जर्मन साम्राज्य |
| मृत्यू |
१२ मे, १९७० (वय ७८) स्टॉकहोम, स्वीडन |
| राष्ट्रीयत्व |
जर्मन |
| पुरस्कार |
नोबेल पुरस्कार |
| स्वाक्षरी |  |

**नेली साक्स** (हिब्रू: שמואל יוסף עגנון; १० डिसेंबर १८९१ - १२ मे १९७०) ही एक जर्मन कवयित्री होती. ज्यू धर्मीय असलेल्या साक्सचा जन्म बर्लिनमधील एका श्रीमंत कुटुंबामध्ये झाला. खराब प्रकृतीमुळे साक्सचे शिक्षण घरीच झाले. १९३० च्या दशकामध्ये जर्मनीमध्ये नाझी पक्षाची सत्ता आल्यानंतर हिटलरने सर्व ज्यू व्यक्तींना छळछावण्यांमध्ये डांबण्याची योजना रचली. ह्यामुळे साक्सला मोठा मानसिक धक्का बसला. १९४० साली घनिष्ट मैत्रीण सेल्मा लॅगरल्यॉफ हिच्या मदतीने साक्स व तिच्या आईने जर्मनीहून स्वीडनला पळ काढला. स्टॉकहोममध्ये राहत असताना नाझींच्या आठवणींमुळे साक्सचे मानसिक संतुलन पूर्णपणे बिघडले व ती अनेक वर्षे मानसोपचार रुग्णालयामध्ये दाखल होती. इस्पितळामधून तिने आपले लिखाण चालूच ठेवले परंतु तिची मानसिक प्रकृती परत पुर्ववत झाली नाही. १९७० साली साक्स स्टॉकहोम येथे मृत्यू पावली.

साक्सला १९६६ सालचे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक (श्मुएल योसेफ अग्नोनसोबत विभागून) मिळाले होते.

## बाह्य दुवे

* साक्सचे साहित्य

 विकिमीडिया कॉमन्सवर नेली साक्स  संबंधित संचिका आहेत

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| मागील मिखाईल शोलोखोव | **साहित्यातील नोबेल पारितोषिक विजेते** १९६६ | पुढील मिगेल आंगेल आस्तुरियास |
# क्यीवन रुस

**क्यीवन रुस** हे मध्य युरोपमधील मध्ययुगातील बलाढ्य राष्ट्र होते. नवव्या ते तेराव्या शतका दरम्यान अस्तित्वात असलेल्या या साम्राज्याच्या सीमा बाल्टिक समुद्रापासून काळा समुद्र आणि क्रास्नोदर क्रायपासून चेकोस्लोव्हेकियापर्यंत पसरेल्या होत्या. क्यीव राजधानी असलेल्या या राष्ट्रात आत्ताचे युक्रेन, पोलंड, रशिया, लिथुएनिया आणि इतर अनेक देश त्यात मोडतात.
# डॅनिश वसाहती साम्राज्य

डॅनिश वसाहती साम्राज्याची सुरुवात १३व्या शतकात झाली, जेंव्हा डेन्मार्कने एस्टोनियात प्रदेश जिंकण्यास सुरुवात केली. १५३६ साली डेन्मार्क व नॉर्वेचे एकत्रीकरण झाले, यानंतर डेन्मार्क-नॉर्वे या नव्या देशाने फेरो द्वीपसमूह, आइसलॅंड व ग्रीनलॅंड जिंकले. आपल्या शिखरावर डेन्मार्कच्या वसाहती युरोप, उत्तर अमेरिका, आफ्रिका आणि आशियात पसरल्या होत्या. 1814 साली नॉर्वे स्वीडनला आंदण देण्यात आले (नेपोलियोनिक युद्धे). यामुळे वसाहती डेन्मार्कच्या हातात गेल्या.
# डॅनिश क्रोन

**डॅनिश क्रोन** हे डेन्मार्क तसेच ग्रीनलॅंडचे अधिकृत चलन आहे.

|  सध्याचा डॅनिश क्रोनचा विनिमय दर |
| --- |
| गूगल फायनान्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| याहू फायनान्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| ओझफॉरेक्स वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| एक्सई.कॉम वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
| ओआंडा.कॉम वर: | ऑस्ट्रेलियन डॉलर कॅनेडियन डॉलर स्विस फ्रँक युरो ब्रिटिश पाउंड हाँग काँग डॉलर जपानी येन अमेरिकन डॉलर भारतीय रुपया |
# ओस्लो

|  |
| --- |
| **ओस्लोOslo** |
| **नॉर्वे देशाची राजधानी** |
|   |
|

|  |
| --- |
| चिन्ह |

 |
|
ओस्लोओस्लोचे नॉर्वेमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **नॉर्वे** |
| प्रांत |  ऑस्लो  |
| स्थापना वर्ष |  इ.स. १०४८  |
| क्षेत्रफळ |  ४५४ चौ. किमी (१७५ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ६३ फूट (१९ मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  ५,८६,८६०  |
|   - घनता |  ३,०७२ /चौ. किमी (७,९६० /चौ. मैल)  |
|  |

ही नॉर्वेची राजधानी व सगळ्यात मोठे शहर आहे.

