# အေန်ဒဝ်နဳရှာ

| ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ Republik Indonesia |
| --- |
|
အလာံ

တဆိပ်

 |
| ဍုင်ဇၞော် | ဂျာကာတာ (Jakarta) 6°10′S 106°49′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ဂျာကာတာ |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာအေန်ဒဝ်နဳရှာ (Indonesian) |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ် သမ္မတ |
| • သမ္မတ | ပရာဗဝ်ဝဝ် သုဗဳယာန်တဝ် (Prabowo Subianto) |
| • ဒု-သမ္မတ | ဂဳဘရာန် ရာကာဗူမေန် ရာကာ (Gibran Rakabuming Raka) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် |
| • သီုဖအိုတ် |  |
| လၟိဟ်မၞိဟ် |
| • တၟော် | ၜိုတ် ၂၇၉ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၄) |
| လှုဲ | ရူပဳယာ (Rupiah, Rp) |
| ဇြောမ်အခိင် | (UTC+7 စဵုကဵု +9) |

**ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ** (အင်္ဂလိက်: *Indonesia*, အေန်ဒဝ်နဳရှာ: *Indonesia*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဍုင်တကအ် မနွံပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ (Southeast Asia) ကေုာံ အဝ်ရှေနဳယျာ (Oceania) မွဲရ။ ယၟုဍုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် ဒှ် **ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အေန်ဒဝ်နဳရှာ** ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ် ၜိုတ် ၁၇,၀၀၀ ပြင်တုဲ၊ ဍေံဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ဂျာကာတာ (Jakarta) ရ။ (ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် အလဵုအသဳတအ် နွံအစဳအဇန် ပြံင်ဍုင်ဇၞော် ဇရေင် ဍုင်နူသာန်တာရာ (Nusantara) ပ္ဍဲတကအ် ဗဝ်နဳယဝ် ကီုရ)။

## ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု

ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာဝွံ နွံကဵု တကအ် အဓိက (၅) တကအ် မတွဟ်ဂး သုမာတြာ (Sumatra)၊ ဂျာဗာ (Java)၊ ဗဝ်နဳယဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလဳမာန်တာန် (Kalimantan)၊ သူလာဝေသဳ (Sulawesi)၊ ကေုာံ နယူးဂီနီ ဟွံသေင်မ္ဂး ပါပူဝါ (Papua) တအ်ရ။ ပယျဵုတိဍာ် ဍေံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု -

* **တကအ် ဗဝ်နဳယဝ်:** ဆက်စပ် ကု ဍုင် မလေရှာ
* **တကအ် တဳမော (Timor):** ဆက်စပ် ကု ဍုင် တဳမောဗၟံက် (East Timor)
* **တကအ် နယူးဂီနီ:** ဆက်စပ် ကု ဍုင် ပါပူဝါ နယူးဂီနီ (Papua New Guinea)

ဟိုတ်နူ ဍုင်ဝွံ နွံလတူ ဒၞာဲတိကလာပ် မကော်စ "ဗွိုင်ပၟတ် ပစိဖိတ်" (Ring of Fire) တုဲ ဍေံလေပ် ကတဵုဒှ် ကသဳတိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဥတုကမ္တဴ (Tropical climate) တုဲ မၞုံကဵု ဂြိုပ်ဆု ကမ္တဴ မဇၞော်အိုတ် ကဆံင်ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိ (ဒးနူ ဗရာဇြဳ) ရ။

## ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲတုဲ၊ ဍေံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (G20) ကီုရ။ ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍုင်ဂှ် -

* **သယံဇာတ ကေုာံ ဓါတ်တၟအ်:** ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပတိတ် ချးတၟအ် (Coal)၊ ဓါတ်င္ၚေက် (Natural gas)၊ ကေုာံ ဓါတ်သတ္တု ဗီုကဵု နဳကေဝ် (Nickel) မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဗက်ထရဳ ကွဳစက်လလဳ (EV) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* **ကမၠောန် တဵုလွဳ:** ဍေံဒှ် ဍုင်မပတိတ် ကၠေင်အုန်း (Palm oil) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
* **ကမၠောန် အာတရဴ (Tourism):** တကအ် ဗာလဳ (Bali) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲဒတန် အာတရဴ မပြာကတ်အိုတ် အလုံဂၠးတိ မၞုံကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။

## မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

* **လၟိဟ်မၞိဟ်:** အေန်ဒဝ်နဳရှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ် ကဆံင် (၄) ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကဝက်ပြင်င်ဂှ် မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တကအ် ဂျာဗာ (Java) တုဲ ဍေံဒှ် တကအ် မၞိဟ်မံင် က္ဍန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
* **ဂကူ ကေုာံ ဘာသာစကား:** ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကူနာနာ ၜိုတ် ၃၀၀ ပြင်တုဲ၊ ဂကူ ဂျာဗာ (Javanese) ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဘာသာ အလဵုအသဳဂှ် ဒှ် ဘာသာအေန်ဒဝ်နဳရှာ (Indonesian) ရ။
* **လျိုင်ပတှ်ေ:** အေန်ဒဝ်နဳရှာဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု မၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာအေဿလာမ် (Islam) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ (ၜိုတ် ၈၆ တၟဴကၠံ)။ ဆဂး ဘာသာ ခရေတ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူ (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဗာလဳ) ကေုာံ ဘာသာဗုဒ္ဓ တအ်လေဝ် နွံဒၟံင် ဗွဲမဗၠးၜးရ။
* **သဘဴဓရ်ဍုင်:** သဘဴဓရ်ဍုင်ဂှ် ကော်စ "Bhinneka Tunggal Ika" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ၜိုန်ရ ဟွံတုပ်ကီုလေဝ် ပံင်ကောံဒၟံင်မွဲဓဝ်" (Unity in Diversity) ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

* ဂျာကာတာ
* ဗာလဳ
* အာသဳယာန်
* အာရှအဂၞဲ
* စရင် ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ

## နိဿဲ

* "Indonesia Profile". BBC News.
* Indonesia, Wikipedia (English).