Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# कुरतडणारे प्राणी

कुरतडणारे प्राणी म्हणजेच कृंतक पशू हे सस्तन पशू आहेत. ससे, उंदीर, घुशी, खारी, सायाळ, बीव्हर वगैरे पशू कुरतडणारे प्राणी म्हणून ओळखले जातात.

या प्राण्यांच्या तोंडात कातरे दात असतात. हे दात विशेष बळकट, लांबट आणि धारदार असतात. उंदीर, घुशींना दोन कातरे दात वर आणि दोन कातरे दात खाली असे चार कातरे दात असतात तर सशाला चार कातरे दात वर आणि दोन कातरे दात खाली असे सहा कातरे दात असतात. सशाच्या वरच्या चार दातांपैकी दोन मोठे दात पुढे आणि दोन लहान दात मागे असतात. सतत कठीण वस्तु कातरल्यामुळे यांचे दात झिजतात पण लवकर वाढतातही आणि त्यांची धार कायम राहते. या पशूंना सुळे दात नसतात, तेथे मोकळी जागा म्हणजे खिंडारे असतात. त्याला लागून गालाच्या आतल्या बाजुने देखील केस असतात. चावतांना दोन्ही ओठ आतल्या बाजुने ओढले जाऊन तेथे एक केसाळ चाळण तयार होते. त्या चाळणीतून अन्नाचे फक्त लहान तुकडेच आत जाऊ शकतात.

या श्रेणीतील काही प्राणी झाडांवर राहतात तर बहुतेक मंडळी जमिनीखाली बिळे तयार करून राहतात. शीत, उष्ण, सौम्य वगैरे सर्व प्रकारच्या वातावरणात कुरतडणारे प्राणी राहू शकतात. अंटार्क्टिका खंड सोडून जगभर सर्वत्र कुरतडणारे प्राणी आढळतात. काही कृंतक हिमनिद्रा काळात त्यांच्या परिसरातच राहून हिमनिद्रा घेतात तर काही स्थलांतर करून अन्यत्र जातात आणि हिमनिद्रा घेत नाहीत.

कृंतक प्राण्यांमध्ये इतरांवर चढाई करण्याचे सामर्थ्य नसते, स्वसंरक्षणार्थही हे चढाई करत नाहीत तर पलायन करतात. या पशूंना शत्रू पुष्कळ आहेत. त्यामुळे या श्रेणीतील प्राण्यांचा मोठ्या प्रमाणावर नाश होतो पण यांना संतती पुष्कळ होत असल्याने ही मंडळी होणाऱ्या संहाराला पुरून उरतात. सस्तन प्राण्यातील साधारण ४० टक्के संख्या कुरतडणाऱ्या प्राण्यांची असते.

अनेक कृंतक पशू मनुष्य वस्तीजवळच राहत असल्याने ते सहजपणे धान्य, फळे, बिया, मोठ्या प्रमाणात मिळवून फस्त करतात तसेच त्यांच्या बिळांमध्ये साठवूनही ठेवतात. यांच्यामुळे अनेक प्रकारचे रोग सहजपणे पसरतात.

## कृंतक श्रेणीतील विविध कूल

* शशाद्य (Leporidae)
* मूषकाद्य (Muridae)
* कीचघूषाद्य (Rhizomyidae)
* शायिकाद्य (Sciuridae)
* शशुंदराद्य (Ochotonidae)
* शलींदराद्य (Hystricidae)
* बीव्हराद्य (Castoridae)
* चिंचिलाद्य (Chinchillidae)
* मंदमूषकाद्य (Muscardinidae)
# जैविक वर्गीकरण

जगात असलेल्या सर्व जीवांचे एका विशिष्ट प्रकारे वर्गीकरण केले जाते. यालाच **जैविक वर्गीकरण** असे म्हणतात.