१६२४ ते १९२४ पर्यंत या शहराचे नाव *क्रिस्चियानिया* असे होते.

ओस्लो ही नॉर्वे देशाची राजधानी तसेच सर्वात मोठे शहर तसेच राज्य आहे.ओस्लो महानगरपालिकेची लोकसंख्या 2022 साली of 709,017 होती.
# जीसॅट-१५

| जीसॅट-१५ |
| --- |
| निर्मिती संस्था | इस्रो |
| प्रक्षेपण माहिती |
| प्रक्षेपक स्थान | फ्रेंच गयाना |
| प्रक्षेपक देश | फ्रान्स |
| प्रक्षेपण दिनांक | १० नोव्हेंबर २०१५ |
| निर्मिती माहिती |
| वजन | १,४४० किलो |
| ऊर्जा | ६,२०० वॅट |
| निर्मिती स्थळ/देश | भारत |
| कालावधी | १२ वर्षे |

जीसॅट-१५ हा जीसॅट-१० बरोबर साधर्म्य असलेला उपग्रह आहे. या उपग्रहाद्वारे डीटीएच तसेच व्हीसॅट सेवा उत्तम करण्यासाठी होतो.
# लग्न (ज्योतिष)

हा लेख फलज्योतिषातील ग्रहांविषयी आहे याबद्दल आहे.  या शब्दाच्या इतर उपयोगांसाठी पाहा, लग्न (निःसंदिग्धीकरण).
जन्मकाली जन्मस्थळाच्या पूर्व क्षितिजावर जो आकाशाचा भाग ( राशी ) उदित असते त्या बिंदूस **लग्न** असे म्हणतात.
लग्न हा भारतीय फलज्योतिषातील ग्रह आहे. कुंडलीमध्ये याचे स्थान महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक राशी ३० अंशाची असते व एकूण राशी १२ आहेत. बारा लग्नाचे भ्रमण २४ तासांत होते म्हणून आपल्याकडे एक लग्न पूर्व क्षितिजावर सरासरी दोन तास असते. लग्नाचा १ अंश पूर्ण होण्यासाठी ४ मिनिटे लागतात. यामुळे जन्मवेळेत ४ मिनिटांचा फरक पडला तर १ अंशाचा फ़रक पडतो. म्हणून फलज्योतिषात जन्मकाल नेमका ज्ञात असावा लागतो.

ज्योतिषाप्रमाणे याची माहिती खालील प्रमाणे आहे.

* अनुकूल भाव
* प्रतिकूल भाव
* बाधस्थान
* अनुकूल राशी
* प्रतिकुल राशी
* मित्र ग्रह
* सम ग्रह
* नवीन ग्रहाशी
* मूल त्रिकोण
* स्वराशीचे अंश
* उच्च राशी
* नीच राशी
* मध्यम गती
* संख्या
* देवता
* अधिकार
* दर्शकत्व
* शरीर वर्ण
* शरीरांगर्गत धातू
* तत्त्व अग्नी;
* कर्मेन्द्रिय
* ज्ञानेन्द्रिय
* त्रिदोषांपैकी दोष
* त्रिगुणापैकी गुण
* लिंग
* रंग
* द्र्व्य सुवर्ण;
* निवासस्थान
* दिशा
* जाती
* रत्न
* रस
* ऋतू
* वय
* दृष्टी
* उदय
* स्थलकारकत्व
* भाग्योदय वर्ष
# भृगु

|  |
| --- |
| **भृगु ऋषी** |
|
सप्तर्षी - इत्यादींची अधिपती देवता |
| **मराठी** | भृगु ऋषी |
| **संस्कृत** | महर्षेः भृगोः |
| **वडील** | ब्रह्मदेव |
| **पत्नी** | ख्याती, काव्यमाता आणि पुलोमा |
| **अपत्ये** | धाता, विधाता आणि भार्गवी (ख्यातीकडून) शुक्र (काव्यमाता कडून) च्यवन (पुलोमा पासून) |

**भृगु ऋषी** (**संस्कृत**: भृगु, **IAST**: Bhṛgu) हे हिंदू धर्मातील एक ऋषी होते. ते सात महान ऋषी (सप्तर्षी) या ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेल्या अनेक प्रजापतींपैकी एक होते. भविष्यसूचक ज्योतिषशास्त्राचा पहिला संकलक किंवा भृगु संहितेचा लेखक, ज्योतिषशास्त्रीय (ज्योतिष) क्लासिक, भृगु हा ब्रह्मदेवाचा मानसपुत्र ("मनाने जन्मलेला मुलगा") मानला जातो. **भार्गव** नावाचे विशेषण रूप हे वंशज आणि भृगुच्या शाळेचा संदर्भ देण्यासाठी वापरले जाते. मनुस्मृतीनुसार, भृगु हे मानवतेचे पूर्वज मनूच्या काळात देशबांधव होते आणि ते राहत होते. मनुसोबत, भृगुने मनुस्मृतीसाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले होते, जी ब्रह्मावर्त राज्यातील संतांच्या मंडळीला प्रवचनातून स्थापन करण्यात आली होती, या भागात मोठ्या प्रलयानंतर.स्कंद पुराणानुसार, भृगु आपला मुलगा च्यवन याला धोसी टेकडीवर सोडून गुजरातमधील नर्मदा नदीच्या काठावर असलेल्या भृगुकच्चा(आधुनिक भरुच) येथे स्थलांतरित झाला.

भागवत पुराणानुसार, त्यांचा विवाह प्रजापती कर्दमाच्या नऊ मुलींपैकी एक असलेल्या ख्यातीशी झाला होता. भार्गवी म्हणून ती लक्ष्मीची आई होती. काव्यमाताबरोबर त्यांचा आणखी एक मुलगा होता, जो स्वतः भृगुपेक्षा अधिक ओळखला जातो- शुक्र, विद्वान ऋषी आणि असुरांचे गुरु. लोकनायक मृकंदाप्रमाणेच च्यवन ऋषी देखील पुलोमासोबत त्याचा मुलगा असल्याचे म्हणले जाते. [महा:१.५] त्यांच्या वंशजांपैकी एक ऋषी जमदग्नी होते, जे परशुराम ऋषींचे वडील होते, त्यांना विष्णूचा अवतार मानले जात होते.

* हे सप्त ऋषी पैकी आद्य ऋषी होते.

तसेच ते ब्रम्हाचे मानस पुत्र सुद्धा होते.

## संदर्भ यादी
# मार्सेल

|  |
| --- |
| **मार्सेलMarseille** |
| **फ्रान्समधील शहर** |
| चित्र:MarseillePaysage.jpg  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
|
मार्सेलमार्सेलचे फ्रान्समधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **फ्रान्स** |
| प्रदेश |  प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर  |
| विभाग |  बुश-द्यु-रोन  |
| क्षेत्रफळ |  २४०.६ चौ. किमी (९२.९ चौ. मैल)  |
| लोकसंख्या  (२०११) |
|   - शहर |  ८,५०,६३०  |
|   - घनता |  ३,५०० /चौ. किमी (९,१०० /चौ. मैल)  |
|   - महानगर |  १७,२०,९४१ |
| प्रमाणवेळ |  मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ  |
|  |

**मार्सेल** (फ्रेंच: Marseille;  उच्चार ; ऑक्सितान: Marselha) हे फ्रान्स देशामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे (पॅरिस खालोखाल) शहर आहे. मार्सेल शहर फ्रान्सच्या दक्षिण भागात भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले असून ते फ्रान्सचे सर्वात मोठे बंदर आहे. मार्सेल फ्रान्सच्या प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर प्रदेशाचे व बुश-द्यु-रोन विभागाचे राजधानीची शहर आहे.२०११ साली मार्सेल शहराची लोकसंख्या सुमारे ८.५ लाख तर महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या १७.२० लाख इतकी होती.

२०१३ साली मार्सेल युरोपियन सांस्कृतिक राजधानीचे शहर होते.

