Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ဒဳဝလဳ

ဒဳပဝလဳ (ဝါ) ဒိပဝလဳ (ဝါ) ဒိဝလဳ (အၚ်္ဂလိက်:  *Diwali* )ဟီုဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသ္ဘၚ်ဍောန်ပၟတ် သွက်ကောန်ဘာဟိန္ဒူ တအ်မွဲရ။ ဝေါဟာမ္ဂး "ဒဳပဝလဳ" ဟီုဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် " ကရုၚ်(လၟေၚ်)သ္ၚိပၟတ်" မဒှ်ရ။

The Rangoli of Lights
## ဗီုမကၠောန်သ္ဘၚ်

ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်စပ္တံမုဟ်ကျာ ဂှ်ကၠောန်သ္ပတဴရ။
သ္ဘၚ်ဒေဝါလဳဏအ်ဟီုတှ်ေ ဒှ်ပေဲါသ္ဘၚ်ဒယှ်မွဲ ပၞောဝ်ကဵုသ္ဘၚ်ဟိန္ဒူတအ်မဂၠိုၚ်ရ။
အခိၚ်ကာလမသ္ပသ္ဘၚ်ဂှ် ကဝါ်ပၟတ် သ္ပပူဇဴပၟတ် ဌာန်သ္ၚိ ဌာန်ဖျာန် ကေုာံ ဌာန်မဆက်စပ်ကဵု ညဂမၠိုၚ်တအ်ရ။
နကဵုကြက္ကဒိန် ဂရဳဂိုယာန်မ္ဂး သ္ဘၚ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် အကြာအခိၚ်လဒေါဝ်ဂိတု အံက်တိုဘာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဂိတု နဝ်ဝၚ်ဘာတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပစလုပ်မံၚ်ရ။
သွက်ပေဲါသ္ဘၚ်ဂှ်တှ်ေ ဌာန်သ္ၚိဇကု ဌာန်ကမၠောန်ဇကုဇကုတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္အးဇ္ၚးတဴအိုတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ဗိုက်လ္တက်ကေတ် ဂယျိုၚ်ကယျဝ် မခိုဟ်ကျေဝ်တအ်ရ။ အပ္ဍဲ မ္ၚးသ္ၚိတအ်ဂှ် ဍောန်တဴပၟတ်ပၞာၚ်၊ ပၟတ်ကၠေၚ်တအ် ပြုပြောၚ်တုဲ သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကဵုဂါရဝ ကု တၠ Ganesha တၞဟ်နဖဵု ပိုန်ဘိုက် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ဒေဝတဴဗြဴ Lakshmi တၞဟ်နဖဵု ညာန်ဘာန် ပညာရ ပၟတ်လက္ခတအ်အိုတ်ရ။

## နိဿဲ
# ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်

ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်| အၚ်္ဂလိက်: *League of Nations* ပြင်သေတ်: *Société des Nations* |
| တဆိပ် ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင် (သၞာံ ၁၉၃၉-၁၉၄၆) |
| ဂကောံမဆက်ရေင်တၠုင် | ကုလသမဂ္ဂ |
| မဒက်ပတန် | ဇာန်နဝါရဳ ၁၀၊ ၁၉၂၀ (၁၉၂၀-၀၁-10) |
| အခိင်မလီု | ဨပြဳ 20, 1946 (1946-04-20) |
| ဗီုပြင် | ဂကောံ အလုံဂၠးတိ (Intergovernmental organization) |
| တင်ရန်တၟအ် | ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ မွဲကရောမ် ကေုာံ ပွမသောင်ကလး ပြဿနာ နကဵု နဲကဲဓရီုကျာ |
| ဂအုပ်ဌာန | ဂျနဳဗာ၊ သွိတ်ဇြာလာန် |
| အရေဝ်မစကာရုင် | အင်္ဂလိက်, ပြင်သေတ်, သပိန် |

**ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်** (အၚ်္ဂလိက်: *League of Nations*, ဗွဲခမၞောန် **LON**) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ အလုံဂၠးတိ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံလိုက်ရ။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ကြဴနူ ကောံဓရီု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳ (Paris Peace Conference) မကတဵုဒှ်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲရ။

## ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်

ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ မကတဵုဒှ်လဝ် ပရေင်လီုလာ် ကေုာံ လမျီုမၞိဟ် မဒးလေင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ သမတ ဍုင်အမေရိကာန် ဝုဒ်ရဝ် ဝေလ်ဆောန် (Woodrow Wilson) ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံအလုံဂၠးတိမွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်ပၞာန် ဟွံဂွံကတဵုဒှ်ပၠန်ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်အမေရိကာန် ဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်ဏအ်ကီုလေဝ်၊ အလဵုဇကု ဍုင်အမေရိကာန်တအ် ဟွံပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ရ ဟိုတ်နူ လွှတ်တော်အမေရိကာန် ဟွံဒုင်တဲရ။

## တင်ရန်တၟအ် အဓိက

တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက် ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်-

