# ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ

| ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ |
| --- |
| ဝှာင်:WW2 TitlePicture For Wikipedia Article.jpg နူလတူ လပါ်ပါဲ ကၠောအ်အာ လပါ်သတုံ: ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်တအ် ပ္ဍဲကန္တာရ၊ ဒပ်ပၞာန်ရုရှာ ပ္ဍဲဍုင်ဗာလိန်၊ က္ၜင်က္ၜင်ကျာ ဂျပေန် ဒးဒုင်ဗတိုက်၊ ဒပ်ရုရှာ ပ္ဍဲ သတာလေန်ဂရက်၊ ဒပ်မဟာမိတ်တအ် တိုန်သြင် ပ္ဍဲ နဝ်မေန်ဒဳ (D-Day)။ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Date | ၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉ – ၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၄၅ (၆ သၞာံ ကဵု ၁ တ္ၚဲ) |
| Location | ဥရောပ၊ ပသဳဖိတ်၊ အာတ္တလာန်တိတ်၊ အာရှ အဂၞဲ၊ အာဖရိက ကေုာံ လဒေါဝ်ဗမံက် |
| Result | **ဒြဟတ် မဟာမိတ်တအ် ဇၞော်အံင်ဇၞး အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ ကေုာံ ဂျပေန် တအ် ဒးဒုင်သီကေတ်
* ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations)
* ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) အကြာ အမေရိကာန် ကဵု ရုရှာ
 |

 |
| Belligerents |
| **ဒြဟတ် မဟာမိတ်**
 Soviet Union
 United States
 United Kingdom
 Republic of China
 France
*ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဂမၠိုင်* | **ဒြဟတ် အက်သေတ်**
 Nazi Germany
 Empire of Japan
 Kingdom of Italy (၁၉၄၀–၁၉၄၃)
*ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဂမၠိုင်* |
| Commanders and leaders |
|
ဂျဝ်သေပ် သတာလေန် ဖရင်ကလေန် ဒဳ ရဝ်သဗေတ် ဝင်သတန် ချာချဳ ချန်ကုဲချေတ် |
အဒေါပ် ဟေတ္တလာ ဟဳရဝ်ဟဳတဝ် ဗေနဳတဝ် မူသဝ်လဳနဳ |
| Casualties and losses |
|
သ္ဂံင်ပၞာန် ချိုတ်: ၁၆ မဳလဳယာန် ပြင် ညးဍုင်ကွာန် ချိုတ်: ၄၅ မဳလဳယာန် ပြင် |
သ္ဂံင်ပၞာန် ချိုတ်: ၈ မဳလဳယာန် ပြင် ညးဍုင်ကွာန် ချိုတ်: ၄ မဳလဳယာန် ပြင် |
|
မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ၇၀ နူ ၈၅ မဳလဳယာန် ချိုတ်လမျီု ဟိုတ်နူ ပၞာန်၊ ပရေင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကေုာံ ယဲကပ်ဂမၠိုင်။ |

**ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ** (အၚ်္ဂလိက်: *World War II* ဟွံသေင်မ္ဂး **WWII**) ဝွံ ဒှ်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၃၉ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၄၅ ရ။ ပၞာန်ဝွံ ပါလုပ်ကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်တုဲ ပါ်ဒကးအာ နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် ၜါလပါ် အဓိက မတွဟ်ဂး **ဒြဟတ် မဟာမိတ်** (Allies) ကေုာံ **ဒြဟတ် အက်သေတ်** (Axis powers) ရ။ ပၞာန်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ပၞာန် မဇၞော်အိုတ်၊ လှဲလးအိုတ် ကေုာံ အိုတ်လမျီု ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ၊ မၞိဟ်ၜိုတ် ၇၀ သန်း ပြင်င် ဒးချိုတ်လမျီုလဝ်ရ။

## ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ပၞာန် (Causes of the War)

ဟိုတ်တမ်မူလ မကတဵုဒှ် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အကျိုဟ်ဆက် နူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ ကေုာံ လိက်ကသုက် ဗာဆာင် ရ။

* **ပရေင်တိုန်စိုပ် ဝါဒဖာသေတ်:** ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳဂှ် ဗော်နာဇြဳ (Nazi) က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု အဒေါပ် ဟေတ္တလာ (Adolf Hitler) ကေုာံ ပ္ဍဲဍုင်အဳတလဳဂှ် ဗော်ဖာသေတ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဗေနဳတဝ် မူသဝ်လဳနဳ တအ် ကလိဂွံ အဝဵုတုဲ သၠဲပတိတ် အာဏာစက်ရ။
* **ပရေင်ချဳဒရိုင် ဂျပေန်:** ပ္ဍဲလပါ် အာရှဂှ် ဍုင်ဂျပေန် စချဳဒရိုင် သၠဲပတိတ် အေန်ပါယာဇကုတုဲ ဗတိုက်လုပ်သီကေတ် ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ဒေသ အာရှအဂၞဲတအ်ရ။
* **ဟိုတ်ခလိုင်ပၞာန်:** ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂျာမနဳ လုပ်ဗတိုက် ဍုင်ပဝ်လာန် (Poland) တုဲ၊ ဍုင်အင်္ဂလာန် ကဵု ဍုင်ပြင်သေတ် လလောင်ပၞာန် လတူဂျာမနဳရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်သဇိုင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ စကတဵုဒှ်ရ။

## ဒြဟတ် မပြိုင်ပ္ကာန် ၜါလပါ် (The Two Major Factions)

* **ဒြဟတ် မဟာမိတ် (Allies):** အဓိကမ္ဂး က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု "မဟာမိတ်ဇၞော် ပိ" (Big Three) မတွဟ်ဂး သဵုဗိယေတ် ယူနဳယောန် (ရုရှာ)၊ ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်အင်္ဂလာန် (ဗြိတိန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဍုင်ကြုက်၊ ပြင်သေတ် ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါလုပ်လဝ်ရ။
* **ဒြဟတ် အက်သေတ် (Axis Powers):** အဓိကမ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် ပိဍုင် မတွဟ်ဂး နာဇြဳ ဂျာမနဳ၊ အေန်ပါယာ ဂျပေန် ကေုာံ ဍုင်အဳတလဳ ရ။

## လၟေင်ကမၠောန် အဓိက ကေုာံ အင်္ဂလက္ခဏာ (Key Events)

* **ဟဝ်လဝ်ကောတ် (The Holocaust):** ဒှ်ပရေင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု နာဇြဳဂျာမနဳရ။ ဂကူဂျူ (Jews) ၜိုတ် ၆ မဳလဳယာန် ကေုာံ ဂကူတၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုံဂစိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။
* **ပေဝ်ဟာဗါ (Pearl Harbor):** ပ္ဍဲဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၄၁ ဂှ် ဂျပေန် ထဗိုတ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ပၞာန်ရေင် အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဟာဝါဲအဳ (Hawaii) တုဲ၊ ဍုင်အမေရိကာန် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပၞာန် တိုက်ရိုက်ရ။
* **နဝ်မေန်ဒဳ (D-Day):** ပ္ဍဲဂိတု ဂျောန် ၁၉၄၄ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် တိုန်သြင် ပ္ဍဲ နဝ်မေန်ဒဳ၊ ဍုင်ပြင်သေတ် သွက်ဂွံ ကလေင်သီကေတ် ဥရောပ နူတဲ ဂျာမနဳရ။
* **ဗုံးအဏုမြူ (Atomic Bombings):** ပ္ဍဲဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၅ ဂှ် အမေရိကာန် ဖျေဟ် ဗုံးအဏုမြူ လတူ ဍုင် ဟဳရဝ်ရှဳမာ ကဵု နာဂါသာကဳ၊ ဍုင်ဂျပေန်တုဲ ဒှ်ပရေင်စကာ လက်နက် နျူကလဳယျာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ အလန်ဒုတိယအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရ။

## အုပ်နိဂီု ကေုာံ အကျိုဟ်ဆက် (Conclusion and Aftermath)

* **အံင်ဇၞး ပ္ဍဲဥရောပ:** ပ္ဍဲဂိတု မေ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်ရုရှာ လုပ်သီဂွံ ဗာလိန်တုဲ၊ ဟေတ္တလာ ဂစိုတ်လမျီုဇကုတုဲ ဂျာမနဳ ဖျေဟ်လွဟ် ဒုင်ကျအာရ။
* **အံင်ဇၞး ပ္ဍဲပသဳဖိတ်:** ကြဴနူ ဒးဒုင်ဗုံးအဏုမြူ ၜါမ ကေုာံ ရုရှာ လလောင်ပၞာန်လတူဂျပေန်တုဲ၊ ဂျပေန် ဖျေဟ်လွဟ် ဒုင်ကျ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၄၅ တုဲ ပၞာန်အာစိုပ်ဒတုဲ အလုံအိုတ်သီုရ။
* **ကုလသမဂ္ဂ:** ညံင်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်ပၠန်ဂှ် ဍုင်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကုလသမဂ္ဂ ရ။
* **ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War):** ကြဴနူပၞာန်တုဲ ကမ္ဘာဂှ် ပါ်အာ ၜါကရေက် အကြာ ဝါဒဒဳမဝ်ကရေသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု အမေရိကာန် ကဵု ဝါဒကောန်မျူနေတ် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ရုရှာ တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပၞာန်လၜိုဟ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်

* ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ
* ကုလသမဂ္ဂ
* ပၞာန်လၜိုဟ်

## နိဿဲ

* Beevor, Antony (2012). *The Second World War*. Weidenfeld & Nicolson.
* Weinberg, Gerhard L. (2005). *A World at Arms: A Global History of World War II*. Cambridge University Press.