## इतिहास

इ.स.पू, ३७५-२०० दरम्यानचे चांदीची ड्राक्मा नाणे. त्याच्यावर *मासा(लिया)* लिहिलेले दिसत आहे. (ΜΑΣΣΑ[ΛΙΑ]). मार्सेलच्या हेलेनी काळातील या नाण्यावर ग्रीक देवता आर्टेमिसचे शिर तर उलट्या बाजूस सिंह दिसत आहे
मार्सेलची स्थापना इ.स.पू. ६००च्या सुमारास *मासालिया* नावाने झाली. त्यावेळी ग्रीक वसाहत असलेल्या या वस्तीमध्ये सध्याच्या तुर्कस्तानमधील फोसा प्रदेशातील लोक येउन राहिले होते. ग्रीसच्या हेलेनी काळात या वस्तीचे मोठ्या शहरात (*पोलिस*) रुपांतर झाले. दुसऱ्या प्युनिक युद्धात (इ.स.पू. २१८-२०१)मार्सेलने कार्थेज विरुद्ध रोमन प्रजासत्ताकाची बाजू घेतली. या काळात मार्सेलने आपले स्वातंत्र्य आणि पश्चिम भूमध्य समुद्रामधील व्यापारावरील पकड कायम ठेवली होती. सीझरच्या यादवीत मासालियाने सीझरविरुद्ध बाजू घेतली परिणामी जुलियस सीझरच्या रोमन सैन्याने इ.स.पू. ४९मध्ये मासालियावर चाल करून शहर जिंकून घेतले.

## भूगोल

## शहररचना

## वाहतूक

## कला

## शिक्षण

## खेळ

ऑलिंपिक दे मार्सेल हा मार्सेलमधील प्रमुख फुटबॉल क्लब असून तो आपले सामने स्ताद व्हेलोद्रोम येथून खेळतो. लीग १ ह्या सर्वोत्तम फ्रेंच लीगमध्ये खेळणाऱ्या मार्सेलने १९९३ सालची युएफा चॅंपियन्स लीग स्पर्धा जिंकली होती.

## अर्थव्यवस्था

## जुळी शहरे

मार्सेलचे जगातील खालील शहरांसोबत व्यापारी व सांस्कृतिक संबंध आहेत.

|  |  |
| --- | --- |
| * आबिजान
* ॲंटवर्प
* कोपनहेगन
* डकार
* जेनोआ
* ग्लासगो
* हैफा
 | * हांबुर्ग
* कोबे
* माराकेश
* ओदेसा
* पिरेयस
* शांघाय
* येरेव्हान
 |

## संदर्भ

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 मार्सेल |

* विकिव्हॉयेज वरील मार्सेल पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
* अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन (इंग्रजी)
# परीघ

circunferencia; ummál; Sirkumpirensya; circumference; обиколка; circumferință; 圓周; omkretsen; circonferéncia; 圓周; 圆周; 원둘레; পৰিধি; cirkla perimetro; обиколка; circumferencia; hopluenz; circonférence; opseg; 圆周; परीघ; chu vi hình tròn; circunferência; 圆周; cirkumferens; çevrə; ಪರಿಧಿ; kevli; circumference; محيط منحنى مغلق; 圓周; kör vagy ellipszis kerülete; વર્તુળનો પરિઘ; zirkunferentzia; circunferencia; длина окружности; Kreisumfang; даўжыня акружнасці; محیط منحنی; 圓周; cirkelomkredsen; მოცულობა; 円周; circumferentia; היקף עגול; Circumferentia; परिधि; kehä; circumference; kruugg; circonferenza; 圓周; długość okręgu; 圆周; 圓周; cìrcunfirenza; circunferência; longitud d'una circumferència; imlíne; sirconferensa; apskritimo ilgis; obseg; sirkumperensiya; পরিধি; довжина кола; परिधि; mzingo; circumference; taseɣleyt; obwetoloovu; เส้นรอบวง; պարագիծ; cylchedd; circunferencia; даўжыня акружыны; περιφέρεια κύκλου; keliling lingkaran; línea curva y cerrada donde todos sus puntos están a igual distancia del centro; distance linéaire autour de l'extérieur d'une courbe fermée ou d'un objet circulaire; Erpinetik igarotzen ez den eta simetria-ardatzarekiko perpendikularra den plano batek kono zirkular baten azal bat ebakitzean sortutako kurba. Hortaz, zirkunferentzia koniko itxia da.; периметр границы круга; perimeter of a circle or ellipse; comprimento de uma curva ou objeto circular fechado; lugar xeométrico dos puntos do plano equidistantes doutro fixo, chamado centro; perimetrul unui cerc sau elipsă; 円の、周囲もしくは周長; comprimento de uma curva ou objeto circular fechado; ympyrän piiri; panjang garis yang mengelilingi suatu lengkungan tertutup atau benda melingkar; długość zamkniętej krzywej tworzącej okrąg; периметр межі круга; insieme dei punti equidistanti da un punto detto centro; היקף של עיגול או של אליפסה; एक वृत्त या दीर्घवृत्त का परिमाप; jurbâdâs kevli; 원의 둘레; perimeter of a circle or ellipse; مسافة خطية من حول حد منحنى مغلق أو جسم دائري; обем на кружница; एक वृत्त या दीर्घवृत्तके परिमाप; disco; circolare; yienzcou; yenzcouh; ellipszis vagy kör kerülete; kerület; perimetar; Circunfirenza; 圆周; Umfang; Zirkumferenz; keliling lengkungan; keliling kurva; panjang satu putaran; keliling bundaran; omkrins; צירקומפרנץ; çevrə (həndəsə); ความยาวรอบวง; Sercc; Circunferencia; 원의 둘레; 원 둘레; 원주각; Circumference; Around circle; C=2\*pi\*r; Circumferance; Circumference circle; Circumfrence; Around a circle; C=pi\*d; محيط الدائرة; محيط دائرة; محيط قطع ناقص; محيط القطع الناقص; окружність; obwód okręgu; obwód koła

