# ရုပ်သၟိင်

ရုပ်သၟိင်| ပရူမဆေင်စပ် |
| --- |
| လၟေင်ပညာ (Field) | အနုသုခုမ (Art), ယေန်သၞာင် ပေါပ် (Pop culture), လဟိင်စိုတ် (Entertainment) |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | ရုပ်ဒမျိုင် ဇၞော် (Blockbuster), ရုံဗဵုရုပ်သၟိင် (Cinema), အနုသုခုမ ရုပ် ကေုာံ ရမ္သာင် (Audiovisual art) |

**ရုပ်သၟိင်** ဟွံသေင်မ္ဂး **ရုပ်ဒမျိုင်** (အၚ်္ဂလိက်: *Film*, Movie, ဟွံသေင်မ္ဂး Motion picture) ဝွံ ဍေံ ဒှ် အနုသုခုမ မၞုံ ကု ပရေင် ဆက်စပ် ရုပ်ချဳ ကေုာံ ရမ္သာင် သွက်ဂွံ လဟိင် စိုတ်၊ သောင်က္လး ပရူပရာ ဝင်၊ လ္ၚတ် ပညာ ကေုာံ ပတိတ် လညာတ် သဘဴဓရ် မွဲမွဲ ရ။ ရုပ်သၟိင် တအ် ဝွံ ညးတအ် ပတိတ် လဝ် နကဵု လၟေင် ပရေင် ကၠောန်တက် ကေုာံ စကာ ကွတ်ပညာ တၟိတၟိ မပ္တံကဵု ပရေင် ဖန်ဇန် ရုပ် (Visual effects) သွက် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ ဗဵု လ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵု ရုံဗဵုရုပ်သၟိင် (Cinema) ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် သတြဳမေန် (Streaming platforms) ရ။

## ၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် က္တဵုဒှ်

ဝင် ရုပ်သၟိင် အလုံ ဂၠးကဝ် ဝွံ ဍေံ ပြံင်လှာဲ က္တဵုဒှ် ကၠုင် နကဵု ကဆံင် အဓိက သာ် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-

* **ခေတ် ရုပ်သၟိင် ဟွံမွဲ ကု ရမ္သာင် (Silent Era):** ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၈၉၀ တအ် ဂှ် ကွတ်ပညာ ကမ္မရာ သွက် ရုပ်ချဳ စက္တဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရုပ်သၟိင် တအ် ရမ္သာင် ဟွံပါ တုဲ၊ မၞိဟ် တအ် ဒး တိင် တူရိယာ (မပ္တံကဵု ပဳယာနဝ်) အခိင် ဗဵု ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကဵု ဓရှ် ရမ္သာင် ရ။
* **ခေတ် ရမ္သာင် (Talkies):** ပ္ဍဲ လပါ် ကၞောတ် သၞာံ ၁၉၂၀ တအ် (ဥပမာ ဇာတ်ကား *The Jazz Singer* ပ္ဍဲ ၁၉၂၇) ဂှ် ကွတ်ပညာ စုတ် ရမ္သာင် ဟီုဂလာန် ပ္ဍဲ ရုပ်သၟိင် အံင်ဇၞး ကၠုင် တုဲ၊ ရုပ်သၟိင် တအ် ကလိဂွံ ပရေင် စိုတ်လုပ်စ ဂၠိုင် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။
* **ခေတ် အသာ် (Color Era):** ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် ဂှ် ကွတ်ပညာ Technicolor က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ ရုပ်သၟိင် တအ် နူကဵု အသာ် လမ္စံက် ကဵု ဗု ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဒှ် ကၠုင် ရုပ်သၟိင် အသာ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။
* **ခေတ် ဒဳဂျဳတယ် ကေုာံ CGI (Digital Era):** စနူ သၞာံ ၁၉၉၀ တအ် စဵုကဵု လၟုဟ် မ္ဂး သၞောတ် ကၠောန်တက် ဒဳဂျဳတယ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ရုပ် ကောန်ပျူတာ (CGI) တအ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် လောက ရုပ်သၟိင် ညံင် ဂွံ စိုပ် ကဆံင် ဇၞော် အိုတ် ရ။

## ၂။ လၟေင် ကမၠောန် ပရေင် လဒက်ပ္တန် (Production Process)

သွက်ဂွံ ပတိတ် ရုပ်သၟိင် မွဲ မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် ဒး ကၠောန် ကမၠောန် အဓိက ပိ ကဆံင် ရ-

