Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# हांगुल

चोसोंगुल (वरील) व हांगुल (खालील)
**हांगुल** किंवा **चोसोंगुल** हे कोरियन भाषेचे मुळाक्षर आहे. उत्तर कोरिया व दक्षिण कोरिया ह्या कोरियन भाषिक देशांमध्ये हांगुल वापरले जाते. हांगुलची निर्मिती १४४३ साली चोसून साम्राज्यादरम्यान झाली.

हांगुलमध्ये २४ अक्षरे व व्यंजने आहेत. परंतु शब्दामधील अक्षरे एकापाठोपाठ एक् लिहिण्याऐवजी हांगुलमध्ये अक्षरांचे साचे पाडले जातात, ज्यामुळे शब्द लिहायला कमी जागा लागते.

उत्तर कोरियामध्ये कोरियन भाषा केवळ हांगुल वापरून लिहिली जाते तर दक्षिण कोरियामध्ये हांगुलसोबत हांजा ह्या चीनी मुळाक्षराचा देखील आधार घेतला जातो.

## बाह्य दुवे

 विकिमीडिया कॉमन्सवर हांगुल  संबंधित संचिका आहेत
* कोरियन मुळाक्षरे व उच्चार
# अपहरण

फौजदारी कायद्यात, **अपहरण** म्हणजे एखाद्या व्यक्तीला त्यांच्या इच्छेविरुद्ध बेकायदेशीरपणे बंदिस्त करणे, ज्यामध्ये अनेकदा वाहतूक/ स्पोर्टचा समावेश होतो. स्पोर्टेशन आणि अपहरण घटक सामान्यत: बळजबरीने किंवा भीतीने केले जातात परंतु आवश्यक नसते: गुन्हेगार पीडितेला वाहनात जबरदस्तीने बसवण्यासाठी शस्त्र वापरू शकतो, परंतु तरीही पीडितेला वाहनात स्वेच्छेने प्रवेश करण्यास प्रवृत्त केले असल्यास ते अपहरण होते.

पीडितेला सोडण्याच्या बदल्यात खंडणीची मागणी करण्यासाठी किंवा इतर बेकायदेशीर हेतूंसाठी अपहरण केले जाऊ शकते. अपहरणाला शारीरिक दुखापत होऊ शकते ज्यामुळे गुन्ह्याचे प्रमाण वाढते अपहरणापर्यंत.

मुलाचे अपहरण हे बाल अपहरण म्हणून ओळखले जाते, जे कधीकधी एक स्वतंत्र कायदेशीर श्रेणी असते.

## आकडेवारी

**जागतिक अपहरण हॉटस्पॉट**|  | १९९९  | २००६  | 2014  |
| --- | --- | --- | --- |
| १ | कोलंबिया | मेक्सिको | मेक्सिको |
| 2 | मेक्सिको | इराक | भारत |
| 3 | ब्राझील | भारत | पाकिस्तान |
| 4 | फिलीपिन्स | दक्षिण आफ्रिका | इराक |
| ५ | व्हेनेझुएला | ब्राझील | नायजेरिया |
| 6 | इक्वेडोर | पाकिस्तान | लिबिया |
| ७ | रशिया आणि सीआयएस | इक्वेडोर | अफगाणिस्तान |
| 8 | नायजेरिया | व्हेनेझुएला | बांगलादेश |
| ९ | भारत | कोलंबिया | सुदान |
| 10 | दक्षिण आफ्रिका | बांगलादेश | लेबनॉन |
# जून १८

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << |  **जून २०२६** | >> |
| सो | मं | बु | गु | शु | श | र |
|  |  |  |  | १ | २ | ३ |
| ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० |
| ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
| १८ | १९ | २० | २१ | २२ | २३ | २४ |
| २५ | २६ | २७ | २८ | २९ | ३० |  |

जून १८ हा ग्रेगरी दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील **१६९ वा** किंवा लीप वर्षात **१७० वा** दिवस असतो.

## ठळक घटना आणि घडामोडी

### अठरावे शतक

* १७६७ - सॅम्युएल वॉलिस ताहितीला पोचणारा पहिला युरोपीय झाला.
* १७७८ - अमेरिकन क्रांती - ब्रिटिश सैन्याने फिलाडेल्फियातून पळ काढला.

### एकोणिसावे शतक

* १८१२ - १८१२ चेयुद्ध - अमेरिकेने युनायटेड किंग्डमविरुद्ध युद्ध पुकारले.
* १८१५ - वॉटर्लूच्या युद्धानंतर नेपोलियन बोनापार्टने फ्रांसचे राज्य सोडले.

### विसावे शतक

* १९०० - चीनने देशातील बाल-स्त्रीयांसकट सगळ्या परदेशी व्यक्तींना ठार मारण्याचा हुकुम सोडला.
* १९०८ - ७८१ जपानी व्यक्ती पेरूच्या किनाऱ्यावर पोचले.
* १९५३ - इजिप्त प्रजासत्ताक झाले.
* १९५३ - अमेरिकेचे सी.-१२४ प्रकारचे विमान टोक्योजवळ कोसळले. १२९ ठार.
* १९५४ - पिएर मेंडेस-फ्रांस फ्रांसच्या पंतप्रधानपदी.
* १९७९ - अमेरिका व सोवियेत संघात सॉल्ट २ तह.
* १९८३ - सॅली राइड पहिली अमेरिकन महिला अंतराळयात्री झाली.