**परीघ**| perimeter of a circle or ellipse चित्र  चलचित्र  |
| **माध्यमे अपभारण करा** |
|  विकिपीडिया |
| उच्चारणाचा श्राव्य | मराठी |
| उपवर्ग | * अंतर
* arc length (वर्तुळ)
* परिमिती (disk)
 |
| पासून वेगळे आहे | * Umfang
 |
|

| अधिकार नियंत्रण |
| --- |
|  Q843905  जीएनडी ओळखण: 4735664-9 |
| * अनुनादक
* टिप्पणी
* Wikidocumentaries
* KML file
* चित्रित शोध
 |

 |
|  |

वर्तुळाच्या कडेला **परिघ** असे म्हणतात.

परिघाचे सुत्र

परिघ = २πr = πd

येथे r = वर्तुळाची त्रिज्या, d = वर्तुळाचा व्यास
# मेमेंटो मोरी

मेमेंटो मोरी ( लॅटिनसाठी 'लक्षात ठेवा की तुम्हाला मरावे लागेल' ) मृत्यूच्या अपरिहार्यत्वाची आठवण करून देणारा कलात्मक किंवा प्रतीकात्मक स्मृतीचिन्ह आहे. या संकल्पनेची मुळे शास्त्रीय पुरातनत्व आणि ख्रिश्चन धर्माच्या तत्त्वज्ञांमध्ये आहेत आणि मध्ययुगीन काळापासून अंत्यविधीय कला आणि वास्तुकलामध्ये दिसून आली.

सर्वात सामान्य हेतू म्हणजे कवटी, बहुतेकदा एक किंवा त्यापेक्षा अधिक हाडे असतात. बऱ्याचदा हे एकटेच ट्रॉपेला जागृत करण्यासाठी पुरेसे असते, पण इतर आकृतिबंध जसे की देहपेटी, घंटागाडी आणि कोमेजणारी फुले मानवी सांसारिक जीवनाची अनिश्चितता दर्शवतात. बहुतेकदा हे अशा कामात कार्य करतात ज्याचा मुख्य विषय काहीतरी वेगळा असतो, जसे की पोर्ट्रेट, पण *व्हॅनिटास* ही एक कलात्मक शैली आहे जिथे मृत्यूची विषय मुख्य विषय आहे. *डॅन्स मॅकाब्रे* आणि डेथ हे ग्रिम रीपर म्हणून एका काचपात्राने साकारलेले आहे, हे ट्रोपचे आणखी थेट उद्गार आहेत.

## उच्चार आणि भाषांतरण

या वाक्यांशाचे शब्दशः भाषांतर "तुम्ही मरणे लक्षात ठेवावे" असे केले आहे परंतु "मृत्यू लक्षात ठेवा" किंवा "लक्षात ठेवा की आपण मरत आहोत" असे सहज भाषांतरित केले जाऊ शकते.

## संकल्पनेचा इतिहास

तत्वज्ञ डेमोक्रिटसने एकांतात जाऊन आणि वारंवार थडग्यात जाऊन स्वतःला प्रशिक्षित केले. प्लेटोचा *फेडो*, जिथे सॉक्रेटिसच्या मृत्यूची नोंद केली जाते, ती कल्पना मांडते की तत्त्वज्ञानाचा योग्य अभ्यास म्हणजे "मरणे आणि मृत होणे याशिवाय दुसरे काहीही नाही".

