# ပညာအာကာသ

| ပညာအာကာသ (နက္ခတ္တဗေဒ)
Astronomy / Space Science |
| --- |
|
ဂလက်သဳ အေန်ဒရဝ်မဳဒါ (Andromeda Galaxy) မဒှ် ဂလက်သဳ မနွံ ဗဒါဲအိုတ် ကု ဂၠးတိပိုယ် |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | သိပ္ပံ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ရူပဗေဒ |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | လ္ၚတ် စက္ကဝါ၊ သၞံင်၊ ကေုာံ ဂြိုဟ် |
| ကဏ္ဍ သဇိုင်ဂမၠိုင် | Astrophysics, Cosmology, Planetary Science |
| ကိရိယာ အဓိက | တယ်လဳသကုပ် (Telescope)၊ က္ၜင်အာကာသ |

**ပညာအာကာသ** (ဟွံသေင်မ္ဂး **နက္ခတ္တဗေဒ**) (အၚ်္ဂလိက်: *Astronomy / Space Science*) ဝွံ ဒှ် ပညာသိပ္ပံ သဘာဝ မလ္ၚတ် ပရူ အရာဝတ္ထု မနွံ မ္ၚး ဂၠးတိ မပ္တံကဵု သၞံင် (Stars)၊ ဂြိုဟ် (Planets)၊ ဂလက်သဳ (Galaxies)၊ ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် မံက်ဂတှ် နာနာ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါ ရ။

ပညာအာကာသ ဝွံ သုင်စောဲ သဇိုင် လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နူကဵု ပညာ သၚ်္ချာ၊ ရူပဗေဒ (Physics) ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Chemistry) သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ဝင်ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စက္ကဝါ အလုံမွဲ ရ။ ဍေံဒှ် ပညာသိပ္ပံ မတြေံအိုတ် မွဲ အပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကွာ်လုပ် စိုပ်အာ အပ္ဍဲ ခေတ် ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ နဲပညာ သၠုင်အိုတ် (High-tech space exploration) ရ။

## ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာအာကာသ (Major Sub-disciplines)

ပညာအာကာသ ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ လ္ၚတ် တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-

၁။ **ပညာနက္ခတ္တ လ္ၚတ်ရံင် (Observational Astronomy):** ဒှ် ပွမစကာ တယ်လဳသကုပ် (Telescopes)၊ ကေုာံ ကိရိယာ စၟတ်သမ္တီ လလဳ (Radio/X-ray sensors) တအ် သွက်ဂွံ ပ္ကောံ တင်ဂၞင် ဒေတာ နူကဵု အာကာသ ရ။

၂။ **ရူပဗေဒ အာကာသ (Astrophysics):** ဒှ် ပွမစကာ သၞောဝ် ရူပဗေဒ သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ဒဒှ် လောကဓါတ် သၞံင် ကေုာံ ဂလက်သဳ တအ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သၞံင် တအ် ဂဵုဟုပ်၊ ဗီုလဵု ကတိုင်ဒမၠု (Black holes) ချဳဒရာင်)။

၃။ **ပညာစက္ကဝါ (Cosmology):** ဒှ် ပွမလ္ၚတ် ပရူ တမ်မူလ ကတဵုဒှ် စက္ကဝါ (Big Bang Theory)၊ ပရေင်ဇၞော်သၠဲတိုန် စက္ကဝါ ကေုာံ အနာဂတ် လက္ကရဴအိုတ် စက္ကဝါ လောကဓါတ် ရ။

၄။ **ပညာဂြိုဟ် (Planetary Science):** ဒှ် ပွမလ္ၚတ် ပရူ ဂြိုဟ် တၞဟ်တအ် (မပ္တံကဵု ဗြံက်ဗြ၊ အင်္ဂါ)၊ ဂိတု၊ ကေုာံ တၟအ်ဂြိုဟ် (Asteroids) တအ် မနွံ ပ္ဍဲ သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System) ကေုာံ မ္ၚး သၞောတ်တ္ၚဲ ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

* **ခေတ် တြေံ (Ancient Astronomy):**

ပ္ဍဲ အခိင် ကၠာတေံမ္ဂး၊ ဂကူ ဗေဘဳလုံ (Babylonians)၊ အဳဂျေပ် (Egyptians)၊ ကေုာံ ကြုက် (Chinese) တအ် လ္ၚတ်လဝ် သၞံင် ကေုာံ ဂိတု နကဵု မတ် သၟး သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ကြက္ကဒိန်၊ အခိင်တဵုလွဳ ကေုာံ သွက် ပရေင်အာတရဴ က္ၜင် ရ။

* **ပရေင်ပၠန်ဂတး သိပ္ပံ (Scientific Revolution):**

ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆-၁၇ ဂှ် တၠပညာ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo) စသုင်စောဲ တယ်လဳသကုပ် တုဲ လ္ၚတ် ဆဵုဂဗ ဂိတု သွက် ဂြိုဟ်ဗြံက်ဗြ ရ။ တၠပညာ ကဝ်ပါနဳကတ် (Copernicus) ကေုာံ ကေပ်ပလာ (Kepler) တအ် သောင်က္ဍး ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ ဂှ် ဂေတ်ဒၟံင် တ္ၚဲ (Heliocentrism) မဒှ်ရ။

* **ခေတ် အာကာသ (Space Age & Modern Era):**

စနူ သၞာံ ၁၉၅၇ (အခိင် သဵုဗဳယေတ် ဗလး ဂြိုဟ်တုဲ Sputnik) တုဲ၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် စိုပ်အာ ဂိတု ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၉ ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး နကဵု တယ်လဳသကုပ် အာကာသ မပ္တံကဵု ဟာပ်ဘယ် (Hubble) ကေုာံ ဂျိမ်းဝက်ပ် (James Webb Space Telescope - JWST) တအ်ဂှ် ပိုယ် လ္ၚတ် ညာတ်ကေတ် ဂလက်သဳ မနွံ ဇမ္ၚောဲ အိုတ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါ မာန် ကၠုင် ရ။

## ဖိုလ် ကေုာံ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် (Importance and Applications)

ပညာအာကာသ ဝွံ မု ဖိုလ် နွံ လတူ ဂၠးတိ ပိုယ် ရော? ၁။ **ပွမကၠိုဟ်ခၠင် တမ်မူလ (Understanding Our Origins):** ဍေံ သောင်က္ဍးကဵု ပိုယ် ဒဒှ်ရ ဓါတ် နာနာ ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ ပိုယ်ဂှ် ကၠုင်နူ ပရေင်ခတိုဟ် သၞံင် (Supernova) မဒှ်ရ။ ပိုယ်ဒှ် မသ သၞံင် (Stardust) ရ။ ၂။ **နဲပညာ ကေုာံ ဂြိုဟ်တုဲ (Technology and Satellites):** နဲပညာ မဖန်ဇန်လဝ် သွက် ပညာအာကာသ တအ်ဂှ် လၟုဟ် ဒှ်အာ နဲပညာ မစကာ ပ္ဍဲ လတူ ဂၠးတိ (ဥပမာ - ကင်မရာ ဒဳဂျဳတေဝ် ပ္ဍဲ ဖုင်၊ သၞောတ် GPS၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် သေတ္တလိုက် တအ်) ရ။ ၃။ **စဵုဒၞာ ဂၠးတိ (Earth Protection):** ဒးလ္ၚတ် မင်ရံင် ဒၟံင် တၟအ်ဂြိုဟ် (Asteroids) မလေပ် ဇီုကတိုက် ဂၠးတိ မာန် တအ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်လေင် ပလီုပလာ် ဂၠးတိ ရ။

## ဆက်လ္ၚတ်

* စက္ကဝါ (Universe)
* ဂြိုဟ် (Planet)
* သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System)
* ရူပဗေဒ (Physics)
* ဂလက်သဳ (Galaxy)

## နိဿဲ