### एकविसावे शतक

* २००६ - कॅझसॅट या कझाकस्तानच्या पहिल्या उपग्रहाचे प्रक्षेपण.
* २०१३ - भारताच्या उत्तराखंड राज्यात मुसळधार पाउस पडून मंदाकिनी व अलकनंदा नद्यांना महापूर. शेकडो मृत्युमुखी, हजारो बेघर.

## जन्म

* १५१७ - ओगिमाची, जपानी सम्राट.
* १५५२ - गॅब्रियेलो चियाब्रेरा, इटालियन कवी.
* १८१२ - इव्हान गॉन्चारोव्ह, रशियन लेखक.
* १९१५ - रेड अडेर, अमेरिकन अग्निशामक.
* १८१८ - जेरोम कार्ल, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९३१ - फर्नान्डो हेनरिके कार्दोसो, ब्राझिलचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९३२ - डडली आर. हर्शबाख, नोबेल पारितोषिक विजेता अमेरिकन रसायनशास्त्रज्ञ.
* १९३७ - जॉन डी. रॉकेफेलर चौथा, अमेरिकन सेनेटर.
* १९४२ - सर पॉल मॅककार्टनी, इंग्लिश संगीतकार.
* १९४२ - थाबो म्बेकी, दक्षिण आफ्रिकेचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४९ - लेक कझिन्स्की, पोलंडचा राष्ट्राध्यक्ष.
* १९४९ - यारोस्लॉ कझिन्स्की, पोलंडचा पंतप्रधान, लेक कझिन्स्कीचा जुळा भाऊ.
* १९६४ - उदय हुसेन, इराकी नेता.

## मृत्यू

* १६७४ - राजमाता जिजाबाई (छत्रपती शिवाजी यांची आई)
* १९०१ - रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर, विविध ज्ञानविस्तार या मासिकाचे संपादक.
* १९७१ - पॉल कारर, स्विस रसायनशास्त्रज्ञ व नोबेल पारितोषिक विजेता.
* १९९९ - श्रीपाद रामकृष्ण काळे, मराठी साहित्यिक
* २००३ - जानकीदास, भारतीय चरित्र अभिनेता.

## प्रतिवार्षिक पालन

* राष्ट्र दिन - सेशेल्स.
* वॉटरलू दिन - युनायटेड किंग्डम.

## बाह्य दुवे

* बीबीसी न्यूजवर जून १८ च्या विशेष घटना (इंग्रजी मजकूर)

---

जून १६ - जून १७ - **जून १८** - जून १९ - जून २० (जून महिना)
# सोल

|  |
| --- |
| **सोल서울** |
| **दक्षिण कोरिया देशाची राजधानी** |
| सोलचे दक्षिण कोरियामधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **दक्षिण कोरिया** |
| स्थापना वर्ष |  १० जून १५७४  |
| क्षेत्रफळ |  ६०५.२ चौ. किमी (२३३.७ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ५२ फूट (१६ मी)  |
| लोकसंख्या  (२०११) |
|   - शहर |  १,०५,२८,७७४  |
|   - घनता |  १७,२८८ /चौ. किमी (४४,७८० /चौ. मैल)  |
|   - महानगर |  २,५६,२०,००० |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी +  |
| seoul.go.kr |

**सोल** (कोरियन: 서울) ही पूर्व आशियामधील दक्षिण कोरिया देशाची राजधानी व सगळ्यात मोठे शहर आहे. १ कोटीहून अधिक शहरी व सुमारे २.५ कोटी महानगरी लोकसंख्या असलेले सोल हे ओईसीडी सदस्य देशांमधील सर्वाधिक तर जगातील १२व्या क्रमांकाच्या लोकसंख्येचे शहर आहे. तसेच सोल महानगर तोक्योखालोखाल जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे महानगर आहे.

कोरियन द्वीपकल्पाच्या मध्य-पश्चिम भागात हान नदीकाठी वसलेल्या सोलला २००० पेक्षा अधिक वर्षांचा इतिहास आहे. चोसून तसेच कोरियन साम्राज्याच्या काळात सोल हे कोरियाचे राजधानीचे शहर होते. कोरियन युद्धामध्ये बेचिराख झालेल्या सोलने १९६० ते २००० ह्या ४० वर्षांच्या काळात लक्षणीय प्रगती केली. सध्या ७७३.९ अब्ज अमेरिकन डॉलर इतकी उलाढाल असलेले सोल हे तोक्यो, न्यू यॉर्क शहर व लॉस एंजेल्सखालोखाल जगातील चौथ्या क्रमांकाच्या अर्थव्यवस्थेचे शहर आहे. तंत्रज्ञानामध्ये जगात आघाडीवर असणाऱ्या सोलमध्ये सॅमसंग, एलजी, ह्युंडाई इत्यादी महा-कंपन्यांची मुख्यालये आहेत.

सोलमध्ये जगातील सर्वोत्कृष्ट पायाभुत सुविधा असून येथील वाहतूक व्यवस्था अव्वल दर्जाची आहे. सोल महानगरी सबवे ही जगातील सर्वाधिक लांबीची शहरी भुयारी रेल्वे आहे व येथील इंचॉन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ जगात सर्वोत्तम मानला जातो.

सोल हे १९८६ आशियाई स्पर्धा, १९८८ उन्हाळी ऑलिंपिक तसेच २००२ फिफा विश्वचषक स्पर्धांचे यजमान शहर होते. सोल महानगरामध्ये युनेस्कोची ४ जागतिक वारसा स्थाने आहेत

## इतिहास

सोल मधल्या ५ राजवाड्यापैकी ग्येओंगबुक्गुंग हा मुख्य राजवाडा आहे.

