Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အရေဝ်ပြင်သေတ်

ဝှာင်:New-Map-Francophone-World.svgအရေဝ်ပြင်သေတ် - ဍုင် ကေုာံ ဒေသ မဟီုအရေဝ်ပြင်သေတ် အလုံဂၠးတိ (အရံင်ဍာ်သွာ်: နဒဒှ် အရေဝ်မိမ ကေုာံ အရေဝ်ရုင်)
**အရေဝ်ပြင်သေတ်** ဟွံသေင်မ္ဂး **ဘာသာပြင်သေတ်** (ပြင်သေတ်: *Français*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ ဂကောံရဝ်မာန် (Romance language) မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု တၞောဝ်အရေဝ် အေန်ဒဝ်-ဥရောပ (Indo-European) မွဲရ။ အရေဝ်ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အရေဝ်လာတေန် (Vulgar Latin) ပ္ဍဲခေတ် အေန်ပါယာရဝ်မ တုဲ၊ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ အဓိက ပ္ဍဲဍုင် ပြင်သေတ် ရ။

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ မၞိဟ်မဟီု အရေဝ်ပြင်သေတ် နဒဒှ် အရေဝ်မိမ ကေုာံ အရေဝ်ဒုတိယ အလုံမွဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀ ပြကောဋိကိုဋ် (Million) ပြင်တုဲ၊ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ကဆံင် မရနုက်ကဵု (၅) ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ဍုင် ကေုာံ ဒေသ မစကာ အရေဝ်ပြင်သေတ်တအ်ဂှ် ပံင်ကောံလဝ် နကဵု ဂကောံ မကော်ဂး ဖရန်ကဝ်ဖဝ်နဳ (Francophonie) ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်

အရေဝ်ပြင်သေတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ အရေဝ်လာတေန် (Latin) မဒှ် အရေဝ် ခေတ်အေန်ပါယာရဝ်မ ရ။ ကြဴနူ အေန်ပါယာရဝ်မ လီုလာ်အာတုဲ၊ ဂကူဖရန့် (Franks) မဒှ် ဂကူဂျာမာန်တအ် လုပ်သီကေတ် ဒေသဂေါလ် (Gaul - လၟုဟ် ဍုင်ပြင်သေတ်) ရ။ အရေဝ်လာတေန်ဂှ် နှဴရဴအာ ကု အရေဝ်ဂကူဂေါလ် ကေုာံ အရေဝ်ဂကူဖရန့်တအ်တုဲ ဇၞော်မောဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် အရေဝ်ပြင်သေတ် တြေံ (Old French) ရ။

နူကဵု ခေတ်လဒေါဝ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ အရေဝ်ပြင်သေတ်ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ သွက် ကိစ္စ ပရေင်ဆက်ဆောံဍုင်သ္အာင် (Diplomacy) ကေုာံ လိက်ပတ် ပ္ဍဲအလုံတိုက်ဥရောပ မွဲရ။ ကြဴနူဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကဝ်လဝ်နဳ ပြင်သေတ်တုဲ၊ အရေဝ်ဏအ် ပြးဇးစိုပ်အာ တိုက်အာဖရိက၊ အမေရိက ကေုာံ အာရှ လ္ၚဵုတအ်ရ။

## ပရေင်ပြးဇး ဒေသ (Geographic Distribution)

အရေဝ်ပြင်သေတ်ဂှ် ဒှ် အရေဝ်ရုင် (Official language) ပ္ဍဲကဵု ၂၉ ဍုင် ကေုာံ ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

* **ဥရောပ:** ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ဘယ်လ်ဂျဳယျမ် (Belgium)၊ သွိဇြာလာန် (Switzerland) ကေုာံ မဝ်နာကဝ် (Monaco)။
* **အမေရိက:** ဍုင်ကနေဒါ (ဗွဲတၟေင် တွဵုရး ကွဳဗေက် - Quebec) ကေုာံ ဟေတဳ (Haiti)။
* **အာဖရိက:** ဍုင်မပ္တံကဵု ကောန်ဂဝ်၊ သေနဳဂေါလ်၊ ကင်မရွန်၊ မဒါဂါသကာ ကေုာံ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ်ပလိုတ် တိုက်အာဖရိကဂှ် စကာ အရေဝ်ပြင်သေတ် နဒဒှ် အရေဝ်ရုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အရေဝ်လဒေါဝ် ရ။

## သၞောတ်ဝ် လိက်ပတ် ကေုာံ သဒ္ဒါ

* **အက္ခရ်:** အရေဝ်ပြင်သေတ် စကာ အက္ခရ် လာတေန် (Latin script) မၞုံ ၂၆ မ တုပ်ကဵု အရေဝ်အင်္ဂလိက်ကီုရ။ ဆဂး ဍေံနွံကဵု သင်္ကေတ လတူ/သၟဝ် အက္ခရ် (Diacritics) ၅ သာ် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ရမ္သာင်ရ။ ဥပမာ - (é, è, ê, ë, ç, à, ù, î, ï, ô)။
* **သဒ္ဒါ (Grammar):** နာမ် (Nouns) သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲအရေဝ်ပြင်သေတ်ဂှ် ပါ်လဝ် လိင် (Gender) ၜါသာ်ရ။ လိင်တြုံ (Masculine) ကေုာံ လိင်ဗြဴ (Feminine) ရ။ (ဥပမာ - မေက္ကဇြေန် *le magazine* ဂှ် လိင်တြုံ၊ ကား *la voiture* ဂှ် လိင်ဗြဴ)။
* **ရမ္သာင်:** အရေဝ်ပြင်သေတ်ဝွံ ယၟုပြာကတ် နကဵု ရမ္သာင်မဍိုန်ဍောတ် (Nasal vowels) ကေုာံ ပွမဟွံပတိတ် ရမ္သာင် အက္ခရ် ပ္ဍဲကၞောတ် မာန်ရ။

## ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ အခန်ကဏ္ဍ အလုံဂၠးတိ

အရေဝ်ပြင်သေတ်ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ရုင် (Official Language) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအလုံဂၠးတိ အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-

* ကုလသမဂ္ဂ (UN)
* ဂကောံတိုက်ဥရောပ (European Union - EU)
* ကမ္မတဳ အဝ်လာမ်ပေတ် (International Olympic Committee)
* ဂကောံ ကြက်ခြေနီ (Red Cross)
* ဖဳဖာ (FIFA)

## တင်နိဿဲ

## ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

* ပြင်သေတ်
* အရေဝ်အင်္ဂလိက်
* အရေဝ်လာတေန်
# ဂိတ် ဟုပ်

| ဂိတ် ဟုပ် (GitHub) |
| --- |
| ဝေပ်သာ် | github.com |
| ဂကူမုက်လိက် | သၞောတ်ဝ် ထိင်ဒဝ် ဗာရှေန် (Version control) |
| ညးမပိုင်ပြဳ | မိုက်ခရဝ်ဆော့ (Microsoft) |
| သၞာံမစတြး | သၞာံ ၂၀၀၈ |
| အကာဲအရာ လၟုဟ် | စကာဒၟံင် |

**ဂိတ် ဟုပ်** (အၚ်္ဂလိက်: *GitHub*) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် မုက်လိက် ဝပ်သာ် ကေုာံ ပရေင်သဇိုင် (Platform) သွက်ဂွံ မင်မဲ ထိင်ဒဝ် ဗာရှေန် ကုဒ် (Version control) ကေုာံ ပံင်တောဲ ကၠောန်ကမၠောန် ချူကုဒ် သော့ဝလ် (Software development) ရ။ ဍေံဝွံ သုင်စောဲလဝ် သၞောတ်ဝ် "ဂေတ်" (Git) တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဒှ်ဒၞာဲ မပကောံလဝ် ကုဒ် ကောန်ပျူတာ မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (History and Acquisition)

ဂိတ် ဟုပ် ဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၈ နကဵု တၠပညာ ကောန်ပျူတာဂမၠိုင် မပ္တံကဵု တောမ် ပရက်သတောန်-ဝါနာ (Tom Preston-Werner)၊ ခရစ် ဝါန်သတရက် (Chris Wanstrath)၊ ပဳဂျေ ဟာင်ယေတ် (PJ Hyett) ကေုာံ သကောတ် ချာကောန် (Scott Chacon) တအ် ရ။ ဍေံ ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမပြဟ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဒၞာဲအဓိက သွက် ကမၠောန် ကုဒ် သၠးပွး (Open-source) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ကမ္ပဏဳ ဇၞော် မိုက်ခရဝ်ဆော့ (Microsoft) ရာန်ကေတ်လဝ် ဂိတ် ဟုပ် နကဵု င္ၚုဟ်မး ၇.၅ ဗဳလဳယျာန် ဒဝ်လာ ရ။

## လက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Features)

ဂိတ် ဟုပ် ဝွံ နွံကဵု လက္ခဏာ ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာ အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-

* **ရဳပဝ်ဇြဳထရဳ (Repositories):** ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် ပရဝ်ဂျေတ် ကေုာံ ဖိုင် ကုဒ် ကောန်ပျူတာ။
* **ပွမထိင်ဒဝ် ဗာရှေန် (Version Control):** ပွမစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကုဒ် သီုဖအိုတ် သွက်ဂွံ ကလေင် သ္ၚဳဂၠိပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင် ပလေဝ် အာ အခိင်တြေံ လောဲလောဲသွာသွာ မာန်။
* **ပွမပံင်တောဲ ကၠောန် (Pull Requests & Collaboration):** ညးချူကုဒ် တၞဟ်ဟ်တအ် ပါလုပ် ပလေဝ်ပလေတ်၊ စမ်ၜတ် ကေုာံ ထပ်စုတ် ကုဒ် ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် မွဲစွံ မာန်။
* **ဂိတ် ဟုပ် အက်ရှေန် (GitHub Actions):** သၞောတ်ဝ် ကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Automation) သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ကေုာံ ပ္တိတ် သော့ဝလ်။

## အဆက်ဖဵု ကေုာံ ပရေင်စကာ (Impact and Usage)

ဂိတ် ဟုပ် ဂှ် ကဵု အဆက်ဖဵု ဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ဂကောံ ညးချူကုဒ် (Developer community) အလုံဂၠးတိ ရ။ ဍေံ ရီုဗင် ပံက်ကဵု အခေါင်အရာ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ကမၠောန် သော့ဝလ် နကဵု နဲကဲ မလောဲသွာ ကေုာံ ပံင်တောဲ ကၠောန် ကု တၠပညာ နူကဵု ဍုင်နာနာ မာန်ရ။ တုဲပၠန် လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ သီု စကာလဝ် **ဉာဏ်စက်** (AI) မပ္တံကဵု GitHub Copilot သွက်ဂွံ ရီုဗင် ချူကုဒ် ကီုရ။

## ပြကိုဟ်နိဿဲ (References)

## ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

* မိုက်ခရဝ်ဆော့ (Microsoft)
* ပရေင်ကောန်ပျူတာ (Computer Science)
* ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence)