# ဉာဏ်စက် (AI)

ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence)| ဝှာင်:AI-artificial-intelligence-concept.jpgဉာဏ်စက် (AI) ဝွံ ဒှ်ကွတ်ပညာ မဆက်စပ် ကဵု လဒက်ပ္တန် ကွန်ရက် နာဗ်ကြော ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ညံင်ရဴ ကောန်မၞိဟ်။ |
| ဂကူ | ကွတ်ပညာ ကွန်ပျူတာ (Computer Science) |

**ဉာဏ်စက်** (အၚ်္ဂလိက်: *Artificial Intelligence* ဟွံသေင်မ္ဂး ဗွဲခမၞောန် **AI**) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံကွန်ပျူတာ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ယန္တရား ညံင်ဂွံနွံကဵု အစောံစရာဲ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ၊ ဗ္တောန်ကေတ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ညံင်ရဴ လၟေင်ကမၠောန် ဉာဏ်စိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ကီုရ။

ဉာဏ်စက် ခေတ်တၟိတအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံတအ် ဗ္တောန်ကေတ် နူကဵု တင်ဂၞင် (Data) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ သောင်ကလး ပြဿနာ၊ ကၠိုဟ်ခၠင် အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင် တအ် မာန်ကၠုင်ရ။

## ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (History)

သဘဴဓဝ် ဉာဏ်စက်ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။

* **စမ်ၜတ် တူရဳင် (Turing Test):** ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ ဂှ် တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ကွန်ပျူတာ **အလန် တူရဳင်** ဖန်ဗဒှ်လဝ် နဲကဲစမ်ၜတ်မွဲ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ဒဒှ်ရ စက်ယန္တရားမွဲ ချပ်ဗ္စာမာန် ညံင်ရဴ မၞိဟ်ဟာ ဂှ်ရ။
* **ကောံဓရီု ဒါတ်မောက် (Dartmouth Conference):** ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် တၠပညာ ကွန်ပျူတာ ဂျောန် မက်ကာတဳ (John McCarthy) စကာလဝ် ဝေါဟာရ "Artificial Intelligence" ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နဒဒှ် ဘာသာရပ်မွဲရ။
* **ခေတ် ဉာဏ်စက် ဗ္တောန်ကေတ် (Deep Learning Era):** စနူ သၞာံ ၂၀၁၀ တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု စက်ကွန်ပျူတာတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ကေုာံ တင်ဂၞင် (Big Data) နွံဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ နဲကဲ Deep Learning ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

## ဂကူ ဉာဏ်စက်ဂမၠိုင် (Types of AI)

ဉာဏ်စက်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု အစောံစရာဲ ပိ ကဆံင်ရ-

1. **ဉာဏ်စက် ကဆံင်ဍောတ် (Artificial Narrow Intelligence - ANI):** ဒှ် AI မကၠောန်ဂွံ ကမၠောန်မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ AI မပိုဲစကာဒၟံင် လၟုဟ် သီုဖအိုတ် (ဥပမာ- Siri, Google Assistant, ChatGPT, ကွဳစက်ဟွံမွဲကဵုမၞိဟ်ဒဳ) တအ်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဆံင်ဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။
2. **ဉာဏ်စက် ကဆံင်တုပ်မၞိဟ် (Artificial General Intelligence - AGI):** ဒှ် AI မၞုံကဵု ဉာဏ်စရာဲ၊ အစောံကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ အစောံဗ္တောန်ကေတ် တုပ်ကဵု ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။ ကဆံင်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲလၟုဟ် ဟွံစိုပ်ဏီရ။
3. **ဉာဏ်စက် ကဆံင်သၠုင်လောန် (Artificial Superintelligence - ASI):** ဒှ် AI မၞုံကဵု ဉာဏ်ပညာ သၠုင်နူ ကောန်မၞိဟ် မစိစောန်အိုတ် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ်ဏီရ။ (ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဆ သဘဴဓဝ် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ)။