Gyeongbokgung Palace main gate
## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* पर्यटन Archived 2010-06-11 at the वेबॅक मशीन.
* विकिव्हॉयेज वरील सोल पर्यटन गाईड (इंग्रजी)

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 सोल |
# ग्वांग्जू

*क्वांगचौ याच्याशी गल्लत करू नका.*

|  |
| --- |
| **ग्वांगजू광주** |
| **दक्षिण कोरियामधील शहर** |
|   |
| ग्वांगजूचे दक्षिण कोरियामधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **दक्षिण कोरिया** |
| क्षेत्रफळ |  ५०१.२४ चौ. किमी (१९३.५३ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ५२ फूट (१६ मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  १४,७५,७४५  |
|   - घनता |  २,९०० /चौ. किमी (७,५०० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + ९:००  |
| gjcity.net |

**ग्वांगजू** (कोरियन: 광주) हे दक्षिण कोरिया देशामधील सहापैकी एक महानगरी शहर आहे. हे शहर कोरियन द्वीपकल्पाच्या नैऋत्य भागात वसले असून ते कोरियामधील एक महत्त्वाचे कृषी औद्योगिक शहर आहे.

## खेळ

२००२ फिफा विश्वचषकादरम्यान ग्वांगजू हे एक यजमान शहर होते. येथील ग्वांग्जू विश्वचषक मैदानामध्ये ३ विश्वचषक सामने खेळवण्यात आले होते.

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ Archived 2011-07-19 at the वेबॅक मशीन.

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 ग्वांगजू |
# उल्सान

|  |
| --- |
| **उल्सान울산** |
| **दक्षिण कोरियामधील शहर** |
| चित्र:Ulsan montage.png  |
| उल्सानचे दक्षिण कोरियामधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **दक्षिण कोरिया** |
| क्षेत्रफळ |  १,०५७.१ चौ. किमी (४०८.१ चौ. मैल)  |
| समुद्रसपाटीपासुन उंची |  ५२ फूट (१६ मी)  |
| लोकसंख्या   |
|   - शहर |  ११,४५,०९६  |
|   - घनता |  २,९०० /चौ. किमी (७,५०० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + ९:००  |
| ulsan.go.kr |

**उल्सान** (कोरियन: 울산) हे दक्षिण कोरिया देशामधील सहापैकी एक महानगरी शहर आहे. हे शहर कोरियन द्वीपकल्पाच्या आग्नेय भागात जपानच्या समुद्रकिनाऱ्यावर वसले असून येथील लोकसंख्या सुमारे ११ लाख आहे. उल्सान हे दक्षिण कोरियामधील सर्वात मोठ्या औद्योगिक केंद्रांपैकी एक असून येथील ह्युंडाई मोटार कंपनीचा कारखाना जगातील सर्वात मोठा मोटार वाहन कारखाना तर ह्युंडाई हेवी इंडस्ट्रीजचे डॉकयार्ड जगातील सर्वात मोठे डॉकयार्ड आहे.

२००८ साली उल्सानमधील वार्षिक दरडोई उत्पन्न ६३,८१७ अमेरिकन डॉलर इतके (दक्षिण कोरियामध्ये सर्वाधिक) होते.

## खेळ

२००२ फिफा विश्वचषकादरम्यान उल्सान हे एक यजमान शहर होते. येथील उल्सान मुन्सू फुटबॉल स्टेडियममध्ये ३ विश्वचषक सामने खेळवण्यात आले होते.

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ Archived 2016-01-14 at the वेबॅक मशीन.

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 उल्सान |
# देजॉन

|  |
| --- |
| **देजॉन대전광역시 (हांगुल) 大田廣域市 (हांजा)** |
| **दक्षिण कोरियामधील शहर** |
| देजॉनचे दक्षिण कोरियामधील स्थान |
| गुणक: ﻿ / ﻿ |
| देश | **दक्षिण कोरिया** |
| प्रांत |  दक्षिण चुंगचॉंग प्रांत  |
| क्षेत्रफळ |  ५३९.८५ चौ. किमी (२०८.४४ चौ. मैल)  |
| लोकसंख्या  (२०१२) |
|   - शहर |  १५,३७,३२४  |
|   - घनता |  २,८०० /चौ. किमी (७,३०० /चौ. मैल)  |
| प्रमाणवेळ |  यूटीसी + १:००  |
|  |

*दिजॉं याच्याशी गल्लत करू नका.*
**देजॉन** हे दक्षिण कोरिया देशामधील पाचव्या क्रमांकाचे मोठे महानगर व विशेष केंद्रशासित शहरांपैकी एक आहे. देजॉन दक्षिण कोरियाच्या मध्य भागात वसले असून देशामधील वाहतूकीचे सर्वात मोठे केंद्र आहेत. कोरियामधील सर्व महत्त्वाचे व वर्दळीचे महामार्ग व दृतगती तसेच इतर रेल्वेमार्ग देजॉनमधून जातात.

