Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အရေဝ်သက္ကတ

| အရေဝ်သက္ကတ (Sanskrit) |
| --- |
| ဒေသ | အိန္ဒိယ၊ နီပေါ (Classical/Liturgical usage) |
| ဒေသ | South Asia, Southeast Asia |
| ခေတ်ကာလ | ၁၅၀၀ BC စိုပ် ပစ္စုပ္ပန် |
| ဂြောဝ် အရေဝ် | Indo-European / Indo-Aryan |
| အက္ခရ် | Devanagari (လၟုဟ်), Brahmi (တြေံ), Grantha, Pallava |
| ကောဒ်အရေဝ်ဘာသာ |
| ISO 639-3 | – |

**အရေဝ်သက္ကတ** (အင်္ဂလိက်: *Sanskrit*; သက္ကတ: *Saṃskṛtam*) ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာမနွံကဵု "ပွမပလေဝ်လဝ်ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ်" ရ။ ဍေံဒှ်ဘာသာမစကာ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ဘာသာ (ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဂျိန်း) ဗွဲမလောန်ရ။ နကဵုမတ်တၠပညာဘာသာဗေဒ (Linguistics) မ္ဂး သက္ကတဝွံ ဒှ်ဂကောံဘာသာ **Indo-European** တုဲ ဆက်စပ်ကဵု ဘာသာလေတ္တေန် (Latin) ကေုာံ ဂရိ (Greek) ရ။

## ဝေါဟာရဗေဒ (Etymology)

မလိက် **"Sanskrit"** ဝွံ ပံင်ဗစပ်လဝ်နကဵု:

* **Sam (सं):** မဂွံအဓိပ္ပါယ် "မွဲစွံ / ဗွဲမခိုဟ်"။
* **Kṛta (कृत):** မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပွမကၠောန်လဝ်"။

သရုပ်အဓိပ္ပါယ်ဂှ် "အရေဝ်ဘာသာ မပလေဝ်လဝ်ဗွဲမစှ်ေဗီုပြင် (Refined/Sanctified language)" ရ။

## ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် (Classification)

နကဵုမတ်တၠပညာ ပါ်ခြာလဝ် (၂) ခေတ်:

1. **Vedic Sanskrit (သက္ကတဝေဒ):** ဒှ်ခေတ်တြေံအိုတ် (၁၅၀၀ BC) မစကာပ္ဍဲလိက်ဝေဒ (Vedas) ဂမၠိုင်။
2. **Classical Sanskrit (သက္ကတကျာ်သြဳ):** ဒှ်ခေတ်မပလေဝ်လဝ်နကဵုသဒ္ဒါ **Panini** (ၜိုတ် ၄ ဗွဝ်ကၠံ BC)။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက်လိက်ပတ်ဇၞော်ဇၞော် ညံင်ရဴ Ramayana ကေုာံ Mahabharata ရ။

## သဒ္ဒါ ကေုာံ အက္ခရ် (Grammar and Script)

သက္ကတဝွံ ဒယှ်တဴနကဵုသၞောတ်သဒ္ဒါ မနွံကဵုဍာ်ဒကေဝ်သၠုင်:

* **Phonology:** နွံကဵုသၞောတ်ရမ္သာင် မစိစောန် (၅) ဒၞာဲ (Guttural, Palatal, Cerebral, Dental, Labial)။
* **Declension (ဝိဘတ်):** နွံကဵုဝိဘတ် (၈) မျိုး၊ ၜါမျိုး (Gender) (၃) ဂကူ၊ ကေုာံ လၟိဟ် (Number) (၃) ဂကူ (Singular, Dual, Plural)။
* **Scripts:** သက္ကတဟွံမွဲကဵုအက္ခရ်တိုက်ရိုက်၊ ဍေံစကာအက္ခရ်ဒေသနာနာ။ ခေတ်လၟုဟ်စကာ **Devanagari**။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ရာမညဒေသ မန်တအ်စကာအက္ခရ် **Pallava** (အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ) သွက်ဂွံချူသက္ကတရ။

## ဆက်စပ်ကဵု ဘာသာမန် (Influence on Mon Language)

ဘာသာမန်ဝွံ ဒုင်ကေတ်လဝ်သြဇာ အရေဝ်သက္ကတ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ:

* **ဘာသာ:** ဓမ္မ (Dharma)၊ သံဃ (Sangha)၊ သိက္ခာ (Shiksha)။
* **သိပ္ပံ/နက္ခတ်:** အာကာသ (Akasha)၊ နက္ခတ် (Nakshatra)၊ ဝိဇ္ဇာ (Vidya)။
* **ယၟုမၞိဟ်:** ယၟုမန်ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်သဇိုင်ကဵုသက္ကတ ညံင်ရဴ အာဲနာဲ၊ သိပ္ပံ၊ မာန ရ။

## နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်ညိ

* ဘာသာပါဠိ
* အရေဝ်ဗေဒ
* အက္ခရ်မန်