## मुख्य गट

जैविक वर्गीकरण
* जाति (Species)
* प्रजाति किंवा वंश (Genus)
* कूल (Family)
* गण (Order)
* गोत्र (Cohert)
* श्रेणी (Series)
* वर्ग (Class)
* संघ (Phylum)(फक्त प्राणिसृष्टीत); विभाग (Division)(वनस्पतिसृष्टीत)
* कोटी/सृष्टी (Kingdom/Regnum)(साम्राज्य)
* साम्राज्य Domain/Empire/Super Kingdom)
* जीवन (Life)

संदर्भ:Raghu Vira.1948. Elementary English- Indian Dictionary of Scientific Terms

### जीवचौकटीतील इंग्रजी पारिभाषिक शब्दांचे मराठी भाषांतर

जीवचौकट
* (Domain) = साम्राज्य
* (Kingdom) = कोटी/सृष्टी
* (Plant Kingdom)= वानसकोटी/वनस्पतिसृष्टी
* (Animal Kingdom)= प्राणिसृष्टी
* (Division)/(Phylum) = विभाग/संघ
* (Class) = वर्ग
* (Sub Class) = उपवर्ग
* (Series) = श्रेणी
* (Cohert) = गोत्र
* (Order) = गण/गोत्र
* (Family)= कूल (कुळ)
* (Sub-family) = उपकुल
* (Genus) = प्रजाति किंवा वंश
* (Species) = जाति
* (Variety) = प्रकार
* (Sub-variety) = उपप्रकार
* (Botanical Name) = वनस्पतिशास्त्रीय नाव; लॅटिन नाव
* (Scientific Name) = शास्त्रीय नाव
* (Vernacular Name) = देशी नाव

## हे सुद्धा पहा

* द्विनाम पद्धती
* वनस्पती लेखातील जैविक वर्गीकरण
# साम्राज्य (जीवशास्त्र)

### साम्राज्य (जीवशास्त्र)

साम्राज्य ही जीवशास्त्रीयवर्ग मांडणीतील (Taxonomy) सर्व सजीवांसाठी वापरली जाणारी सर्वोच्च श्रेणी आहे. प्रत्येक ’साम्राज्य’ हे पुढे 'phyla' मध्ये विभागले गेले आहे.

जीवशास्त्रीयवर्गमांडणी (किंवा-वर्गमांडणी)त पुढे ५ साम्राज्ये आहेत. प्रत्येक सजीव हा या पाच पैकी एका साम्राज्यात येतो. ते असे :

* Monera -सर्वात सामान्य सजीव
* Protista - eukaryotes with only one cell.(एकपेशीय,पेशीपटल असणारे)
* Fungi - mushrooms, mold and other fungi.-कवक, बुरशीवर्गीय
* Plantae - सर्व झाडे, जसे की झुडुपे आणि वृक्ष. वनस्पती
* Animalia - all animals, including people. प्राणी

Kingdom is the king in the mneomic, or a saying to help a person remember something, King Phillip Came Over For Great Spaghetti.

### सारांश तक्ता

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Linnaeus** | **Haeckel** | **Chatton** | **Copeland** | **Whittaker** | **Woese et al.** | **Woese et al.** |  |
| 1735 | 1866 | 1937 | 1956 | 1969 | 1977 | 1990[1] |  |
| 2 kingdoms | 3 kingdoms | 2 empires | 4 kingdoms | 5 kingdoms | 6 kingdoms | 3 domains |  |
| (not treated) | Protista | Prokaryota | Monera | Monera | Eubacteria | Bacteria |  |
|  |  |  |  |  | Archaebacteria | Archaea |  |
|  |  | Eukaryota | Protoctista | Protista | Protista | Eukarya |  |
| Vegetabilia | Plantae |  |  | fungi | fungi |  |  |
|  |  |  | Plantae | Plantae | Plantae |  |  |
| Animalia | Animalia |  | Animalia | Animalia | Animalia |  |  |

कधी कधी या तक्त्यात शेजारी असलेले वर्ग पूर्णत्वाने सारखे नसतात. तरीही, या त्रुटीखेरीज, हा तक्ता बरीच माहिती पुरवतो.

For example, Haeckel placed the red algae (Haeckel's Florideae; modern Florideophyceae) and blue-green algae (Haeckel's Archephyta; modern Cyanobacteria) in his Plantae, but in modern classifications they are considered protists and bacteria respectively.