शास्त्रीय पुरातन काळातील आत्मसंयमिक त्यांच्या या शिस्तीच्या वापरामध्ये विशेषतः प्रमुख होते आणि सेनेकाची पत्रे मृत्यूवर चिंतन करण्याच्या आदेशांनी भरलेली आहेत. स्टोइक एपिकेटसने आपल्या विद्यार्थ्यांना सांगितले की जेव्हा त्यांच्या मुलाला, भाऊ किंवा मित्राचे चुंबन घेताना, त्यांनी स्वतःला आठवण करून दिली पाहिजे की ते नश्वर आहेत, त्यांच्या आनंदावर अंकुश ठेवतात, जसे की "जे लोक त्यांच्या विजयात पुरुषांच्या मागे उभे असतात आणि त्यांना आठवण करून देतात की ते नश्वर आहेत". आत्मसंयमिक मार्कस ऑरेलियसने स्वतःला त्याच्या *मनोचिंतन(मेडिटेशन्स)* "सर्व नश्वर गोष्टी किती क्षणभंगुर आणि अर्थपूर्ण आहेत याचा विचार करण्यासाठी" उपदेश दिलेत.

रोमन विजयाच्या काही ठिकाणी, मिरवणुकीत विजयी सेनापतीच्या मागे किंवा जवळ एक साथीदार किंवा सार्वजनिक दासिक उभा राहतो आणि त्याला वेळोवेळी त्याच्या स्वतः च्या मृत्यूची आठवण करून देतो किंवा त्याला "मागे पाहण्यास" सूचित करतो. या पूर्वसूचनेची आवृत्ती बऱ्याचदा इंग्रजीमध्ये "लक्षात ठेव, सीझर, तू मर्त्य आहेस" म्हणून सादर केली जाते, उदाहरणार्थ *फॅरेनहाइट ४५१* मध्ये.
# अंटार्क्टिक

अंटार्क्टिक प्रदेश
**अंटार्क्टिक** हा पृथ्वीच्या दक्षिण ध्रुवाभोवतालचा एक भौगोलिक प्रदेश आहे. अंटार्क्टिक प्रदेशात अंटार्क्टिका हा खंड तसेच दक्षिणी महासागर ह्यांचा समावेश होतो.
# फॅरनहाइट

Countries that use Fahrenheit.
  Countries that use both Fahrenheit and Celsius.
  Countries that use Celsius.
**फॅरनहाइट** हे तापमान मोजण्याचे एक एकक आहे. डॅनियल फॅरनहाइट ह्या जर्मन शास्त्रज्ञाने १७२४ साली ह्या एककाचा शोध लावला. ह्या मोजमापानुसार ३२ फॅरनहाइटला पाणी गोठते व २१२ फॅरनहाइटला पाणी उकळते.

सध्या जगातील बहुतांशी देशांनी फॅरनहाइटचा वापर थांबवून सेल्सियस ह्या एककाचा स्वीकार केला आहे. अमेरिकेमध्ये मात्र अजुनही फॅरनहाइट हेच एकक वापरले जाते.

## फॅरनहाइट व सेल्सियस

* [°से] = ([°फॅ] − ३२) × ५⁄९
* [°फॅ] = [°से] × ९⁄५ + ३२

## इतर एककांसोबत तुलना
# हॅले धूमकेतू

हॅले धूमकेतू
हॅलेचा धूमकेतू या धूमकेतूचे नाव एडमंड हॅले या प्रसिद्ध खगोलशास्त्रज्ञाच्या नावावरून दिले गेले आहे. धूमकेतूचा आवर्तनकाल ७६ वर्षांइतका आहे. हॅलेच्या धूमकेतूची नोंद इ.स. पूर्व २४० पासून आढळते. इ.स.१६८२ साली हॅले यांनी हा धूमकेतू बघितला आणि त्याचा अभ्यास केला. या अभ्यासामुळे हॅलेचा धूमकेतू हा मानवाला माहित असलेला पहिला आवर्ती म्हणजे फिरून परत सूर्यमालेत येणारा धूमकेतू ठरला. इ.स. १९८६ मध्ये हॅलेचा धूमकेतू सूर्याभोवतीच्या प्रदक्षिणेतील सूर्यापासून सगळ्यात जवळच्या बिंदुला पोचला होता. हॅलेचा धूमकेतू दर सेकंदाला २५ ते ३० टन द्रव्य बाहेर फेकतो असे शास्त्रज्ञांना दिसून आले आहे.
# स्टँडर्ड गेज

**प्रमाण गेज** किंवा **स्टॅंडर्ड गेज** हा रेल्वे गेजचा एक प्रकार आहे. ह्या गेजमध्ये दोन रूळांमधील अंतर १,४३५ मिमी (४ फूट ८.५ इंच) इतके असते. स्टॅंडर्ड गेज हा जगातील सर्वाधिक वापरला जाणारा गेज असून आजच्या घडीला जगात्मधील ५५ टक्के रेल्वे वाहतूक हा गेज वापरून होते. सर्व द्रुतगती रेल्वे ह्याच गेजचा वापर करतात. उदा. जपानमधील शिनकान्सेन.

