# ပရေင်လ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ဘာသာဂမၠိုင်

ပရေင်လ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ဘာသာဂမၠိုင်
(Comparative Religion)| Religion\_syms.svgသင်္ကေတ ဘာသာ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ (ခရေတ်ယာန်၊ ဂျူ၊ ဟိန္ဒူ၊ အေတ်သလာမ်၊ ဗုဒ္ဓ ကေုာံ တၞဟ်တအ်)။ |
| ကဏ္ဍ အဓိက | ပရေင်လ္ၚတ် ဘာသာ (Religious Studies)၊ ကွတ်သိပ္ပပ​ရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်ဗဟုလ (Multicultural Studies) |
| ပရူပရာ မလ္ၚတ် အဓိက | လိက်ကျာ်/ပြကိုဟ်၊ အခိုက်အလိုက်၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ လဒက်ပ္တန် ဂကောံဘာသာ၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် |
| တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် | မက် မူလာ (Max Müller) ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း (William James) မဳသဳယာ အဳလဳယေတ် (Mircea Eliade) |
| တင်ရန်တၟအ် သုတေသန | သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အကြာဘာသာဂမၠိုင် |

**ပရေင်လ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ဘာသာဂမၠိုင်** (အၚ်္ဂလိက်: *Comparative Religion*) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍခွဲ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဘာသာ (Religious Studies) မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် နကဵုနဲကဲ သိပ္ပံပညာ သွက်ဂွံ ပတဝ်ပတုပ်ရံင် လညာတ်၊ ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် လ္ၚောဝ်ကျာ် မၞုံပ္ဍဲဘာသာ နာနာသာ် အလုံဂၠးတိရ။

ကဏ္ဍပညာဝွံ ဟွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဒဒှ်ရ "ဘာသာလဵုမွဲ ဍာံအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ခိုဟ်အိုတ်" ရ။ စၞးဂှ် ဍေံလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ဒဒှ်ရ ဘာသာတအ်ဂှ် ဗီုလဵု ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် စိုတ်ဓါတ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် (Institutional structures) တအ်ရော ကေုာံ ဗီုလဵု ဘာသာမွဲကဵုမွဲ ဆက်စပ် ကၠောအ်က္ဍ ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ရေင်သကအ်ရော ဂှ်ရ။

## ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins)

ပရေင်လ္ၚတ် ဘာသာ နကဵုနဲကဲ ပတဝ်ပတုပ်ရံင်ဝွံ စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာရပ် ကဆံင်တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။

* တၠပညာ ဒဿန ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူဂျာမနဳ **မက် မူလာ** (Max Müller) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ်လဝ် ကဏ္ဍပညာဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးဟီုလဝ် ဂလာန်ဒယှ်မွဲဂှ် "ညးမတီ ဘာသာမွဲဓဝ်ဂှ်၊ ဒှ်ညးမဟွံတီ မုဘာသာ လးလးရ" (He who knows one, knows none)။ သဘဴဓဝ်ဏအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဘာသာဇကု ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက်မ္ဂး သ္ဒးလ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ကုဘာသာ ညးတၞဟ်တအ်ကီုရ။
* ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ် ပြးဇး ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ ကွတ်သိပ္ပပ​ရေင်မၞိဟ် (Sociology) တုဲ လ္ၚတ်ကၠုင် ဗီုလဵု ဘာသာတအ် ပံင်နှဴ (Hybridity) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ယေန်သၞာင်ဗဟုလ ရ။

## ဂကောံဘာသာ အဓိကဂမၠိုင် (Major Classifications of Religions)

ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ပတဝ်ပတုပ်ရံင်မ္ဂး၊ ညးတအ် ပါ်လဝ် ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် နကဵု ဂကောံ အဓိက (၃) သာ်ရ-

1. **ဘာသာ အာဗရာဟာမ် (Abrahamic Religions):** ဒှ်ဘာသာ မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဒေသလဒေါဝ်ဗမံက် (Middle East) တုဲ ပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရ မွဲဇကုဓဝ်ရ (Monotheism)။ ဘာသာမပါလုပ်တအ်ဂှ် ဘာသာဂျူ (Judaism)၊ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Christianity) ကေုာံ ဘာသာအေတ်သလာမ် (Islam)။
2. **ဘာသာ အိန္ဒိယ (Indian Religions):** ဒှ်ဘာသာ မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ တိုက်အိန္ဒိယ တုဲ စွံအာရီု လတူ သံသရာ၊ ကံ ကေုာံ ပရေင်တိတ်ဗၠး နူဒဒိုက် (Moksha / Nirvana) ရ။ ဘာသာမပါလုပ်တအ်ဂှ် ဘာသာဟိန္ဒူ (Hinduism)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)၊ ဘာသာဂျိန် (Jainism) ကေုာံ ဘာသာသဳခ် (Sikhism)။
3. **ဘာသာ တာအို / အာရှဗမံက် (Taoic / East Asian Religions):** ဒှ်ဘာသာ မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ဂျပေန် တုဲ စွံအာရီု လတူ ဓဝ်ညဳသၟဟ် သဘာဝ၊ ကေုာံ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ မိမဇုဇ (Ancestor worship) ရ။ မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဘာသာတာအို (Taoism)၊ ဘာသာကောန်ဖျူးရှတ် (Confucianism) ကေုာံ ဘာသာ႐ှေန်တဝ် (Shinto)။