संदर्भ
↑ Carl R. Woese, Otto Kandler, Mark L. Wheelis: "Towards a Natural System of Organisms: Proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya", doi:10.1073/pnas.87.12.4576
# प्राणी

प्राण्यांमधील विविधता
प्राणी म्हणजे अन्न मिळविणे व इतर कारणांसाठी हालचाल करु शकणारे बहुपेशी सजीव होत. सजीव स्वतःची वाढ करण्याची आणि स्वतःचे संरक्षण करण्याची खटपट करतात आणि हेच त्यांच्या जिवंतपणाचे गमक आहे. प्रत्येक जीव आपल्यापासून दुसरा जीव उत्पन्न करतो हे सुद्धा जिवंतपणाचे लक्षण आहे. प्रत्येक सजीवाला आपल्या दैनंदिन क्रिया करण्यासाठी अन्न मिळवावे लागते. अन्न प्राशन करणे आणि प्राशन केलेल्या अन्नातून आवश्यक गोष्टी निघून गेल्यावर त्याज्य द्रव्ये टाकून देणे ही पण सजीव असण्याची ओळख आहे.यात समागम होते.

**वनस्पतीसृष्टी** (वानसकोटी, Plant Kingdom) आणि **प्राणीसृष्टी** (प्राणीकोटी Animal Kingdom) असे सजीवांचे दोन मोठे वर्ग (कोटी) होतात. या दोन्ही कोटीमध्ये परिसंघ (Phylum), परिवर्ग (Class), श्रेणी (Order), कूल (Family), गोत्र (Genus), जाती (Specie), उपजाती (Sub specie) असे विभाग क्रमाने येतात.

प्राणीसृष्टीत खालील दहा परिसंघ आहेत :-

* प्राणू (Protozoa)
* छिद्रवंत (Porifera)
* कुहरवंत (Coelenterata)
* चिप्पकृमी (Platyhelminthes)
* वृत्तकृमी (Nematoda)
* कंकणी (Annelida)
* खंडशाख (Arthropoda)
* मृदुकायकवची (Mollusca)
* कंटकीट (Echinodermata)
* कशावंत (Chordata)
# कणाधारी प्राणी

**लुआ(Lua) त्रुटी: expandTemplate: template "Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-taxon-depicted/mr" does not exist.**

कणाधारी प्राणी
**कणाधारी प्राणी** (लॅटिन: Chordate) म्हणजे पाठीचा कणा असणारे प्राणी. यांमध्ये पृष्ठवंशी तसेच अपृष्ठवंशी प्राणी यांचा समावेश होतो.
# पृष्ठवंशी प्राणी

| पृष्ठवंशी Early Cambrian - Recent |
| --- |
|  Blotched Blue-tongued Lizard, *Tiliqua nigrolutea* |
| शास्त्रीय वर्गीकरण |
|

|  |  |
| --- | --- |
| वंश: | पृष्ठवंशी |
| (unranked) | Craniata  |
| Subphylum: | **पृष्ठवंशी** Cuvier, 1812 |

 |
| Classes and Clades |
|
See below |

पाठीचा कणा असणाऱ्या प्राण्यांना पृष्ठवंशी असे म्हणतात. पाठीचा कणा हा हाडांच्या स्वरूपात असू शकतो किंवा कार्टिलेजच्या स्वरूपात असतो. ५ प्रमुख प्रकारचे जीव हे पृष्ठवंशी प्रकारात मोडतात

## मासे व तत्सम सागरी जीव

हे जीव पूर्णतः पाण्यात जगणारे आहेत. ते पाण्यात विरघळलेल्या प्राणवायूवर श्वसन करतात. बाह्य त्वचा ही खवल्यांनी सुरक्षित असते.

## बेडूक व तत्सम उभयचर जीव

हे जीव पाण्यात व जमीनीवर जगू शकतात. पाण्यात विरघळलेल्या प्राणवायूने श्वसन प्रकिया चालते तर पाण्याबाहेर ओल्या त्वचेतून श्वसन करतात. हे जीव कितीही जमीनीवर राहिले तरी प्रजोत्पादनासाठी पाण्यातच जावे लागते.