भारत देशामध्ये रेल्वे वाहतूकीसाठी ब्रॉड गेज वापरात असला तरीही बहुतेक सर्व शहरांमधील मेट्रो रेल्वेमार्ग स्टॅंडर्ड गेजच वापरतात.
# लुत्सर्न

|  |
| --- |
| **लुत्सर्नLucerne** |
| **स्वित्झर्लंडमधील शहर** |
|   |
|

|  |
| --- |
| चिन्ह |

 |
|
लुत्सर्नलुत्सर्नचे स्वित्झर्लंडमधील स्थान
 |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **स्वित्झर्लंड** |
| राज्य |  लुत्सर्न  |
| क्षेत्रफळ |  २९.०६ चौ. किमी (११.२२ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  १,४३० फूट (४४० मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  ७९,४७८  |
|   - घनता |  २,७३७ /चौ. किमी (७,०९० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ  |
|  |

**लुत्सर्न** जर्मन: Luzern, फ्रेंच: Lucerne, इटालियन: Lucerna, रोमान्श: Lucerna) ही स्वित्झर्लंड देशाच्या लुत्सर्न ह्याचा नावाच्या राज्याची राजधानी व मोठे शहर आहे. लुत्सर्न सरोवराच्या काठावर व आल्प्स पर्वतरांगेत वसलेले लुत्सर्न हे स्वित्झर्लंडमधील सर्वात लोकप्रिय पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे.

## बाहय दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ

 विकिमीडिया कॉमन्सवर लुत्सर्न  संबंधित संचिका आहेत
* पर्यटन
* विकिव्हॉयेज वरील लुत्सर्न पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
# स्फटिकशास्त्र

स्फटिकशास्त्र हे स्फटिकांच्या रचना अभ्यासाचे शास्त्र आहे. स्फटिकशास्त्र घन पदार्थांमध्ये मध्ये अणू व्यवस्थेचा अभ्यास आहे. नवीन तंत्रज्ञाचा वापर करून क्ष-किरणांच्या साह्याने एखाद्या रेणूच्या स्फटिकाची संरचना अभ्यासता येते. या पूर्वी हे स्फटिकांच्या बाजू व कोन मोजण्यासाठी, आणि स्फटिकांच्या सममिती कशा स्थापन झाल्या आहेत याचा अभ्यासही हे शास्त्र करत असे. नवीन तंत्रात किरणांचा मारा करून स्फटिक रचना नमुन्यांचे विश्लेषण करून अभ्यास केला जातो. हे तंत्र लॉरेंस ब्रॅग व विल्यम ब्रॅग यांनी शोधले यासाठी त्यांना नोबेल पारितोषिक मिळाले होते. निरिक्षणासाठी क्ष किरण वापरात असले तरी काही वेळा न्युट्रॉन आणि इलेक्ट्रॉन यांचाही वापर केला जातो. या तिन्हीचा वापर करून निरनिराळ्या प्रकारे स्फटिकांचा अभ्यास केला जातो

## अभ्यास पद्धती

स्फटिक मिळवल्यावर किरणांचा वापर करून त्या विषयी विदा जमा केला जातो. किरणांचे विवर्तन कसे आहे यानुसार अभ्यासाची दिशा ठरते. यावरून प्रतिमा बनवण्यासाठी प्रगत गणिताचा वापर केला जातो. या शिवाय तंतू आणि चूर्ण यांचा अभ्यास करूनही निष्कर्ष मांडले जातात.
# विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ

विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ
**विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ** (एप्रिल ७, १७७० - एप्रिल २३, १८५०) हा इंग्लिश भाषेतील प्रसिद्ध कवी होता. विल्यम शेक्सपियर यांच्यानंतर इंग्रजी साहित्यात याच वर्ड्‌स्वर्थचे नाव आदराने घेतले जाते.

जॉन वर्ड्‌स्वर्थ आणि ॲन कुकसन यांच्या पाच अपत्यांतील विल्यम दुसरे. मोठे झाल्यावर विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ यांचा मोठा भाऊ रिचर्ड हे वकील झाले, लहान बहीण डॉरथी या विल्यम सारख्याच कवयित्री झाल्या, त्यानंतरचा भाऊ जॉन हेही कवी होते तर सगळ्यात लहान भाऊ क्रिस्टोफर हे मोठे झाल्यावर एक विद्वान म्हणून नावाजले गेले.

विल्यमचे वडील जॉन हे जेम्स लोथर नावाच्या एका जमीनदाराकडे (Earl) नोकरीस होते. त्यांना मुलांसाठी वेळ कमी मिळत असे. पण जेव्हा मोकळा वेळ मिळे तेव्हा ते शेक्सपियर, मिल्टन, स्पेन्सर सारख्या कवींच्या कविता मुलांना शिकवत असत. त्यामुळे मुलांना साहित्यात गोडी निर्माण झाली. १७७८ साली विल्यमच्या आईचे निधन झाले. त्यानंतर विल्यमला हॉकशेड ग्रामर स्कूल या शाळेत दाखल करण्यात आले. त्यांच्या शाळेतील मेरी हचिंसनशी त्यांची मैत्री झाली, मोठे झाल्यावर विल्यमने त्यांच्याशी लग्न केले.

१७८७ साली केंब्रिजाच्या सेंट जॉन कॉलेजमध्ये शिकत असतांना विल्यमने पहिले सुनीत (Sonnet) लिहिले आणि हळूहळू ते निसर्ग कवी, तलावाच्या जिल्ह्यातील कवी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. विल्यम यांनी १७९०-९१ साली फ्रान्स, स्वित्झर्लंड, इटली येथील अनेक निसर्गरम्य ठिकाणांना भेटी दिल्या. फ्रान्समध्ये त्यांची ओळख अनेट वॅलनशी झाल्यावर त्यांनी तिच्याशी विवाह केला. त्यांना कॅरोलिन नावाची मुलगी झाली. फ्रान्स आणि इंग्लंड मधल्या तणावामुळे बायको आणि मुलीला तेथेच सोडून विल्यम एकटेच इंग्लंडला परतले. विल्यमला नेहमीच आपल्या बायको आणि विशेषतः लहान मुलगी कॅरोलिनची आठवण येत असे. त्यांनी कॅरोलिनवर कविता लिहिल्या. १७९३ मध्ये विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ यांचे ॲन *ईव्हनिंग वॉक* आणि *डिस्क्रिप्टिव्ह स्केचेस* नावाचे कविता संग्रह प्रकाशित झाले. हे दोन्ही कविता संग्रह गाजले; कविता लिहिण्यासाठी विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ यांना ९०० पाउंडची शिष्यवृत्ती देण्यात आली.

१७९५ साली विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ यांची कॉलरिज यांच्याशी ओळख झाली, पुढे दोघांची मैत्री जमली. १७९८ साली प्रकाशित कॉलरिज आणि वर्ड्‌स्वर्थ यांनी मिळून लिरिकल बॅलाड्स नावाचा कविता संग्रह लिहिला. हा कविता संग्रह *Romantic Movement* मधला सगळ्यात महत्त्वाचा मानला जातो.

## पुस्तके

विल्यम वर्ड्‌स्वर्थच्या अनेक कविता मराठीत रूपांतरित झाल्या; त्यांची पुस्तके मात्र बनली नाहीत. वर्ड्‌स्वर्थ, शेक्सपियर, टेनिसन, लाँगफेलो आदी कवींच्या कवितांचे मराठी भावानुवाद डॉ. हेमा क्षीरसागर यांनी केले आहेत. ते ’बिंब प्रतिबिंब’ या पुस्तकाद्वारे प्रकाशित झाले आहेत.

विकिक्वोट
 विल्यम वर्ड्‌स्वर्थ हा शब्द/शब्दसमूह
विकिक्वोट, या मुक्त मराठी अवतरणकोशात पाहा.
# अवरक्त किरण

अवरक्त किरणे ७५० nmहून अधिक
हे सूर्यप्रकाशात आढळणारे किरण आहेत. यांची तरंगलांबी (७५० नॅनोमीटर ते १ मिलिमीटर) ही दृश्य प्रकाश किरणांपेक्षा जास्त असते. सूर्य प्रकाशाचा ४७% भाग ह्या किरणांनी व्यापलेला असतो.

अवरक्त किरणांचा उपयोग उदा टीव्हीला वापरण्यात येणारे रिमोट ,अंडी उबवण्यासाठी कृत्रिमरित्या ऊब देण्याकरिता .