* **ကိုပ်ကၠာ ကၠောန်တက် (Pre-production):** ဍေံ ဒှ် အခိင် မချူ လိက် ဇာတ် (Scriptwriting)၊ မဖန်ဇန် သြန်ဓနက်၊ မရုဲစှ် ဒါရိုက်တာ ကေုာံ သၟာဇာတ် (Casting)၊ သီုကဵု မရုဲစှ် ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်တက် (Location scouting) ရ။
* **အခိင် ကၠောန်တက် (Production / Principal Photography):** ဍေံ ဒှ် အခိင် မကၠောန်တက် ရုပ် ဇေတ်တ် နကဵု ကမ္မရာ တုဲ၊ သၟာဇာတ် တအ်၊ သကိုပ် ကမ္မရာ၊ ကေုာံ ညးဖန်ဇန် အသာ် လျး တအ် ဒး ကၠောန် ကမၠောန် မွဲ စွံ ရ။
* **ကြဴနူ ကၠောန်တက် (Post-production):** ဍေံ ဒှ် အခိင် မပလေဝ်ပလေတ် ကုတ်ဆက် ရုပ် (Video editing)၊ စုတ် ရမ္သာင် ဟီုဂလာန် (Sound dubbing)၊ စုတ် ဒွက် ကေုာံ ပရေင် ဖန်ဇန် ရုပ် CGI တအ် ရ။ ကဏ္ဍ ဏအ် အာ အခိင် ဂၠိုင် အိုတ် ရ။

## ၃။ ဂကူ ရုပ်သၟိင် နာနာ (Film Genres)

ရုပ်သၟိင် တအ် ဂှ် ညးတအ် ပါ်ခြာ လဝ် ဂကူ (Genre) ဗွဲမဂၠိုင် အတိုင် သဘဴဓရ် ဇာတ်လမ်း ရ-

* **အက်ရှေန် (Action):** ရုပ်သၟိင် မၞုံ ကု ပေါဲ ဗတိုက်၊ ပရေင် ဒြေပ် ဒဴ ကေုာံ ပရေင် ချဳဒရိုင် အသိင် ဇၞော်။
* **ဒရာမာ (Drama):** ရုပ်သၟိင် မစွံ အာရီု လတူ ပရေင် စိုတ်စရိုတ်၊ ပရေင် ဆက်စပ် မၞိဟ်၊ ကေုာံ ပြသၞာ ဘဝ မက္တဵုဒှ် ဍာံ။
* **လဟိင် စိုတ် / ကယျာ (Comedy):** ရုပ်သၟိင် မဖန်ဇန် လဝ် သွက်ဂွံ ကဵု ပရေင် ဓယှ်ေ ကေုာံ မိပ်မြဟ်။
* **ဖေက်ဂၟံက် (Horror):** ရုပ်သၟိင် မဖန်ဇန် လဝ် ညံင် ညးဗဵု တအ် ဂွံ ဖေက်လကိုတ် မပ္တံကဵု ဇာတ်လမ်း ကလော်၊ ဘဲ အန္တရာဲ တအ်။
* **သိပ္ပံ မနွံ ကဵု ကသပ် (Sci-Fi):** ရုပ်သၟိင် မဆေင်စပ် ကု ကွတ်ပညာ အနာဂတ်၊ ဂၠးတိ တၞဟ်၊ ကေုာံ စက်ယန် တအ်။

## ၄။ သြဇာ လတူ ဂကောံ မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

ရုပ်သၟိင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ နွံ သြဇာ လတူ ပရေင် ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပေါပ် (Pop culture) ဗွဲမဇၞော်ကၠး ရ။ ဝေါဟာရ၊ ကယျိုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် နူ ဇာတ်ကား ဒယှ် တအ် ဂှ် ပြးဇး လုပ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင် တ္ၚဲ မၞိဟ် တအ် လောဲလောဲ ရ။

တုဲပၠန် ရုပ်ဒမျိုင် ဇၞော် (Blockbusters) မပ္တံကဵု ရုပ်သၟိင် *အာဗာတာ* (Avatar) ဟွံသေင်မ္ဂး *သတာဝါ* (Star Wars) တအ် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ပိုန်ဒြပ် နကဵု သြန် ဒေါ်လာ ဗဳလဳယာန် တုဲ ဒှ် သၞောတ် ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ကိစ္စဇၞော် မွဲ သွက် ဍုင် နာနာ ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

* ရုံဗဵုရုပ်သၟိင်
* ရုပ်ဒမျိုင် ဇၞော်
* ယေန်သၞာင် ပေါပ်
* အနုသုခုမ
* သတာဝါ

## နိဿဲ

* Bordwell, David; Thompson, Kristin (2003). *Film Art: An Introduction*. McGraw-Hill.
* Film, Wikipedia.