Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# မဗဳဇ

**မဗဳဇ** (အၚ်္ဂလိက်: *Genetics*) ဂှ် ဒှ်အံင်ဂုဏ်အဓိကမွဲ နူကဵု ဇဳဝဗေဒ မလ္ၚတ်ပရူ မဗဳဇ (Genes)၊ ပရေင်တၟေင်ခြာ မဗဳဇ (Genetic variation) ကေုာံ ပရေင်ဆက်ကေတ်အာဲကၟာဲ **တၞောဝ်** (Heredity/Evolution) ပ္ဍဲကဵုအရာမနွံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။

## သဇိုင်ပညာ မဗဳဇ

ပ္ဍဲကဵုအရာမနွံကဵုလမျီု (မၞိဟ်၊ သတ်၊ တၞံဆု) အလုံအိုတ်သီုဂှ် နွံကဵုတင်ဂၞင်မဗဳဇ မပၞုက်လဝ် ပ္ဍဲကဵု DNA ရ။ တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုပြင်ခန္ဓာ၊ အသာ်၊ ကေုာံ အစောံစရာဲနာနာ သွက်ဂွံဆက်ကေတ်အာဲကၟာဲ အကြာတၞောဝ်မွဲ ကဵု မွဲရ။

## ဂကူဗဳဇ (Genotype) ကေုာံ ရုပ်ဗဳဇ (Phenotype)

ပ္ဍဲကဵု **ဂအုပ်ရုင်** ပညာမဗဳဇ၊ ပိုဲဒးပါ်ခြာကေတ် အဓိပ္ပာယ် ၜါသာ်:

1. **ဂကူဗဳဇ (Genotype):** ဒှ်တင်ဂၞင်မဗဳဇ အလုံအိုတ်သီု မနွံပ္ဍဲကောန်ကၞေင်ခန္ဓာ (Cells)။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမထိင်လဝ် ဗီုပြင်ပိုဲ နူတမ်မူလရ။
2. **ရုပ်ဗဳဇ (Phenotype):** ဒှ်ဗီုပြင်မမံက်ဂတဝ်ကၠုင်မ္ၚး (ဥပမာ: အသာ်မတ်၊ အသာ်ပ္ကဴ၊ သမၠုင်ခန္ဓာ) မဒှ်ရလဒ်နူ ဂကူဗဳဇ ကေုာံ ပွဳပွူရ။

## ပရေင်ဆက်တၞောဝ် (Inheritance)

နဲကဲမဗဳဇ မကၠုင်နူမိမ ကၠုင်စိုပ်ကောန်ဂှ် ဒှ်အရာမဆက် **တၞောဝ်** ရ။ မဗဳဇလ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဗဳဇမဇၞော် (Dominant) တုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဗဳဇမဍောတ် (Recessive) ရ။ နကဵုနဲကဲဗဂလိုင်တၞောဝ်အဆံင်ဆံင်ဏအ်ရ သတ္တဝါတအ် ဂွံပြံင်လှာဲဗဂေတ်တိုန် (Evolve) အာရ။

## ရံင်အဏအ်

* ဇဳဝဗေဒ
* DNA
* အယ်ဂဝ်ရိဒမ် မဗဳဇ (Genetic Algorithms)
* သတ္တဝါ

## နိဿဲ