## जुळी शहरे

| शहर | प्रदेश | देश | कधीपासून |
| --- | --- | --- | --- |
| ओदा | शिमाने |  जपान | 1987 |
| सिअ‍ॅटल | वॉशिंग्टन |  अमेरिका | 1989 |
| बुडापेस्ट |  |  हंगेरी | 1994 |
| नांजिंग | च्यांग्सू |  चीन | 1994 |
| कॅल्गारी | आल्बर्टा |  कॅनडा | 1996 |
| ग्वादालाहारा | हालिस्को |  मेक्सिको | 1997 |
| उप्साला |  |  स्वीडन | 1999 |
| नोवोसिबिर्स्क | नोवोसिबिर्स्क ओब्लास्त |  रशिया | 2001 |
| ब्रिस्बेन | क्वीन्सलंड |  ऑस्ट्रेलिया | 2002 |
| सप्पोरो | होक्काइदो |  जपान | 2010 |

## बाह्य दुवे

* अधिकृत संकेतस्थळ
* विकिव्हॉयेज वरील देजॉन पर्यटन गाईड (इंग्रजी)

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 देजॉन |
# वेबॅक मशिन

वेबॅक मशिन| इंटरनेट आर्काईव्ह |
| ब्रीदवाक्य |
इंटरनेट आर्काईव्ह |
| मालक |
इंटरनेट आर्काईव्ह |
| दुवा |
 |
| व्यावसायिक? |
डिजिटल पुराभिलेखागार (आर्काईव्ह) |
| अनावरण |
२४ ऑक्टोबर २००१ |
| सद्यस्थिती |
चालू |
| अ‍ॅलेक्सा मानांकन |
१६२  |

वेबॅक मशिन हे एक संकेतस्थळ आहे. हे संकेतस्थळ एक डिजिटल पुराभिलेखागार (आर्काईव्ह) आहे. या पुराभिलेखागारात वर्ल्ड वाईड वेबवरील, तसेच आंतरजालावरील आपण सांगू ती माहिती साठवली जाते. हे संकेतस्थळ सॅन फ्रान्सिस्को(कॅलिफोर्निया) येथील इंटरनेट आर्काईव्ह या ना-नफा ना-तोटा या तत्त्त्वावर चालण्याऱ्या संस्थेने तयार केले आहे. हे आपल्याला वर्ल्ड वाईड वेबच्या वेब पेजेसच्या संग्रहित आवृत्त्या पुरवते.

## संदर्भ
# वर्ष

**वर्ष** म्हणजे पृथ्वीचा सुर्याभोवती परिभ्रमण काळ होय. पृथ्वीवरील निरीक्षकाच्या दृष्टीने हा कालावधी क्रांतिवृत्तावरून फिरणाऱ्या सुर्याला एक राशीचक्र पूर्ण करण्यास लागणाऱ्या कालावधीएवढा असतो. एका वर्षात ३६५ अथवा ३६६ *(लीप वर्ष)* दिवस असतात.

एक वर्ष किंवा वर्ष सूर्यभोवती त्याच्या कक्षेत फिरणारी पृथ्वीची कक्षीय कालावधी आहे. पृथ्वीच्या अक्षीय झुडूपमुळे, एक-वर्षाचा अभ्यासक्रम ऋतूंच्या उत्तरार्धात होतो आणि हवामानातील बदल, गडद घडामोडींमुळे आणि परिणामी वनस्पती आणि जमिनीतील प्रजननक्षमतेतील बदल यामुळे दिसून येते.ग्रह समशीतोष्ण आणि उप-ध्रुवीय प्रदेशांमध्ये, चार ऋतू सामान्यपणे ओळखल्या जातातः वसंत ऋतु, उन्हाळा, शरद ऋतूतील आणि हिवाळा. उष्णकटिबंधीय आणि उप-उष्णकटिबंधीय भागात, अनेक भौगोलिक क्षेत्र परिभाषित हवामान सादर करीत नाहीत; परंतु ऋतूतील उष्ण कटिबंधांमध्ये, वार्षिक आर्द्र (ओले) आणि कोरडे (कोरडे) ऋतु ओळखले जातात आणि त्यांचा मागोवा घेतला जातो. चालू वर्ष 2018 आहे.

दिलेल्या कॅलेंडरला पृथ्वीच्या कक्षीय कालावधीच्या दिवसांची संख्या किती वेळा मोजली जाते याचा एक कॅलेंडर वर्ष मोजला जातो. ग्रेगोरियन, किंवा आधुनिक, क्रोनोगनर, 365 दिवसांचे एक 366 दिवस किंवा कॅलेंडर म्हणून 366-दिवसीय चंद्र दिवस सादर करतात, ज्युलियन कॅलचर्स देखील करतात.

मराठी तसेच इंग्रजी कॅलेंडर मध्ये एका वर्षाचे विभाजन बारा महिन्यात केलेले आहे.

## मराठी महिने

1. चैत्र,
2. वैशाख,
3. ज्येष्ठ,
4. आषाढ,
5. श्रावण,
6. भाद्रपद,
7. आश्विन,
8. कार्तिक,
9. मार्गशीर्ष,
10. पौष,
11. माघ,
12. फाल्गुन.

## इंग्रजी (युरोपीय) महिने

1. जानेवारी
2. फेब्रुवारी
3. मार्च
4. एप्रिल
5. मे
6. जून
7. जुलै
8. ऑगस्ट
9. सप्टेंबर
10. ऑक्टोबर
11. नोव्हेंबर
12. डिसेंबर

मराठी महिने

चैत्र,
वैशाख,
ज्येष्ठ,
आषाढ,
श्रावण,
भाद्रपद,
आश्विन,
कार्तिक,
मार्गशीर्ष,
पौष,
माघ,
फाल्गुन.
# आयमारा भाषा

| आयमारा |
| --- |
|
Aymar aru |
| स्थानिक वापर |
पेरू, बोलिव्हिया, चिले |
| प्रदेश |
दक्षिण अमेरिका |
| लोकसंख्या |
२२ लाख |
| भाषाकुळ |
आयमारन भाषासमूह
 * **आयमारा**
 |
| लिपी |
लॅटिन |
| अधिकृत दर्जा |
| प्रशासकीय वापर |  पेरू,  बोलिव्हिया |
| भाषा संकेत |
| ISO ६३९-१ | ay |
| ISO ६३९-२ | aym |
| ISO ६३९-३ | aym (विदागारातील आवृत्ती वेबॅक मशिनवर) |
|  |

**आयमारा** ही दक्षिण अमेरिकेच्या आन्देस भागात वापरली जाणारी एक भाषा आहे. क्वेचुआ व स्पॅनिशसोबत आयमारा ही पेरू व बोलिव्हिया ह्या देशांची राष्ट्रभाषा आहे. तसेच चिले व आर्जेन्टिना देशांच्या काही भागांत देखील ही भाषा वापरली जाते.

