# ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်တတိယ

| ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ (World War III) |
| --- |
|  ယဝ်ရ ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး၊ အန္တရာယ် ပရေင်စကာ လက်နက် နျူကလဳယျာ (ပ္ဍဲဗီု) ဝွံ ဒှ်အရာ မၞိဟ်တအ် ဖေက်မင်စွံသတိအိုတ်ရ။ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Date | *ဟွံကတဵုဒှ်ဏီ (အနာဂတ် မဆိင်ဆလဝ်)* |
| Location | အလုံဂၠးတိ၊ အကာသ ကေုာံ ကွန်ရက် သာ်ဗာ (Cyberspace) |
| Result | **အကျိုဟ်ဆက် မဆိင်ဆလဝ်: ပရေင်လီုလာ် သီုၜါလပါ် (Mutually Assured Destruction - MAD)
* လမျီု ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂၠးတိ လီုလာ် ကၠေအ်ကၠက်
* ဥတုမံက်နှဴ နျူကလဳယျာ (Nuclear winter)
 |

 |
| Belligerents |
| *(မဆိင်ဆလဝ်)* ဒြဟတ် မဟာမိတ် ဍုင်ပလိုတ် (ဥပမာ- နေတဝ်/NATO, အမေရိကာန်) | *(မဆိင်ဆလဝ်)* ဒြဟတ် မဟာမိတ် ဍုင်ဗမံက် (ဥပမာ- ရုရှာ, ကြုက်) |

**ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ** (အၚ်္ဂလိက်: *World War III* ဟွံသေင်မ္ဂး **WWIII** ဟွံသေင်မ္ဂး **Third World War**) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ မဆိင်ဆလဝ် ဒဒှ်ရ မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲအနာဂတ် မဆက်စပ် ကတဵုဒှ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ ကေုာံ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ရ။

ဟိုတ်နူကဵု ကွတ်ပညာ စက်ယန္တရား ကေုာံ လက်နက် ခေတ်တၟိတအ် ဇၞော်မောဝ်လောန်တုဲ၊ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်လဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ပၞာန်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဇေတ်တ်မ္ဂး၊ ဍေံမလေပ်စကာ လက်နက် နျူကလဳယျာ၊ လက်နက် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ပၞာန်ကွန်ရက် (Cyber warfare) တုဲ မလေပ်ကဵု အန္တရာယ် စဵုကဵု လမျီုကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠေအ်ကၠက် (Human extinction) သီုဖအိုတ်မာန်ရ။

## ဝင် ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ (Historical Context)

ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅ တုဲ၊ ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ရုရှာ (သဵုဗိယေတ်) တအ် ပြိုင်ပ္ကာန် ကတဵုဒှ်လဝ် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဂၠးတိဏအ် ကြပ်ကတဵုဒှ် ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ လိက်က်ရ-

* **ပြဿနာ ဒုံးကျည် ကျူးဘား (Cuban Missile Crisis):** ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ရုရှာ အာစွံ ဒုံးကျည် နျူကလဳယျာ ပ္ဍဲဍုင်ကျူးဘား (ကြပ်ကဵု အမေရိကာန်) တုဲ၊ ဍုင်ၜါ လလောင်ပၞာန် ရေင်သကအ် ကြပ်စိုပ်ကၞောတ်တဲရ။
* **ပရေင်ယောင်ယာ စက် (False Alarms):** ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် စက်ရေဒါ ရုရှာ ထ္ၜးဗၠေတ် ဒဒှ်ရ အမေရိကာန် ပန်လဝ် ဒုံးကျည် ၅ မ၊ ဆဂး အရာရှိ ရုရှာ သတာနဳသလပ် ပေတ်တရဝ် (Stanislav Petrov) ဟွံပတှ်ေ စက်တုဲ ဟွံပန်တရိုတ် ကလေင်တုဲ၊ ကမ္ဘာဂှ် ဗၠးဘဲအာ နူပၞာန်နျူကလဳယျာရ။

## ဟိုတ်မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲခေတ်တၟိ (Potential Triggers in Modern Era)

ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ်မ္ဂး၊ တၠပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ်တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်လဝ် ဒၞာဲမလေပ်ခလိုင်ပတိတ် (Flashpoints) ပၞာန်ဇၞော်မာန်တအ်ဂှ်-

1. **ပြိုင်ပ္ကာန် အမေရိကာန်-ကြုက် (US-China Tensions):** ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အဝဵုသြဇာ ပ္ဍဲ ပင်လယ်ကြုက်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပြဿနာ အခေါင်အရာ ဍုင်ထာဲဝါန် (Taiwan)။
2. **ပြဿနာ ရုရှာ ကဵု နေတဝ် (Russia-NATO Conflict):** ပရေင်ပၞာန် ရုရှာ-ယူကရေိန် ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ကု ဒပ်ပံင်ကောံ ဥရောပ (NATO)။
3. **ဒေသ လဒေါဝ်ဗမံက် (Middle East):** ပရေင်ပဋိပက္ခ အကြာ အေဿရေ ကဵု အဳရာန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပါလုပ် ဍုင်အဝဵုသြဇာဇၞော်တအ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်။

## အင်္ဂလက္ခဏာ ပရေင်ပၞာန် (Nature of the Hypothetical War)

ယဝ်ရ ပၞာန်ဏအ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ဗီုပြင် ပရေင်ပၞာန် တၞဟ်ခြာ နူခေတ်ကိုပ်ကၠာ ဗွဲမလောန်ရ-

* **ပၞာန် နျူကလဳယျာ (Nuclear Warfare):** လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်။ သဘဴဓဝ် "Mutually Assured Destruction" (ပရေင်လီုလာ် လမျီုအိုတ်သြိုင် သီုၜါလပါ်) ဂှ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။
* **ပၞာန် ကွန်ရက် ကေုာံ အကာသ (Cyber and Space Warfare):** ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံပန်လွဟ်ဏီဂှ် ပလီုပလာ် ကွန်ရက် အေန်တာနဲ၊ ဓာတ်လလဳ၊ ဒေတာဘေတ် သြန်၊ ကေုာံ ဂစိုတ်ပလီု ဂြိုဟ်တုဲ (Satellites) လတူအကာသ ကိုပ်ကၠာရ။
* **ဉာဏ်စက် ကေုာံ ဒရုန်း (AI and Drones):** စကာ ကွတ်ပညာ ဉာဏ်စက် (AI) ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ဟွံမွဲကဵု မၞိဟ်ဒဳ (Drones) တအ် နဒဒှ် ဒပ်ပၞာန် အဓိကရ။

## အကျိုဟ်ဆက် (Consequences)

အယ်လ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဟီုလဝ် ဂလာန်မွဲ နွံရ-

> အဲ ဟွံတီ ဒဒှ်ရ ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ ဂှ် ကဵုလက်နက်ဗီုလဵု ဂွံဗတိုက်ရော။ ဆဂး ပၞာန်ဂၠးတိ စတုတ္ထ ဂှ်တှ်ေ သ္ဒးဗတိုက် ကဵု တၟအ် ကေုာံ ဒုန် ဟေင်ရောင်။
>
>
>

ယဝ်ရ ပၞာန်ဏအ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး၊ ယက် ကေုာံ လက်ခိုက် နျူကလဳယျာတအ်ဂှ် ဂြောပ်ဗဒန်အာ အလုံဂၠးတိတုဲ တ္ၚဲဟွံမံက်၊ ဥတုစဳစပ်အာ (Nuclear winter) တုဲ တၞံဆု ကေုာံ သတ်တအ် သီုဖအိုတ် သ္ဒးချိုတ်ကၠေအ်ကၠက်အာ မာန်ရ။

## မုက်လိက် မဆက်စပ်

* ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ
* ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ
* ပၞာန်လၜိုဟ်
* လက်နက် နျူကလဳယျာ

## နိဿဲ

* Kahn, Herman (1960). *On Thermonuclear War*. Princeton University Press.
* Singer, P. W., & Cole, August (2015). *Ghost Fleet: A Novel of the Next World War*. Houghton Mifflin Harcourt. (ဝတ္ထု မသ္ၚေဝ်ဂၠိပ်လဝ် ပရူပၞာန် အနာဂတ်)