* **ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လွဟ် (Disarmament):** ဖအောန်ဖျေဟ် လွဟ်လက်နက် ပ္ဍဲဍုင်နာနာ ညံင်ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ဒြဟတ်ပၞာန်။
* **ပရေင်စဵုဒၞာ မွဲကရောမ် (Collective Security):** ယဝ်ရ ဍုင်မွဲမွဲ ဒးဒုင် ဗတိုက်မ္ဂး၊ ဍုင်သၟေဟ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ဗတိုက်စဵုဒၞာကဵု ဍုင်ဂှ်ရ။
* **ပွမသောင်ကလး ပြဿနာ:** သောင်ကလး ပြဿနာ အကြာဍုင် ကဵု ဍုင် နကဵု နဲကဲဓရီုကျာ သဳကၠဳ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Negotiation and Arbitration) စၞးမစကာ လွဟ်ပၞာန်။
* **ပရေင်ခိုဟ်စ သွက် ကောန်မၞိဟ်:** ဇၞော်မောဝ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ညးမဒးဒုင်ဘဲဒဏ် ကေုာံ အခေါင်အရာ သၟာကမၠောန်တအ်။

## ပရေင်ဆောမ်လေင် ကေုာံ အုပ်နိဂီု

ၜိုန်ရ ဂကောံဏအ်ဝွံ ဂွံအံင်ဇၞး ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ပြဿနာဍောတ်တ် လ္ၚဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ တအ်ကီုလေဝ်၊ ဍေံဟွံမွဲကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် အလဵုဇကု သွက်ဂွံ ဓမံက်ရုပ်ရဴ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်ထာဝ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလဍုင်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ဂျာမနဳ၊ အဳတလဳ ကေုာံ ဂျပေန် တအ် စချဳဒရိုင် ပရေင်ကျာ်ပၞာန် (Aggression) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ်ဂှ်၊ ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဝွံ စဵုဒၞာ ဟွံမာန်တုဲ ကၞောတ်တဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ရ။

ပ္ဍဲ ၂၀ ဨပြဳ သၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ်၊ ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်ဝွံ အာစိုပ်ဒတုဲ အုပ်နိဂီုတုဲ၊ ပရေင်တာလျိုင်၊ အာဲကၟာဲ ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပြံင်ပအပ်ကဵု ဂကောံတၟိ မၞုံယၟု **ကုလသမဂ္ဂ** (United Nations) ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်

* ကုလသမဂ္ဂ (United Nations)
* ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ
* ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ

## နိဿဲ

* Northedge, F. S. (1986). *The League of Nations: Its Life and Times, 1920–1946*. Holmes & Meier.
* Walters, F. P. (1952). *A History of the League of Nations*. Oxford University Press.
# သစ္စပန်

ဓရ်သစ္စပန် (အၚ်္ဂလိက်: *Four Noble Truths*)

1. ဒုက္ခသစ္စ - ဓရ်မတီအပိုၚ်အခြာဖဵု ဒးဒှ်ဒဒိုက်ဍာံ
2. သမုဒယသစ္စ - ဓရ်ပဲါတဏှာ ဟိုတ်ကဵုဒဒိုက်ဍာံ
3. နိရောဓသစ္စ - ဓရ်သ္ပဇၞောဝ်မတ်ကဵုနိဗ္ဗာန် ဌာန်ပလိုတ်ဒဒိုက်ဍာံ
4. မဂ္ဂသစ္စ - ဓရ်ဒးဇၞော်ပၟဝ် မဂ္ဂၚ် (၈) ၊ ဒ္ဂေတ်ဟိုတ် ပဲါတဏှာ ပၠိုတ် ဒဒိုက်ဍာံ။

## ပွဟွံတီကေတ်ဓရ်သစ္စပန်ပြကာ

1. ဒုက္ခ - ပွမဟွံတီကေတ် ဒဒိုက်ဍာံ
2. ဒုက္ခသမုဒယ - ပွမဟွံတီကေတ် ဟိုတ်ဒဒိုက်
3. ဒုက္ခနိရောဓ - ပွမဟွံတီကေတ် အရာဒဒိုက် မပၠိုတ်ၜိုဟ်လလံ
4. ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ - ပွမဟွံတီကေတ်ဒ္ဂေတ်ဟိုတ်မအာစိုပ်အရာဒဒိုက် မပၠိုတ်ၜိုဟ်လလံ။

## ဒဒိုက် (၈) သာ်

1. ဇာတိဒုက္ခ - ဒဒိုက်ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ
2. ဇရာဒုက္ခ - ဒဒိုက် ဒးဗျု၊ သော်ဗု၊ ၚေက်ပြဟ်၊ မတ်ဗဗုၚ် ထပါ
3. ဗျာဓိဒုက္ခ - ဒဒိုက်ဒးယဲ
4. မရဏဒုက္ခ - ဒဒိုက် ဒးချိုတ်
5. အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂဒုက္ခ - ပွမ္ဒးမံၚ်ပံၚ်ဖက် ကေုာံကရောံညးဟွံသ္ဍိုက်မၠိုက်
6. ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ - ကရောံမၞိဟ်ဇကုသ္ဍိုက်ဆာန်တအ် ဟွံဂွံမံၚ် ဒးပြးဆာဲ သာဲခြာ
7. ယံပိစ္ဆနလဘတိဒုက္ခ - ဗီု (အတိုၚ်) ဇကုနွံပၟိက် ဟွံကလိဂွံဂှ်လေဝ် ဒဒိုက်
8. ပဉ္စပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခ - ကလိဂွံခန္ဓ (၅) ဏအ် ဒဒိုက်ဖအိုတ်ရ။

## နိဿဲ