३० लाखांपेक्षा अधिक भाषिक असणारी आयमारा ही दक्षिण अमेरिकेमधील स्थानिक भाषांपैकी एक आहे.

## हे सुद्धा पहा

* जगातील भाषांची यादी

विकिपीडिया
विकिपीडियाची आयमारा आवृत्ती

 विकिमीडिया कॉमन्सवर आयमारा भाषा  संबंधित संचिका आहेत
# बव्हेरियन भाषा

1945 नंतर उच्च जर्मन भाषा क्षेत्र: निळा: बव्हेरियन-ऑस्ट्रियन बोली
**बव्हेरियन** ( जर्मन: Bairisch </link> [ ˈbaɪʁɪʃ ] ⓘ</link></link> ; Bavarian: *Boarisch* किंवा *Boirisch* ), अथवा **ऑस्ट्रो-बॅव्हेरियन**, जर्मनी च्या आग्नेय प्रांतांमध्ये बोलली जाणारी जर्मन भाषेचीच एक बोलीभाषा आहे । बव्हेरियन ही उच्च जर्मन भाषा समूहाचाच एक प्रमुख गट आहे, ज्यामध्ये जर्मन राज्य बव्हेरिया, बहुतांश ऑस्ट्रिया आणि दक्षिण टिरोल हा इटालियन प्रदेश समाविष्ट आहे. . १९४५ पूर्वी, दक्षिणेकडील सुडेटनलँड आणि पश्चिम हंगेरीच्या काही भागांमध्ये बव्हेरियन देखील प्रचलित होती . सुमारे १,२५,००० चौरस किमी (४८,००० चौ. मैल) प्रदेशात बोलली जाणारी ही बोली , सर्व जर्मन बोलींमध्ये सर्वात मोठी आहे। २००८ मध्ये झालेल्या एक सर्वेक्षणानुसार , 45 टक्के बव्हेरियन लोकांनी दैनंदिन संवादात फक्त बोलीभाषा वापरण्याचा दावा केला. ही बोली विशेषतः उत्तर जर्मन भाषिकांना कळण्यास थोडी अवघड जाते ।

बव्हेरियन आणि प्रमाण जर्मनमधील फरक हा डॅनिश आणि नॉर्वेजियन किंवा झेक आणि स्लोव्हाकमधील फरकापेक्षा थोडा मोठा आहे.

## मूळ

### इतिहास आणि व्युत्पत्ती

*बव्हेरियन* हा शब्द त्यांच्या आदिवासी बोलीसह बव्हेरियामध्ये स्थायिक झालेल्या लोकांच्या नावावरून आला आहे. या शब्दाची उत्पत्ती अद्याप विवादित आहे. सर्वात सामान्य सिद्धांत हा शब्द *बाजोवार्जोझ* असा आहे, ज्याचा अर्थ "बोजेर भूमीचे रहिवासी" आहे. बदल्यात, *बोजेर* ( लॅटिन: Boii </link> , जर्मन: Boier </link> ) हे नाव बव्हेरिया मध्ये राहणाऱ्या मूळच्या केल्टिक लोकांना वापरलं जात , तेच नंतर रोमन आणि सुरुवातीच्या मध्ययुगीन काळात जर्मन आगमनाच्या लागोपाठ आलेल्या लाटांच्या मिश्र लोकसंख्येला संबोधावयास वापरलं जाऊ लागलं ।

## भौगोलिक वितरण आणि बोलीभाषा

* युरोप मध्ये:
	+ जर्मनीमध्ये ही भाषा अप्पर बाव्हेरिया, लोअर बव्हेरिया आणि बव्हेरियामधील अप्पर पॅलाटिनेट जिल्ह्यांमध्ये बोलली जाते . हे दक्षिणेकडील वोग्टलँड, सॅक्सनीमध्ये देखील बोलले जाते ;
	+ ऑस्ट्रियामध्ये, व्होरार्लबर्ग आणि रॉयटे वगळता ;
	+ इटलीमध्ये दक्षिण टायरॉलमध्ये आणि उत्तर इटलीमध्ये सिम्ब्रियन आणि कार्निक लोकांचे मूठभर भाषिक एन्क्लेव्ह;
	+ स्वित्झर्लंडमध्ये, ग्रिसन्समधील समनौन गावात हे बोलले जाते;
	+ सोप्रोन ( हंगेरी ) आणि परिसरात.
* युरोपच्या बाहेर:
	+ Treze Tílias, ब्राझील मध्ये
	+ पोझुझो, पेरू मध्ये
	+ युनायटेड स्टेट्स आणि कॅनडामध्ये (हटराइट जर्मन)

बव्हेरियनच्या तीन मुख्य बोली आहेत:

* उत्तरी बव्हेरियन, मुख्यत्वे अप्पर पॅलाटिनेटमध्ये बोलले जाते, परंतु लगतच्या भागात देखील ( अप्पर फ्रँकोनियाचे छोटे भाग ( वुन्सीडेल जिल्हा आणि बायर्युथ जिल्हा ), सॅक्सनी (दक्षिण व्होग्टलँड ), मध्य फ्रँकोनिया, अप्पर बव्हेरिया आणि लोअर बव्हेरिया ).
* इसार आणि डॅन्यूब या मुख्य नद्यांसह मध्य बव्हेरियन, अप्पर बाव्हेरियामध्ये बोलल्या जातात ( म्युनिकसह, ज्यामध्ये प्रमाणित जर्मन भाषिक बहुसंख्य आहेत), लोअर बाव्हेरिया, दक्षिणी अप्पर पॅलाटिनेट, आयच-फ्रीडबर्गचा स्वाबियन जिल्हा, राज्याचा उत्तरी भाग. साल्झबर्ग, अप्पर ऑस्ट्रिया, लोअर ऑस्ट्रिया, व्हिएन्ना ( *व्हिएनीज जर्मन पहा* ) आणि उत्तर बर्गेनलँड .
* समनौन, टायरॉल, साउथ टायरॉल, कॅरिंथिया, स्टायरिया आणि साल्झबर्ग आणि बर्गनलँडच्या दक्षिणेकडील भागांमध्ये दक्षिणी बव्हेरियन .

## बाह्य दुवे

* विकिमिडिया कॉमन्सवर Bavarian language शी संबंधित संचिका आहेत.
* Bavarian Wikipedia: Wikipedia:Boarische Umschrift, Boarische Dialekte im Vagleich

साचा:Languages of Germanyसाचा:Germanic languages
# रविवार

**रविवार** हा आठवड्यातील एक वार आहे. सोमवारपासून मोजला तर हा आठवड्यातील शेवटचा, म्हणजे सातवा दिवस येतो. भारतात हा वार ’रवी'चा म्हणजेच सूर्याचा दिवस समजला जातो. त्यामुळे याला 'आदित्यवार' (आदित्य=सूर्य) किंवा बोली भाषेत 'आइतवार' म्हंटले जाते, आणि इंग्रजीत 'संडे'.

ज्या ज्या देशावर कधी काळी ब्रिटिश सत्ता होती त्या त्या देशात रविवार हा सुट्टीचा दिवस असतो. शिक्षणसंस्था, कार्यालये आणि बँका या दिवशी बंद असतात.

एके काळी भारतात कामगारांना रविवारची सुट्टी नसे. नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी मुंबईत इ.स.१८८४ मध्ये ’बॉंबे मिल हॅंड्स’ ही भारतातली पहिली कामगार संघटना स्थापन केली. त्यांनी त्या काळच्या फॅक्टरी कमिशनकडे अनेक मागण्या केल्या. त्यातली रोजच्या कामातली अर्ध्या तासाची जेवणाची सुटी आणि रविवारची साप्ताहिक सुट्टी या दोन महत्त्वाच्या मागण्या होत्या. त्यासाठी २४ एप्रिल १८९० रोजी हजारो कामगारांचा मोर्चा निघाला होता. अखेर १० जून १८९० पासून दर रविवारची सुट्टी देण्याचे गिरणी मालकांनी मान्य केले. २०१५ साली १० जूनला या रविवारच्या सुट्टीचा १२५वा वर्धापन दिन साजरा झाला.
पुण्यात रविवार हा मिसळवार म्हणून ओळखला जातो.
# तास

एका घड्याळी **तासात** ६० मिनिटे किंवा ३६०० सेकंद असतात. भारतीय प्राचीन कालमापकाप्रमाणे अडीच घटकांचा एक तास होतो,आणि तीन तासांचा एक प्रहर..

शाळेत किंवा कॉलेजात तास हा शब्द वर्गामध्ये एखादा विषय शिकविण्याची त्या दिवसातली कालमर्यादा असा होतो. त्यामुळे हा तास ३० मिनिटांपासून ते ६० मिनिटांपर्यंत
केवढाही(पण बहुधा ४५ मिनिटांचा) असू शकतो.
# आठवडा

**आठवडा** किंवा सप्ताह हे एक कालमापन एकक आहे. एका आठवड्यामध्ये ७ दिवस असतात.

प्रत्येक आठवड्यात सात वार असतात, ते पुढील प्रमाणे - १.रविवार, २.सोमवार, ३.मंगळवार, ४.बुधवार, ५.गुरुवार, ६.शुक्रवार, ७.शनिवार.

प्रत्येक वार दर आठव्या दिवशी परत येतो. त्यामुळे या चक्राला आठवडा असे म्हणतात.

हिंदू पंचांगानुसार सूर्योदयापासून नवीन वार सुरू होतो. मुसलमान सूर्यास्तानंतर पुढचा वार सुरू झाला असे समजतात, तर आंतरराष्ट्रीय पद्धतीनुसार मध्यरात्री बारानंतर नवीन वार सुरू होतो. तिन्ही पद्धतींमध्ये सूर्योदय ते सूर्यास्त या काळात एकच समान वार असतो. वारांनाच वासर असेही म्हणले जाते.

वारांची ही नावे त्याकाळी माहित असलेल्या आकाशस्थ 'ग्रहांवरून घेतली आहेत. माणसाचे भविष्य सांगण्यासाठी त्याच्या जन्मवेळी आकाशातील ग्रहांच्या स्थितींवरून जी जन्मकुंडली बनवतात, तिच्यातच हेच सात ग्रह (आणि राहू-केतू) असतात.

रवि-सोम...शनी हा क्रम खालील सूत्रावरून ठरला :

**आ मंदात्‌‌ शीघ्रपर्यंतम् होरेशा:**

अर्थ - आकाशात मार्गक्रमण करताना दिसणाऱ्या मंदगतीच्या ग्रहापासून शीघ्रगतीच्या ग्रहापर्यंत होरे सुरू असतात.