## सरपटणारे जीव

साप, कासवे, मगरी, सरडे इत्यादी - हे जीव जमीनीवर अथवा पाण्यामध्ये वास्तव्य करून असतात परंतु पाण्याबाहेर श्वसनाची प्रणाली पूर्णपणे विकसीत असते. यांना पाण्याच्या आत श्वसन करता येत नाही. श्वसनासाठी पाण्यावर यावेच लागते. तसेच पूर्णतः जमीनीवर देखील रहातात. त्वचा ही खवल्यांची असते. हृदयात कप्पे नसल्याने हे थंड रक्ताचे आहेत. प्रजोत्पादन हे जमीनीवरच होते. नवे जीव अंड्यात तयार होतात.

## पक्षी

हे जीव प्रामुख्याने त्यांच्या उडण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहेत. प्रत्येक उडणारा जीव पक्षी असतो किंवा प्रत्येक पक्षी उडू शकतो असेही नाही. पक्षी हे त्यांच्या त्वचेवरून ओळखले जातात जी पिसांनी झाकलेली असते. हे जमीनीवरचे जीव आहेत व हवेतील प्राणवायू वर जगतात. प्रजोत्पादन हे जमीनीवरच होते व अंड्यांमध्ये नवे जीव जन्माला येतात. त्यांच्या हृदयात कप्पे असल्याने हे गरम रक्ताचे जीव आहेत.

## सस्तन प्राणी

*पहा सस्तन प्राणी*

उंदीर, हरीण, वाघ, मांजर, माकड, माणूस इत्यादी - या जीवांची तीन मुख्य वैशिष्ठ्ये आहेत. पहिले म्हणजे त्वचा ज्यावर केस असतात व दुसरे म्हणजे स्तन ज्याद्वारे हे प्राणी नवीन जन्मलेल्या पिल्लांसाठी दूध निर्माण करतात व तिसरे सर्वात महत्त्वाचे वैशिठ्य म्हणजे हे पिल्लांना आपल्या उदरातील खास जागेत म्हणजे गर्भाशयात वाढवून जन्म देतात. तसेच हे हृदयात कप्पे असलेले गरम रक्ताचे जीव आहेत व पूर्णतः हवेतील प्राणवायूवर जगणारे आहेत. जीव विविध वातावरणात परिस्थितीत जगण्यास सरावले आहेत. उदा: वटवाघळे ही उडू शकतात. देवमासे व डॉल्फिन हे पाण्यात आपले जीवन व्यतीत करू शकतात. इत्यादी
# इ.स. १९०४

|  |  |
| --- | --- |
| **सहस्रके:** | इ.स.चे २ रे सहस्रक |
| **शतके:** |  १९ वे शतक -  **२० वे शतक** - २१ वे शतक |
| **दशके:** |  १८८० चे - १८९० चे -  **१९०० चे** - १९१० चे - १९२० चे |
| **वर्षे**: |  १९०१ - १९०२ - १९०३ -  **१९०४** - १९०५ - १९०६ - १९०७ |
| **वर्ग:** | जन्म - मृत्यू - खेळ - निर्मिती - समाप्ती |

## ठळक घटना आणि घडामोडी

* फेब्रुवारी ७ - बाल्टिमोर मध्ये आग. ३० तासात १,५०० ईमारती भस्मसात.
* फेब्रुवारी ८ - रशिया आणि जपान यांचे युद्ध सुरू. या युद्धात जपानने बलाढ्य रशियाची दाणादाण उडवली.
* फेब्रुवारी २३ - पनामाने १,००,००,००० अमेरिकन डॉलरच्या बदल्यात पनामा कालवा अमेरिकेच्या ताब्यात दिला.
* मार्च ३ - जर्मनीचा कैसर विल्हेम दुसऱ्याचा आवाज प्रथम मुद्रित केला गेला.
* एप्रिल १९ - कॅनडातील टोरोंटो शहर आगीत भस्मसात.
* मे ४ - अमेरिकेने पनामा कालव्याचे काम सुरू केले.

## जन्म

* फेब्रुवारी २० - अलेक्सेइ कोसिजिन, रशियन राष्ट्राध्यक्ष.
* मार्च ११ - मौरिट्स वेर्थिम, डच लेखक.
* मार्च ११ - कॉर्नेलिस जान बाकर, डच/अमेरिकन अणुशास्त्रज्ञ.
* ऑक्टोबर २ - लाल बहादूर शास्त्री, भारतीय पंतप्रधान.
* एप्रिल ११ - के.एल्. सैगल, पार्श्वगायक
* नोव्हेंबर १२ - एस.एम. जोशी, भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक.

## मृत्यू

* मे १९ - जमशेदजी टाटा, आधुनिक औद्योगिक भारताचे शिल्पकार व टाटा उद्योग समुहाचे संस्थापक.
* जुलै १४ - पॉल क्रुगर, दक्षिण आफ्रिकेचा क्रांतिकारक.
* ऑगस्ट २९ - मुराद पाचवा, ओट्टोमन सम्राट.
* ऑक्टोबर ४ - कार्ल बेयर, ऑस्ट्रियन रसायनशास्त्रज्ञ
# प्रजातींची उपलब्धता

| प्रजातींची उपलब्धता |
| --- |
| Risk of extinction |
| नामशेष |
|
नामशेष
जंगलातून नामशेष  |
| असुरक्षित |
|
अतिशय चिंताजनक
चिंताजनक
असुरक्षित
Threatened  |
| कमी धोका |
|
Conservation Dependent
Near Threatened
मुबलक  |
| हे सुद्धा पहा |
|
वर्ल्ड काँझरवेशन युनियन
IUCN Red List  |

**प्रजातींची उपलब्धता** ही कोणतीही प्रजाती सध्या पृथ्वीवर आढळून येते का, आणि असल्यास ती प्रजाती नजीकच्या भविष्यात नामशेष होण्याची किती संभावना आहे हे दर्शविते.
# इंटरनॅशनल युनिअन फॉर कंझर्वेशन ऑफ नेचर

**इंटरनॅशनल युनिअन फॉर कंझर्वेशन ऑफ नेचर** (आययुसीएन) ही नैसर्गिक स्रोतांच्या संरक्षणाच्या प्रसाराला वाहिलेली एक आंतरराष्ट्रीय संघटना आहे.
आययुसीएन ने जगातील जैवविविधता संरक्षणासाठी संरक्षित क्षेत्रांचे वर्गीकरण पुढीलप्रमाणे केले आहे This is a NGO

1. वर्ग Ia
2. वर्ग Ib
3. वर्ग II
4. वर्ग III
5. वर्ग IV
6. वर्ग V
7. वर्ग VI

## बाह्य दुवे

## संदर्भ
# मुबलक प्रजाती

| प्रजातींची उपलब्धता |
| --- |
| Risk of extinction |
| नामशेष |
|
नामशेष
जंगलातून नामशेष  |
| असुरक्षित |
|
अतिशय चिंताजनक
चिंताजनक
असुरक्षित
Threatened  |
| कमी धोका |
|
Conservation Dependent
Near Threatened
मुबलक  |
| हे सुद्धा पहा |
|
वर्ल्ड काँझरवेशन युनियन
IUCN Red List  |

**मुबलक प्रजाती** म्हणजे अशा प्रजाती ज्या अतिशय जास्त संख्येने उपलब्ध आहेत व त्यांच्या संवर्धनाची काळजी करण्याचे कारण नाही.

२००६ साली १५,६३६ अशा प्रजातींची नोंद होती.
# सोमालिया प्रजासत्ताक

|  |
| --- |
| **सोमालिया** Soomaaliya الصومال सोमालियाचे प्रजासत्ताक |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| राष्ट्रगीत: सूमालीयीय तूसूव |
| सोमालियाचे स्थानसोमालियाचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** (व सर्वात मोठे शहर) | मोगादिशु |
| **अधिकृत भाषा** | सोमाली, अरबी |
|  - राष्ट्रप्रमुख | अब्दुल्लाही युसुफ अहमद |
|  - पंतप्रधान | अली मोहम्मद गेदी |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
|  - स्वातंत्र्य दिवस | (युनायटेड किंग्डम व इटलीपासून) जुलै १, १९६०  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | ६,३७, ६५७ किमी२ |
|  - पाणी (%) | १.६ |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | ८२,२८,००० (९१वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | १३/किमी² |
| **वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)** |
|  - एकूण | ४.८०९ अब्ज अमेरिकन डॉलर  |
|  - वार्षिक दरडोई उत्पन्न | ६०० अमेरिकन डॉलर  |
| **राष्ट्रीय चलन** | सोमाली शिलिंग (SOS) |
| **आंतरराष्ट्रीय कालविभाग** | पूर्व आफ्रिकी प्रमाणवेळ (EAT) (यूटीसी+३) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | SO |
| **आंतरजाल प्रत्यय** | .so |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | +२५२ |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**सोमालिया** (सोमाली: Soomaaliya; अरबी: الصومال ) हा पूर्व आफ्रिकेतील एक देश आहे.
# इथियोपिया

|  |
| --- |
| **इथियोपिया** የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ इथियोपियाचे संघीय लोकशाही प्रजासत्ताक |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| राष्ट्रगीत: *Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya* *प्रिय मातृभूमी इथियोपिया, आगेकुच कर*  |
| इथियोपियाचे स्थानइथियोपियाचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** (व सर्वात मोठे शहर) | अदिस अबाबा  |
| **अधिकृत भाषा** | अम्हारिक |
| **सरकार** | संघीय सांसदीय प्रजासत्ताक |
|  - राष्ट्रप्रमुख | ताये अत्सके सिलासी |
|  - पंतप्रधान | अबिये अहमद |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
|  - अक्सुमचे राजतंत्र | अंदाजे इ.स. १००  |
|  - इथियोपियाचे साम्राज्य | इ.स. ११३७  |
|  - सद्य संविधान | ऑगस्ट १९९३  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | ११,०४,३०० किमी२ (२७वा क्रमांक) |
|  - पाणी (%) | ०.७ |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | ९,११,९५,६७५ (१५वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | ८२.५८/किमी² |
| **वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)** |
|  - एकूण | १०३.१ अब्ज अमेरिकन डॉलर  |
|  - वार्षिक दरडोई उत्पन्न | १२०० अमेरिकन डॉलर  |
| **मानवी विकास निर्देशांक**  . | ▲ ०.३९६ (कमी) (१७३ वा) (२०१०) |
| **राष्ट्रीय चलन** | बिर्र |
| **आंतरराष्ट्रीय कालविभाग** | पूर्व आफ्रिका प्रमाणवेळ (यूटीसी+०३:००) |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | ET |
| **आंतरजाल प्रत्यय** | .et |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | २५१ |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**इथियोपियाचे संघीय लोकशाही प्रजासत्ताक** हा पूर्व आफ्रिकेच्या शिंगामधील एक भूपरिवेष्ठित देश आहे. इथियोपियाच्या उत्तरेला इरिट्रिया, पश्चिमेला सुदान, दक्षिणेला केन्या, पूर्वेला सोमालिया तर ईशान्येला जिबूती हे देश आहेत. अदिस अबाबा ही इथियोपियाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.

इथियोपिया हा जगातील सर्वांत प्राचीन देशांपैकी एक व आफ्रिकेतील दुसरा सर्वाधिक लोकसंख्येचा देश आहे. आफ्रिकेतील सर्वाधिक जागतिक वारसा स्थाने ह्याच देशात आहेत.

## इतिहास

### नावाची व्युत्पत्ती

### प्रागैतिहासिक कालखंड

## भूगोल

### चतुःसीमा

### राजकीय विभाग

### मोठी शहरे

## समाजव्यवस्था

### भाषा

इथियोपियामध्ये सुमारे ९० भाषा वापरल्या जातात ज्यांपैकी बहुसंख्या भाषा आफ्रो-आशियन भाषासमूहामधील आहेत. अम्हारिक ही राजकीय भाषा असून इतर भाषांना प्रादेशिक स्तरावर अधिकृत दर्जा मिळाला आहे.

| इथियोपियामधील भाषांचे वितरण (२००७) |
| --- |
|  |  |  |
| ओरोमो भाषा |    | 33.8% |
| अम्हारिक भाषा |    | 29.33% |
| सोमाली भाषा |    | 6.25% |
| तिग्रिन्या भाषा |    | 5.86% |
| सिदामो भाषा |    | 4.04% |
| वोलयटा भाषा |    | 2.21% |
| गुरेज भाषा |    | 2.01% |
| अफार भाषा |    | 1.74% |
| हदिया भाषा |    | 1.69% |
| गामो भाषा |    | 1.45% |
| इतर |    | 11.62% |

### वस्तीविभागणी

### धर्म

### शिक्षण

### संस्कृती

## राजकारण

## अर्थतंत्र

## खेळ

* ऑलिंपिक खेळात इथियोपिया
* इथियोपिया फुटबॉल संघ

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 इथियोपिया |

* सरकारी संकेतस्थळ Archived 2008-10-16 at the वेबॅक मशीन.
* इथियोपिया - एन्सायक्लोपेडिया ब्रिटानिकावरील माहिती
* इथियोपियाचे विकिमिडिया अ‍ॅटलास
* विकिव्हॉयेज वरील इथियोपिया पर्यटन गाईड (इंग्रजी)
# जिबूती

|  |
| --- |
| **जिबूती** جمهورية جيبوتي Republic of Djibouti जिबूतीचे प्रजासत्ताक |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| जिबूतीचे स्थानजिबूतीचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** | जिबूती  |
| **अधिकृत भाषा** | अरबी, फ्रेंच |
|  - राष्ट्रप्रमुख | इस्माइल ओमर गुएल्लेह |
|  - पंतप्रधान | अब्दुलकादर कमिल मोहम्मद |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
|  - स्वातंत्र्य दिवस | २७ जून १९७७  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | २३,२०० किमी२ (१४९वा क्रमांक) |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | ४,९६,३७४ (१६०वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | २२/किमी² |
| **वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)** |
|  - एकूण | १.८७७ अब्ज अमेरिकन डॉलर  |
|  - वार्षिक दरडोई उत्पन्न | २,३९२ अमेरिकन डॉलर  |
| **राष्ट्रीय चलन** | जिबूतीयन फ्रँक |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | DJ |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | +253 |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**जिबूती** हा पूर्व आफ्रिकेतील आफ्रिकेच्या शिंगामधील एक छोटा देश आहे. जिबूतीच्या उत्तरेला इरिट्रिया, पश्चिम व दक्षिणेला इथियोपिया व आग्नेय दिशेला सोमालिया देश आहेत. जिबूती ही जिबूतीची राजधानी आहे. इतर बहुतांशी आफ्रिकन देशांप्रमाणे जिबूती एक गरीब व अविकसित देश आहे. येथील १/५ लोक आंतरराष्ट्रीय दारिद्र्यरेषेखाली जगतात.

## खेळ

* ऑलिंपिक खेळात जिबूती
* जिबूती फुटबॉल संघ
# इरिट्रिया

|  |
| --- |
| **इरिट्रिया** ሃገረ ኤርትራ دولة إرتريا |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वज | चिन्ह |

 |
| राष्ट्रगीत: *Ertra, Ertra, Ertra* (इरिट्रिया, इरिट्रिया, इरिट्रिया) |
| इरिट्रियाचे स्थानइरिट्रियाचे जागतिक नकाशावरील स्थान |
| **राजधानी** (व सर्वात मोठे शहर) | अस्मारा  |
| **अधिकृत भाषा** | तिग्रिन्या, अरबी, इंग्लिश |
| **सरकार** | एकपक्षीय अध्यक्षीय प्रजासत्ताक |
|  - राष्ट्रप्रमुख | इसायास अफेवेर्की |
|  |
|  |
|  |
| **महत्त्वपूर्ण घटना** |
|  - इटालियन राजवटीची समाप्ती | नोव्हेंबर १९४१  |
|  - युनायटेड किंग्डम व संयुक्त राष्ट्रे अंमलाची समाप्ती | १९५१  |
|  - स्वातंत्र्य | २४ मे १९९१  |
|  - कायदेशीर स्वातंत्र्य | २४ मे १९९३  |
| क्षेत्रफळ |
|  - एकूण | १,१७,६०० किमी२ (१०१वा क्रमांक) |
|  - पाणी (%) | ०.१४ |
| लोकसंख्या |
|  -एकूण | ६०,८६,४९५ (२०१२ अंदाज) (१०७वा क्रमांक) |
|  - गणती | {{{लोकसंख्या\_गणना}}}
{{{लोकसंख्या\_गणना\_वर्ष}}} |
|  - घनता | ५१.८/किमी² |
| **वार्षिक सकल उत्पन्न (पीपीपी)** |
|  - एकूण | ४.३९७ अब्ज अमेरिकन डॉलर  |
|  - वार्षिक दरडोई उत्पन्न | ७७७ अमेरिकन डॉलर  |
| **मानवी विकास निर्देशांक**  . | ▬ ०.३४९ (कमी) (१७७ वा) (२०११) |
| **राष्ट्रीय चलन** | नाक्फा |
| **आंतरराष्ट्रीय कालविभाग** | यूटीसी + ३:०० |
| **आय.एस.ओ. ३१६६-१** | ER |
| **आंतरजाल प्रत्यय** | .er |
| **आंतरराष्ट्रीय दूरध्वनी क्रमांक** | २९१ |
| राष्ट्र\_नकाशा |

