Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# နဲပညာ

**နဲပညာ** (အင်္ဂလိက်: *Technology*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာရပ် မစကာလညာတ် သိပ္ပံ၊ နဲကဲ ကေုာံ ကိရိယာနာနာ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်၊ ပြုပြေင် ကေုာံ သောင်ကလး ပုစ္ဆာနာနာ ပ္ဍဲလောကမၞိဟ်ရ။ နဲပညာဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဇၟာပ်ကဏ္ဍ မပ္တံကဵု ပရေင်စိုပ်တရဴ၊ ပရေင်စိုပ်သ္ၚိ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ စံၚ်ဏးသုတေသန ရ။

## ဂကူနဲပညာဂမၠိုင်

နဲပညာဝွံ ပါ်ခြာဂွံ ဂကူနာနာ အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

1. **နဲပညာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ဆက်စပ် (ICT):** မပ္တံကဵု ကမ်ပျူတာ၊ ဖုင်၊ အေန်တာနက် ကေုာံ သၞောတ် ယူနဳခတ်။
2. **နဲပညာ သိပ္ပံ (Scientific Technology):** ကိရိယာ မစကာ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ဂဏိတဗေဒ။
3. **နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Technology):** အကာဲအရာ လောကဒဳဂျဳတေဝ် မစကာ သၞောတ် Binary (0, 1) သွက်ဂွံထိင် တင်ဂၞင်။

## နဲပညာ ကေုာံ သုတေသန

ပ္ဍဲကဵု စံၚ်ဏးသုတေသန မ္ဂး နဲပညာဝွံ ဒှ်ကိရိယာ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံပကောံ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်ရ။

* **Software:** စကာနဲပညာ Software မပ္တံကဵု SPSS, NVivo သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တင်ဂၞင်။
* **Online Research:** စကာအေန်တာနက် သွက်ဂွံဂၠာဲလိက်ပတ် (Literature Review) နူကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကေုာံ Google Scholar။

## နဲပညာ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်

သွက်ဂကူမန်မ္ဂး နဲပညာဝွံ ဒှ်အခွင့်အရာ သွက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ် အရေဝ်ဘာသာဇကုရ။

* နကဵုနဲပညာ ဝဳကဳ-ယူနဳခတ်၊ လိက်မန်ဂှ် ချူဂွံ၊ ဗှ်ဂွံ ပ္ဍဲဇၟာပ်ကိရိယာ ဒဳဂျဳတေဝ်။
* နဲပညာ AI (Artificial Intelligence) ဝွံ ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာမန် ကေုာံ ပရေင်ဗ္တောန်ပညာမန် ပ္ဍဲအနာဂတ်မာန်ရ။

## နိဿဲ

* အဘိဓာန်မန်-ဗၟာ၊ နာဲထောန်သိင်။
* Britannica Encyclopedia - Technology.
# ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ခမ်ပျူတာ

ကောဒ် ပရဝ်ဂရာမ်မေန် လတူ ផ្ဍာ် (Screen)
**ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ခမ်ပျူတာ** (အၚ်္ဂလိက်: *Computer programming*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပွမဖန်ဗဒှ်၊ ပွမချူ၊ ပွမစမ်ၜတ် ကေုာံ ပွမမင်မဲ ကောဒ် (Source code) ညံင်စက်ခမ်ပျူတာတအ် ဂွံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်မဖျေံလဝ် အစဳအဇန်ရ။ ပူဂိုလ် မချူ ပရဝ်ဂရာမ်တအ်ဂှ် ကော်စ သၟာပရဝ်ဂရာမ် (Programmer) ဟွံသေင်မ္ဂး ညးဖန်ဗဒှ် ဆပ်ဝဴ (Software developer) ရ။

ပရဝ်ဂရာမ်မေန်ဂှ် ဒှ်အရာ မကဵု စၞောန်ပညုင် ကု ခမ်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် တင်ဂၞင် (Data)၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် မုက်ဝက်ဆိုက်၊ သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ဉာဏ်စက် (AI) ကေုာံ သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ဇာဇၞိက် ခမ်ပျူတာ (Computer networks) နာနာသာ်ရ။

## ဝင် (History)

ဝင် ပရဝ်ဂရာမ်မေန်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ခေတ်ကၠာ ခမ်ပျူတာ လျပ်စစ် ဟွံက္တဵုဒှ်ဏီရ။ အေဒါ လဝ်ဗလေ့တ် (Ada Lovelace) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မချူလဝ် ပရဝ်ဂရာမ် အဓိက ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ သွက်စက် တၟော်သင်္ချာ ချားလ် ဘက်ဗေ့ချ် (Charles Babbage) ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၈၄၀ တေအ်ရ။

ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လဒေါဝ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ကဆံင်သၠုင် (High-level programming languages) ဗီုကဵု FORTRAN ကေုာံ COBOL တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ပကဵု ညံင် မၞိဟ်တအ် ဂွံချူ ကောဒ် လောဲသွာ နူကဵု ပွမစကာ ဂၞန် သုည ကဵု မွဲ (Machine code) ရ။

## အရေဝ်ဘာသာ ပရဝ်ဂရာမ်မေန်ဂမၠိုင် (Programming Languages)

သၟာပရဝ်ဂရာမ်တအ် စကာ အရေဝ်ဘာသာ ပရဝ်ဂရာမ်မေန် နာနာသာ် သွက်ဂွံ ချူ ကောဒ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် မပ္တံကဵု-

* **ပိုက်ထောန် (Python):** လ္ၚတ်လောဲတုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သွာင် ဉာဏ်စက် (AI)၊ သုတေသန တင်ဂၞင် ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ် ဝက်ဆိုက်။
* **ဂျာဗာသခရေပ် (JavaScript):** ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် မုက်ဝက်ဆိုက် (Web development) ညံင်ဂွံ ချဳဒရာင်မာန်။
* **ဂျာဗာ (Java):** စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် ဆပ်ဝဴ ကမ္မဏဳဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ အပ်ပလဳကေးရှေန် ဖုန် (Android)။
* **သဳပလတ်ပလတ် (C++):** ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ မၞုံကဵု ဒြဟတ်ဇၞော်တုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် ဂိမ်း (Games) ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် (Operating systems)။

## သဘဴဓဝ် သဇိုင်ဂမၠိုင် (Basic Concepts)

ၜိုန်ရ အရေဝ်ဘာသာ ဟွံတုပ်ကီုလေဝ်၊ သဘဴဓဝ် သဇိုင် ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ-

* **မပြံင်လှာဲ (Variables):** ဒှ်ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ်စွံ တင်ဂၞင် (ဥပမာ - လၟိဟ်ဂၞန်၊ လိက်)။
* **အကာဲအရာ (Conditions):** ပွမကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အကာဲအရာ (ဥပမာ - If-Else statements)။
* **ပွမကလေင်ကၠောန် (Loops):** ပွမကဵု စက် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲမွဲ ကလေင်ဂၠိုင်ကဵုဝါ စဵုကဵု ဍိုက်ပေင် အကာဲအရာမွဲ။
* **သၞောတ်ဝ် လိက် (Syntax):** သၞောတ်ဝ် ဂမ္စာဲ ကေုာံ သဒ္ဒါ မဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အခိင်ချူ ကောဒ် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာ မွဲမွဲ။

## လၟေင်ကမၠောန် (The Programming Process)

1. **ပွမချူ (Writing):** ချူ ကောဒ် ပ္ဍဲကဵု ပရဝ်ဂရာမ် ပလေဝ်ဒါန် လိက် (Text editor) ဟွံသေင်မ္ဂး IDE။
2. **ပွမကၠာဲ (Compiling/Interpreting):** ကၠာဲ လိက်ကောဒ် မၞိဟ်မကၠိုဟ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ လိက်စက် (Machine code) စက်ခမ်ပျူတာ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်။
3. **ပွမစမ်ၜတ် ကေုာံ ပလေဝ်ဒါန် (Testing and Debugging):** ဂၠာဲ တင်ယောင်ယာ (Bugs) တုဲ ကလေင်ပလေဝ် ညံင် ပရဝ်ဂရာမ် ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ်။
4. **ပွမမင်မဲ (Maintenance):** ကလေင် ပြင်ဆင် ထပ်စုတ် စွမ်းရည်တၟိတၟိ လၟိုန်အခိင်။

## ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

* သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ
* ဆပ်ဝဴ
* အာလဂဝ်ရဳသမ် (Algorithm)
# ဂရိ

| Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía) ဂရိ (Greece) |
| --- |
|

အလာံ |
| Greeceဒတန် |
| ဍုင်ဇၞော် | အေသင် (Athens) |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | အေသင် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာဂရိ |
| အလဵုအသဳ | Unitary parliamentary republic |
| မပိုင်ပြဳလဝ် |
| • သီုဖအိုတ် |  |
| လၟိဟ်မၞိဟ် |
| • တၟော် | ၁၀,၄၀၀,၀၀၀ (၂၀၂၄) |
| လှုဲ | ယူရဝ် (Euro) |

**ဂရိ** (အင်္ဂလိက်: *Greece*; ဂရိ: *Elláda*) ဝွံ ဒှ်ရးနိဂီုမွဲ မနွံဒၟံင်ပ္ဍဲ ဒေသဗော်ကေန် (Balkans) ရ။ ဂရိဝွံ နွံကဵုတ္ကအ်ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၂,၀၀၀ ပြင်) တုဲ ဝင်ဍေံနွံကၠုင်လအ်လကာဗွဲမလောန်ရ။ ဍေံဒှ်ဒၞာဲမဖန်ဗဒှ်ကဵု ဒီမဝ်ကရေဇြဳ (Democracy)၊ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy)၊ အိုလိမ်ပစ် (Olympic Games) ကေုာံ သိပ္ပံ/သင်္ချာ အဓိကဂမၠိုင်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (History and Culture)

### ၁. ဂရိခေတ်တြေံ (Ancient Greece)

ခေတ်ဂရိတြေံဝွံ ပါ်ခြာလဝ်နကဵု ဍုင်ဗၠးၜး (City-states) ညံင်ရဴ အေသင် (Athens) ကေုာံ သပါတာ (Sparta) ရ။

* **ဒဿနိကဗေဒ:** တၠပညာဒယှ်ဂမၠိုင် - သဝ်ကရေတ္တဳ (Socrates)၊ ပလေတဝ် (Plato)၊ အာရစ္စတိုတယ် (Aristotle)။
* **သင်္ချာ/သိပ္ပံ:** အာခဳမဳဒဳ (Archimedes)၊ ပိုက်သဂိုးရပ် (Pythagoras)။

### ၂. ဂရိခေတ်အလယ် (Byzantine Empire)

ဂရိဒှ်ဗဟဵု သွက်အေန်ပယျာဗိုက်ဇေန်တိုင် (Byzantine Empire) တုဲ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Orthodox) ဇၞော်မဝ်တိုန်ရ။

## အရေဝ်ဘာသာဗေဒ (Linguistics)

**ဘာသာဂရိ** (Greek Language) ဝွံ ဒှ်ဘာသာမနွံကဵု လိက်မူဝင်လအ်အိုတ် (ၜိုတ် ၃,၄၀၀ သၞာံ ပြင်) ပ္ဍဲဂကောံဘာသာ Indo-European ရ။

* **အက္ခရ်:** အက္ခရ်ဂရိ (Greek alphabet) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက်အက္ခရ်လေတ္တေန် (Latin) ကေုာံ သိရဳလိစ် (Cyrillic) ရ။
* **Influence:** အရေဝ်ဂရိဝွံ နွံသြဇာလတူ အရေဝ်သိပ္ပံဂၠးတိဗွဲမလောန်။ ဥပမာ - Physics, Psychology, Biology တအ်ဝွံ ကၠုင်နူမလိက်ဂရိဖအိုတ်ရ။

## ပထဝဳ (Geography)

ဂရိနွံကဵုဒေသသြိုင်ဝါဂၠိုင်တုဲ စုက်ဒၟံင်ကဵုၜဳ (၃) ဗွိုင်: ၜဳအဳဂျဳယာန် (Aegean Sea)၊ ၜဳအိုင်အိုနဳယာန် (Ionian Sea) ကေုာံ ၜဳမေဝ်ဒဳတာရေးနဳယျာ (Mediterranean Sea) ရ။ ဒေသဏအ်နွံကဵု ရာသဳဥတုမေဝ်ဒဳတာရေးနဳယျာ (ဂမ္တဝ်တုဲ ကှ်၊ ခိုဟ်သွက်ကၠအ်အဝ်လိဗ်)။

## နကဵုမတ်တၠပညာမန် (In Mon Context)

တၠပညာမန်တအ် စကာဝေါဟာရဂရိ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာခေတ်တၟိ:

* **ဒီမဝ်ကရေဇြဳ:** ကၠုင်နူဂရိ *Demos* (မၞိဟ်) + *Kratos* (အဝဵု)။
* **ဒဿနိကဗေဒ:Philo* (ဆာန်) + *Sophia* (ညာဏ်ပညာ)။

## နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်ညိ

* ဘာသာဂရိ
* ဒီမဝ်ကရေဇြဳ
* ယူရောပ်
* အရေဝ်ဘာသာဗေဒ