मंदग्रह ते शीघ्र ग्रह पुढील प्रमाणे आहेत - शनी (सर्वात मंद), गुरू, मंगळ , रवि, शुक्र, बुध, चंद्र (सोम, सर्वात जलद).

एका दिवसाचे २४ होरे असतात. होरा म्हणजे तास. प्रत्येक होरा एका एका ग्रहाला दिलेला असतो. सूर्योदयाच्या वेळेस ज्या ग्रहाचा होरा असतो त्याचे नाव त्या दिवशीच्या वारास दिलेले असते.

वारांची इंग्रजी नावे : Sunday (सूर्याच्या नावावरून), . Monday (चंद्राच्या नावावरून), Tuesday (Týr or Tiw या देवाच्या नावावरून), Wednesday (Odin या देवाच्या नावावरून), Thursday (Thor या देवाच्या नावावरून), Friday (Frigg या देवीच्या नावावरून), Saturday (शनीवरून).

वारांची हिंदी-उर्दू नावे : इतवार, पीर, मंगल. बुध, जुमेरात, जुम्मा, शनीचर
# सेकंद

**सेकंद** हे कालमापनाचे एकक आहे. आंतरराष्ट्रीय प्रमाण पद्धतीतील ७ मूलभूत एककांपैकी सेकंद हे एक आहे.

१ मिनिट = ६० सेकंद
१ तास = ३६०० सेकंद

## व्याख्या

आतरराष्ट्रीय प्रमाण पद्धतीप्रमाणे सेकंदाची व्याख्या सिशियम-१३३ ह्या मूलद्रव्याच्या अणूपासून होणाऱ्या किरणोत्सर्गाच्या frequencyचा आधार घेऊन करतात. "सिशियम-१३३ या मूलद्रव्याच्या अतिबारीक अशा २ स्थितींमधील होणाऱ्या परिवर्तनातून निघणाऱ्या किरणोत्सर्गाच्या ९,१९२,६३१,७७० एवढ्या periodsचा काल म्हणजे एक सेकंद." अशी सेकंदाची व्याख्या करतात.

१ सेकंद बरोबर

```
१ / ६० मिनिट

१ / ३,६०० तास

१ / ८६,४०० दिवस

१ / ३१,५५७,६०० ज्युलियन वर्ष
```

## संदर्भ
# महिना

एका **महिन्यात** सर्वसाधारण ३० दिवस असतात.

अरबी किंवा युरोपियन महिन्यांच्या तुलनेत भारतीय हिंदू महिने अधिक अचूक आणि वैज्ञानिक आहेत.

## हिंदू किंवा भारतीय महिने (आणि त्या महिन्यांशी समकालीन इंग्रजी महिने)

* चैत्र (मार्च-एप्रिल)
* वैशाख (एप्रिल-मे)
* ज्येष्ठ (मे-जून)
* आषाढ (जून-जुलै)
* श्रावण (जुलै-ऑगस्ट)
* भाद्रपद (ऑगस्ट-सप्टेंबर)
* आश्विन (सप्टेंबर-ऑक्टोबर)
* कार्तिक (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर)
* मार्गशीर्ष (नोव्हेंबर-डिसेंबर)
* पौष (डिसेंबर-जानेवारी)
* माघ (जानेवारी-फेब्रुवारी)
* फाल्गुन (फेब्रुवारी-मार्च)

एका हिंदू महिन्यात दोन पक्ष (पंधरवडे) असतात. शुक्लपक्ष (किंवा शुद्ध पक्ष) आणि कृष्णपक्ष (किंवा वद्य पक्ष). शुक्ल पक्षात डोळ्याने दिसणारी चंद्राची कोर दिवसागणिक आकारमानाने मोठी होत जाते व पौर्णिमेला पूर्ण वर्तुळाकार पांढरे शुभ्र चंद्रबिंब दिसते. कृष्णपक्षात चंद्र दिवसेंदिवस वर्तुळाहून लहान लहान होत जातो व शेवटी अमावास्येला चंद्र अदृश्य (पूर्ण काळा) होतो.

मध्य व उत्तरी भारतात हिंदू महिने पौर्णिमान्त्त, तर दक्षिणी भारतात ते अमावास्यान्त असतात. दोन्ही पद्धतीत शुक्ल पक्षात महिन्याचे नाव तेच असते, परंतु नंतरच्या कृष्ण पक्षात उत्तरी भारतात पुढचा महिना चालू झालेला असतो.

उदा० चैत्र शुक्ल (दक्षिणी भारत) = चैत्र शुक्ल (उत्तरी भारत)

परंतु, चैत्र कृष्ण (दक्षिणी भारत) = वैशाख कृष्ण (उत्तरी भारत)

हिंदू महिने हे हिंदू सणांच्या सोईसाठी आहेत. हिंदू महिन्यातील विशिष्ट तिथीला विशिष्ट सण येतो. हिंदू महिने हे चंद्राच्या पृथ्वीभोवती होणाऱ्या प्रदक्षणेवरून ठरवले जातात. त्यामुळे ही चांद्र कालगणना आहे. साधारणपणे दर तीन वर्षांनी एका अधिक महिन्याची भर घालून हिंदू महिने सौर कालगणनेच्या बरोबरीला आणले जातात. हिंदू पंचांगातला मकरसंक्रांत हा सण सौर पद्धतीचा आहे.

भारत सरकारने राष्ट्रीय पंचांग बनवताना हिंदू महिन्यांची नावे वापरली आहेत.