**इरिट्रिया** (तिग्रिन्या: ኤርትራ *ʾErtrā*; अरबी: إرتريا *Iritriyā*, इंग्लिश: *State of Eritrea*) हा पूर्व आफ्रिकेच्या आफ्रिकेच्या शिंगामधील एक छोटा देश आहे. इरिट्रियाच्या पश्चिमेला सुदान, दक्षिणेला इथियोपिया व आग्नेय दिशेला जिबूती हे देश तर वायव्य व पूर्वेस लाल समुद्र व चिंचोळ्या सामुद्रधुनीपलीकडे सौदी अरेबिया व येमेन हे देश आहेत. अस्मारा ही इरिट्रियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.

इ.स.च्या दुसऱ्या शतकापासून वस्ती असल्याचे पुरावे सापडलेल्या इरिट्रियावर मध्य युगीन काळात इथियोपियन व ओस्मानी साम्राज्याची सत्ता होती. इ.स. १८९० साली इटलीने येथे आपली पहिली वसाहत (इटालियन इरिट्रिया) स्थापन केली जी दुसऱ्या महायुद्धानंतर बरखास्त करण्यात आली. त्यानंतर इथियोपियाने ह्या भूभागावर आक्रमण करून तो बळकावला व इरिट्रिया इथियोपियाचा १४वा प्रांत बनला. इथ्योपियाच्या जुलुमी राजवटीस कंटाळलेल्या इरिट्रियाने १९६१ सालापासून सुमारे ३० वर्षे स्वातंत्र्यलढा चालू ठेवला ज्याला १९९१ साली यश मिळून इरिट्रियास स्वातंत्र्य मिळाले.

सध्या इरिट्रियामध्ये एकपक्षी अध्यक्षीय प्रजासत्ताक पद्धत असून इसायास अफेवेर्की हा १९९१ सालापासून ह्या देशाचा राष्ट्राध्यक्ष आहे. त्याच्या राजवटीमध्ये इरिट्रियात सर्रास मानवी हक्कांची पायमल्ली होत असून भाषण स्वातंत्र्यावर गदा आणली जात आहे. सततच्या युद्धांमुळे तसेच अनेक दशकांच्या गुलामगिरीमुळे इरिट्रियाची अर्थव्यवस्था कोलमडली असून येथील जीडीपी वाढीचा दर केवळ २ टक्के आहे. ह्यामुळे इतर बहुतांशी आफ्रिकन देशांप्रमाणे इरिट्रिया एक गरीब व अविकसित देश आहे

## इतिहास

### नावाची व्युत्पत्ती

### प्रागैतिहासिक कालखंड

## भूगोल

### चतुःसीमा

### राजकीय विभाग

### मोठी शहरे

## समाजव्यवस्था

### वस्तीविभागणी

### धर्म

### शिक्षण

### संस्कृती

## राजकारण

## अर्थतंत्र

## खेळ

* ऑलिंपिक खेळात इरिट्रिया
* इरिट्रिया फुटबॉल संघ

## बाह्य दुवे

|  |  |
| --- | --- |
|  | विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
 इरिट्रिया |

* अधिकृत संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर)

* इरिट्रियाचे विकिमिडिया अ‍ॅटलास
* विकिव्हॉयेज वरील इरिट्रिया पर्यटन गाईड (इंग्रजी)