Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အေန်သတဳကျုတ်

အေန်သတဳကျုတ် (**institute)** မွဲဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် မဆေင်စပ် ကုအရာမွဲမွဲရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဂကောံ သုတေသန မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ သုတေသန ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လိက် မပတၟေင် ကုပရူမွဲမွဲတအ်ဂှ် ညးကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ဂကောံတၠပညာသွာင်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံပရေင်ပညာ မပ္တံကဵု ဘာဗတောန်လိက်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ကၠုင်နူ မအရေဝ် လေတ်တေန် *institutum* မဂွံအဓိပ္ပါယ် "facility ပစ္စယ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "habit အခိုက်အလိုက်"; မကၠုင်နူ မကြိယာ *instituere* မဂွံအဓိပ္ပါယ် "build သြိုင်"၊ "create ခၞံ", "raise ကတဵုဗဒှ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "educate ကဵုပညာ/ဗ္တောန်" ရ။

ဍုင်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် မဒှ်ဌာနလစှ်ေ ဘာတက္ကသိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ် သွက် ပရေင်ပညာကဆံင်လတူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဌာနဂမၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံအဝဵုအသဳ ပရေင်ပညာ ဗီုကဵု "university Institute တက္ကသိုလ်အေန်သတဳကျုတ်"။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ ကဵု အိန္ဒိယဂှ်မ္ဂး ဘာဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။ ပ္ဍဲသပိန်ဂှ် ဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။

## ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ်/ဗြိတိန် ကေုာံ Isle of Man

ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ကေုာံ ဍုင်Isle of Man တအ်ဂှ် မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်တုဲ ဂကောံ ကေုာံ ကမ္မဏဳတအ်ဂှ် ဆဂကောံ မကၠောန်ကမၠောန်သုတေသန နကဵု ကဆံင်လတူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတၠပညာ ပညာကဆံင်လပါ်လတူတအ်ဟေင် အခေါင်စကာ ယၟု အေန်သတဳကျုတ် ဂွံရ။

## နိဿဲ
# အာနာပါနဿတိ

**အာနာပါနဿတိ** (အင်္ဂလိက်: *Anapanasati / Mindfulness of Breathing*, ပါဠိ: *အာနာပါနဿတိ*) ဝွံ ပ္ဍဲသာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး ဒှ်ပွမပၟဝ်စိုတ် (ကမ္မဋ္ဌာန်) မဆက်စပ် ကုပွမစွံသတိ လတူဒဒှ်ယီုလုပ် ကေုာံ ယီုတိတ်ရ။ နကဵုအရေဝ်ပါဠိမ္ဂး "အာန" ဂှ် ယီုလုပ်၊ "အပါန" ဂှ် ယီုတိတ်၊ "သတိ" ဂှ် ပွမသမ္တီရ။

အာနာပါနဿတိဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကမ္မဋ္ဌာန် (၄၀) သာ်တုဲ၊ သီုဒှ် သဇိုင်အဓိက သွက် သမထ ကေုာံ ဝိပဿနာ ၜါပြကာလီုရ။ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ညးအလဵုဇကုလေဝ် ပၟဝ်ကၠုင်လဝ် နဲကဲအာနာပါနဿတိဏအ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကလိဂွံ ဉာဏ်သဗ္ဗညုတ သၟဝ်တၞံဇြဲဗောဓိတေအ်ရ။

## ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ နဲကဲပွမပၟဝ်

နဲကဲပွမပၟဝ် အာနာပါနဿတိ အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမစွံစိုတ် (သတိ) ပ္ဍဲပါင်မုဟ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဇိုင်မုဟ်) တုဲ သမ္တီဒၟံင် ကျာမယီုလုပ် ကဵု ကျာမယီုတိတ်ရ။ ယီုလုပ်မ္ဂးလေဝ် ယီုလုပ်ရောင် သမ္တီလဝ်တုဲ၊ ယီုတိတ်မ္ဂးလေဝ် ယီုတိတ်ရောင် သမ္တီလဝ်ရ။

ပ္ဍဲကဵု **အာနာပါနဿတိသုတ်** (Anapanasati Sutta) ဂှ် ကျာ်တြဲတွဟ်လဝ် လၟေင်ပွမပၟဝ် (၁၆) ကဆံင် နွံရ။ ကဆံင် (၁၆) သာ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် (၄) သာ် (စတုက္ကပန်) အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. **ကာယာနုပဿနာ (Kayanupassana):** ပွမသမ္တီ လတူယီုလုပ်ယီုတိတ် မဂၠိင်၊ မဂၠေအ်၊ ပွမသမ္တီ အလုံမွဲကာယကျာယီု ကေုာံ ပွမပင္ၚိုဟ်ကဵု ကာယသင်္ခါရ (ကျာယီုလုပ်ယီုတိတ်) ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်စှ်ေအာ။
2. **ဝေဒနာနုပဿနာ (Vedananupassana):** ပွမသမ္တီ လတူပဳတိ (Rapture)၊ သုခ (Pleasure)၊ ပွမသမ္တီ စိတ္တသင်္ခါရ ကေုာံ ပွမပင္ၚိုဟ်ကဵု စိတ္တသင်္ခါရ။
3. **စိတ္တာနုပဿနာ (Cittanupassana):** ပွမသမ္တီ လတူစိုတ်၊ ပွမကဵုစိုတ်မြဟ်၊ ပွမကဵုစိုတ်တန်ကြန် (သမာဓိ) ကေုာံ ပွမသၠးကဵုစိုတ် နူကဵု ကိလေသဂမၠိုင်။
4. **ဓမ္မာနုပဿနာ (Dhammanupassana):** ပွမဆင်ခြင် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်အနိစ္စ (Inconstancy)၊ ပွမသၠးပွး (Dispassion)၊ ပွမပလိုတ် (Cessation) ကေုာံ ပွမကၠဟ်ထောအ် (Relinquishment)။

## အကျိုးဖိုလ်

* **သမာဓိ ကေုာံ ဇျာန်:** ပွမပၟဝ် အာနာပါနဿတိဝွံ ယဝ်ရ စိုတ်တန်ကြန်အာမ္ဂး ကလိဂွံ သမာဓိမခိုင်ကၠိုက်တုဲ မလေပ်စိုပ်အာ ကဆံင် ဇျာန် (Jhana) ဂမၠိုင်မာန်ရ။
* **ဝိပဿနာဉာဏ်:** ကြဴနူ ကလိဂွံ သမာဓိတုဲ ဆက်လ္ၚတ်ပါ်ပါဲ ခန္ဓကာယ ကေုာံ ရုပ်နာမ်တအ်မ္ဂး ကလိဂွံ ဝိပဿနာဉာဏ်တုဲ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရ။
* **နိဗ္ဗာန်:** နဲကဲဏအ်ဝွံ ယဝ်ရ ပၟဝ်ဍိုက်ပေင်မ္ဂး သတိပဋ္ဌာန်ပန် ဍိုက်ပေင်တုဲ၊ ဗောဇ္ဇျင်ထပှ် ဍိုက်ပေင်ကၠုင်တုဲ မလေပ်ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဍုင်ဇၞော် နိဗ္ဗာန် (Nirvana) မာန်ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

* သမထ
* ဝိပဿနာ
* ကမ္မဋ္ဌာန်
* ဗုဒ္ဓဘာသာ

## နိဿဲ

* "Anapanasati", Wikipedia (English).