## ကဏ္ဍ နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင် (Core Subfields)

* **စက် မဗ္တောန်ကေတ် အလဵုဇကု (Machine Learning - ML):** ပွမကဵုစက်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဗီုပြင် (Patterns) နူကဵု တင်ဂၞင်တအ် အလဵုဇကု စၞးမချူကဵု ကုဒ် ပံက်လဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။
* **ကွန်ရက် နာဗ်ကြော (Neural Networks / Deep Learning):** လဒက်ပ္တန် မကေတ်လဝ် စံသတ် နူကဵု လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် တင်ဂၞင် မဇြိုင်သ္ကာတ်တအ်ရ။
* **ပရေင်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာ သဘာဝ (Natural Language Processing - NLP):** ကွတ်ပညာ မဖန်ကဵု ညံင်စက် ဂွံကၠိုဟ်၊ ဂွံဗှ် ကေုာံ ဂွံဟီု အရေဝ်ဘာသာ မၞိဟ် (ဥပမာ - ကၠာဲဘာသာ၊ ပသောင်ကလး လိက်)။
* **ဉာဏ်စက် ကွတ်ထ္ၜးရုပ် (Computer Vision):** အစောံစရာဲ ညံင်စက် ဂွံညာတ်ကေတ် ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုရုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယဝ်တအ် (ဥပမာ - စၟတ်သမ္တီ မုက်မၞိဟ်)။

## ဉာဏ်စက် ဖန်ဗဒှ် (Generative AI)

ပ္ဍဲအခိင် လၟုဟ်ဝွံ ကဏ္ဍ \*\*Generative AI\*\* ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍေံဒှ် ဂကူ ဉာဏ်စက် မဖန်ဗဒှ် ပတိတ်ကဵု အရာတၟိတၟိ မပ္တံကဵု လိက်ပရေင်၊ ဗီုရုပ်၊ ဒွက် ကေုာံ ကုဒ် ကွန်ပျူတာ (ဥပမာ- ChatGPT, Google Gemini, Midjourney) တအ်ရ။ ဍေံတအ် ဗ္တောန်ကေတ်လဝ် နူကဵု တင်ဂၞင် လၟိဟ်မဇၞော် မၞုံလတူ အေန်တာနဲ တအ်ရ။

## အကျိုဟ်ဆက် ကေုာံ အန္တရာယ် (Impact and Ethics)

ဉာဏ်စက်ဝွံ ကဵုဖိုလ်ခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဂဥုဲ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကီုလေဝ်၊ ဍေံနွံကဵု အန္တရာယ် မသ္ဒးစွံသတိ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ-

* **ပရေင်ဆောမ်လေင် ကမၠောန် (Job Displacement):** ကမၠောန် မကၠောန်ဒၟံင် ထပ်က္ဍိုက်တအ်ဂှ် AI မလေပ် သၠာဲပြံင်ကေတ် ဒၞာဲမာန်ရ။
* **အဂတိ ကေုာံ ဗၠေတ်ယောင်ယာ (Bias and Hallucination):** ယဝ်ရ တင်ဂၞင် မဗ္တောန်လဝ်ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင်မ္ဂး၊ AI လေဝ် ကဵုသွဟ် မၞုံကဵု အဂတိ ဟွံသေင်မ္ဂး သွဟ်မလီုလာ် (Hallucinate) မာန်ရ။
* **ရုပ်အလီ ကေုာံ ပရိုင်အလီ (Deepfakes & Misinformation):** ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗီုရုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယဝ် အလီတုဲ မလေပ်ဖန် ညံင်ညးဍုင်ကွာန် ဂွံထုဲကြာန်မာန်ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်

* စက် မဗ္တောန်ကေတ် အလဵုဇကု (Machine learning)
* ပရေင်ဆိင်ဆ ပရေင်ပၞာန် အနာဂတ်
* ကွတ်စက်ရဝ်ဗတ် (Robotics)

## နိဿဲ

* Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2021). *Artificial Intelligence: A Modern Approach* (4th ed.). Pearson.
* Bostrom, Nick (2014). *Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies*. Oxford University Press.