## သဘဴဓဝ် မလ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင်ဂမၠိုင် (Key Themes of Comparison)

တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ဘာသာဂမၠိုင် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* **ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ပြကိုဟ် (Myth and Texts):** လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဘာသာနာနာသာ် ပသောင်ကလးလဝ် ပရူ ကမ္ဘာမစကတဵုဒှ် (Creation myths)၊ ပရူ လအိတ်ကမ္ဘာ၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မမင်မွဲ လိက်ကျာ်တအ်ရ။
* **ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ ဓဝ်စၟတ် (Ethics and Morality):** ၜိုန်ရ ဘာသာတအ် တၞဟ်ခြာကီုလေဝ်၊ သၞောဝ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် အဓိက မပ္တံကဵု "မေတ္တာ"၊ "ပွမဟွံဂစိုတ်လမျီု"၊ ကေုာံ "ပွမရီုဗင် ညးမဒိုက်ဂတ်" တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် (The Golden Rule) ရ။
* **အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚောဝ် (Rituals and Practices):** လ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ပရူ အခိုက်အလိုက် မပ္တံကဵု ပွမယှုက်စိုတ် (Meditation/Prayer)၊ ပွမအာတရဴ လ္ၚောဝ်ကျာ် (Pilgrimage) ကေုာံ သဘင်ဘာသာဂမၠိုင်။
* **လဒက်ပ္တန် ဂကောံဘာသာ (Institutional Structures):** လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဌာနဘာသာတအ် (Institutions) ဗီုကဵု ဘာကျာ်၊ ကျာ်ဇၞော်၊ အစာဓရ် တအ် ကောပ်ကာဲ အဝဵုသြဇာ (Authority) ကေုာံ ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံမၞိဟ် (Society) ကေုာံ အလဵုအသဳဍုင် ရ။

## နဲကဲ သုတေသန (Research Methodologies)

ပ္ဍဲကဵု သုတေသန ဘာသာဗေဒ ပတဝ်ပတုပ်ရံင်မ္ဂး စကာ နဲကဲ သုတေသန (Qualitative Research) နာနာသာ်ရ-

1. **နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် အကာဲအရာ (Phenomenology):** ပွမလ္ၚတ် ဘာသာမွဲမွဲ နကဵု လညာတ် ညးမရှ်ေသှ်ေ ဘာသာဂှ် တိုက်ရိုက်၊ ဟွံစုတ် လညာတ် အဂတိ ပူဂိုလ်ဇကု။
2. **နဲကဲ လူမှုဗေဒ ကေုာံ မနုဿဗေဒ (Sociological Approach):** လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပတှ်ေဘာသာတအ် ပံင်နှဴ ကေုာံ ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ ယေန်သၞာင် လၟေင်တ္ၚဲ (Lived religion)၊ သၞောဝ်ဍုင်၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။

## အကျိုဟ်ဆက် (Relevance in Modern Society)

ပ္ဍဲခေတ် ပရေင်ဂၠးကဝ် (Globalization) လၟုဟ်ဝွံ၊ ပရေင်လ္ၚတ် ပတဝ်ပတုပ်ရံင် ဘာသာဂမၠိုင်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်-

* **ယေန်သၞာင် ဗဟုလ (Multiculturalism):** ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်တဲ အကြာ ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု ဘာသာနာနာသာ်။
* **ပွမဖအောန်ဖျေဟ် ပဋိပက္ခ (Conflict Resolution):** ဍေံရီုဗင် ဖအောန်ဖျေဟ် လညာတ် စိုတ်သ္ကာတ်မြဟ် လပါ်ဘာသာ (Religious extremism) တုဲ ကဵုဒြဟတ် သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးကဝ်ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်

* ကွတ်သိပ္ပပ​ရေင်မၞိဟ် (Sociology)
* ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)
* ဟိန္ဒူဘာသာ (Hinduism)

## နိဿဲ

* Eliade, Mircea (1958). *Patterns in Comparative Religion*. Sheed & Ward.
* Smith, Huston (1991). *The World's Religions*. HarperOne.