Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ဂါဒဳယာန်

ဝှာင်:The Guardian HQ.jpgရုင်ဇၞော် လိက်ပရိုင် ဂါဒဳယာန် ပ္ဍဲ ဍုင်လာန်ဒါန် (London)
**ဂါဒဳယာန်** (အၚ်္ဂလိက်: *The Guardian*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လိက်ပရိုင် ဇၞော် နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် (United Kingdom) မွဲတုဲ၊ ပ္တိတ်လလောင်တြးဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲ ရ။ လိက်ပရိုင်ဏအ်ဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၂၁ နကဵု ယၟု **မါန်ချက်သတာ ဂါဒဳယာန်** (Manchester Guardian) တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ယၟု နဒဒှ် *ဂါဒဳယာန်* ရ။ လိက်ပရိုင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ် လပါ် လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သၠးပွး (Liberalism / Center-left) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ သ္ၚဳဂၠိပ် ပရိုင် (Investigative journalism) ကဆံင်သၠုင် ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

လိက်ပရိုင်ဏအ်ဝွံ စပ္တန်လဝ် နကဵု တၠပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညးမကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျောန် အေတ်ဒဝပ် တေလာ (John Edward Taylor) ပ္ဍဲ ဍုင် မါန်ချက်သတာ (Manchester) ရ။ သၞာံ ၁၉၆၄ မ္ဂး ဍေံ ပြံင်အာ ရုင်ဇၞော် သီု ဍုင်လာန်ဒါန် (London) ရ။

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် သွက်ဂွံ မင်မဲ အခေါင်သၠးပွး ပရေင်ချူပရိုင်တုဲ၊ လိက်ပရိုင် ဂါဒဳယာန်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံသြန်ဗွဝ် The Scott Trust Limited (လၟုဟ် The Scott Trust) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေံ ဟွံဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် နကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တၠဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳ တုဲ၊ သြန်မကလိဂွံ သီုဖအိုတ်ဂှ် ကလေင်စကာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပရိုင် သၟးရ။

## လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဗီုပြင် လွပ် (Editorial Stance and Format)

ဂါဒဳယာန် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လပါ် လညာတ် သၠးပွး (Liberal) ကေုာံ ထံက်ဂလာန် အခေါင်အရာ မၞိဟ်၊ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ ကေုာံ သၞောဝ်ဓဝ် ပရေင်မၞိဟ် ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ တိတ်ဒၟံင် သီု လိက်စက္ခော ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အေန်တာနဲ လတူလာင်တုဲ၊ မုက်လိက် theguardian.com ဂှ် ဒှ် မုက်လိက် ပရိုင် မၞိဟ်ဗှ် ကေုာံ မၞိဟ်စကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မွဲရ။

## ပရေင်ပရိုင် မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Notable Reporting)

ဂါဒဳယာန် ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ယၟုဒယှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ် ပရိုင် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-

* **ပရိုင် ဝဳကဳလိက် (WikiLeaks):** ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ဂါဒဳယာန် ပါလုပ် ပံင်တောဲ ပ္တိတ်လလောင် လိက်စံင် ဓလုက် နူကဵု ဝဳကဳလိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်ကလုတ် ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ။
* **ပရိုင် သၞဝ်ဒေန် (Edward Snowden Leaks):** ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဂါဒဳယာန် ပ္တိတ်လလောင် ပရိုင် ဓလုက် မဆေင်ကဵု ပရေင်စောဲစၟဳစၟတ် မၞိဟ် (Mass surveillance) နူကဵု အေက်ဒဝပ် သၞဝ်ဒေန် တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဏအ် ဂါဒဳယာန် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပြာကတ် Pulitzer Prize ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄ ရ။

## ပြကိုဟ်နိဿဲ (References)

## ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

* ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် (United Kingdom)
* လာန်ဒါန် (London)
* ပရေင်ပရိုင် (Journalism)