ख्रिस्ती महिने किंवा इंग्रजी महिने हे पृथ्वीच्या सूर्याभोवती होणाऱ्या प्रदक्षणेवर आधारलेले आहेत. अर्थात ते सौर महिने आहेत.

## ख्रिस्ती, इंग्रजी किंवा युरोपियन महिने (आणि समकालीन हिंदू महिने)

* जानेवारी (पौष-माघ)
* फेब्रुवारी (माघ-फाल्गुन)
* मार्च (फाल्गुन-चैत्र)
* एप्रिल (चैत्र-वैशाख)
* मे (वैशाख-ज्येष्ठ)
* जून (ज्येष्ठ-आषाढ)
* जुलै (आषाढ-श्रावण)
* ऑगस्ट (श्रावण-भाद्रपद)
* सप्टेंबर (भाद्रपद-आश्विन)
* ऑक्टोबर (आश्विन-कार्तिक)
* नोव्हेंबर (कार्तिक-मार्गशीर्ष)
* डिसेंबर (मार्गशीर्ष-पौष)

## मुसलमानी किंवा अरबी महिने

* मोहरम
* सफर
* रबिउल अव्वल
* रबि उस्सानी
* जमादिल अव्वल
* जमादुस्सानी
* रज्जब
* शाबान
* रमजान
* शव्वाल
* जिल्काद
* जिल्हेज

मुसलमानी महिने हे हिंदू महिन्यांप्रमाणेच चांद्रमानावरून ठरवले जातात. पण हिंदू महिन्यांप्रमाणे अधिक महिन्याची व्यवस्था नसल्याने मुसलमानी महिने सौर कालगणनेच्या मागेमागे पडत जातात.

## पारशी महिने

* फारवर्दिन
* आर्दीबेहेस्त
* खोर्दाद
* तीर
* अमरदाद
* शेहरेवर
* मेहेर
* आबान
* आदर
* दए
* बहमन
* स्पेन्दामर्द

## पंजाबी तथा शीख महिने

* बैसाख
* जेठ
* हाड
* सावन
* भादो
* असू
* कत्तक
* मगर
* पोह
* माघ
* फागुन
* चेत
# सूर्यास्त

संध्याकाळच्या वेळी पश्चिम दिशेला सूर्य क्षितिजावरून खाली सरकून अदृश्य होण्याला सूर्य मावळणे किंवा **सूर्यास्त** असे म्हणतात. पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्यामुळे-परिवलनामुळे सूर्यास्त होतो. गावोगावांची सूर्यास्ताची वेळ ज्युलियन कॅलेंडरच्या तारखेवर, आणि गावाच्या अक्षांश-रेखांशावर अवलंबून असते. कोणत्याही विशिष्ट गावातील या वर्षीच्या सू्र्यास्ताची वेळ.पुढील वर्षाच्या त्या तारखेला होणाऱ्या सूर्यास्ताच्या वेळापेक्षा फारशी वेगळी नसते.

सूर्यास्ताच्या वेळी आकाशात अनेक रंग दिसतात. भौगोलिक रचनेमुळे काही ठिकाणांवरील सूर्यास्त जास्त चांगले दिसतात. उदा० समुद्रकिनाऱ्यावरील किंवा वाळवंटातील सूर्यास्त.

रंकाळा suryast

सूर्यास्त
सूर्यास्त
ऑस्ट्रेलिया येथे व्हिक्टोरिया राज्य, पोर्टार्लिंगटन येथे सूर्यास्त

पृथ्वीवरील दिवस व रात्र

Sunset1111
# विक्शनरी

**विक्शनरी** हा विकिमीडिया फाउंडेशनचा एक प्रकल्प आहे. विक्शनरी हा अनेक व्यक्तींनी लिहिलेला व आंतरजालावर फुकट उपलब्ध असलेला शब्दकोश आहे. मराठी विक्शनरीवर सद्यस्थितीत २०००हून अधिक शब्द आहेत.सर्व विक्शनरींच्या क्रमवारीत इंग्रजी विक्शनरी पहिल्या क्रमांकाला आहे.मराठी विक्शनरी या क्रमवारीत ११७ क्रमांकावर आहे. सर्व विक्शनरींमध्ये चांगल्या प्रकारचे शब्द उपलब्ध आहेत.

## बाह्य दुवे

* मराठी विक्शनरी
# पृथ्वीचे परिवलन

पृथ्वी स्वतःच्या अक्षाभोवती गोल फिरते त्या क्रियेला **पृथ्वीचे परिवलन** असे म्हणतात. ह्या अक्षाला पृथ्वीचा आस असे म्हणतात. पृथ्वीचा आस दक्षिणोत्तर असून उत्तरेकडे तो साधारणपणे ध्रुव ताऱ्याकडे रोखलेला आहे. पृथ्वी स्वतःभोवती पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरते. ध्रुवताऱ्यावरून बघितल्यास पृथ्वी घड्याळाच्या विरुद्ध दिशेने फिरते असे दिसेल.

पृथ्वी स्वतःभोवतीची एक फेरी २३ तास, ५६ मिनिटे आणि ४.०९९ सेकंदात पूर्ण करते. सूर्याचा संदर्भ घेऊन विचार केला तर पृथ्वी बरोबर एक दिवसात अथवा २४ तासात एक फेरी पूर्ण करते. हा फरक पृथ्वीच्या सूर्याभोवतीच्या परिभ्रमणामुळे होतो. प्रति दिवशी हा फरक ८६,४००(२४ तासांचे सेकंद)/३६५.२५(एका वर्षातील दिवस) = ३ मिनिटे ५६ सेकंद एवढा असतो.